# قطط — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B7/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B7%D8%B7/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B7.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قطط

القاف مع الطاء
ق ط، ط ق مستعملان قط: قَطْ، خفيفة، هي بمنزلة حسب، يقال: قَطْكَ هذا الشيء أي حسبكه، قال:
امتلأ الحوض وقال قَطْني
وقَدْ وقَطْ لغتان في حسب، لم يتمكنا في التصريف، فإذا أضفتهما إلى نفسك قويتا بالنون فقلت: قَدْني وقَطْني كما قَوَّوا عَنّي ومني ولَدُنّي بنونٍ أخرى.
قال أهل الكوفة: معنى قَطْني كَفاني، النون في موضع النصب مثل نون كفاني؛ لأنك تقول: قَطْ عبد الله درهم.
وقال أهل البصرة: الصواب فيه الخفض على معنى: حسب زيدٍ وكفي زيدٍ، وهذه النون عماد. ومنعهم أن يقولوا: حسبني لأن الباء متحركة، والطاء هناك ساكنة فكرهوا تغييرها عن الإسكان، وجعلوا النون الثانية من لَدُنّي عماداً للياء.
وأما قَطُّ فإنه الأبد الماضي، تقول: ما رأيته قَطُّ، وهو رفع لأنه غاية مثل قولك: قبل وبعد.
وأما القَطُّ الذي في موضع: ما أعطيته إلا عشرين درهماً قطً، فإنه مجرور فرقاً بين الزمان والعدد.
والقَطُّ: قطع الشيء الصلب كالحقة على حذو مسبور كما تُقَطُّ القصبة على عظم.
والمِقَطَّةُ: عظيم تُقَطُّ عليه رءوس الأقلام.
ويقال: ناولني قطاً من البطيخ أي قطعة.
والقِطاطُ: حرف من الجبل أو من صخرة كأنما قُطَّ قَطّاً، والجميع الأقِطَّةُ.
والقِطُّ: كتاب المحاسبة، وجمعه قُطُوطٌ.
والقِطُّ: النصيب لقوله تعالى: "ربنا عجل لنا قِطَّنا قبل يوم الحساب".
ورجل قَطَطٌ، وشَعْرٌ قَطَطٌ، وامرأة قَطَطٌ، والجميع قَطَطُونَ وقَطَطاتُ.
والقِطَّةُ: السنور، والجميع القِطاطُ، وهو نعت للأنثى، قال الأخطل:
أكلت القِطاطَ فأفـنـيتـهـا		فهل في الخنانيص من مغمز
والقِطقِطُ: المطر المتفرق المتحاتن المتتابع العظيم القطر، والقَطَقَطَةُ فعله.
والقِطقِطُ: القصير، قال أعرابي: إنه لِقطْقِطٌ من الرجال لو سقطت بيضة من استه ما أنكرت.
طق: طَقْ: حكاية حجرٍ على حجرٍ، والطَّقْطَقَةُ فعله.

### Türkçe

**القاف** ile **الطاء**

**ق ط** ve **ط ق** kullanımdadır. **قط**: **قَطْ** (hafif), o **حسب** menzilesindedir; denir: **قَطْكَ** bu şey, yani: seni ona yeter kıldı. Dedi ki:
Havuz doldu ve dedi: **قَطْني**

Ve **قَدْ** ile **قَطْ** **حسب** hakkında iki lehçedir; tasrifte yerleşik olmadılar. Onları nefsine izafe ettiğinde nûn ile kuvvetlendin de şöyle dedin: **قَدْني** ve **قَطْني**; tıpkı **عَنّي** ve **مني** ve **لَدُنّي**’yi başka bir nûn ile kuvvetlendirdikleri gibi.

Kûfe ehli dedi: **قَطْني**’nin manası **كَفاني**’dir; nûn nasb mevkiindedir, **كَفاني**’nin nûnu gibi; çünkü sen dersin: **قَطْ** Abdullah’a bir dirhem (yeter).

Basra ehli dedi: Doğrusu onda hafd (cer)dir; şu mana üzere: **حسب زيدٍ** ve **كفي زيدٍ**; ve bu nûn bir dayanak (**عماد**)tır. Onları **حسبني** demekten alıkoyan şudur: **الباء** harekelidir, **الطاء** ise orada sâkindir; onu sükûndan değiştirmeyi çirkin gördüler; ve **لَدُنّي**’nin ikinci nûnunu yâ için dayanak (**عماداً**) kıldılar.

Ama **قَطُّ** ise, o geçmiş ebed (zamanı)dır; dersin: Onu **قَطُّ** görmedim. O merfûdur; çünkü o bir gayedir, senin “önce ve sonra” demen gibi.

Ama “Ona yirmi dirhemden başka vermedim, **قطً**” mevkiindeki **القَطُّ** ise, zaman ile sayı arasında fark olsun diye mecrûrdur.

**القَطُّ**: sert şeyi kesmek; **الحقة** gibi, **مسبور** hizası üzere; tıpkı kamışın kemik üzerine kesilmesi gibi.

**المِقَطَّةُ**: üzerine kalem başlarının kesildiği büyük (şey).

Ve denir: Bana karpuzdan bir **قطاً** ver; yani bir parça.

**القِطاطُ**: dağdan yahut kayadan bir kenar; sanki **قُطَّ قَطّاً** (kesilmiş) gibi; hepsi **الأقِطَّةُ**’dir.

**القِطُّ**: muhasebe kitabı; cem‘i **قُطُوطٌ**.

**القِطُّ**: nasip; Yüce Allah’ın sözü için: “Rabbimiz, hesap gününden önce bize **قِطَّنا**’yı çabuklaştır.”

Ve bir adam **قَطَطٌ**, ve saç **قَطَطٌ**, ve bir kadın **قَطَطٌ**; hepsi **قَطَطُونَ** ve **قَطَطاتُ**.

**القِطَّةُ**: kedi; hepsi **القِطاطُ**; ve o dişiye sıfattır. **الأخطل** dedi ki:
**القِطاطَ**’ı yedim de onu tüketip bitirdim		Artık **الخنانيص**’te bir ayıplama yeri var mı?

**القِطقِطُ**: dağınık yağmur; peş peşe gelen, ardışık, iri damlalı; **القَطَقَطَةُ** onun fiilidir.

**القِطقِطُ**: kısa (boylu). Bir bedevî dedi: O, erkeklerden **لِقطْقِطٌ**’tur; eğer kıçından bir yumurta düşseydi, yadırgamazdım.

**طق**: **طَقْ**: taşın taş üzerine (çıkardığı sesin) taklidi; **الطَّقْطَقَةُ** onun fiilidir.
