# قضأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B6%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قضأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قضأ

قضئ السقاء والقربة كفرح يقضأ قضأ فهو قضئ: فسد وعفن هكذا في نسختنا بالواو، عطف تفسير أو خاص على عام، وفي بعضها بالفاء، وتهافت وذلك إذا طوي وهو رطب وقربة قضئة فسدت وعفنت. وقضئت العين تقضأ قضأ كجبل فهي قضئة: احمرت واسترخت مآقيها وقرحت وفسدت، والاسم القضأة، وفي حديث الملاعنة:  إن جاءت به قضئ العين فهو لهلال  أي فاسد العين، وقضئ الثوب والحبل إذا أخلق وتقطع وعفن من طول الندى والطي أو أن قضئ الحبل إذا طال دفنه في الأرض فتنهك وفي نسخة حتى ينهك وقضئ حسبه، قضأ محركة وقضأة مثله بزيادة الهاء، كذا هو مضبوط في نسختنا والذي في لسان العرب قضاءة بالمد. وقضوءا إذا عاب وفسد. وفيه أي في حسبه قضأة بالفتح ويضم أي عيب وفساد اقتصر في الصحاح على الفساد، وفي العباب على العيب، وجمع بينهما في المحكم، وإياه تبع المصنف، قال المناوي: أحدهما كاف والجمع إطناب. قلت: وفيه نظر، قال الشاعر:
  تعيرني سلمى ولـيس بـقـضـأة                      ولو كنت من سلمى تفرعت دارما سلمى: حي من دارم وتفرعت بني فلان: تزوجت أشرف نسائهم، وتقول: ما عليك في هذا الأمر قضأة، مثل قضعة بالضم، أي عار وضعة. وقرأت في كتاب الأنساب للبلاذري: وفد لقيط بن زرارة التميمي على قيس بن مسعود الشيباني خاطبا ابنته، فغضب قيس وقال: ألا كان هذا سرا? فقال: ولم يا عم? إنك لرفعة وما بي قضأة، ولئن ساررتك لا أخدعك وإن عالنتك لا أفضحك، قال: ومن أنت? قال: لقيط بن زرارة. قال: كفؤ كريم.. إلخ، فقد أنكحتك القدور ابنتي بنت قيس. وقضئ الشيء كسمع يقضؤه قضأ، ساكنة، عن كراع: أكل، وأقضأه أي الرجل: أطعمه وقيل إنما هي أفضأه بالفاء، وقد تقدم، ويقال للرجل إذا نكح في غير كفاءة: نكح في قضأة. قال ابن بزرج: يقال: إنهم تقضئوا منه أن يزوجوه يقول: استخسوا، استفعال من الخسة، حسبه وعابوه، نقله الصغاني.

### Türkçe

**قضئ** tulum ve kırba, **كفرح**: **يقضأ** **قضأ**; o **قضئ**’dir: bozuldu ve kokuştu; bizim nüshamızda böyle **بالواو** iledir; tefsir atfı yahut umum üzerine husus (atfı); bazılarında ise **بالفاء** iledir; ve bu, o (tulum/kırba) yaş iken katlandığı zaman olur. Ve **قربة قضئة**: bozuldu ve kokuştu.

Ve **قضئت العين**: **تقضأ** **قضأ** **كجبل**; o **قضئة**’dir: kızardı ve göz kapaklarının kenarları gevşedi; ve yara oldu ve bozuldu; isim **القضأة**’dir. Ve **حديث الملاعنة**’de: “**إن جاءت به قضئ العين فهو لهلال**” yani: gözü bozuk olan; (bu) Hilâl’indir.

Ve **قضئ الثوب والحبل**: eskidiği, koptuğu ve uzun süre çiğ ve katlama sebebiyle kokuştuğu zaman; yahut **قضئ الحبل**: toprağa gömülmesi uzadığı zaman, böylece yıpranır; bir nüshada: **حتى ينهك**. Ve **قضئ حسبه**: **قضأ** (harekeli), ve **قضأة** onun gibidir, **الهاء**’nın ziyadesiyle; bizim nüshamızda böyle ضبط edilmiştir; **لسان العرب**’da olan ise **قضاءة** (med ile)dir.

Ve **قضوءا**: ayıpladığı ve bozulduğu zaman.

Ve onda, yani onun **حسبه**’sinde: **قضأة** fetha ile ve damme ile (okunur); yani ayıp ve bozulma. **الصحاح** bozulma ile yetindi; **العباب** ayıp ile; **المحكم** ikisini birleştirdi; musannif de ona tâbi oldu. **المناوي** dedi: ikisinden biri kâfidir; ikisini cem etmek ıtnâbdır. Dedim: onda nazar vardır. Şair dedi:

  **تعيرني سلمى ولـيس بـقـضـأة                      ولو كنت من سلمى تفرعت دارما**

**سلمى**: **دارم**’dan bir haydır. Ve **تفرعت بني فلان**: onların kadınlarının en şereflisiyle evlendim. Ve dersin: “Bu işte senin üzerine **قضأة** yoktur”; **قضعة** (damme ile) gibi; yani ar ve düşüklük.

Ve **البلاذري**’nin **كتاب الأنساب**’ında okudum: **لقيط بن زرارة التميمي**, **قيس بن مسعود الشيباني**’ye, kızını istemek üzere heyet olarak geldi; **قيس** öfkelendi ve dedi: “Bu gizli olamaz mıydı?” O dedi: “Niçin ey amca? Şüphesiz sen bir yüceliksin ve bende **قضأة** yoktur; eğer sana gizli söylersem seni aldatmam; eğer sana açık söylersem seni rezil etmem.” Dedi: “Sen kimsin?” Dedi: “**لقيط بن زرارة**.” Dedi: “Denk, kerim...” ilh. “Artık seni, **القدور**’un kızı, **قيس**’in kızı olan kızımla evlendirdim.”

Ve **قضئ الشيء** **كسمع**: **يقضؤه** **قضأ** (sâkine), **كراع**’dan: yedi. Ve **أقضأه** yani adamı: onu doyurdu. Ve denildi ki: ancak o **أفضأه**’dir **بالفاء** ile; ve geçti. Ve erkeğe, denk olmayan bir (kadınla) nikâhlanırsa, denilir: “**نكح في قضأة**.”

**ابن بزرج** dedi: denilir: “Şüphesiz onlar, onu kendilerinden **تقضئوا** ki onu evlendirsinler”; yani: aşağı gördüler; **الخسة**’den **استفعال**; onun **حسبه**’sini (küçük) gördüler ve ayıpladılar; **الصغاني** onu nakletti.
