# قطرب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قطرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قطرب

القُطْرُبُ: دويبة كانتْ في الجاهلية، يزعمون أَنها ليس لها قَرارٌ البتة؛ وقيل: لا تَسْتَريح نهارَها سَعْياً؛ وفي حديث ابن مسعود: لا أَعْرِفَنَّ أَحدكم جيفَةَ لَيْل، قُطْرُبَ نَهارٍ. قال أَبو عبيد: يقال إِن القُطْرُبَ لا تستريح نهارها سَعْياً؛ فشَبَّه عبدُاللّه الرجلَ يَسْعى نَهارَه في حوائج دُنْياه، فإِذا أَمْسَى أَمْسَى كالاًّ تَعِـباً، فينامُ ليلَتَه حتى يُصْبِـح كالجِـيفة لا يَتحرك، فهذا جِـيفةُ ليلٍ، قُطْرُبُ نَهار. والقُطْرُبُ: الجاهل الذي يَظْهَرُ بجَهْله. والقُطْرُب: السفيه. والقَطارِيبُ: السُّفَهاء، حكاه ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: عادٌ حُلُوماً، إِذا طاشَ القَطارِيبُ
ولم يذكر له واحداً؛ قال ابن سيده: وخَلِـيقٌ أَن يكون واحدُه قُطْرُوباً، إِلاَّ أَن يكون ابنُ الأَعرابي أَخَذ القَطارِيبَ مِن هذا البيت، فإِن كان ذلك، فقد يكون واحدُه قُطْرُوباً، وغير ذلك مما تثبت الياءُ في جَمْعِه رابعة مِن هذا الضرب، وقد يكون جمعَ قُطْرُب، إِلاَّ أَن الشاعر احتاج فأَثبت الياء في الجمع؛ كقوله: نَفْيَ الدَّراهِـيمِ تَنْقادُ الصَّياريفِ
وحكى ثعلب أَن القُطْرُبَ: الخفيف، وقال على إِثْر ذلك: إِنه لَقُطْرُبُ لَيْلٍ؛ فهذا يدل على أَنها دويبة، وليس بصفة كما زعم. وقُطْرُبٌ: لقبُ محمد بن الـمُسْتَنِـير النَّحْوِيّ، وكان يُبَكِّر إِلى سيبويه، فيَفْتَحُ سيبويه بابه فيَجِدُه هنالك، فيقول له: ما أَنتَ إِلاَّ قُطْرُبُ ليل، فلُقِّبَ قُطْرُباً لذلك.
وتَقَطْرَبَ الرجلُ: حَرَّك رأْسَه؛ حكاه ثعلب وأَنشد:
إِذا ذَاقَها ذو الـحِلْمِ منهمْ تَقَطْرَبا
وقيل تَقَطْرَب، ههنا: صار كالقُطْرُب الذي هو أَحدُ ما تقدم ذكره. والقُطْرُبُ: ذَكَرُ الغِـيلانِ. الليث: القُطْرُبُ والقُطْرُوبُ الذَّكَرُ من السَّعالي. والقُطْرُبُ: الصغيرُ من الكِلاب. والقُطْرُبُ: اللِّصُّ الفارِهُ في اللُّصُوصِـيَّة. والقُطْرُبُ: طائر. والقُطْرُبُ: الذئبُ الأَمْعَط. والقُطْرُبُ: الجَبانُ، وإِن كان عاقلاً. والقُطْرُبُ: الـمَصْرُوعُ من لَـمَمٍ أَو مِرارٍ، وجمعُها كلها قَطارِيبُ، واللّه أَعلم.

### Türkçe

**القُطْرُبُ**: Câhiliye’de bulunan bir küçük canlı; onun hiçbir surette kararının (yerleşik hâlinin) olmadığını iddia ederler; ve denildi ki: gündüzünü koşuşturmakla dinlenmez; İbn Mesud’un hadisinde: “Sizden birinizi gece leşi, gündüz **قُطْرُبُ**’u olarak bilmeyeyim.” Ebû Ubeyd dedi: **القُطْرُبُ**’un gündüzünü koşuşturmakla dinlenmediği söylenir; böylece Abdullah, dünya ihtiyaçlarında gündüzünü koşuşturan adamı benzetti; akşamlayınca yorgun, bitkin olarak akşamlar; sonra sabahlayıncaya kadar gecesini uyur; leş gibi olur, hareket etmez; işte bu, gece leşidir, gündüz **قُطْرُبُ**’udur. Ve **القُطْرُبُ**: cehaletiyle ortaya çıkan cahil. Ve **القُطْرُب**: sefih. Ve **القَطارِيبُ**: sefihler; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti; ve şu beyti okudu:
عادٌ حُلُوماً، إِذا طاشَ القَطارِيبُ
Ve onun için bir tekil zikretmedi; İbn Sîde dedi: Tekilinin **قُطْرُوباً** olması uygundur; ancak İbnü’l-A‘râbî **القَطارِيبَ**’i bu beyitten almış ise; eğer bu ise, tekili **قُطْرُوباً** olabilir; ve bunun dışında, bu türden olup cem‘inde **الياء**’ın dördüncü olarak sabit kaldığı şeylerdendir; ve **قُطْرُب**’un cem‘i de olabilir; ancak şair ihtiyaç duydu da cem‘de **الياء**’ı sabit kıldı; şu sözü gibi:
نَفْيَ الدَّراهِـيمِ تَنْقادُ الصَّياريفِ
Ve Sa‘leb, **القُطْرُبَ**’un: hafif (çevik) olduğunu nakletti; bunun ardından şöyle dedi: “O, elbette gece **قُطْرُبُ**’udur”; bu da onun bir küçük canlı olduğuna delâlet eder; zannettiği gibi bir sıfat değildir.

Ve **قُطْرُبٌ**: nahivci Muhammed b. el-Müstenîr’in lakabıdır; Sîbeveyh’e erken giderdi; Sîbeveyh kapısını açar da onu orada bulurdu; ona derdi ki: “Sen ancak gece **قُطْرُبُ**’usun”; bu sebeple **قُطْرُباً** diye lakaplandı.

Ve **تَقَطْرَبَ** adam: başını hareket ettirdi; Sa‘leb bunu nakletti ve şu beyti okudu:
إِذا ذَاقَها ذو الـحِلْمِ منهمْ تَقَطْرَبا
Ve denildi ki: burada **تَقَطْرَب**: yukarıda zikri geçmiş olan şeylerden biri olan **القُطْرُب** gibi oldu.

Ve **القُطْرُبُ**: gulyabanîlerin erkeği. Leys: **القُطْرُبُ** ve **القُطْرُوبُ** sa‘âlînin erkeğidir. Ve **القُطْرُبُ**: köpeklerin küçüğü. Ve **القُطْرُبُ**: hırsızlıkta usta hırsız. Ve **القُطْرُبُ**: bir kuş. Ve **القُطْرُبُ**: tüysüz kurt. Ve **القُطْرُبُ**: korkak, akıllı olsa bile. Ve **القُطْرُبُ**: bir dokunma yahut sara‘dan yere yıkılmış olan; bunların hepsinin cem‘i **قَطارِيبُ**’dur; Allah daha iyi bilir.
