# قضع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B6%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قضع

القضاعة بالضم: اسم كلبة الماء، كذا في الصحاح والتهذيب، زاد الجوهري: ولم يعرفه أبو الغوث.
 وفي المحكم: قضاعة: كلب الماء.
 والقضاعة: غبار الدقيق.
 وأيضا: ما يتحتت من أصل الحائط، كالقضاع فيهما، بالضم أيضا، نقله الصاغاني.
 وقال ابن الأعرابي: القضاعة: الفهد، وبه لقب عمرو بن مالك بن مرة بن زيد بن مالك بن حمير بن سبأ: قضاعة وهو أبو حي باليمن، وتزعم نساب مضر أنه قضاعة بن معد بن عدنان. والصواب هو الأول، كما في العباب. وقال ابن ماكولا: هو الأكثر والأصح، وفي المقدمة الفاضلية: وأكثر العلماء على أنه قضاعة بن معد بن عدنان، وأن مالك بن مرة زوج أمه، فنسب إلى زوج أمه، عادة عند العرب معروفة بينهم. انتهى.

  وقال أبو جعفر بن حبيب النسابة: لم تزل قضاعة في الجاهلية والإسلام تعرف بمعد، حتى كانت الفتنة بالشام بين كلب وقيس عيلان أيام مروان بن الحكم، فمال كلب يومئذ إلى اليمن، وانتمت إلى حمير، استظهارا منهم إلى قيس، وذكر ابن الأثير في الأنساب هذا الاختلاف، ثم قال: ولهذا قال محمد بن سلام البصري النسابة لما سئل : أنزار أكثر أم اليمن? فقال: إن تمعددت قضاعة فنزار أكثر،وإن تيمنت فاليمن.
 أو لقب به لانقضاعه عن قومه مع أمه، وهو انقطاعه عنهم. وإخوته لأمه بنو معد بن عدنان أو من قضعه، كمنع: قهره، قاله الخليل.
 وكانوا أشد الكلبيين في الحروب.
 منهم القاضي أبو عبد الله محمد بن سلامة بن جعفر القضاعي، صاحب كتاب الشهاب، وسميه أبو عبد الله محمد بن يوسف بن عبد السلام القضاعي، صاحب المختار في الخطط والآثار توفى سنة أربعمائة وأربعة وخمسين.
 والقضع، بالفتح، عن ابن دريد، والقضاع، بالضم، عن اللحياني، وكذلك التقضيع: وجع في بطن الإنسان.
 التقضيع: تقطيع فيه ودء.
 وانقضع عنه: بعد.
 وتقضع الشيء: تقطع.
 وانقضع، وتقضع: تفرق، وقال ابن فارس، الانقضاع والتقضع، من باب الإبدال، أي من الانقطاع والتقطع.

### Türkçe

**القضاعة** (ضم ile): su köpeğinin adıdır; صحاح ve تهذيب’de böyle(ce)dir; Cevherî şunu ekledi: Ebû’l-Ğavs onu bilmedi.

Ve Muhkem’de: **قضاعة**: su köpeği.

Ve **القضاعة**: un tozu.

Ve ayrıca: duvarın aslından dökülen şey; her ikisinde de **القضاع** gibi, yine (bu da) ضم iledir; bunu Sâğânî nakletti.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **القضاعة**: pars; bununla, Sebe’ b. Himyer b. Mâlik b. Zeyd b. Mürre b. Mâlik b. ‘Amr’a lakap olmuştur: **قضاعة**; o Yemen’de bir kabilenin babasıdır; Mudar’ın nesep âlimleri ise onun **قضاعة بن معد بن عدنان** olduğunu iddia eder. Doğru olan birincisidir; ‘Ubâb’da olduğu gibi. İbn Mâkûlâ dedi: o daha çoktur ve daha sahih olandır; Mukaddime-i Fâzıliyye’de (şöyle): Âlimlerin çoğu onun **قضاعة بن معد بن عدنان** olduğu, ve Mâlik b. Mürre’nin annesinin kocası olduğu, böylece annesinin kocasına nispet edildiği görüşündedir; Araplar arasında bilinen bir âdet olarak. Bitti.

Ve nesep âlimi Ebû Ca‘fer b. Habîb dedi: Câhiliye ve İslâm’da **قضاعة** durmadan Ma‘d ile bilinir idi; nihayet Mervân b. el-Hakem günlerinde Şam’da Kelb ile Kays ‘Aylân arasında fitne olunca, Kelb o gün Yemen’e meyletti ve Himyer’e intisap etti; Kays’a karşı onlardan bir dayanak arayışı olarak; İbnü’l-Esîr ensâbda bu ihtilâfı zikretti, sonra dedi: bunun için, kendisine “Nizâr mı daha çoktur yoksa Yemen mi?” diye sorulduğunda, nesep âlimi Muhammed b. Selâm el-Basrî şöyle dedi: Eğer **قضاعة** tem‘addüd ederse Nizâr daha çoktur; eğer teyemmen ederse Yemen.

Yahut, annesiyle kavminden **انقضاعه**’ı sebebiyle ona lakap olmuştur; bu, onlardan kopmasıdır. Annesi bir olan kardeşleri Ma‘d b. ‘Adnân oğullarıdır; yahut “onu **قضعه**” (sebebiyle); **منع** gibi: onu kahretti; bunu Halîl söyledi.

Ve onlar savaşlarda Kelbîlerin en şiddetlileri idi.

Onlardan: Şihâb kitabının sahibi kadı Ebû ‘Abdillâh Muhammed b. Selâme b. Ca‘fer el-**قضاعي**; ve adaşı Ebû ‘Abdillâh Muhammed b. Yûsuf b. ‘Abdisselâm el-**قضاعي**; Hıtat ve Âsâr’da Muhtâr’ın sahibi; dört yüz elli dört yılında vefat etti.

Ve **القضع** (fetha ile), İbn Düreyd’den; ve **القضاع** (ضم ile), Lihyânî’den; ve yine **التقضيع**: insanın karnında ağrı.

**التقضيع**: onda bir kesme; ve bir gevşeklik.

Ondan **انقضع**: uzaklaştı.

**تقضع** şey: parçalandı.

Ve **انقضع** ve **تقضع**: dağıldı; İbn Fâris dedi: **الانقضاع** ve **التقضع**, ibdâl babındandır; yani **الانقطاع** ve **التقطع**’tandır.
