# قطرب (ق-ط-ر-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ط - ر - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء
قنطر: القَنْطَرة: معروفة.
والقِنْطار؛ يقال: أربعون أوقية من ذهب أو فضة، ويقال: ثمانون ألف درهم عن ابن عباس. وعن السدي رطل من ذهب أو فضة، ويقال: هو بالسريانية مثل ملء جلد ثور ذهباً أو فضة. وبالبربرية: ألف مثقال من ذهب أو فضة.
وفي التصريف مخرجه على قول العرب، لأن الرجل يُقَنطر قِنطاراً، كل قطعة أربعون أوقية، كل أوقية وزن سبعة مثاقيل.
وبنو قَنْطُور: الترك، ويقال: إن قَنْطُوراء كانت جارية لإبراهيم عليه السلام، ولدت لإبراهيم أولاداً من نسلهم الترك والصين.
قطرب: القُطْرُبُ: الذكر من السعالي.
قرطب: المُقَرْطِبُ: الغضبان. وقَرْطَبَ: غضب. قال:
إذا رآني قد أتيت قَرْطَبا
وجال في جحاشه وطربا
المُطَرْطِبُ: الذي يدعو الحمر.
بطرق: البِطْرِيقُ: العظيم من الروم. والبِطريقُ: القائد لأهل الشام والروم.
قبطر: القُبْطُرِيّ: ضرب من الثياب.
قرطف: القَرْطفُ: قطيفة مخملة. قال:
عليه المنامة ذات الفـضـول		من الوهن والقَرْطَفُ المخمل
قمطر: القِمَطْرُ: الجمل الضخم. قال حميد:
قِمَطْرٌ يلوح الودع تحت لـبـانـه		إذا أرزمت من تحته الريح أرزما
ويوم قَمْطَرير: فاشي الشر. وشر قُماطِرِ، وقِمْطَر ومُقْمَطِرّ. قال أبو طالب.
وكنت إذا قوم رموني رميتهـم		بمسقطة الأحمال فقماء قِمْطَرِ
وتقول: اقْمَطَرَّت عليه الحجارة، أي: تراكمت، قالت الخنساء:
في جَوْفِ لحد مقيم قد تضمنه		في رمسه مُقْمِطرّاتٌ وأحجار
وأقْمِطْرارُ الشيء: إظلاله وتراكمه. والقِمْطيرُ: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر.
ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
والقِمَطْرُ أيضاً يوصف به الناقة لسرعتها وقوتها.
والقِمَطْرةُ: شبه سفط يسف من قصب.
قرمط: القَرْمَطةُ: دقة الكتابة، وتداني الحروف والسطور. والقَرْمَطَةُ في مشي القطوف.
والقُرمُوطُ: ثمرة الغضا، كالرمان. قال:
وينشز جيب الدرع عنها إذا مـشـت		خميل كقرموط الغضا الخضل الندي
يعني: ثديها.
قطمر: القِطْمير: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر. ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
قِرْطم: القُرْطُمُ: حب العصفر.
طمرق: الطُّمْرُوقُ: اسم من أسماء الخشاف، وجمعه: طمارِقة. قال:
دنا منه الشتاء فطار عنهـا		كما طارت طمارقةٌ ذراعا

##### Türkçe

**القاف** ve **الطاء**

**قنطر**: **القَنْطَرة**: bilinen (şey)dir.
Ve **القِنْطار**; denir ki: altın veya gümüşten kırk **أوقية**; ve denir ki: İbn عباس’tan (rivayetle) seksen bin dirhem. Ve **السدي**’den: altın veya gümüşten bir **رطل**. Ve denir ki: o, Süryanice’de bir öküz derisinin dolusu altın veya gümüş gibidir. Ve Berberice’de: altın veya gümüşten bin **مثقال**.
Ve tasrifte, Arapların sözü üzere mahreci böyledir; çünkü adam bir **قِنطار**ı **يُقَنطر** eder; her parça kırk **أوقية**; her **أوقية** yedi **مثاقيل** ağırlığıdır.
Ve **بنو قَنْطُور**: Türklerdir; ve denir ki: **قَنْطُوراء** İbrahim عليه السلام için bir cariye idi; İbrahim’e, nesillerinden Türkler ve Çin (olan) çocuklar doğurdu.

**قطرب**: **القُطْرُبُ**: **السعالي**’nin erkeği.

**قرطب**: **المُقَرْطِبُ**: öfkeli. Ve **قَرْطَبَ**: öfkelendi. Dedi ki:
إذا رآني قد أتيت **قَرْطَبا**
وجال في جحاشه وطربا
**المُطَرْطِبُ**: eşekleri çağıran (kimse).

**بطرق**: **البِطْرِيقُ**: Rumlardan büyük (olan). Ve **البِطريقُ**: Şam ve Rum ehline kumandan.

**قبطر**: **القُبْطُرِيّ**: elbiselerden bir tür.

**قرطف**: **القَرْطفُ**: kadife (tüylü) bir **قطيفة**. Dedi ki:
عليه المنامة ذات الفـضـول		من الوهن و**القَرْطَفُ** المخمل

**قمطر**: **القِمَطْرُ**: iri deve. Humeyd dedi ki:
**قِمَطْرٌ** يلوح الودع تحت لـبـانـه		إذا أرزمت من تحته الريح أرزما
Ve **يوم قَمْطَرير**: şerri yaygın (olan). Ve **شر قُماطِرِ**; ve **قِمْطَر** ve **مُقْمَطِرّ**. Ebû Tâlib dedi ki:
وكنت إذا قوم رموني رميتهـم		بمسقطة الأحمال فقماء **قِمْطَرِ**
Ve dersin: **اقْمَطَرَّت** عليه الحجارة; yani: yığıldı. Hansa dedi ki:
في جَوْفِ لحد مقيم قد تضمنه		في رمسه **مُقْمِطرّاتٌ** وأحجار
Ve **أقْمِطْرارُ** الشيء: onun gölgelemesi ve yığılmasıdır. Ve **القِمْطيرُ**: onu, hurmadan çıkardığında çekirdeğin, **القمع** ile birlikte kendisine iliştiği (şey)dir.
Ve denir ki: o, çekirdek ile hurma arasında bulunan **السحاة**’dir.
Ve **القِمَطْرُ** ayrıca, sürati ve kuvveti sebebiyle dişi deve için de onunla vasfedilir.
Ve **القِمَطْرةُ**: kamıştan örülen, sandıkçığa benzer (şey).

**قرمط**: **القَرْمَطةُ**: yazının inceliği ve harflerin ve satırların birbirine yaklaşması. Ve **القَرْمَطَةُ**: **القطوف**’un yürüyüşünde (olan şey)dir.
Ve **القُرمُوطُ**: **الغضا**’nın meyvesi; nar gibi. Dedi ki:
وينشز جيب الدرع عنها إذا مـشـت		خميل ك**قرموط** الغضا الخضل الندي
Yani: onun memesi.

**قطمر**: **القِطْمير**: onu, hurmadan çıkardığında çekirdeğin, **القمع** ile birlikte kendisine iliştiği (şey)dir. Ve denir ki: o, çekirdek ile hurma arasında bulunan **السحاة**’dir.

**قِرْطم**: **القُرْطُمُ**: aspir tanesi.

**طمرق**: **الطُّمْرُوقُ**: **الخشاف**’ın adlarından bir addır; çoğulu: **طمارِقة**. Dedi ki:
دنا منه الشتاء فطار عنهـا		كما طارت **طمارقةٌ** ذراعا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القُطْرُبُ: طائر.

##### Türkçe

**القُطْرُبُ**: bir kuş.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القُطْرُبُ: دويبة كانتْ في الجاهلية، يزعمون أَنها ليس لها قَرارٌ البتة؛ وقيل: لا تَسْتَريح نهارَها سَعْياً؛ وفي حديث ابن مسعود: لا أَعْرِفَنَّ أَحدكم جيفَةَ لَيْل، قُطْرُبَ نَهارٍ. قال أَبو عبيد: يقال إِن القُطْرُبَ لا تستريح نهارها سَعْياً؛ فشَبَّه عبدُاللّه الرجلَ يَسْعى نَهارَه في حوائج دُنْياه، فإِذا أَمْسَى أَمْسَى كالاًّ تَعِـباً، فينامُ ليلَتَه حتى يُصْبِـح كالجِـيفة لا يَتحرك، فهذا جِـيفةُ ليلٍ، قُطْرُبُ نَهار. والقُطْرُبُ: الجاهل الذي يَظْهَرُ بجَهْله. والقُطْرُب: السفيه. والقَطارِيبُ: السُّفَهاء، حكاه ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: عادٌ حُلُوماً، إِذا طاشَ القَطارِيبُ
ولم يذكر له واحداً؛ قال ابن سيده: وخَلِـيقٌ أَن يكون واحدُه قُطْرُوباً، إِلاَّ أَن يكون ابنُ الأَعرابي أَخَذ القَطارِيبَ مِن هذا البيت، فإِن كان ذلك، فقد يكون واحدُه قُطْرُوباً، وغير ذلك مما تثبت الياءُ في جَمْعِه رابعة مِن هذا الضرب، وقد يكون جمعَ قُطْرُب، إِلاَّ أَن الشاعر احتاج فأَثبت الياء في الجمع؛ كقوله: نَفْيَ الدَّراهِـيمِ تَنْقادُ الصَّياريفِ
وحكى ثعلب أَن القُطْرُبَ: الخفيف، وقال على إِثْر ذلك: إِنه لَقُطْرُبُ لَيْلٍ؛ فهذا يدل على أَنها دويبة، وليس بصفة كما زعم. وقُطْرُبٌ: لقبُ محمد بن الـمُسْتَنِـير النَّحْوِيّ، وكان يُبَكِّر إِلى سيبويه، فيَفْتَحُ سيبويه بابه فيَجِدُه هنالك، فيقول له: ما أَنتَ إِلاَّ قُطْرُبُ ليل، فلُقِّبَ قُطْرُباً لذلك.
وتَقَطْرَبَ الرجلُ: حَرَّك رأْسَه؛ حكاه ثعلب وأَنشد:
إِذا ذَاقَها ذو الـحِلْمِ منهمْ تَقَطْرَبا
وقيل تَقَطْرَب، ههنا: صار كالقُطْرُب الذي هو أَحدُ ما تقدم ذكره. والقُطْرُبُ: ذَكَرُ الغِـيلانِ. الليث: القُطْرُبُ والقُطْرُوبُ الذَّكَرُ من السَّعالي. والقُطْرُبُ: الصغيرُ من الكِلاب. والقُطْرُبُ: اللِّصُّ الفارِهُ في اللُّصُوصِـيَّة. والقُطْرُبُ: طائر. والقُطْرُبُ: الذئبُ الأَمْعَط. والقُطْرُبُ: الجَبانُ، وإِن كان عاقلاً. والقُطْرُبُ: الـمَصْرُوعُ من لَـمَمٍ أَو مِرارٍ، وجمعُها كلها قَطارِيبُ، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**القُطْرُبُ**: Câhiliye’de bulunan bir küçük canlı; onun hiçbir surette kararının (yerleşik hâlinin) olmadığını iddia ederler; ve denildi ki: gündüzünü koşuşturmakla dinlenmez; İbn Mesud’un hadisinde: “Sizden birinizi gece leşi, gündüz **قُطْرُبُ**’u olarak bilmeyeyim.” Ebû Ubeyd dedi: **القُطْرُبُ**’un gündüzünü koşuşturmakla dinlenmediği söylenir; böylece Abdullah, dünya ihtiyaçlarında gündüzünü koşuşturan adamı benzetti; akşamlayınca yorgun, bitkin olarak akşamlar; sonra sabahlayıncaya kadar gecesini uyur; leş gibi olur, hareket etmez; işte bu, gece leşidir, gündüz **قُطْرُبُ**’udur. Ve **القُطْرُبُ**: cehaletiyle ortaya çıkan cahil. Ve **القُطْرُب**: sefih. Ve **القَطارِيبُ**: sefihler; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti; ve şu beyti okudu:
عادٌ حُلُوماً، إِذا طاشَ القَطارِيبُ
Ve onun için bir tekil zikretmedi; İbn Sîde dedi: Tekilinin **قُطْرُوباً** olması uygundur; ancak İbnü’l-A‘râbî **القَطارِيبَ**’i bu beyitten almış ise; eğer bu ise, tekili **قُطْرُوباً** olabilir; ve bunun dışında, bu türden olup cem‘inde **الياء**’ın dördüncü olarak sabit kaldığı şeylerdendir; ve **قُطْرُب**’un cem‘i de olabilir; ancak şair ihtiyaç duydu da cem‘de **الياء**’ı sabit kıldı; şu sözü gibi:
نَفْيَ الدَّراهِـيمِ تَنْقادُ الصَّياريفِ
Ve Sa‘leb, **القُطْرُبَ**’un: hafif (çevik) olduğunu nakletti; bunun ardından şöyle dedi: “O, elbette gece **قُطْرُبُ**’udur”; bu da onun bir küçük canlı olduğuna delâlet eder; zannettiği gibi bir sıfat değildir.

Ve **قُطْرُبٌ**: nahivci Muhammed b. el-Müstenîr’in lakabıdır; Sîbeveyh’e erken giderdi; Sîbeveyh kapısını açar da onu orada bulurdu; ona derdi ki: “Sen ancak gece **قُطْرُبُ**’usun”; bu sebeple **قُطْرُباً** diye lakaplandı.

Ve **تَقَطْرَبَ** adam: başını hareket ettirdi; Sa‘leb bunu nakletti ve şu beyti okudu:
إِذا ذَاقَها ذو الـحِلْمِ منهمْ تَقَطْرَبا
Ve denildi ki: burada **تَقَطْرَب**: yukarıda zikri geçmiş olan şeylerden biri olan **القُطْرُب** gibi oldu.

Ve **القُطْرُبُ**: gulyabanîlerin erkeği. Leys: **القُطْرُبُ** ve **القُطْرُوبُ** sa‘âlînin erkeğidir. Ve **القُطْرُبُ**: köpeklerin küçüğü. Ve **القُطْرُبُ**: hırsızlıkta usta hırsız. Ve **القُطْرُبُ**: bir kuş. Ve **القُطْرُبُ**: tüysüz kurt. Ve **القُطْرُبُ**: korkak, akıllı olsa bile. Ve **القُطْرُبُ**: bir dokunma yahut sara‘dan yere yıkılmış olan; bunların hepsinin cem‘i **قَطارِيبُ**’dur; Allah daha iyi bilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القطرب، بالضم: اللص، والفأرة. هكذا في نسختنا، وكذا في غيرها من النسخ، وهو خطأ، صوابه اللص الفاره اللصوصية، كما هو عبارة ابن منظور، وغيره.القطرب: الذئب الأمعط. القطرب: ذكر الغيلان، وعن الليث: القطرب: ذكر السعالي، كالقطروب، بالضم أيضا، وهذه عن الصاغاني. القطرب: الجاهل الذي يظهر بجهله. القطرب: الجبان، وإن كان عاقلا. القطرب: السفيه، والقطاريب: السفهاء، حكاه ابن الأعرابي ؛ وأنشد:
  عاد حلوما إذا طاش القطاريب

  ولم يذكر له واحدا. قال ابن سيده: وخليق أن يكون واحده قطروبا إلا أن يكون ابن الأعرابي أخذ القطاريب من هذا البيت: فإن كان كذلك، فقد يكون واحده قطروبا، وغير ذلك مما تثبت في الياء في جمعه رابعة، من هذا الضرب. قد يكون جمع قطرب، إلا أن الشاعر احتاج فأثبت الياء في الجمع وقد علم مما ذكرنا أن القطروب لغة في القطرب بمعنى السفيه. والمؤلف ذكره في القطرب بمعنى ذكر الغيلان. القطرب: المصروع من لمم أو مرار. والقطرب، في اصطلاح الأطباء: نوع من الماليخوليا، وهو داء معروف، ينشأ من السوداء، وأكثر حدوثه في شهر شباط، يفسد العقل، ويقطب الوجه، ويديم الحزن، ويهيم بالليل، ويخضر الوجه، ويغور العينين وينحل البدن، نقله الصاغاني. القطرب: صغار الكلاب، وصغار الجن. حكى ثعلب أن القطرب الخفيف، وقال على إثر ذلك: إنه لقطرب ليل، فهذا يدل على أنها دويبة، وليس بصفة كما زعم. القطرب: طائر ودويبة كانت في الجاهلية يزعمون أنها ليس لها قرار البتة. وقال أبو عبيد القطرب: دويبة، لا تستريح نهارها سعيا. وفي حديث ابن مسعود  لا أعرفن أحدكم جيفة ليل، قطرب نهار  . قال القاري في ناموسه: يشبه به الرجل يسعى نهاره في حوائج دنياه. قال شيخنا بعد ذكر هذا الكلام: هو مأخوذ من كلام سيبويه، لابن المستنير ؛ وتقييده بحوائج الدنيا، فيه نظر ؛ فإنه إنما كان يلازم بابه لتحصيل العلم الذي هو من أجل أعمال الآخرة، فالقيد غير صحيح. انتهى.
 قلت: وهذا تحامل من شيخنا على صاحب الناموس، فإنه إنما اقتطع عبارته من كلام أبي عبيد في تفسير قول ابن عباس، فإنه قال: يقال إن القطرب لا تستريح نهارها سعيا، فشبه عبد الله الرجل يسعى نهارا في حوائج دنياه، فإذا أمسى، أمسى كالا تعبا، فينام ليلته، حتى يصبح كالجيفة لا تتحرك، فهذا جيفة ليل، قطرب نهار. وقد لقب به محمد بن المستنير النحوي لأنه كان يبكر أي يذهب إلى سيبويه في بكرة النهار، فكلما فتح بابه، وجده هنالك، فقال له: ما أنت إلا قطرب ليل، فجرى ذلك لقبا له. والجمع من ذلك كله قطاريب. وقطرب الرجل: أسرع، وصرع، لغة في قرطب. وتقطرب الرجل: حرك رأسه، تشبه بالقطرب حكاه ثعلب، وأنشد:
  إذا ذاقها ذو الحلم منهم تقطربا وقيل: تقطرب، هنا: صار كالقطرب الذي هو أحد ما تقدم ذكره. والقطريب بالكسر: علم.

##### Türkçe

**القطرب**، zamme ile: hırsız, ve fare. Bizim nüshamızda böyle; diğer nüshalarda da böyle; ve bu hatadır; doğrusu “hırsız, hırsızlıkta mahir hırsız”dır; İbn Manzûr’un ibaresi ve başkalarınınki üzere.

**القطرب**: tüysüz kurt.

**القطرب**: gûllerin erkeği; ve **الليث**’ten: **القطرب**: sa‘âlîlerin erkeği; **القطروب** gibi, zamme ile de; ve bu, **الصاغاني**’dendir.

**القطرب**: cehaletiyle ortaya çıkan cahil.

**القطرب**: korkak; akıllı olsa bile.

**القطرب**: sefih; ve **القطاريب**: sefihler; bunu İbnü’l-A‘râbî rivayet etti; ve şu beyti okudu:
  عاد حلوما إذا طاش القطاريب

  Ve onun için bir tekil zikretmedi. İbn Sîde dedi: Tekilinin **قطروبا** olması uygundur; ancak İbnü’l-A‘râbî **القطاريب**’i bu beyitten almış olmadıkça: eğer öyle ise, tekili **قطروبا** olabilir; ve bunun dışında, cem‘inde **الياء**’ın dördüncü olarak sabit olduğu şeylerden, bu türden. **قطرب**’in cemi olabilir; ancak şair ihtiyaç duydu da cem‘de **الياء**’ı sabit kıldı. Ve zikrettiğimizden bilindi ki **القطروب** **القطرب**’de “sefih” manasında bir lugattır. Müellif onu **القطرب**’de “gûllerin erkeği” manasında zikretti.

**القطرب**: lememe veya safra(lar)dan olan sara‘lı.

Ve **القطرب**; tabiplerin ıstılahında: melankolyanın bir türü; ve o, bilinen bir hastalıktır; sevdâdan meydana gelir; en çok vuku bulması **شباط** ayında olur; aklı bozar; yüzü buruşturur; hüznü sürdürür; geceleyin dolaşır; yüz yeşerir; iki göz çukuru çöker; beden zayıflar; bunu **الصاغاني** nakletti.

**القطرب**: köpek yavruları, ve cin yavruları.

Sa‘leb hikâye etti ki **القطرب** hafiftir; ve bunun ardından dedi: “O, elbette **قطرب** gecesidir”; bu, onun bir küçük canlı olduğuna delalet eder; zannettiği gibi bir sıfat değildir.

**القطرب**: bir kuş ve bir küçük canlı; câhiliyyede onun asla bir kararının olmadığını iddia ederlerdi.

Ebû ‘Ubeyd dedi: **القطرب**: bir küçük canlı; gündüzünü koşuşturma ile dinlenmeden geçirir.

İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Sizden birinizi gece leşi, gündüz **قطرب** olarak mutlaka tanımayacağım.”

**القاري** **ناموس**’unda dedi: onunla, gündüzünü dünya ihtiyaçlarında koşuşturan adam benzetilir.

Şeyhimiz bu sözleri zikrettikten sonra dedi: O, Sîbeveyh’in sözü(nden) alınmıştır; İbnü’l-Müstenîr içindir; ve onu dünya ihtiyaçlarıyla kayıtlaması, bunda nazar vardır; çünkü o, ancak âhiret amellerinin en değerlilerinden olan ilmi elde etmek için onun kapısını lâzım kılardı; dolayısıyla kayıt sahih değildir. Bitti.

Dedim: Bu, şeyhimizden **ناموس** sahibine karşı bir yüklenmedir; çünkü o, ancak Ebû ‘Ubeyd’in İbn ‘Abbâs’ın sözünü tefsirindeki ibaresinden bir parçayı aldı; zira o dedi ki: “Denilir ki **القطرب** gündüzünü koşuşturma ile dinlenmeden geçirir; bunun üzerine ‘Abdullâh, gündüzünü dünya ihtiyaçlarında koşuşturan adamı benzetti; akşam olunca, yorgun olmaksızın akşamlar; gecesini uyur; sabahlayıncaya kadar, hareket etmeyen leş gibi olur; işte bu, gece leşi, gündüz **قطرب**.” Ve Muhammed b. el-Müstenîr en-nahvî bununla lakaplandırıldı; çünkü o, sabahın erken vaktinde erkenden giderdi; yani günün erken vaktinde Sîbeveyh’e giderdi; kapısını her açtığında onu orada bulurdu; ona dedi ki: “Sen ancak gece **قطرب**’sın”; böylece bu, ona lakap olarak yürüdü. Ve bütün bunların cemi **قطاريب**’dir.

Ve **قطرب** adam: hızlandı, ve devirdi; **قرطب**’da bir lugattır.

Ve **تقطرب** adam: başını hareket ettirdi; **القطرب**’e benzemeye çalıştı; bunu Sa‘leb hikâye etti; ve şu beyti okudu:
  إذا ذاقها ذو الحلم منهم تقطربا

Ve denildi ki: **تقطرب** burada: yukarıda zikri geçenlerden biri olan **القطرب** gibi oldu.

Ve **القطريب** kesre ile: bir özel ad.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَطْرَبَ
Q. 1 قَطْرَبَ ذ , (K,) inf. n. قَطْرَبَةٌ, (O,) He hastened, sped, or went quickly. (O, K.) -A2- And قَطْرَبَهُ He threw him down, or prostrated him, on the ground: (O, K: *) and so قَرْطَبَهُ. (O.)

تَقَطْرَبَ
Q. 2 تَقَطْرَبَ ذ He (a man, TA) moved about his head: and made himself to resemble the قُطْرُب: (K:) or became like the قُطْرُب in some one of the senses assigned to it in what follows. (TA.)

قُطْرُبٌ
قُطْرُبٌ ذ A certain bird; (S, O, K;) [app. a species of owl; accord. to Dmr, as cited by Freytag, a bird that roves about by night and does not sleep; and hence rendered by him, and by Golius, strix. No other meaning of the word, as an appellative, is mentioned in the S.] ― -b2- And A certain insect that rests not all the day, going about, or going about quickly, (O, K, TA,) or, as they used to assert in the Time of Ignorance, that never rests, (TA,) moving about on the surface of water. (KL.) Mohammad Ibn-El-Mustaneer, (K, TA,) the grammarian, (TA,) was surnamed قُطْرُب because he used to go early in the morning to Seebaweyh; so that the latter, whenever he opened his door, found him there; wherefore he said to him, مَا أَنْتَ اـِلَّا قُطْرُبُ لَيْلٍ [Thou art none other than a kutrub of night]. (K, * TA.) It is also expl. in the K as meaning Light, or active; and Th mentions that it signifies thus; and adds that one says, اـِنَّهُ لَقُطْرُبُ لَيْلٍ [Verily he is a kutrub of night]; but this shows that it means an insect [described above], and is not [properly speaking] an epithet. (TA.) To this insect is likened a man who labours during the day in accomplishing worldly wants and in the evening is fatigued so that he sleeps during the night until he enters upon the time of morning to betake himself to the like thereof, هٰذَا جِيفَةُ لَيْلِ قُطْرُبُ نَهَارٍ [lit. This is a corpse of the night, a kutrub of the day]. (O, from an explanation of a trad.) [See also Freytag's Arab. Prov. i. 329 and 643.] ― -b3- And [hence, app.,] (assumed tropical:) A thief who is skilful, or active, in thievishness: (O, M, TA:) for اللِّصُّ الفَارِهُ فِى اللُّصُوصِيَّةِ, an explanation of القُطْرُبُ given [in the O and] by IM and others, the copies of the K erroneously substitute اللِّصُ وَالفَأْرَةُ [as though قُطْرُبٌ had the significations of a thief and a rat or mouse]. (TA.) ― -b4- And The male (Lth, O, K, TA) of the [kind of demon called] سِعْلَاة (Lth, TA) or of the غُول [which is said to signify the same as سعلاة]; as also ↓ قُطْرُوبٌ. (O, K, TA.) ― -b5- And [app. A young, or little, jinnee: thus قُرْطُبٌ is expl. in the L: or] the young ones, or little ones, of the jinn. (K.) ― -b6- And A young, or little, dog: (O:) or the young ones, or little ones, of dogs. (K.) ― -b7- And A wolf such as is termed أَمْعَط [i. e. whose hair has fallen off, part after part, or has become scanty; or mischievous, or malignant]. (O, K.) ― -b8- And An ignorant person, (O, K, TA,) who boasts by reason of his ignorance (يَظْهَرُ بِجَهْلِهِ). (O, TA.) ― -b9- And Cowardly, or a coward, (O, K, TA,) even if intelligent. (O, TA.) ― -b10- And Lightwitted; syn. سَفِيهٌ; (O, K, TA;) as also ↓ قُطْرُوبٌ: and IAar has mentioned as a pl. in this sense, used by a poet, قَطَارِيبُ, which, ISd says, may be pl. of قُطْرُوبٌ or of a sing. of some other form requiring such a form of pl., or it may be used as a pl. of قُطْرُبٌ by poetic license. (TA.) ― -b11- And Thrown down, or prostrated, on the ground, syn. مَصْرُوعٌ, (O, K, TA,) by reason of diabolical possession or wrestling. (O, * TA.) -A2- Also A species of melancholia; (O, K, TA;) a well-known disease, arising from the black bile; (TA;) mostly originating in the month of شُبَاط [February, O. S.]; vitiating, or disordering, the intellect, contracting the face, occasioning continual unhappiness, causing to wander about in the night, and rendering the face أَخْضَر [here app. meaning of a dark, or an ashy, dust-colour], the eyes sunken, and the body emaciated. (O.) [A more ample discription is given by Avicenna (Ibn-Seenà). in book iii. pp. 315, et seq. SM states that he had not found this in any other lexicon than the K. Golius explains the word as signifying Lycanthropia, on the authority of Rhazes (Er-Rلzee).]

قُطْرُوبٌ
قُطْرُوبٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

##### Türkçe

قَطْرَبَ
Q. 1 **قَطْرَبَ** ذ, (K,) mastar ismi **قَطْرَبَةٌ**, (O,) O acele etti, hızlandı, yahut çabuk gitti. (O, K.) -A2- Ve **قَطْرَبَهُ** O onu yere attı, yahut onu yere serdi: (O, K: *) ve böylesi **قَرْطَبَهُ**. (O.)

تَقَطْرَبَ
Q. 2 **تَقَطْرَبَ** ذ O (bir adam, TA) başı etrafında hareket etti: ve kendisini **قُطْرُب**’a benzetti: (K:) yahut aşağıda kendisine tahsis edilen mânalardan herhangi birinde **قُطْرُب** gibi oldu. (TA.)

قُطْرُبٌ
**قُطْرُبٌ** ذ Belli bir kuş; (S, O, K;) [görünüşe göre bir baykuş türü; Freytag tarafından nakledildiği üzere Dmr’ye göre, geceleyin dolaşan ve uyumayan bir kuş; bundan dolayı onun tarafından ve Golius tarafından strix diye tercüme edilmiştir. S’de, bir cins isim olarak, kelimenin başka bir mânası zikredilmez.] ― -b2- Ve Bütün gün hiç durmayan, dolaşan, yahut çabuk dolaşan, (O, K, TA,) yahut Câhiliye devrinde iddia ettikleri üzere asla dinlenmeyen, (TA,) suyun yüzü üzerinde hareket eden belli bir böcek. (KL.) Muhammed İbnü’l-Müstanîr, (K, TA,) nahivci, (TA,) **قُطْرُب** diye lakaplandırıldı; çünkü o, Sîbeveyh’e sabahın erken vaktinde giderdi; öyle ki, o (Sîbeveyh) her ne zaman kapısını açsa onu orada bulurdu; bunun üzerine ona, **مَا أَنْتَ اـِلَّا قُطْرُبُ لَيْلٍ** [Sen, gecenin bir kutrubu’ndan başka bir şey değilsin] dedi. (K, * TA.) K’da ayrıca “hafif, yahut faal” mânasında olduğu da açıklanır; ve Th bunun böyle mânaya geldiğini zikreder; ve “**اـِنَّهُ لَقُطْرُبُ لَيْلٍ** [Şüphesiz o, gecenin bir kutrubu’dur]” denildiğini ilâve eder; fakat bu, onun (yukarıda vasfedilen) bir böcek mânasında olduğunu gösterir ve (aslında) bir sıfat değildir. (TA.) Bu böceğe, gündüz dünya ihtiyaçlarını yerine getirmede çalışan ve akşamleyin yorulup gece boyunca uyuyan, ta sabah vaktine girince benzerine yönelmek üzere (yeniden) kalkıp giden bir adam benzetilir: **هٰذَا جِيفَةُ لَيْلِ قُطْرُبُ نَهَارٍ** [lafzen: Bu, gecenin bir leşi, gündüzün bir kutrubu’dur]. (O, bir hadis açıklamasından.) [Freytag’ın Arab. Prov. i. 329 ve 643’üne de bak.] ― -b3- Ve [bundan dolayı, görünüşe göre,] (mecazen varsayılan:) hırsızlıkta mahir, yahut hırsızlıkta faal bir hırsız: (O, M, TA:) zira **اللِّصُّ الفَارِهُ فِى اللُّصُوصِيَّةِ**, (O’da ve) IM ve başkaları tarafından verilen **القُطْرُبُ** açıklamasıdır; K nüshaları yanlışlıkla **اللِّصُ وَالفَأْرَةُ**’yı ikame eder [sanki **قُطْرُبٌ** “hırsız” ve “sıçan yahut fare” mânalarına sahipmiş gibi]. (TA.) ― -b4- Ve [**سِعْلَاة** denilen cin türünün] erkeği (Lth, O, K, TA) (Lth, TA) yahut **غُول**’ün [ki bunun **سعلاة** ile aynı mânaya geldiği söylenir]; ve ayrıca ↓ **قُطْرُوبٌ**. (O, K, TA.) ― -b5- Ve [görünüşe göre küçük, yahut ufak, bir cin: L’de **قُرْطُبٌ** böyle açıklanır: yahut] cinlerin yavruları, yahut küçükleri. (K.) ― -b6- Ve küçük, yahut ufak, bir köpek: (O:) yahut köpeklerin yavruları, yahut küçükleri. (K.) ― -b7- Ve **أَمْعَط** diye adlandırılan türden bir kurt [yani tüyü parça parça dökülmüş, yahut seyrekleşmiş; yahut yaramaz, yahut habis]. (O, K.) ― -b8- Ve cahil bir kimse, (O, K, TA,) cehaleti sebebiyle övünen (**يَظْهَرُ بِجَهْلِهِ**). (O, TA.) ― -b9- Ve korkak, yahut bir korkak, (O, K, TA,) zeki olsa bile. (O, TA.) ― -b10- Ve hafif akıllı; eş anlamlısı **سَفِيهٌ**; (O, K, TA;) ve ayrıca ↓ **قُطْرُوبٌ**: ve IAar bu mânada, bir şair tarafından kullanılan bir çoğul olarak **قَطَارِيبُ**’i zikretmiştir; ISd der ki: bu, **قُطْرُوبٌ**’un çoğulu yahut böyle bir çoğul kalıbını gerektiren başka bir şeklin tekilinin çoğulu olabilir; yahut şiir zaruretiyle **قُطْرُبٌ**’un çoğulu olarak kullanılmış olabilir. (TA.) ― -b11- Ve şeytanî musallat oluş yahut güreş sebebiyle yere atılmış, yahut yere serilmiş; eş anlamlısı **مَصْرُوعٌ**, (O, K, TA,). (O, * TA.) -A2- Ayrıca bir melankoli türü; (O, K, TA;) kara safradan doğan, bilinen bir hastalık; (TA;) çoğunlukla **شُبَاط** ayında [Şubat, O. S.] ortaya çıkan; aklı bozan yahut düzensizleştiren, yüzü buruşturan, sürekli mutsuzluğa sebep olan, geceleyin dolaştıran, ve yüzü **أَخْضَر** [burada görünüşe göre koyu, yahut külî toz rengi mânasında], gözleri çökük, ve bedeni zayıflamış kılan. (O.) [Daha geniş bir tasvir İbn Sînâ tarafından, kitap iii. s. 315 ve devamında verilmiştir. SM, bunu K’dan başka hiçbir sözlükte bulmadığını belirtir. Golius kelimeyi, Râzî (Er-Rلzee) otoritesine dayanarak Lycanthropia mânasında açıklar.]

قُطْرُوبٌ
**قُطْرُوبٌ** ذ: iki yerde, bir önceki paragrafa bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَطْرَبَ
قَطْرَبَ
a.  Hastened, sped.

b.  Threw down.

تَقَطْرَبَ
تَقَطْرَبَ II ,
a.  Wagged his head, waggled.

قُطْرُب
قُطْرُب 54 ,
a.  Demon, goblin; imp.

b.  Nimble, restless.

c.  A certain insect.

d.  A species of owl.

e.  Puppy.

f.  Coward.

g.  Light-witted.

h.  Prostrate, thrown down.

i.  Melancholia; lycanthropya.

قُطْرُوْب
قُطْرُوْب ( pl. قَطَاْرِيْبُ 67 ),
a.  see 54 (g) .

قَِطْرِيْب
قَِطْرِيْب
a.  [ coll. ], Plough-peg.

قَِطْرَبُوْس
قَِطْرَبُوْس
a.  Stinging ( scorpion ).

##### Türkçe

قَطْرَبَ
قَطْرَبَ
a. Acele etti, hızlandırdı.

b. Aşağı attı.

تَقَطْرَبَ
تَقَطْرَبَ II ,
a. Başını salladı, sallandı.

قُطْرُب
قُطْرُب 54 ,
a. Cin, gulyabani; ufak şeytan.

b. Çevik, huzursuz.

c. Belli bir böcek.

d. Baykuşun bir türü.

e. Köpek yavrusu.

f. Korkak.

g. Hafif akıllı.

h. Yüzüstü, aşağı atılmış.

i. Melankoli; likantropi.

قُطْرُوْب
قُطْرُوْب ( çoğ. **قَطَاْرِيْبُ** 67 ),
a. 54 (g)’ye bak.

قَِطْرِيْب
قَِطْرِيْب
a. [ topluluk ], saban çivisi.

قَِطْرَبُوْس
قَِطْرَبُوْس
a. Sokucu (akrep).
