# قضي — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B6%D9%8A/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: قضى

القَضاءُ: الحكم، وأصله قَضايٌ لأنَّه من قَضَيْتُ، والجمع الأقْضِيَة. والقَضِيَّةُ مثله، والجمع القَضايا. وقَضى، أي حَكَمَ، ومنه قوله تعالى: "وقَضى ربكَ ألا تَعْبُدوا إلا إياهُ". وقد يكون بمعنى الفراغ، تقول: قَضَيْتُ حاجتي. وضربه فقَضى عليه، أي قتَلَه، كأنه فرغ منه. وسَمٌّ قاضٍ، أي قاتلٌ. وقَضى نحبَه قَضاءً، أي مات. وقد يكون بمعنى الأداء والإنهاء. تقول: قَضَيْتُ دَيْني. ومنه قوله تعالى: "وقَضَيْنا إلى بَني إسرائيلَ في الكِتابِ". وقوله تعالى: "وقَضَيْنا إليه ذلك الأمرَ"، أي أنهيناه إليه وأبلغناه ذلك. وقال الفراء في قوله تعالى: "ثم اقْضوا إليَّ"، يعني امضوا إلي، كما يقال: قَضَى فلانٌ، أي مات ومضى. وقد يكون بمعنى الصنع والتقدير، قال أبو ذؤيب:
وعليهما مَسْرودَتانِ قَضاهُماداوُدُ أو صَنَعُ السَوابغِ تُبَّعُ
يقال: قَضاهُ أي صنعه وقدَّره: ومنه قوله تعالى: "فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَمواتٍ في يوميْن". ومنه القضاء والقدر. ويقال: اسْتُقْضِيَ فلانٌ، أي صُيِّرَ قاضِياً. وقَضَّى الأمير قاضِياً، كما تقول: أمَرَّ أميراً. وانْقَضى الشيء وتَقَضَّى بمعنًى. واقْتَضى دينه وتَقاضاهُ بمعنًى. وقَضُّوا بينهم مَنايا، بالتشديد، أي أنفذوها. وقَضَّى اللُبانة أيضاً، وقَضاها بمعنًى. والقَضَّاءُ من الدروع: المحكمة، ويقال الصُلبة. قال النابغة:
ونَسْجُ سُلَيْمٍ كُلَّ قَضَّاءَ ذائِلِ
وتَقَضَّى البازي، أي انقض. قال العجاج:
تَقَضِّيَ البازي إذا البازي كَسَرْ
والقِضَةُ مخففة: نبت ينبت في السهل، وهي منقوصة. قال أبو عبيد: هي من الحَمْض والهاء عوض.

### Türkçe

**القَضاءُ**: hüküm; aslı **قَضايٌ**’dir; çünkü o, **قَضَيْتُ**’dendir; çoğulu **الأقْضِيَة**’dir. Ve **القَضِيَّةُ** onun gibidir; çoğulu **القَضايا**’dır. Ve **قَضى**; yani hükmetti; ondan, Yüce Allah’ın sözü: “**وقَضى ربكَ ألا تَعْبُدوا إلا إياهُ**”. Ve bazen bitirme (ferâğ) mânasında olur; dersin ki: **قَضَيْتُ حاجتي**. Ve ona vurdu da **فقَضى عليه**; yani onu öldürdü; sanki ondan boşaldı (işini bitirdi). Ve **سَمٌّ قاضٍ**; yani öldürücü. Ve **قَضى نحبَه قَضاءً**; yani öldü. Ve bazen edâ ve bitirme mânasında olur. Dersin ki: **قَضَيْتُ دَيْني**. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: “**وقَضَيْنا إلى بَني إسرائيلَ في الكِتابِ**”. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**وقَضَيْنا إليه ذلك الأمرَ**”; yani onu ona bitirdik ve ona onu bildirdik. Ve Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü “**ثم اقْضوا إليَّ**” hakkında dedi ki: yani bana doğru gidin; nitekim denir ki: **قَضَى** falan; yani öldü ve geçti. Ve bazen yapma ve takdir mânasında olur; Ebû Züeyb dedi ki:
وعليهما مَسْرودَتانِ قَضاهُماداوُدُ أو صَنَعُ السَوابغِ تُبَّعُ

Denir ki: **قَضاهُ**; yani onu yaptı ve takdir etti. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: “**فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَمواتٍ في يوميْن**”. Ve ondan **القضاء** ve **القدر**. Ve denir ki: **اسْتُقْضِيَ** falan; yani kadı kılındı. Ve emir, bir kadıyı **قَضَّى**; nitekim dersin ki: bir emiri **أمَرَّ**. Ve şey **انْقَضى** ve **تَقَضَّى** bir mânadadır. Ve borcunu **اقْتَضى** ve onu **تَقاضاهُ** bir mânadadır. Ve aralarında ölümleri **قَضُّوا**; şeddeli olarak; yani onları infaz ettiler. Ve **قَضَّى اللُبانة** da; ve onu **قَضاها** bir mânadadır. Ve zırhlardan **القَضَّاءُ**: sağlam yapılmış olan; ve denir: katı olan. Nâbiga dedi ki:
ونَسْجُ سُلَيْمٍ كُلَّ قَضَّاءَ ذائِلِ

Ve **تَقَضَّى** doğan; yani saldırdı. Accâc dedi ki:
تَقَضِّيَ البازي إذا البازي كَسَرْ

Ve **القِضَةُ**; hafifletilmiş: düzlükte biten bir bitki; ve o eksiltilmiştir. Ebû Ubeyd dedi ki: o, **الحَمْض**’dandır; ve **الهاء** bedeldir.
