# قضب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B6%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قضب

قضبه، يقضبه، قضبا، من باب ضرب، كما في المختار: قطعه، كاقتضبه، وقضبه الأخير مشددا، فانقضب، وتقضب: انقطع، قال الأعشي:
  ولبون معزاب حويت فأصبحت                      نهبى وآزلة قضبت عقالـهـا في لسان العرب قال ابن بري: صواب إنشاده  قضبت عقالها  بفتح التاء، لأنه يخاطب الممدوح، والآزلة: الناقة الضامزة: التي لا تجتر،وكانوا يحتبسون إبلهم مخافة الغارة، فلما صارت إليك، أيها الممدوح، اتسعت في المرعى، فكأنها كانت معقولة، فقضبت عقالها. واقتضبته من الشيء: اقتطعته، وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أنه  كان إذا رأى التصليب في ثوب، قضبه. قال الأصعمي: يعني قطع موضع التصليب منه. ومنه قيل: اقتضبت الحديث، إنما هو انتزعته واقتطعته، يقال: هذا شعر مقتضب، وكتاب مقتضب. واقتضبت الحديث والشعر: تعلقت به من غير تهيئة أو إعداد له. وفي الأساس: من المجاز: اقتضب الكلام ارتجله، واقتضب حديثه:انتزعه واقتطعه. وانقضب: انقطع عن صحبه. وانقضب الكوكب من محله: انتهى، أي انقض؛ قال: ذو الرمة: يصف ثورا وحشيا:
  كأنه كوكب في إثر عفـرية                      مسوم في سواد الليل منقضب

  وقضابته أي الشيء، كصبابة: ما اقتضب منه، أو هو ما سقط من أعالي العيدان المقتضبة، كذا خصه بعضهم.وقضابة الشجر: ما يتساقط من أطراف عيدانها إذا قضبت. والقضب: قضبك القضيب، ونحوه. وقضب فلانا، قضبا: ضربه بالقضيب، أي العود، كما سيأتي قال الليث: القضب: كل شجرة طالت وبسطت، هكذا في نسختنا، وصوابه: سبطت أغضانها، بتقديم السين على الطاء المهملتين. والقضب: اسم يقع على ما قطعت من الأغضان للسهام أو القسي، أي: لاتخاذها، قال رؤبة
  وفارجا من قضب ما تقضبا                      ترن إرنانا إذا ما أنضـبـا أراد بالفارج، القوس. وفي تفسير الفراء عند قوله تعالى  فأنبتنا فيها حبا. وعنبا وقضبا  قال: وأهل مكة يسمون القت القضب. قال النضر بن شميل: القضب شجر، تتخذ منه القسى، قال أبو دواد:
  رذايا كالـبـلايا أو                      كعيدان من القضب ويقال: إنه من جنس النبع. وقال أبو حنيفة: القضب: شجر سهلي، ينبت في مجامع الشجر، له ورق كورق الكمثرى، إلا أنه أرق وأنعم، وشجره كشجره، وترعى الإبل ورقة وأطرافه، فإذا شبع منه البعير، هجره حينا، وذلك أنه يضرسه ويخشن صدره، ويورثه السعال. كذا في لسان العرب. والقضب: الرطبة، قاله الفراء في التفسير، وأنشد للبيد:
  إذا أرووا بها زرعا وقضبا                      أمالوها على خور طوال وقيل: هو الفصافص، واحدتها قضبة، وهي الإسفست بالفارسية، كما في الصحاح وغيره، وهو بالكسر. والمقضبة: موضعهما الذي ينبتان فيه ؛ وفي التهذيب: المقضبة: منبت القضب، ويجمع مقاضب ومقاضيب، قال عروة بن مرة أخوأبي خراش الهذلي:
  لست ابن مرة إن لم أوف مرقبةيبدو لي الحرث منها والمقاضيب ومن المجاز: رجل قضابة، بالتشديد، أي: قطاع للأمورمقتدر عليها. والقضيب من الإبل: التي ركبت، ولم تلين قبل ذلك ؛ وقال الجوهري: القضيب: الناقة التي لم ترض، أي: لم تذلل، من الرياضة. وقيل: هي التي لم تمهر الرياضة، الذكر والأنثى في ذلك سواء،أنشد ثعلب:
  مخيسة ذلا وتحسب أنـهـا                      إذا ما بدت للناظرين قضيب يقول: هي ريضة ذليلة، ولعزة نفسها يحسبها الناظر لم ترض، ألا تراه يقول، بعد هذا:
  كمثل أتان الوحش أما فؤادها                      فصعب وأما ظهرها فركوب القضيب: الذكر من الحمار، وغيره. وقال أبو حاتم يقال لذكر الثور: قضيب وقيصوم. وفي التهذيب: ويكنى بالقضيب عن ذكر الإنسان، وغيره، من الحيوان. القضيب: الغصن، وكل نبت، من الأغصان يقضب، ج قضب بضمتين، وقضبان بالضم، وقضبان بالكسر، وهذه عن الصاغاني، وهي لغة مرجوحة، وقضب الأخيرة اسم للجمع. والقضيب: اللطيف من السيوف. قال شيخنا: والقضيب، أيضا سيف من أسيافه، صلى الله عليه وسلم كما ذكره أرباب السير قاطبة، انتهى. وفي مقتل الإمام الحسين، رضي الله عنه  فجعل ابن زياد يقرع فمه بقضيب  ، قال ابن الأثير: أراد بالقضيب السيف اللطيف الدقيق ؛ وقيل: أراد العود والجمع: قواضب، وقضب وهو ضد الصفيحة. وفي الأساس: من المجاز: هندية قضب، شبهت بقضيب الشجر. القضيب: القوس عملت من قضيب بتمامه، قاله أبو حنيفة ؛ وأنشد للأعشي:

  سلاجم كالنحل أنحى لها                      قضيب سراء قليل الأبن أو هي المصنوعة من غصن غير مشقوق. والقضيب: السيف القطاع، كالقاضب، والقضاب ككتاب والقضابة بزيادة الهاء، والمقضب بالكسر. قال أبو حنيفة: القضبة هو القضيب، أي: القوس المصنوعة من القضيب كما تقدم، وأنشد للطرماح:
  يلحس الرصف له قضـبة                      سمحج المتن هتوف الخطام أو القضبة: قدح، بالكسر من نبعة، يجعل منه سهم، ج: قضبات، بفتح فسكون، وقال ابن شميل: القضبة: شجرة، يسوى منها السهم، يقال: سهم قضب، وسهم نبع، وسهم شوحط. والقضبة أيضا: الرطبة، كالقضب وقد تقدم. والقضبة: ما أكل من النبات المقتصب غضا طريا، وهي الفصفصة ج: قضب، بفتح فسكون. وأرض مقضاب: تنبته أي: القضبة كثيرا. وقد أقضب المكان. هكذا في النسخ، وصوابه: وقد أقضبت، ولم أجد قيد الكثرة في كتاب من اللغة، قالت أخت مفصص في الباهلية:
  فأفأت أدما كالهضاب وجامـلا                      قد عدن مثل علائف المقضاب وقال الصاغاني: القضبة، بالكسر: القطعة من الإبل ومن الغنم. والقضبة: الخفيف اللطيف الدقيق من الرجال، والنوق.
 وقضبها يقضها، من باب ضرب: ركبها قبل أن تراض كاقتضبها. وقضبها واقتضبها: أخذها من الإبل قضيبا، فراضها. واقتضب فلان بكرا: إذا ركبه ليله، قبل أن يراض. وناقة قضيب، وبكرة قضيب، بغير هاء. وكل من كلفته عملا قبل أن يحسنه فقد اقتضبته، وهو مقتضب فيه. والمقضب، بالكسر: المنجل الذي يقطع به، كالمقضاب. على القياس في بابه. وقضبت الشمس تقضيبا: امتد شعاعها مثل القضبان، عن ابن الأعرابي وأنشد: فصبحت والشمس لم تقضب عينا بغضيان ثجوج المشرب ويروى: لم تقضب، ويروى: ثجوج العنبب. يقول: وردت والشمس لم يبد لها شعاع،إنما طلعت كأنها ترس لا شعاع لها. والعنبب: كثرة الماء وغضيان: اسم موضع. وقد تقدم في ق ص ب.
 كتقضبت. نقله الصاغاني. وقضيب: واد معروف باليمن، أو بتهامة. وفي لسان العرب: بأرض قيس، وفيه قتلت مراد عمرو بن أمامة، وفي ذلك يقول طرفة:
  ألا إن خير الناس حيا وهالكا                      ببطن قضيب عارفا ومناكرا قضيب: رجل من ضبة، عن ابن الأعرابي، له حديث، ضرب به المثل في الإقامة على الذل، ومنه قولهم:
  أقيمي عبد غنـم لا تـراعـى                      من القتلى التي بلوى الكثـيب
  لأنتم حين جاء الـقـوم سـيرا                      على المخزاة أصبر من قضيب أي: لم تطلبوا بقتلاكم، فأنتم في الذل كهذا الرجل.

  وقضيب أيضا: رجل آخر، تمار بالبحرين، كان يأتي تاجرا، فيشتري منه التمر، ولم يكن يعامل غيره. ومنه قولهم: ألهف من قضيب. قال الميداني: أفعل من لهف يلهف لهفا، وليس من التلهف لأن أفعل لا يبنى من المنشعبة إلا شاذا. وكان من قصته أنه اشترى قوصرة، بتشديد الراء، حشف، محركة، وكان فيها أي: القوصرة بدرة، له فيها دنانير، وفي رواية: كيس له فيه دنانير كثيرة، كان قد أنسى رفعه فلحقه بائعها، فقال له: إنك صديق لي، وقد أعطيتك تمرا غير جيد، فرده على، لأعوضك الجيد. فاستردها منه، فردها له، وكان معه سكين، حمله ليقتل به نفسه إن لم يجد البدرة، فأخذ القوصرة وأخرج منها البدرة، فنثرها، وأخرج منها دنانيره، وقال للأعرابي: أتدري لم حملت هذا السكين معي ? قال: لا، قال: لأشق بطني إن لم أجد الكيس، فأخذ قضيب السكين المذكور بعد أن تنفس، فقتل به نفسه، تلهفا على البدرة فضربت العرب به المثل، وفيه يقول عروة بن حزام:
  ألا لا تلوما ليس في اللوم راحةوقد لمت نفسي مثل لوم قضيب ومما يستدرك على المؤلف: المقتضب من الشعر، وهو: فاعلات مفتعلن مرتان، وإنما سمي مقتضبا ؛ لأنه اقتضب مفعولات وهو الجزء الثالث من البيت، أي: قطع، وهو البحر الثالث عشر من العروض، وبيته:
  أقبلت فلاح لهـا                      عارضان كالبرد وقضب الكرم، تقضيبا: قطع أغصانه وقضبانه في أيام الربيع. وفي الأساس: وقضابة الكرم والشجر: ما يأخذه القاضب انتهى.
 ومافي فمي قاضبة، أي سن يقضب شيئا، فيبين أحد نصفيه من الآخر. وروى عن الأصمعي القضب: السهام الدقاق، واحدهما قضيب، واستدركه شيخنا، ولم يعزه. والقضاب، كزنار: نبت، عن كراع. ومن المجاز: اقتضب البعير: اغتبطه. وملك البردة والقضيب: استخلف.كذا في الأساس.

### Türkçe

**قضبه**، **يقضبه**، **قضبا**، **من باب ضرب**، **كما في المختار**: Kesti; **كاقتضبه**. Ve **وقضبه الأخير مشددا**: böylece **فانقضب**. Ve **تقضب**: kesildi. **قال الأعشي**:
  Ve (bir) **لبون** (genç dişi deve) (vardı), **معزاب** (sütü az/sağımı güç), (onu) topladım da sabahladı                      ganimetim olarak; ve **آزلة** (bir deve) **قضبت عقالـهـا** (ayağının bağını kesti)

**في لسان العرب قال ابن بري**: Onun inşadının doğrusu **قضبت عقالها**’dır, **بفتح التاء**; çünkü o, övülen kişiye hitap eder. Ve **الآزلة**: **الناقة الضامزة**: yani geviş getirmeyen. Ve onlar, baskın korkusuyla develerini alıkoyarlardı; sonra sana (ey övülen) varınca otlakta genişledi; sanki o bağlanmıştı da, böylece **فقضبت عقالها** (ayağının bağını kesti). Ve **اقتضبته من الشيء**: ondan bir parça kopardım/kestim. Ve Peygamber’in hadîsinde, صلى الله عليه وسلم: onun, elbisede haçlama/çapraz işareti görürse **قضبه** (onu kestiği) (vardır). **قال الأصعمي**: yani ondan haçlamanın yerini kesti. Ve bundan dolayı denildi: **اقتضبت الحديث**; ancak o, onu çekip aldım ve bir parça kestim demektir. Denilir: bu **شعر مقتضب** (kırpılmış/özetlenmiş şiir), ve **كتاب مقتضب** (kırpılmış/özetlenmiş kitap). Ve **اقتضبت الحديث والشعر**: ona, hazırlık yahut onu hazırlama olmaksızın ilişip tutundum. Ve **في الأساس**: mecazdan: **اقتضب الكلام**: onu irticalen söyledi; ve **اقتضب حديثه**: onu çekip aldı ve bir parça kesti. Ve **انقضب**: arkadaşlarından kesildi. Ve **انقضب الكوكب من محله**: sona erdi, yani battı; **قال: ذو الرمة**: bir yaban öküzünü vasfeder:
  Sanki o, bir **كوكب** (yıldız)dır; bir **عفرية**’nin (cin/azgın varlık) ardından                      gece karalığında işaretlenmiş, **منقضب** (batıp kaybolan)

Ve **قضابته** yani şeyin, **كصبابة**: ondan **اقتضب** edilenden (koparılıp kesilenden) olan; yahut o, kesilmiş dalların üst kısımlarından düşen şeydir; bazıları onu böylece tahsis etti. Ve **قضابة الشجر**: **قضبت** edildiğinde (budanıp kesildiğinde) dallarının uçlarından dökülen şey. Ve **القضب**: senin **القضيب**’i (değnek/çubuk) kesmendir ve benzeri. Ve **قضب فلانا، قضبا**: onu **بالقضيب** ile vurdu; yani değnek ile; ileride geleceği üzere. **قال الليث**: **القضب**: her ağaç ki uzadı ve yayıldı; bizim nüshamızda böyle. Doğrusu: **سبطت أغضانها**’dır; **بتقديم السين على الطاء المهملتين**. Ve **القضب**: oklar yahut yaylar için dallardan kesilmiş şeye verilen addır; yani onları yapmak için. **قال رؤبة**
  Ve (o), **قضب**’dan, **ما تقضبا** (kesilip alınmış olan)dan bir **فارجا** (açan/geren) (yapıp)                      **ترن إرنانا** (çınlayıp inler) ne zaman ki **أنضـبـا** (kuruyup tükenince)
**أراد بالفارج، القوس**: **فارج** ile yayı kastetti. Ve Ferrâ’nın tefsirinde, تعالى sözünde **فأنبتنا فيها حبا. وعنبا وقضبا**: dedi ki: Mekke ehli **القت**’e **القضب** der. **قال النضر بن شميل**: **القضب** bir ağaçtır; ondan yaylar yapılır. **قال أبو دواد**:
  (Onlar) belalar gibi yahut                      **القضب**’dan (olan) dallar gibi kırıntılar/çürüklerdir
Ve denilir: o, **النبع** cinsindendir. **وقال أبو حنيفة**: **القضب**: ova ağacıdır; ağaçların toplandığı yerlerde biter; armut yaprağı gibi yaprağı vardır, ancak daha ince ve daha yumuşaktır; ve ağacı onun ağacı gibidir; develer onun yaprağını ve uçlarını otlar; deve ondan doyunca bir süre onu terk eder; çünkü o, onun dişlerini aşındırır ve göğsünü sertleştirir ve ona öksürük miras bırakır. **كذا في لسان العرب**. Ve **القضب**: **الرطبة** (taze yonca/yeşil yem); Ferrâ bunu tefsirde söyledi. Ve Lebîd’den inşad etti:
  Ne zaman ki onunla ekin ve **قضبا** (taze yem) sulasalar                      onu uzun bir gevşekliğe doğru eğdirirler
Ve denildi: o, **الفصافص**’tır; onun teki **قضبة**’dır; ve o, Farsçada **الإسفست**’tir; صحاح ve başkasında olduğu gibi; ve o, kesre iledir. Ve **المقضبة**: ikisinin bittiği yer; **وفي التهذيب**: **المقضبة**: **القضب**’un bittiği yer; **مقاضب** ve **مقاضيب** diye cem‘ olunur. **قال عروة بن مرة أخوأبي خراش الهذلي**:
  Ben, Mürre’nin oğlu değilim; eğer bir gözetleme yerini vefa ile tutmazsam                      bana oradan ekin ve **المقاضيب** görünür

Ve mecazdan: **رجل قضابة**، **بالتشديد**: yani işlerin kesicisi, onlara güç yetiren. Ve **القضيب من الإبل**: binilmiş olan, ve bundan önce yumuşamamış olan; **وقال الجوهري**: **القضيب**: **الناقة التي لم ترض**; yani terbiye ile boyun eğdirilmemiş. Ve denildi: o, terbiye ile maharet kazanmamış olandır; bunda erkek ve dişi eşittir. Sa‘leb inşad etti:
  (O) zilleti gizleyen (bir dişi deve)dir; ve sanırsın ki o                      bakanlara göründüğünde **قضيب** (terbiye edilmemiş)tir
Der ki: o, terbiye edilmiş, zelil (uysal)dir; ve nefsinin izzetinden dolayı bakan onu terbiye edilmemiş sanır. Görmez misin ki bundan sonra der:
  Yaban eşeği dişisi gibi: ama onun kalbi                      zordur; fakat sırtı binilir

**القضيب**: eşeğin erkeği ve başkası. Ve Ebû Hâtim dedi: boğanın erkeğine **قضيب** ve **قيصوم** denilir. **وفي التهذيب**: **القضيب** ile insan erkeğinden ve hayvandan başkasının erkeğinden kinaye yapılır. **القضيب**: dal; ve her bitki ki dallardan **يقضب** edilir. Cem‘i: **قضب** (iki damme ile), ve **قضبان** (damme ile), ve **قضبان** (kesre ile); bu, Sâğânî’dendir ve zayıf bir lehçedir. Ve **قضب**’un sonuncusu cem‘ ismi (topluluk adı)dır. Ve **القضيب**: kılıçların ince/nazik olanı. Şeyhimiz dedi: ve **القضيب** ayrıca onun, صلى الله عليه وسلم, kılıçlarından bir kılıçtır; siyer erbabının tümünün zikrettiği üzere; bitti. Ve İmam Hüseyin’in maktelinde, رضي الله عنه: “İbn Ziyâd onun ağzını bir **قضيب** ile tıklatıp durdu.” İbnü’l-Esîr dedi: **القضيب** ile ince, narin kılıcı kastetti; ve denildi: değneği kastetti. Cem‘i: **قواضب** ve **قضب**; ve o, **الصفيحة**’nin zıddıdır. Ve **في الأساس**: mecazdan: **هندية قضب**: ağaç dalı **قضيب**’ine benzetildi.

**القضيب**: tamamıyla bir **قضيب**’den yapılmış yaydır; Ebû Hanîfe söyledi. Ve A‘şâ’dan inşad etti:

  (Onlar) arılar gibi **سلاجم** (uzun/ince)dir; ona doğru eğilmiş                      **قضيب سراء** (sert/sağlam bir dal), az **الأبن** (düğüm/boğum)lu
Yahut o, yarılmamış bir daldan yapılmış olandır. Ve **القضيب**: kesici kılıç; **كالقاضب**. Ve **القضاب** (kitap vezninde) ve **القضابة** (ه ilavesiyle) ve **المقضب** (kesre ile). Ebû Hanîfe dedi: **القضبة** o **القضيب**’dir; yani daha önce geçtiği üzere **القضيب**’den yapılmış yay. Ve Tırmâh’tan inşad etti:
  Onun için **قضـبة** (bir yay) yalayıp sürter                      sırtı kalın, yuları sesli (bir at/deve)

Yahut **القضبة**: **قدح** (ok gövdesi), kesre ile; **نبعة**’den (bir ağaçtan); ondan ok yapılır. Cem‘i: **قضبات** (fetha sonra sükûn ile). Ve İbn Şümeyl dedi: **القضبة**: bir ağaçtır; ondan ok düzeltilir. Denilir: **سهم قضب** ve **سهم نبع** ve **سهم شوحط**. Ve **القضبة** ayrıca: **الرطبة**; **كالقضب**; ve geçti. Ve **القضبة**: taze, yumuşak olarak kesilip koparılmış bitkiden yenilen şey; ve o, **الفصفصة**’dır. Cem‘i: **قضب** (fetha sonra sükûn ile). Ve **أرض مقضاب**: onu, yani **القضبة**’yi çok bitirir. Ve yer **أقضب** etti. Nüshalarda böyle; doğrusu: **وقد أقضبت**’tir. Ve ben, dil kitaplarından birinde çokluk kaydını bulmadım. Bâhiliyye’de Mufassas’ın kız kardeşi dedi:
  Böylece derileri dağlar gibi ve bir de deveyi geri çevirdim                      **المقضاب**’ın yemleri gibi dönmüş (olarak)

Ve Sâğânî dedi: **القضبة** kesre ile: develerden ve koyunlardan bir parça/bölük. Ve **القضبة**: erkeklerden ve dişi develerden hafif, nazik, ince olan.

Ve **قضبها يقضها**، **من باب ضرب**: onu, terbiye edilmeden önce bindi; **كاقتضبها**. Ve **قضبها** ve **اقتضبها**: onu develerden **قضيبا** olarak aldı da onu terbiye etti. Ve **اقتضب فلان بكرا**: onu, terbiye edilmeden önce geceleyin binerse. Ve **ناقة قضيب** ve **بكرة قضيب**: ه olmaksızın. Ve her kimi bir işi, onu iyi yapmadan önce yüklediysen, muhakkak onu **اقتضبته** etmişsindir; ve o, onda **مقتضب**’tır. Ve **المقضب**، **بالكسر**: onunla kesilen orak; **كالمقضاب**. Kendi bâbında kıyasa göre. Ve **قضبت الشمس تقضيبا**: ışını, **القضبان** gibi uzadı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşad etti:
Sabahladım; hâlbuki güneş **لم تقضب** (ışınını uzatmamıştı)                      (bir) göz(ün) başında; **بغضيان** (yer adı), **ثجوج المشرب** (bol sulu içim yeri)
Ve rivayet olunur: **لم تقضب**; ve rivayet olunur: **ثجوج العنبب**. Der ki: vardım; güneşin ona ışını belirmemişti; ancak o, sanki ışını olmayan bir kalkan gibi doğmuştu. Ve **العنبب**: suyun çokluğu. Ve **غضيان**: bir yer adıdır. Ve bu, **ق ص ب**’de geçti.

**كتقضبت**. Sâğânî onu nakletti. Ve **قضيب**: Yemen’de yahut Tihâme’de bilinen bir vadidir. Ve **في لسان العرب**: Kays diyarında. Ve onda, Murâd (kabilesinden) Amr b. Umâme öldürüldü. Ve bu hususta Tarafe der ki:
  Biliniz ki insanların en hayırlısı, diri ve ölü olarak                      **قضيب**’in karnında, bileni ve bilmeyeni (kapsayan)dır

**قضيب**: Dabbe’den bir adamdır; İbnü’l-A‘râbî’den. Onun bir hadîsi vardır; zillet üzere ikamette darb-ı mesel yapıldı. Ve ondan onların sözü:
  Ey Abdü Ganm, yerinde dur; korkma                      kum tepesinin belası olan öldürülmüşlerden (dolayı)
  Siz, kavim yürüyerek geldiği vakit                      rezillik üzerine, **قضيب**’den daha sabırlısınız
Yani: öldürülmüşlerinizin öcünü istemediniz; böylece siz, zillette, şu adam gibi oldunuz.

Ve **قضيب** ayrıca: başka bir adamdır; Bahreyn’de hurma satan biriydi; tüccar olarak gelir, ondan hurma satın alırdı ve ondan başkasıyla muamele etmezdi. Bundan onların sözü: “**ألهف** من **قضيب**.” **الميداني** dedi: **أفعل** (kalıbı) **لهف يلهف لهفا**’dandır; **التلهف**’ten değildir; çünkü **أفعل** kalıbı, dallanıp budaklananlardan ancak şâz olarak bina edilir. Onun kıssasından: **قوصرة** (ر’nin şeddeli olmasıyla) **حشف** (harekeli) satın aldı; ve onda, yani **القوصرة**’de bir **بدرة** vardı; onda dinarlar vardı; bir rivayette: içinde çok dinar bulunan bir **كيس**; onu kaldırmayı unutmuştu; bunun üzerine onun satıcısı ona yetişti ve ona dedi ki: “Sen benim için bir dostsun; sana iyi olmayan hurma verdim; onu bana geri ver, sana iyisini telafi edeyim.” Böylece onu ondan geri aldı; sonra onu ona geri verdi. Ve onunla birlikte bir bıçak vardı; **البدرة**’yi bulamazsa onunla kendini öldürmek için onu taşımıştı. Derken **القوصرة**’yi aldı ve ondan **البدرة**’yi çıkardı; onu saçtı ve ondan dinarlarını çıkardı ve bedevîye dedi: “Bu bıçağı yanımda niçin taşıdığımı biliyor musun?” Dedi: “Hayır.” Dedi: “Keseyi bulamazsam karnımı yarmak için.” Sonra nefes aldıktan sonra zikredilen bıçağın **قضيب**’ini aldı da onunla kendini öldürdü; **البدرة**’ye karşı **تلهفا** olarak; böylece Araplar onunla darbımesel yaptılar. Bunun hakkında **عروة بن حزام** der ki:
  ألا لا تلوما ليس في اللوم راحةوقد لمت نفسي مثل لوم قضيب

Müellif üzerine istidrâk edilenlerdendir: şiirden **المقتضب**; o da: iki kere **فاعلات مفتعلن**’dir. Ancak ona **مقتضبا** adı verildi; çünkü **مفعولات**’ı, yani beytin üçüncü cüzünü **اقتضب** etti; yani kesti. Ve o, arûzun on üçüncü bahri olup beyti:
  أقبلت فلاح لهـا                      عارضان كالبرد

Ve **قضب الكرم**: **تقضيبا**; bahar günlerinde onun dallarını ve **قضبانه**’sini kesti. **الأساس**’ta: “Ve **قضابة الكرم والشجر**: **القاضب**’in aldığı şeydir” bitti.

Ve ağzımda bir **قاضبة** yoktur; yani bir şeyi **يقضب** eden bir diş; böylece onun iki yarısından biri ötekinden ayrılır. **الأصمعي**’den rivayet edildi: **القضب**: ince oklar; ikisinin bir teki **قضيب**’dir. Şeyhimiz onu istidrâk etti ve ona nispet etmedi. Ve **القضاب** (زنار gibi): bir bitkidir; **كراع**’dan. Mecazdandır: **اقتضب البعير**: onu **اغتبطه**. Ve **ملك البردة والقضيب**: **استخلف**. **الأساس**’ta böyledir.
