# قطرب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قطرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قطرب

القطرب، بالضم: اللص، والفأرة. هكذا في نسختنا، وكذا في غيرها من النسخ، وهو خطأ، صوابه اللص الفاره اللصوصية، كما هو عبارة ابن منظور، وغيره.القطرب: الذئب الأمعط. القطرب: ذكر الغيلان، وعن الليث: القطرب: ذكر السعالي، كالقطروب، بالضم أيضا، وهذه عن الصاغاني. القطرب: الجاهل الذي يظهر بجهله. القطرب: الجبان، وإن كان عاقلا. القطرب: السفيه، والقطاريب: السفهاء، حكاه ابن الأعرابي ؛ وأنشد:
  عاد حلوما إذا طاش القطاريب

  ولم يذكر له واحدا. قال ابن سيده: وخليق أن يكون واحده قطروبا إلا أن يكون ابن الأعرابي أخذ القطاريب من هذا البيت: فإن كان كذلك، فقد يكون واحده قطروبا، وغير ذلك مما تثبت في الياء في جمعه رابعة، من هذا الضرب. قد يكون جمع قطرب، إلا أن الشاعر احتاج فأثبت الياء في الجمع وقد علم مما ذكرنا أن القطروب لغة في القطرب بمعنى السفيه. والمؤلف ذكره في القطرب بمعنى ذكر الغيلان. القطرب: المصروع من لمم أو مرار. والقطرب، في اصطلاح الأطباء: نوع من الماليخوليا، وهو داء معروف، ينشأ من السوداء، وأكثر حدوثه في شهر شباط، يفسد العقل، ويقطب الوجه، ويديم الحزن، ويهيم بالليل، ويخضر الوجه، ويغور العينين وينحل البدن، نقله الصاغاني. القطرب: صغار الكلاب، وصغار الجن. حكى ثعلب أن القطرب الخفيف، وقال على إثر ذلك: إنه لقطرب ليل، فهذا يدل على أنها دويبة، وليس بصفة كما زعم. القطرب: طائر ودويبة كانت في الجاهلية يزعمون أنها ليس لها قرار البتة. وقال أبو عبيد القطرب: دويبة، لا تستريح نهارها سعيا. وفي حديث ابن مسعود  لا أعرفن أحدكم جيفة ليل، قطرب نهار  . قال القاري في ناموسه: يشبه به الرجل يسعى نهاره في حوائج دنياه. قال شيخنا بعد ذكر هذا الكلام: هو مأخوذ من كلام سيبويه، لابن المستنير ؛ وتقييده بحوائج الدنيا، فيه نظر ؛ فإنه إنما كان يلازم بابه لتحصيل العلم الذي هو من أجل أعمال الآخرة، فالقيد غير صحيح. انتهى.
 قلت: وهذا تحامل من شيخنا على صاحب الناموس، فإنه إنما اقتطع عبارته من كلام أبي عبيد في تفسير قول ابن عباس، فإنه قال: يقال إن القطرب لا تستريح نهارها سعيا، فشبه عبد الله الرجل يسعى نهارا في حوائج دنياه، فإذا أمسى، أمسى كالا تعبا، فينام ليلته، حتى يصبح كالجيفة لا تتحرك، فهذا جيفة ليل، قطرب نهار. وقد لقب به محمد بن المستنير النحوي لأنه كان يبكر أي يذهب إلى سيبويه في بكرة النهار، فكلما فتح بابه، وجده هنالك، فقال له: ما أنت إلا قطرب ليل، فجرى ذلك لقبا له. والجمع من ذلك كله قطاريب. وقطرب الرجل: أسرع، وصرع، لغة في قرطب. وتقطرب الرجل: حرك رأسه، تشبه بالقطرب حكاه ثعلب، وأنشد:
  إذا ذاقها ذو الحلم منهم تقطربا وقيل: تقطرب، هنا: صار كالقطرب الذي هو أحد ما تقدم ذكره. والقطريب بالكسر: علم.

### Türkçe

**القطرب**، zamme ile: hırsız, ve fare. Bizim nüshamızda böyle; diğer nüshalarda da böyle; ve bu hatadır; doğrusu “hırsız, hırsızlıkta mahir hırsız”dır; İbn Manzûr’un ibaresi ve başkalarınınki üzere.

**القطرب**: tüysüz kurt.

**القطرب**: gûllerin erkeği; ve **الليث**’ten: **القطرب**: sa‘âlîlerin erkeği; **القطروب** gibi, zamme ile de; ve bu, **الصاغاني**’dendir.

**القطرب**: cehaletiyle ortaya çıkan cahil.

**القطرب**: korkak; akıllı olsa bile.

**القطرب**: sefih; ve **القطاريب**: sefihler; bunu İbnü’l-A‘râbî rivayet etti; ve şu beyti okudu:
  عاد حلوما إذا طاش القطاريب

  Ve onun için bir tekil zikretmedi. İbn Sîde dedi: Tekilinin **قطروبا** olması uygundur; ancak İbnü’l-A‘râbî **القطاريب**’i bu beyitten almış olmadıkça: eğer öyle ise, tekili **قطروبا** olabilir; ve bunun dışında, cem‘inde **الياء**’ın dördüncü olarak sabit olduğu şeylerden, bu türden. **قطرب**’in cemi olabilir; ancak şair ihtiyaç duydu da cem‘de **الياء**’ı sabit kıldı. Ve zikrettiğimizden bilindi ki **القطروب** **القطرب**’de “sefih” manasında bir lugattır. Müellif onu **القطرب**’de “gûllerin erkeği” manasında zikretti.

**القطرب**: lememe veya safra(lar)dan olan sara‘lı.

Ve **القطرب**; tabiplerin ıstılahında: melankolyanın bir türü; ve o, bilinen bir hastalıktır; sevdâdan meydana gelir; en çok vuku bulması **شباط** ayında olur; aklı bozar; yüzü buruşturur; hüznü sürdürür; geceleyin dolaşır; yüz yeşerir; iki göz çukuru çöker; beden zayıflar; bunu **الصاغاني** nakletti.

**القطرب**: köpek yavruları, ve cin yavruları.

Sa‘leb hikâye etti ki **القطرب** hafiftir; ve bunun ardından dedi: “O, elbette **قطرب** gecesidir”; bu, onun bir küçük canlı olduğuna delalet eder; zannettiği gibi bir sıfat değildir.

**القطرب**: bir kuş ve bir küçük canlı; câhiliyyede onun asla bir kararının olmadığını iddia ederlerdi.

Ebû ‘Ubeyd dedi: **القطرب**: bir küçük canlı; gündüzünü koşuşturma ile dinlenmeden geçirir.

İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Sizden birinizi gece leşi, gündüz **قطرب** olarak mutlaka tanımayacağım.”

**القاري** **ناموس**’unda dedi: onunla, gündüzünü dünya ihtiyaçlarında koşuşturan adam benzetilir.

Şeyhimiz bu sözleri zikrettikten sonra dedi: O, Sîbeveyh’in sözü(nden) alınmıştır; İbnü’l-Müstenîr içindir; ve onu dünya ihtiyaçlarıyla kayıtlaması, bunda nazar vardır; çünkü o, ancak âhiret amellerinin en değerlilerinden olan ilmi elde etmek için onun kapısını lâzım kılardı; dolayısıyla kayıt sahih değildir. Bitti.

Dedim: Bu, şeyhimizden **ناموس** sahibine karşı bir yüklenmedir; çünkü o, ancak Ebû ‘Ubeyd’in İbn ‘Abbâs’ın sözünü tefsirindeki ibaresinden bir parçayı aldı; zira o dedi ki: “Denilir ki **القطرب** gündüzünü koşuşturma ile dinlenmeden geçirir; bunun üzerine ‘Abdullâh, gündüzünü dünya ihtiyaçlarında koşuşturan adamı benzetti; akşam olunca, yorgun olmaksızın akşamlar; gecesini uyur; sabahlayıncaya kadar, hareket etmeyen leş gibi olur; işte bu, gece leşi, gündüz **قطرب**.” Ve Muhammed b. el-Müstenîr en-nahvî bununla lakaplandırıldı; çünkü o, sabahın erken vaktinde erkenden giderdi; yani günün erken vaktinde Sîbeveyh’e giderdi; kapısını her açtığında onu orada bulurdu; ona dedi ki: “Sen ancak gece **قطرب**’sın”; böylece bu, ona lakap olarak yürüdü. Ve bütün bunların cemi **قطاريب**’dir.

Ve **قطرب** adam: hızlandı, ve devirdi; **قرطب**’da bir lugattır.

Ve **تقطرب** adam: başını hareket ettirdi; **القطرب**’e benzemeye çalıştı; bunu Sa‘leb hikâye etti; ve şu beyti okudu:
  إذا ذاقها ذو الحلم منهم تقطربا

Ve denildi ki: **تقطرب** burada: yukarıda zikri geçenlerden biri olan **القطرب** gibi oldu.

Ve **القطريب** kesre ile: bir özel ad.
