# قطف (ق-ط-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B7%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Salkım demektir

- Harfler: ق - ط - ف
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [قُطُوفُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B7%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فُعُولُهَا | Onun devşirmeleri | 2 | 2 | [69:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/ayet/69:23.md) |

## Mücavir kökler — 3 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
2. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Zeyl etek denektir
3. [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Gölge demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قطف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%8A.md), [حصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%AF.md), [صرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [غرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağaç veya asmadan olgunlaşmış meyveyi, salkımı el ile koparıp devşirme |
| Çekirdek Özet 2 | Zahmetsiz, erişilebilir, eğilerek boyun eğdirilmiş ilahi lütuf ve semere devşirimi |
| Çekirdek Özet 3 | Emek ve olgunlaşma sürecinin sonunda ulaşılan doğrudan ve zahmetsiz hasıla |
| Kritik Hata Riski | Meyvenin bizzat kendisi ile olgunlaşıp toplanmaya hazır hale gelme niteliğinin birbirine karıştırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قط | Bir şeyi sınırından kesme, koparma veya sonlandırma hareketi; [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md), [قطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B7.md), [قطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85.md) köklerinde olduğu gibi sert ve kesin bir ayrılma | ف | Dudak ve ağız harfi olan fe sesinin getirdiği yumuşaklık ve açıklıkla, kesme eylemini sert bir budama veya parçalamadan çıkarıp taze meyveyi daldan zedelemeden koparma ve devşirme anlamına özelleştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Olgunluğun son sınırına varma, meyvenin toplanacak kemale ermesi |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Meyvenin salkım halinde bir araya toplanması, toplanacak kabın kuşatıcılığı |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Meyvenin daldan ayrıldığı yumuşak kopma ucu, ağıza ve tüketime hazır hale gelme açıklığı |
| قطف | Sınıra ulaşan ürünün toplanıp ayrılması | Tam olgunluğa erişmiş salkımın veya meyvenin, dal ile olan bağının nazikçe kesilerek elde toplanması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Asma veya meyve ağacından olgunlaşmış salkımı ya da meyveyi elle veya küçük bir kesiciyle koparıp almak; toplanmaya hazır duruma gelmiş üzüm salkımı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında yüzü tırmalama veya hızlı adımlarla yürüyen binek hayvanının adımlarını yerden bir şey toplarcasına sık ve seri atması anlamında kullanılmıştır; Ebû’n-Necm el-İclî beytinde su kovasının yüzeyindeki yosun ve tortunun sıyrılıp toplanmasını nitelemektedir: نَشُقّ عنهُ بالعَرَاقي والدِّلا / قطائِفَ الأجْن الذي تجَلَّلا |
| Erken Arapça kullanım | Haccâc b. Yûsuf’un Kûfe minberindeki meşhur hitabında kellelerin olgunlaşıp hasat vaktinin geldiğini ifade eden mecazi kullanımı: إني أرى رءوساً قد أينعت وحان قِطافها |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Batı Sami dillerinde قطف kökü, meyvenin ve özellikle üzüm ile başakların el ile koparılması, devşirilmesi anlamında köklü ve ortak bir morfolojik mirasa işaret eder. İbranicede קָטַף (qāṭap) fiili, taze sürgünleri veya başakları elle koparmak, kırmak anlamında kullanılır (örneğin Tesniye [23:26](https://lisan.digital/tr/ayet/23:26.md) ve Hezekiel [17:4](https://lisan.digital/tr/ayet/17:4.md)). Klasik Süryanicede ܩܛܦ (qṭap) ve Yahudi Aramicesinde קְטַף (qəṭap) doğrudan bağ bozumu yapmak, üzüm ve meyve devşirmek anlamındadır; bu dillerde türetilen isimler doğrudan salkım veya bağ bozumu mevsimini karşılar. Fonetik açıdan kökün ilk iki konsonantı olan قط çekirdeği, genel Sami zeminindeki kesme, budama ve biçme kök ailesine (Proto-Semitik *q-ṭ-) dayanmakta, üçüncü ses olan labiyal ötümsüz sızıcı konsonant ise eylemin darbesiz, çekip koparma niteliğini belirginleştirmektedir. Arapçada bu semantik çekirdek korunmuş, hem devşirilen salkım hem de binek hayvanının ayaklarını yerden hızlıca kesip toplaması gibi türev mecazlarla genişletilmiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Meyve devşirmek, salkım, hasat zamanı | Kesme ve ayırma bildiren ikili çekirdekten yumuşak daldan koparmaya ve binek yürüyüşüne genişleyen semantik gelişme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קָטַף (qāṭap), Süryanice ܩܛܦ (qṭap), Aramice קְטַף (qəṭap) | Meyve ve üzüm devşirme, başak koparma anlamında ortak Kuzeybatı Sami mirası | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış doğrudan soydaş kök tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قطف | Anlamlı | Meyve devşirmek, salkım | Olgunlaşan mahsulü daldan nazikçe koparıp alma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [قفط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B7.md) | Anlamlı | Çiftleşmek, bağlamak | Birbirine dolanarak veya üzerine çıkarak birleşme | Kur'an'da geçmez |
| [طقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%82%D9%81.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [طفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82.md) | Anlamlı | Bir işe girişmek, başlamak | Bir eylemi aralıksız yapmaya koyulma | Kur'an'da geçer |
| فقط | Anlamlı | Sınırlama, kesme | Yalnızca, sınırlandırma edatı olarak yerleşmiştir; müstakil fiil kullanımı nadirdir | Kur'an'da geçmez |
| فطق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel grubundadır | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قطف | Merkez | Hasat ve devşirme | Olgunlaşmış meyve ve salkımı zedelemeden el ile koparma | Daldaki hazır ve erişilebilir mahsul |
| [جني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%8A.md) | Komşu | Meyve toplama | Ağaçtan veya topraktan taze ürünü genel anlamda toplama eylemi | Kök yönü doğrudan taze meyve toplamaktır; salkım biçimine odaklanmaz |
| [حصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%AF.md) | Komşu | Ekin biçme | Ekin, buğday veya otu alet yardımıyla kökünden ya da sapından kesme | Tane ve başak hasadıdır; sert kesme eylemi içerir |
| [صرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%85.md) | Komşu | Hurma kesme | Hurma ve benzeri meyveleri daldan sertçe kesip ayırma | Kesip koparma vurgusu daha serttir, yoksun bırakma nüansı taşır |
| [غرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B3.md) | Zıt | Dikme ve üretme | Fidanı veya tohumu toprağa yerleştirerek üretim sürecini başlatma | Ürünü daldan alma eyleminin başlangıçtaki zıddı |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قطف | ثمار مقطوفة، عنقود، جني الثمر | Olgunlaşmış meyvenin devşirilmesi veya devşirilmeye hazır salkım | Kesin |
| Latince | carpere, racemus | Koparmak, devşirmek; üzüm salkımı | Carpere fiili el ile nazikçe koparma eylemini, racemus ise salkım nesnesini tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to pluck, fruit cluster, harvestable yield | Meyve/çiçek koparmak; salkım, hasıla | Pluck fiili daldan çekip almayı, cluster ise Kur'an'daki kutûf formundaki salkım yapısını karşılar | Güçlü |
| Almanca | pflücken, Fruchtstand, Weintraube | Kopararak toplamak; meyve salkımı | Pflücken dalından tek tek veya salkımla toplamayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | cueillir, grappe | Devşirmek, koparmak; salkım | Cueillir eylemi, grappe ise devşirilen salkım nesnesini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ | Cennette zahmetsizce erişilen, eğilmiş meyveler ve salkımlar | Ahiret mükâfatı, cennet ehlinin otururken veya ayaktayken uzanıp alabileceği yakınlıktaki nimetler; Hâkka [69:23](https://lisan.digital/tr/ayet/69:23.md) |
| وَذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلًا | İnsanın emrine ve iradesine tam boyun eğdirilmiş hasat imkânı | Cennet nimetlerinin insana hiçbir güçlük çıkarmadan, arzu ettiği anda emrine amade kılınması; İnsân [76:14](https://lisan.digital/tr/ayet/76:14.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret nimetlerinin mahiyeti ve ebediyeti | Cennet nimetlerinin cismani mi yoksa salt manevi mi olduğu, nimetlerin zahmetsiz erişiminin külfetsiz mükâfat ilkesiyle ilişkisi | İlahi lütfun hiçbir meşakkat, engel ve aracı gerektirmeksizin kulun emrine verilmesi |
| Fıkıh | Ziraat ve bağ bozumu hükümleri | Meyve ve üzümün olgunlaşıp toplanma (kıtâf) vaktinin belirlenmesi, zekâtın (öşür) vacip olma zamanı ve selem akdinin teslim vadesi | Hasat olgunluğu ve hukuki mülkiyetin teslim edilebilir hale gelmesi |
| Tefsir | قطوف lafzının tasviri ve yakınlık derecesi | Meyvelerin ayaktaki, oturandaki veya uzanandaki insana kendiliğinden yaklaşması ve dalların eğilmesi (tedlîl) | Zahmetsiz, külfetsiz, tam tasarruf edilebilir hazır nimet tasviri |
| Hadis | Cennet salkımlarının büyüklüğü ve bereketi | Bir salkımın (kıtf) kalabalık bir topluluğu doyuracağına dair rivayetler ve bağ bozumu vakitleri | Olağanüstü bereket, salkım hacmi ve paylaşım bolluğu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amel-mükâfat dengesi | Hasıla ve lütuf | İbadet ve sabrın ahirette doğrudan devşirilebilir nimete dönüşmesi | Dünyadaki ekim ve bakım sürecinin ahirette külfetsiz bir devşirmeye varması | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve sonuç alma | Semere ve sentez | Araştırma ve teorik çabanın uygulanabilir kesin bilgiye erişmesi | Olgunlaşmamış fikrin toplanmaması, kemale eren bilginin kolayca faydaya dönüştürülmesi | Güçlü |
| Siyasi | Yönetilenlerin refahı ve adalet | Erişilebilir kamu hizmeti | Toplumsal üretimin her kademedeki birey için kolay ulaşılabilir kılınması | Nimet ve hakların halka yukarıdan lütuf gibi değil, eğilmiş salkım gibi yakın tutulması | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim zinciri ve hasat | Nihai tüketim payı | Üretilen değerin aracısız ve engelsiz biçimde tüketiciye ulaşması | Üretim maliyetlerinin ve engellerin asgariye inerek çıktının doğrudan kullanılabilirliği | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonun yerel maksimumu ve hasat optimizasyonu (Yerel ekstremum) | Birikim ve büyüme eğrisinin tepe noktasına ulaştığı anda sistemden enerjinin veya çıktının en az kayıpla çekilip alınması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Marjinal faydanın doyuma ulaştığı anda zahmetsiz tüketim | İktisat ve psikolojide bir ihtiyacın karşılanmasında harcanan çabanın sıfıra yaklaşarak elde edilen doyumun en üst düzeye çıkması | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | قطف kökünü yalnızca sıradan bir botanik terim (bağ bozumu, meyve koparma) olarak görüp kelimenin taşıdığı olgunluk, zahmetsizlik ve tam boyun eğdirilme niteliğini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, insanın dünya hayatında sabırla gösterdiği çabanın karşılığı olarak ahirette hiçbir fiziksel çaba, merdiven, alet veya yorgunluk gerektirmeden emrine sunulan tam teslim edilmiş ürünleri anlatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerindeki nimetlerin dünyadaki tarımsal çaba ve beden yorgunluğuyla aynı dinamiklere sahip olduğu yanılgısına düşülmesi; lütfun erişilebilirlik ve itaat (tedlîl) boyutunun metinden silinmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Dünyadaki çaba ve ekim (amel) ile ahiretteki karşılık (cezâ) arasındaki nedensellik bağını; nihai mükâfatın meşakkatsiz, tam boyun eğdirilmiş ve doğrudan istifadeye hazır bir semere olduğunu kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet nimetlerinin kalitesini, ehline olan yakınlığını ve ahiret mekânındaki mükemmel konforu tasvir eden eskatolojik ayetlerde (özellikle Hâkka ve İnsân sureleri) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretteki mükâfatın soyut ve ulaşılamaz bir vaat olduğu fikrini yıkar; nimetin hem somut bir doygunluk taşıdığını hem de insanın iradesine tam bir kolaylıkla boyun eğdirildiğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Olgunlaşmış bir asma veya ağaç meyvesinin, salkım bağından el ile kolayca koparılıp devşirilmesi.
- Soyut anlam: Uzun bir süreç ve sabırla kemale ermiş bir çabanın, hiçbir külfet ve aracı olmaksızın doğrudan faydaya, hazza ve semereye dönüşmesi.
- Sistematik karşılık: Çıktı-fayda sistemlerinde hasıla erişim katsayısının bire yaklaşması, yani tüketim için harcanan direnç enerjisinin sıfırlanması.
- LaTeX modeli: $$Y = \lim_{d \to 0} \frac{M(t_k)}{d + \epsilon}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M(t_k)$ kemal vaktinde ($t_k$) olgunlaşmış toplam meyve ve hasıla değerini temsil eder. $d$ değişkeni mahsul ile onu devşirecek olan fail arasındaki mesafeyi ve harcanması gereken fiziksel külfeti gösterir. Kur'an'daki daniye (yakın) ve tüzellilet (boyun eğdirildi) vasıfları gereği mesafe ve direnç sıfıra yaklaştığında ($d \to 0$), elde edilen anlık hasıla ve intifa değeri ($Y$) harcanan çabadan bağımsız olarak en yüksek seviyeye ulaşır. Küçük $\epsilon$ sabiti ise nesnenin varlığını koruyan asgari ayrılma payıdır.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B7%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Hakka 69:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/ayet/69:23.md) — قُطُوفُهَا

قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ

Meal (IK): Ki, meyveleri sarkmıştır.

### [İnsan 76:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/ayet/76:14.md) — قُطُوفُهَا

وَدَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلَالُهَا وَذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلًا

Meal (IK): Meyve ağaçlarının gölgeleri üzerlerine sarkmış ve meyveleri de aşağı eğdirilmiştir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Salkım demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء والفاء معهما
ق ط ف، ط ف ق، ق ف ط مستعملات قطف:
القِطفُ: اسم الثمار المَقْطُوفةِ، والجميع القُطوفُ.
وقول الله عز وجل: "قُطُوفُها دانية"، أي ثمارها قريبة يتناولها القاعد والقائم.
والقَطْفُ: قطفك العنب وغيره.
وكل شيء تقطِفُه عن شيء فقد قَطفتَه حتى الجراد تَقْطِفُ رؤوسها.
وأقْطَفَ الكرم: أنى قِطافُه، والقِطافُ اسم وقت القَطْفِ.
وقال الحجاج: إني أرى رءوساً قد أينعت وحان قِطافها.
والقَطيفةُ دثار.
والقَطَفُ: نبات رخص عراض الورق، يطبخ، الواحدة قَطَفَةٌ.
والِقِطافُ مصدر القَطُوف من الدواب والإبل، وهي البطيء المتقارب لخطو، وقطَفَتْ تَقْطِفُ قِطفاً وقُطُوفاً.
وأقْطَفَ الرجلُ: صار صاحب دابة قَطوفٍ، قال ذو الرمة:
كأن رجليه رجلاً مُقطِفٍ عجل
طفق: طَفِقَ، وطَفَقَ لغة رديئة، أي جعل يفعل، وهو مثل ظل وبات وما جمعهما.
فقط: واقفاطَّتِ العنز للتيس اقفيطاطاً إذا حرصت على الفحل فمدت مؤخرها إليه حرصاً على السفاد، والتيس يقتفِطُ إليها ويقتفِطُها إذا ضم مؤخره إليها، فتقافطا: تعاوناً على ذلك.
ورقية للعقرب إذا لسعت: شجة قرنية، ملحة بحري قفطي. تقرأ سبع آيات، وقل هو الله أحد سبع مرات.
وسئل النبي عليه السلام عن هذه الرقية بعينها فلم ينه عنها، وقال: في عزائم أخذت على الهوام.

##### Türkçe

**القاف** ve **الطاء** ve **الفاء** onlarla birlikte

ق ط ف، ط ف ق، ق ف ط kullanımdadır. **قطف**:

**القِطفُ**: koparılmış meyvelerin adıdır; çoğulu **القُطوفُ**’tur.

Yüce Allah’ın sözü: “قُطُوفُها دانية”، yani meyveleri yakındır; oturan ve ayakta duran onu alır.

**القَطْفُ**: senin üzümü ve başkasını koparman.

Her neyi bir şeyden koparırsan, onu koparmış olursun; hatta çekirge, başlarını koparır.

**وأقْطَفَ الكرم**: onun **قِطافُه**’u geldi; **القِطافُ** koparma vaktinin adıdır.

Haccâc dedi: “Ben başlar görüyorum ki olgunlaşmış ve onun **قِطافها**’ı gelmiştir.”

**والقَطيفةُ**: bir örtüdür.

**والقَطَفُ**: ucuz bir bitkidir, yaprakları geniştir; pişirilir; bir tanesi **قَطَفَةٌ**’dir.

**والِقِطافُ**: binek hayvanlarından ve develerden **القَطُوف**’un mastarıdır; o, adımı yavaş, birbirine yakın olandır; **قطَفَتْ تَقْطِفُ قِطفاً وقُطُوفاً**.

**وأقْطَفَ الرجلُ**: **قَطوفٍ** bir binek hayvanının sahibi oldu; Zû’r-Rumme dedi:

كأن رجليه رجلاً مُقطِفٍ عجل

**طفق**: **طَفِقَ**; **وطَفَقَ** kötü bir lehçedir; yani yapmaya koyuldu; o, **ظل** ve **بات** gibidir ve ikisini bir araya getiren şey gibidir.

**فقط**: dişi keçi, teke için **واقفاطَّتِ العنز للتيس اقفيطاطاً**; eğer erkeğe hırslı olursa, çiftleşmeye hırsla arkasını ona doğru uzatır; teke ona doğru **يقتفِطُ** eder ve onu **يقتفِطُها** eder; eğer arkasını ona bitiştirirse; böylece ikisi **فتقافطا**: buna yardımlaşarak.

Akrep soktuğunda ona bir rukye: “شجة قرنية، ملحة بحري قفطي.” Yedi ayet okunur ve **قل هو الله أحد** yedi defa.

Peygamber (aleyhisselâm) bu rukyenin aynısı hakkında soruldu da onu yasaklamadı ve dedi: “Zehirli haşerat üzerine alınmış azîmetlerdendir.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قَطَفْتُ العنبَ قَطْفاً. والقِطْفُ بالكسر: العنقود، وبجمعه جاء القرآن: "قُطوفُها دانِيَةٌ". والقِطافُ والقَطافُ: وقتُ القَطْفِ. والقُطافَةُ بالضم: ما يسقط من العنب إذا قُطِفَ، كالجُرامة من التمر. وأقْطَفَ الكَرمُ، أي دنا قِطافُهُ. وأقْطَفَ القومُ، أي حان قِطافُ كرومهم. والقَطوفُ من الدوابّ: البطيء. وقال أبو زيد: هو الضيِّقُ المشي. وقد قَطَفَتِ الدابّة قَطْفاً، والاسمُ القِطافُ. وأقْطَفَ الرجلُ، إذا كانت دابَّته قَطوفاً. قال ذو الرمّة يصف جُنْدُباً:
كأنَّ رِجليهِ رِجلاَ مُقَطَفٍ عَجِلٍ		إذا تَجاوبَ من بُرْدَيْهِ تَـرْنـيمُ
والقَطيفَةُ: دثارٌ مُخْمَلٌ، والجمع قَطائفُ وقُطُفٌ أيضاً، ومنه القَطائِف التي تؤكل. والقُطوفُ: الخُدوشُ، الواحد قَطْفٌ. وقد قَطَفَهُ يَقْطِفُهُ، أي خَدَشه. وأنشد لحاتم:
سِلاحُكَ مَرقِيٌّ فلا أنت ضـائرٌعَدَواً ولكن وَجْهَ مَولاكَ تَقْطِفُ
والقَطْفُ: نباتٌ رَخْصٌ عريض الورق، الواحدةُ قَطْفَةٌ، يقال له بالفارسية سَرْنَكْ.

##### Türkçe

**قَطَفْتُ** üzümü **قَطْفاً** (koparıp toplama olarak) topladım. Ve **القِطْفُ** (kesre ile): salkım; ve onun çoğulu ile Kur’ân geldi: “**قُطوفُها دانِيَةٌ**”. Ve **القِطافُ** ve **القَطافُ**: **القَطْفِ** (toplama) vakti. Ve **القُطافَةُ** (damme ile): üzüm **قُطِفَ** (toplandığı) zaman ondan düşen şey; hurmadan **الجُرامة** gibi. Ve **أقْطَفَ** asma; yani onun **قِطافُهُ** (toplanma vakti) yaklaştı. Ve **أقْطَفَ** kavim; yani onların asmalarının **قِطافُ**u (toplanma vakti) geldi. Ve binek hayvanlarından **القَطوفُ**: yavaş olan. Ebû Zeyd dedi: o, yürüyüşü dar olandır. Ve binek hayvanı **قَطَفَتِ** **قَطْفاً** (yavaş yürüdü); isim **القِطافُ**tur. Ve adam **أقْطَفَ**, eğer onun binek hayvanı **قَطوفاً** ise. Zû’r-Rumme bir çekirgeyi vasfederek dedi:
كأنَّ رِجليهِ رِجلاَ مُقَطَفٍ عَجِلٍ		إذا تَجاوبَ من بُرْدَيْهِ تَـرْنـيمُ

Ve **القَطيفَةُ**: kadife (tüylü) bir örtü; çoğulu **قَطائفُ** ve ayrıca **قُطُفٌ**; ondan yenilen **القَطائِف**. Ve **القُطوفُ**: çizikler; teki **قَطْفٌ**. Ve onu **قَطَفَهُ يَقْطِفُهُ**; yani onu çizdi. Hâtim’den şu beyit okundu:
سِلاحُكَ مَرقِيٌّ فلا أنت ضـائرٌعَدَواً ولكن وَجْهَ مَولاكَ تَقْطِفُ

Ve **القَطْفُ**: ucuz, geniş yapraklı bir bitki; teki **قَطْفَةٌ**; Farsçada ona **سَرْنَكْ** denir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ط ف
قطف ، قفط ، طفق : مستعملة .
قطف : قالَ الليث وغيرُهُ : القَطْف : قَطْعُكَ العِنَبَ وغَيْرَهُ وكلُّ شَيْءٍ تقطَعُه ، فقد قَطَفْتَهُ ، حتَّى الجرادُ تُقْطَفُ رؤوسُها .
قالَ : والقِطْفُ : اسمٌ للثِمارِ المقْطُوفَةِ ، وجَمْعُها : قُطُوف .
قالَ : الله تعالى : ( عَالِيَةٍ قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ ) ( الحاقة : 23 ) أي : ثِمَارُها قَريْبَة المُتَناوَلِ ، يَقطِفُها القَاعِدُ والقَائِمُ .
قالَ : والقطافُ : اسمُ وَقْتِ القطْفِ ، قالَ الحَجَّاجُ على المِنْبَرِ : ( أَرَى رُؤوساً قَدْ أيْنَعَت وَحَانَ قِطَافُهَا ) .
قُلتُ : والقطَاف بالفَتْح جائز ، عندَ الكِسائيِّ ، أيضاً .
وقالَ الليثُ : والقَطَفُ : نبات رَخْص عريضُ الوَرَقِ يُطبَخُ ، الواحدةُ : قَطَفَة .
والقِطافُ مَصْدرُ القَطُوفِ مِنَ الدّوابِّ ، وَهْوَ المُقارِبُ الخَطْوِ ، البَطِيءُ وأقْطَفَ الرَّجُلُ ، إذا كانَتْ دابَّتُهُ قَطُوفاً ، وَقَد قَطَف الدّابَّةُ يَقْطِفُ قُطُوفاً ، وقال ذُو الرُّمَّةِ يذكُر جَراداً :
كأنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطَفٍ عَجِلِ
إذَا تَجَاوَب من بُرْدَيْهِ تَرْنِيمُ
أبو عُبيدٍ عن الأحْمَرِ : أَقْطَفَ القَوْمُ : إذا حَانَ قِطَافُ كُرومِهِمْ ، وأَجْزَزُوا من الجِزَازِ في النَّخْلِ ، إذا أَصْرَمَوا . وأقْطَفَ الكَرْمُ ، إذا أَتى قِطافُه . والقَطْفُ : الخَدشُ ، وأنشد :
وَهُنَّ إذَا أَبْصَرْنَهُ مُتُبَذِّلاً
خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ
أيْ لم تُخَدَّشْ .
ابن السّكّيت ، عن أبي عمرٍ و : القُطُوفُ : الخُدُشُ ، واحدُها : قَطْفٌ ، وقد قطَفَهُ يقطِفُهُ ، إذا خَدَشَهُ ، وأنشَدَ لحاتِمَ :
ولكِنْ وَجْهَ مَوْلاكَ تَقْطِفُ
قلتُ : والقَطِيفَةُ : ثوبٌ ذو خَمَلٍ تُفْتَرَشُ ، وجمعُهُ : قُطُفٌ وهيَ : القَراطِفُ ، ومنه قوله :
بأنْ كَذَبَ القَراطِفُ والقُرُوفُ
وقيلَ للطْعام الّذي سُمِّيَ : ( القَطَائِف ) ؛ لأنَّ لَهَا مِثْلَ خَمَلِ : القَطَائِفِ .
روى سَعيدُ بنُ أبي عُروبَةَ عن أنَسِ :
أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) جاءَ عَلَى فَرَسٍ ، لأبي طَلْحَةَ يَقطِفُ .
قلتُ : القَطْفُ مُقَارَبَةُ الخَطْو ، وذلكَ من فعلِ الهَمَالِيجِ . والقَطِيفةُ والقَرْطَفَةُ ، وجمعُها : القطائِفُ ، والقراطفُ : فُرُشٌ مَخْمَلَةٌ .
والقَطائِفُ : طَعَامٌ يُسَوّى من الدَّقيقِ المُرَقِّ بالماءِ شُبِّهَتْ بخَمل القطائفِ الّتي تُفْتَرشُ ، الواحدة : قَطِيْفَةٌ .
قفط : أبو عُبَيْدٍ عن الأصْمعِيّ : قَفط الطّائِرُ أُنْثَاهُ وقَمَطَها ، يَقْفِطُها ويَقمِطُها ، ويَقْفُطُها . قالَ : وقال أبو زيدٍ : ذَقَطَ الطّائرُ يَذْقُطُ ذَقْطاً . فأما القَّفْطُ ، فَلِذَواتِ الظِّلف .
وقالَ ابنُ شُمَيْلٍ : القَفْطُ : شِدّةُ لِحَاقِ الرَّجُلِ المَرْأةَ ، أيْ : شِدَّة احْتِفازِهِ .
قالَ . والذَّقْطُ : غَمْسُهُ فيها ، والمَقْط : نَحْوُهُ ، يقالُ : مَقَطَها ، ونَخَسَها ، ودَاسَها يُدوسُها ، قالَ : والدَّوْسُ : النَّيْكُ .
وقالَ الليثُ : يُقالُ للعَنْزِ إذا حَرَصَتْ عَلَى التَّيْس فَمَدَّتْ مُؤَخَّرَها إلَيْهِ ، قَدِ أقْفَاطَّت أقْفِيطَاطاً ، والتَّيْسُ يَقْتَفِطُ إلَيْها ، إذا ضَمَّ مُؤَخَّرَهُ إلَيْها ، وَقَد تَقَافطا ، إذا تَعَاوَنا عَلَى ذلِكَ .
وقالَ الليثُ : رُقْيَةٌ للعَقْرَبِ ، قِيْلَ : ( شَجَّةٌ قَرَنيَّة مِلْحَة بَحْري قَفَطى ) ، يُقْرأُ هذا سبعَ مراتِ ، و : ( ) ( الإخلاص : 1 ) : سَبْعَ مَرّاتٍ .
طفق : قال الليثُ : طَفِقَ : بِمَعْنى : عَلِقَ يَفْعَلُ كِذا ، وهو يَجْمَعُ : مَعْنى : ظَلَّ وَبَاتْ .
قالَ : وَلُغَةٌ رَدِيئَة : طَفَقَ . وقالَ أبو سَعِيدٍ : الأَعْرابُ يَقُولُونَ : طِفِقَ فلان بما أراد ، أيْ : ظَفِرَ بِهِ ، وأطْفَقَهُ الله بِهِ إطْفَاقاً ، إذا أَظْفَرَه بهِ ، ولئِنْ أَطْفَقَني اللَّهُ بِفُلانٍ ، لأَفْعَلَنَّ بِهِ ، ( ولأَفْعَلَنْ ) .
وقالَ أبو الهيثَم : طفِقَ وَعَلِقَ ، وجَعَلَ وَكَادَ ، وكَرَبَ لا بُدَّ لَهُنَّ من صاحِبٍ يَصْحَبُهُنَّ ، يُوصَفُ بِهِنَّ ، فَيَرْتَفِعُ . وَيَطْلُبْنَ الْفِعْلَ المسْتَقْبَلَ خاصةً ، كقولِكَ : ( كادَ زيدٌ يقولُ ذَاكَ ) .
فإن كَنَّيْتَ عن الاسْمِ قُلْتَ : ( كادَ يقولُ ذَاكَ ) ومنْهُ قولُه جلّ وعزّ ) عَلَىَّ فَطَفِقَ مَسْحاً ) ( ص : 33 ) أرادَ ؛ طَفِقَ يَمْسَحُ مَسْحاً ( بالسَّوقِ والأَعْنَاقِ ) وهذِهِ تُسَمى حُروفَ المُقَارَبَةِ ) 1 ) .

##### Türkçe

ق ط ف
**قطف** , **قفط** , **طفق** : kullanımdadır.

**قطف** : Leys ve başkası dedi ki: **القَطْف**: senin üzümü ve başkasını kesmendir; ve kestiğin her şey; artık onu **قَطَفْتَهُ**; hatta çekirgenin de başları **تُقْطَفُ**.
Dedi ki: **القِطْفُ**: koparılmış meyveler için bir isimdir; onun çoğulu: **قُطُوف**.
Dedi ki: Allah Teâlâ: ( **عَالِيَةٍ قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ** ) (الحاقة: 23) yani: meyveleri, alınması yakın; oturan da ayakta duran da onu koparır.
Dedi ki: **والقطافُ**: koparma vaktinin ismidir; Haccâc minber üzerinde dedi ki: ( **أَرَى رُؤوساً قَدْ أيْنَعَت وَحَانَ قِطَافُهَا** ).
Dedim ki: **والقطَاف** fetha ile de câizdir; Kisâî’nin yanında da.
Leys dedi ki: **والقَطَفُ**: yaprağı geniş, pişirilen ucuz bir bitkidir; bir tanesi: **قَطَفَة**.
**والقِطافُ**: binek hayvanlarından **القَطُوف**un masdarıdır; o, adımı birbirine yaklaştırandır; yavaş. Adam **أقْطَفَ** etti, biniti **قَطُوفاً** olduğunda. Ve binek **قَطَف** eder, **يَقْطِفُ**; **قُطُوفاً** (olarak). Zü’r-Rumme çekirgeyi anarak dedi ki:
كأنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطَفٍ عَجِلِ
إذَا تَجَاوَب من بُرْدَيْهِ تَرْنِيمُ

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: Kavim **أَقْطَفَ** etti: üzümlerinin **قِطَافُ**u geldiğinde; ve hurmalıkta **الجِزَاز**dan **أَجْزَزُوا** ettiler, **أَصْرَمَوا** ettiklerinde. Asma **أقْطَفَ** etti: onun **قِطافُ**u geldiğinde. **والقَطْفُ**: tırmalamadır; ve inşâd etti:
وَهُنَّ إذَا أَبْصَرْنَهُ مُتُبَذِّلاً
خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ
yani: tırmalanmadı.

İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan: **القُطُوفُ**: tırmalamalardır; onun bir tanesi: **قَطْفٌ**. Ve onu **قطَفَهُ يقطِفُهُ**: onu tırmaladığında. Hâtim’e ait olarak inşâd etti:
ولكِنْ وَجْهَ مَوْلاكَ تَقْطِفُ

Dedim ki: **والقَطِيفَةُ**: tüylü bir elbisedir; üzerine serilir; onun çoğulu: **قُطُفٌ**; o da: **القَراطِفُ**. Ondan onun sözü:
بأنْ كَذَبَ القَراطِفُ والقُرُوفُ
Ve ( **القَطَائِف** ) diye isimlendirilen yemeğe denildi; çünkü onun için **القَطَائِفِ**in tüyü gibi (bir şey) vardır.

Saîd b. Ebî Arûbe, Enes’ten rivayet etti:
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) Ebû Talha’nın bir atı üzerinde geldiğini; **يَقطِفُ** (olduğu hâlde).

Dedim ki: **القَطْفُ** adımı birbirine yaklaştırmadır; bu, **الهَمَالِيجِ**in fiilindendir. **والقَطِيفةُ** ve **القَرْطَفَةُ**; onun çoğulu: **القطائِفُ**; ve **القراطفُ**: tüylü döşeklerdir.
**والقَطائِفُ**: su ile inceltilmiş undan yapılan bir yemektir; üzerine serilen **القطائفِ**in tüyüne benzetilmiştir; bir tanesi: **قَطِيْفَةٌ**.

**قفط** : Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: Kuş dişisini **قَفط** etti ve **قَمَطَها**; onu **يَقْفِطُها** ve **يَقمِطُها**; ve onu **يَقْفُطُها**. Dedi ki: Ebû Zeyd dedi: Kuş **ذَقَطَ** eder, **يَذْقُطُ**; **ذَقْطاً**. Ama **القَّفْطُ** ise, toynaklılar içindir.
İbn Şümeyl dedi ki: **القَفْطُ**: erkeğin kadına yapışmasının şiddetidir; yani: onun sıkı tutunmasının şiddeti.
Dedi ki: **والذَّقْطُ**: onu onun içine daldırmasıdır; **والمَقْط**: onun benzeridir; denir: onu **مَقَطَها**; ve onu **نَخَسَها**; ve onu **دَاسَها يُدوسُها**. Dedi ki: **والدَّوْسُ**: cinsel birleşmedir.
Leys dedi ki: Keçiye, teke üzerine hırslanınca ve arkasını ona uzatınca denir: **أقْفَاطَّت أقْفِيطَاطاً**; teke de ona doğru **يَقْتَفِطُ** eder: arkasını ona bitiştirdiğinde. Ve ikisi **تَقَافطا** ettiler: buna yardım ettiklerinde.
Leys dedi ki: Akrep için bir rukye: şöyle denildi: ( **شَجَّةٌ قَرَنيَّة مِلْحَة بَحْري قَفَطى** ); bu yedi defa okunur; ve: ( **قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ** ) (الإخلاص: 1): yedi defa.

**طفق** : Leys dedi ki: **طَفِقَ**: “**عَلِقَ**; şöyle şöyle yapar” mânâsındadır; ve “**ظَلَّ** ve **بَاتْ**” mânâsını toplar.
Dedi ki: kötü bir lugat: **طَفَقَ**. Ebû Saîd dedi ki: Araplar derler: falan, istediği şeyle **طِفِقَ**; yani: onunla **ظَفِرَ** etti. Allah onu onunla **أطْفَقَهُ** etti; **إطْفَاقاً**: onu onunla muzaffer kıldığında. Ve eğer Allah beni falanla **أَطْفَقَني** ederse, mutlaka ona şunu yapacağım, (ve mutlaka yapacağım).
Ebû’l-Heysem dedi ki: **طفِقَ** ve **عَلِقَ**, ve **جَعَلَ** ve **كَادَ**, ve **كَرَبَ**; bunların mutlaka kendilerine eşlik eden bir sahipleri vardır; onunla vasfedilirler; böylece (fiil) merfû olur. Ve özellikle gelecek fiili isterler; senin sözün gibi: ( **كادَ زيدٌ يقولُ ذَاكَ** ).
Eğer isimden kinaye yaparsan dersin: ( **كادَ يقولُ ذَاكَ** ). Ondan, celîl ve azîz olanın sözü: ( **عَلَىَّ فَطَفِقَ مَسْحاً** ) (ص: 33); murad etti: **طَفِقَ يَمْسَحُ مَسْحاً** ( **بالسَّوقِ والأَعْنَاقِ** ) ve bunlara **حُروفَ المُقَارَبَةِ** denir ) 1 ) .

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والطاء وما يثلثهما)
(قطع)  القاف والطاء والعين أصلٌ صحيحٌ واحد، يدل على صَرْمٍ وإبانة شيءٍ من شيء. يقال: قطعتُ الشيءَ أقطعه قَطْعاً. والقطيعة: الهِجران.
يقال: تقاطَعَ الرّجُلان، إذا تصارما. وبعثَتْ فلانةُ إلى فلانةَ بأُقطوعةٍ، وهي شيءٌ تبعثُه إليها علامةً للصَّريمة. والقِطْع، بكسر القاف، الطَّائفة من اللَّيل، كأنَّه قِطعةٌ. ويقال: قطعت قَطْعاً.*وقطعتِ الطير قُطوعاً، إذا خَرَجَتْ من بلاد [البرد إلى بلاد([1])] الحرِّ، أو من تلك إلى هذه. والقَطِيع: السَّوط. قال الأعشى:
* تراقِبُ كفِّي والقَطِيعَ المحرَّما([2]) *
وأقطعتُ الرّجُلَ إقطاعاً، كأنَّه طائفةٌ قد قُطِعت من بلَد. ويقولون لليائس من الشيء: قد قُطِعَ به، كأنَّه أملٌ أمّله فانقطع. وقَطعتُ النهرَ قُطوعاً([3])، إذا عبرتَه. وأقطعتُ فلاناً قُضباناً من الكَرْم، إذا أذِنْتَ له في قطعها. والقضيب: القطيع من الشجرة تُبْرَى منه السِّهام، والجمع أقْطُع. قال الهُذليّ([4]):
ونميمةً من قانصٍ متلبِّبٍ *** في كفِّه جَشْءٌ أجشُّ وأقْطُعُ
وهذا الثَّوبُ يُقطِعُك قميصاً. ويقال: إنَّ مقطِّعة النِّياط: الأرنب، فيقال إنما سمِّيت بذلك لأنَّها تَقطَع نِياطَ ما يتْبعها من الجوارح في طلبها. ويقال: النِّياط: بُعْد المفازة. ومن الباب: قطَّع الفرسُ الخيلَ تقطيعاً: خلّفها ومضَى، وهو تفسير الذي ذكرناه في مقطِّعة النِّياط، إذا أُريد نياط الجارح.
ويُزاد في بنائه فيقال: جاءت الخيل مُقْطَوْطِعاتٍ، أي سراعاً. ويقولون: جاريةٌ قطيعُ القِيام. كأنَّها من سِمَنها تنقطع عنه. وفلانٌ منقطِعُ القَرين في سَخاءٍ أو غيره. وفي بعض التَّفسير في قوله تعالى: ﴿فَلْيَمْدُدْ بسَبَبٍ إلى السَّماءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ﴾ [الحج 15]. إنَّه الاختناق، والقياس فيه صحيح. ومُنْقَطَع الرَّمل ومَقْطَعُه: حيثُ ينقطع. والقَطِيع: القِطعة من الغَنَم. والمقطَّعات: الثِّيَاب([5]) القِصار. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً أتاه وعليه مقطَّعات له"، وكذلك مقطَّعات أبيات الشِّعر. والقُطْع: البُهرْ. ومقاطع الأودية: مآخيرها. وأصاب بئرَ فُلانٍ قُطْع، إذا نَقَص ماؤُها. والقِطع بكسر القاف: الطِّنْفِسَة تُلقى على الرَّحل؛ وكأنَّها سمِّيت بذلك لأنَّ ناسجَها يقطعُها من غيرها عند الفَرَاغ، كما يسمَّى الثَّوب جديداً كأنَّ ناسجَه جَدَّه الآن. والجمع قُطُوع. قال:
أتَتْكَ العِيسُ تنفُخُ في بُراها *** تَكشَّفُ عن مَناكبها القطوعُ([6])والقِطْع: النَّصل من السِّهام العَريض، كأنَّه لما بُرِيَ قُطِع.
ومما شَذَّ عن هذا الباب القُطَيعاء: [ضربٌ من التَّمر. قال([7])]:
[باتوا يعشُّون القُطيعاءَ] ضيفَهم *** وعندهم البَرْنِيُّ في جُلَل ثُجْلِ([8]) (قطف)  القاف والطاء والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على أخْذِ ثمرةٍ من شجرة، ثم يستعار ذلك، فتقول: قَطَفت الثمرة أقْطِفُها قَطْفاً. والقِطْف: العُنقود. ويقال: أقطَفَ الكَرْم: دنا قِطافُه. والقُطَافة: ما يسقُط من القُطوف. ويستعار ذلك فيقال: قَطَف الدّابَّةُ يَقطِف قَطْفاً، وهو قَطوفٌ، كأنَّه من سرعة نَقْلهِ قوائمَه يقطِفُ من الأرض شيئاً. وقد يقال للخَدْشِ: قَطْف؛ والمعنى قريب. [قال]:
* ولكن وجْهَ مولاك تقطِفُ([9]) *
(قطل)  القاف والطاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على قطع الشّيء. يقال: قَطَله قَطْلاً، وهو قَطِيلٌ ومقطول. ونخلةٌ قطيل، إذا قُطعت من أصلها فسقطَتْ. ويقال: إنَّ القَطِيلة: القطعة من الكساء والثَّوبِ يُنْشف بها الماء. والمِقْطَلة: حديدة يُقطَعُ بها، والجمع مَقاطل، ويقال إنَّ أبا ذؤيبٍ الهذليَّ كان يلقَّب "القطيل".
(قطم)  القاف والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على قطع الشيء، وعلى شهوة. فالقَطْع يعبَّر عنه بالقَطْم. يقولون: قَطَم الفصيلُ الحشيشَ بأدنى فمه يَقطِمه. وقطَامِ: اسمٌ معدول، يقولون إنَّه من القَطْم. وهو القَطْع.
وأمَّا الشَّهوةُ فالقَطَم. والرَّجُل الشَّهوانُ اللَّحم قَطِم. والقُطَامِيُّ: الصَّقر، ولعلَّه سمِّي بذلك لحِرصه على اللحم. وفحلٌ قَطِم: مشتَهٍ للضِّرابِ.
(قطن)  القاف والطاء والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على استقرارٍ بمكان وسكون. يقال: قَطَن بالمكان: أقام به. وسَكَنُ الدّارِ: قطينُهُ. ومن الباب قَطِينُ المَلِك، يقال هم تُبّاعه، وذلك أنّهم يسكنون حيثُ يسكن. وحَشَمُ الرّجل: قَطِينُه أيضاً*. والقُطْن عندنا مشتقٌّ من هذا لأنَّه لأهل المَدَرِ والقاطنين بالقُرى. وكذلك القِطْنيَّة واحدة القَطَانيّ كالعَدَس وشبهِه، لا تكون إلاَّ لقُطّان الدُّور. ويقال للكَرْم إذا بدَتْ زَمَعاتُه: قد قَطَّن؛ كأنَّ زَمَعَاتهِ شُبِّهَتْ بالقُطْن. ويقال إنَّ القَطِنة، والجمع القَطِن: لحمة بين الوَرِكين. قال:
* حتَّى أتى عارِي الجآجِي والقَطِنْ([10]) *
وسُمِّيت قَطِنة للزومها ذلك الموضع، وكذلك القَطِنة، وهي شِبْه الرُّمَّانة في جَوْفِ البقرة.
(قطو)  القاف والطاء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على مقاربَةٍ في المشي. يقال: القَطْو: مُقارَبَة الخطو، وبه سمِّيت القطاة، وجمعها قطاً.
والعرب تقول: "ليس قَطَاً مثلَ قُطَيّ"، أي ليس الأكابرُ مثل الأصاغر. قال:
ليسَ قَطاً مثلَ قُطَيٍّ ولا الـ ***ـمَرْعيُّ في الأقوام كالرَّاعي([11])وسمِّيت قطاةً لأنَّها تَقْطُو في المِشْية. ويقولون: اقطَوْطَى الرَّجلُ في مشيته؛ استدار.
ومما استُعير من هذا الباب القطاة: مَقعَد الرَّدِيف من ظَهْر الفَرَس.
(قطب)  القاف والطاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على الجمع. يقال: جاءت العربُ قاطبةً، إذا جاءت بأجمعِها. ويقال قطَبْتُ الكأسَ أقطِبُها قطباً، إذا مزجتَها. والقِطَاب: المِزاج. ومنه قولهم: قَطَب الرّجُلُ ما بين عينَيه. والقطِيبة: ألوان الإبل والغنم يُخلَطان.
ومن الباب القُطب: قُطب الرَّحَى، لأنَّه يجمع أمرَها إذْ كان دَوْرُه عليها. ومنه قُطْبُ السَّماء، ويقال إنَّه نجمٌ يدور عليه الفَلَك. ويستعار هذا فيقال: فلانٌ قطبُ بني فلانٍ، أي سيِّدُهم الذي يلوذون به.
ومما شذَّ عن هذا الباب القُطْبة: نَصْلٌ صغير تُرمَى به الأغراض، فأمَّا قولُهم: قَطَبت الشَّيءَ، إذا قطعتَه، فليس من هذا، إنَّما هو من باب الإبدال، والأصل الضّادُ قضبت، وقد فسّرناه.
(قطر)  القاف والطاء والراء هذا بابٌ غير موضوع على قياس، وكلمهُ متباينةُ الأصول، وقد كتبناها. فالقُطر: النّاحية. والأقطار: الجوانب، ويقال: طعَنَه فقطَّره، أي ألقاه على أحد قُطْرَيه، وهما جانباه. قال:
قد علِمَتْ سلمى وجاراتُها *** ما قَطَّرَ الفارسَ إلاَّ أنا([12])والقُطُرْ: العُود. قال طَرفة:
وتنادَى القومُ في نادِيهمُ *** أقُتارٌ ذاك أم ريح قُطُرْ([13])والقَطْر: قَطْر الماءِ وغيرهِ. وهذا بابٌ ينقاس في هذا الموضع، لأنَّ معناه التتابُع. ومن ذلك قِطَار الإبل. وَتَقاطرَ القومُ، إذا جاؤوا أرسالاً، مأخوذٌ من قِطار الإبل. والبعيرُ القاطرُ: الذي لا يزالُ بَوْلُه يقطُر. ومن أمثالهم: "الإنْفاض يُقَطِّر الجَلَبَ([14])"، يقول: إذا أنْفَضَ القومُ أي قلّت أزوادهم وما عِندَهم قَطَّرُوا الإبلَ فجلبوها للبيع. والقَطِرانُ، ممكنٌ أنْ يسمَّى بذلك لأنَّه مما يَقطُر، وهو فَعِلان. ويقال: قَطَرت البعيرَ بالهِناء أقطُرُهُ. قال:
* كما قَطَر المَهْنُوءةَ الرّجلُ الطَّالي([15]) *
ومما ليس من هذا القياس، القِطْر: النُّحاس. وقولهم: قَطَرَ في الأرض، أي ذهَبَ. واقطَارَّ النَّباتُ، إذا قاربَ اليُبْس.
--------------ـــ
([1]) تكملة يقتضيها الكلام. وفي المجمل: "إذا خرجت من بلد البرد إلى بلد الحر".
([2]) سبق في (حرم). وصدره كما في ديوان الأعشى 201 واللسان (حرم، قطع):
* ترى عينها صغواء في جنب مؤقها *
([3]) وقطعا كذلك.
([4]) هو أبو ذؤيب الهذلي. ديوان الهذليين (1: 7) والمفضليات (2: 244) واللسان (قطع، نمم، جشأ، جشش). وقد سبق في (جشأ).
([5]) في الأصل: "النياط" تحريف.
([6]) البيت لعبد الرحمن بن الحكم بن أبي العاصي، وقيل لزياد الأعجم، وينسب كذلك للأعشى. اللسان (قطع) وتهذيب إصلاح المنطق، وإصلاح المنطق 10.
([7]) الكلمة الأخيرة مما اقترحته للتكملة. وما قبلها تفسير من المجمل.
([8]) تكملة صدر البيت مما سبق في (ثجل).
([9]) قطعة من بيت لحاتم الطائي ليس في ديوانه. وهو في اللسان (قطف) وإصلاح المنطق 457. وهو:
سلاحك مرقي فما أنت ضائر *** عدواً ولكن وجه مولاك تقطف
 ([10]) في اللسان (قطن) أن البيت من حديث سطيح، ولعله من كلام عبد المسيح. انظر أوائل سيرة ابن هشام وحياة الحيوان للدميري في رسم (شق) وبلوغ الأرب (3: 282).
([11]) البيت لأبي قيس بن الأسلت في المفضليات (2: 85) واللسان (رعى، قطا). وقد سبق في (رعى).
([12]) أنشده في اللسان (قطر).
([13]) سبق إنشاده وتخريجه في (قتر).
([14]) ويروى أيضاً: "النفاض" بالنون المضمومة.
([15]) لامرئ القيس في ديوانه 61 واللسان (قطر). وصدره:
* أيقتلني أني شغفت فؤادها * ويروى: "وقد قطرت"، ويروى: "وقد شغفت".

ـ

##### Türkçe

( **ق** harfi, **ط** harfi ve ikisini üçleyen şeyler babı)

(**قطع**)  **ق** harfi, **ط** harfi ve **ع** harfi tek bir sahih asıldır; bir koparma ve bir şeyi bir şeyden ayırıp koparmaya delâlet eder. Denir: Bir şeyi kestim; onu keserim; kesme olarak. Ve **القطيعة**: terk ediştir.

Denir: İki adam **تقاطَعَ** etti; birbirlerini koparıp kestilerse. Ve falanca kadın falanca kadına **أُقطوعةٍ** gönderdi; o, kopuşun alâmeti olarak ona gönderdiği bir şeydir. Ve **القِطْع**, **ق** harfinin kesresiyle: geceden bir taifedir; sanki o bir parçadır. Ve denir: kestim, kesme olarak. *Ve kuş kesti, **قُطوعاً**; soğuk diyarından sıcak diyarına, yahut şundan buna çıktığında. Ve **القَطِيع**: kamçıdır. A‘şâ dedi:

* Elimi ve haram kılınmış **القَطِيع**’i gözetler *

Ve bir adama **إقطاعاً** olarak **أقطعتُ** ettim; sanki bir beldeden kesilip ayrılmış bir taifedir. Ve bir şeyden ümitsiz olana derler: onunla kesildi; sanki umduğu bir ümitti de kesildi. Ve nehri **قُطوعاً** olarak kestim; onu geçtiğimde. Ve falancaya asmanın çubuklarını **أقطعتُ** ettim; onları kesmesine izin verdiğinde. Ve **القضيب**: ağaçtan okların yontulduğu **القَطِيع**’dir; çoğulu **أقْطُع**. Hüzeli dedi:

Ve bir avcıdan, kuşanmış birinden bir söz taşıma *** elinde daha kaba bir **جَشْءٌ** ve daha keskin bir **أقْطُعُ**

Ve bu elbise sana bir gömlek olarak keser. Ve denir: **مقطِّعة النِّياط**: tavşandır; denir ki ancak bununla adlandırıldı, çünkü onu talep eden yırtıcıların, onu takip edenlerinin **نِياط**’ını keser. Ve denir: **النِّياط**: çölün uzaklığıdır. Ve babdan: at, atları **تقطيعاً** olarak kesti: onları geride bıraktı ve geçti; bu, **مقطِّعة النِّياط**’ta zikrettiğimizin tefsiridir; eğer yırtıcının **نياط**’ı kastedilirse.

Ve binasına ziyade edilir de denir: atlar **مُقْطَوْطِعاتٍ** geldi; yani hızlılar. Ve derler: bir cariye **قطيعُ القِيام**’dır; sanki semizliğinden dolayı ondan kesilip ayrılır. Ve falanca, cömertlikte yahut başkasında **منقطِعُ القَرين**’dir. Ve bazı tefsirde, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında: ﴿فَلْيَمْدُدْ بسَبَبٍ إلى السَّماءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ﴾ [Hac 15]; onun boğulma olduğu (söylenmiştir) ve onda kıyas sahihdir. Ve **مُنْقَطَع** kum ve onun **مَقْطَعُه**: kesildiği yerdir. Ve **القَطِيع**: koyundan bir parçadır. Ve **المقطَّعات**: kısa elbiselerdir. Ve hadiste: “Bir adam ona geldi; üzerinde kendisine ait **مقطَّعات** vardı”; şiir beyitlerinin **مقطَّعات**’ı da böyledir. Ve **القُطْع**: **البُهرْ**’dir. Ve vadilerin **مقاطع**’ı: sonlarıdır. Ve falancanın kuyusuna **قُطْع** isabet etti; suyu azaldığında. Ve **القِطع**, **ق** harfinin kesresiyle: semerin üzerine atılan **الطِّنْفِسَة**’dir; sanki bununla adlandırıldı, çünkü dokuyucusu bitirdiğinde onu başkasından keser; tıpkı elbisenin “yeni” diye adlandırılması gibi; sanki dokuyucusu onu şimdi yeniledi. Çoğulu **قُطُوع**. Dedi:

Develer sana geldi; burun deliklerine üfler *** omuzlarından **القطوعُ**’u açığa çıkarır([6]) Ve **القِطْع**: okların geniş temrenidir; sanki yontulduğunda kesilmiş oldu.

Ve bu babdan şâz olanlardan: **القُطَيعاء**: hurmanın bir türü. Dedi([7]):

[Gecelediler; misafirlerini **القُطيعاءَ** ile akşam yediriyorlar] *** yanlarında **البَرْنِيُّ** ise dolu sepetler içindedir([8])

(**قطف**)  **ق** harfi, **ط** harfi ve **ف** harfi sahih bir asıldır; bir ağaçtan meyve alıp koparmaya delâlet eder; sonra bu ödünç alınır; dersin ki: meyveyi kopardım; onu koparırım; koparma olarak. Ve **القِطْف**: salkımdır. Ve denir: asma **أقطَفَ** etti: onun koparılma vakti yaklaştı. Ve **القُطَافة**: salkımlardan düşen şeydir. Ve bu ödünç alınır da denir: binek hayvanı **قَطَف** eder; **قَطْفاً** olarak **يَقطِف**; o **قَطوفٌ**’tur; sanki ayaklarını hızlı nakletmesinden dolayı yerden bir şey koparıyor gibidir. Ve çizik için de denebilir: **قَطْف**; mâna yakındır. [Dedi]:

* Fakat efendinin yüzü keser([9]) *

(**قطل**)  **ق** harfi, **ط** harfi ve **ل** harfi sahih bir asıldır; bir şeyi kesmeye delâlet eder. Denir: onu **قَطَله** etti; **قَطْلاً** olarak; o **قَطِيلٌ** ve **مقطول**’dür. Ve bir hurma ağacı **قطيل**’dir; kökünden kesilip düştüğünde. Ve denir: **القَطِيلة**: suyun onunla kurulandığı, örtü ve elbiseden bir parçadır. Ve **المِقْطَلة**: onunla kesilen bir demirdir; çoğulu **مَقاطل**; ve denir ki Hüzeli Ebû Züeyb “**القطيل**” diye lakaplandırılırdı.

(**قطم**)  **ق** harfi, **ط** harfi ve **م** harfi sahih bir asıldır; bir şeyi kesmeye ve iştaha delâlet eder. Kesme, **القَطْم** ile ifade edilir. Derler: süt emen deve yavrusu otu ağzının ucu ile **قَطَم** etti; onu **يَقطِمه**. Ve **قطَامِ**: çevrilmiş bir isimdir; derler ki o **القَطْم**’dandır. O, kesmedir.

İştaha gelince: o **القَطَم**’dır. Eti şehvetli adam **قَطِم**’dir. Ve **القُطَامِيُّ**: doğandır; belki et üzerine hırsından dolayı bununla adlandırılmıştır. Ve bir aygır **قَطِم**: çiftleşmeye iştahlıdır.

(**قطن**)  **ق** harfi, **ط** harfi ve **ن** harfi sahih bir asıldır; bir yerde yerleşmeye ve sükûna delâlet eder. Denir: yerde **قَطَن** etti: orada ikamet etti. Ve evin sakinleri: onun **قطينُهُ**’dur. Babdandır: **قَطِينُ المَلِك**; denir ki onlar onun tâbileridir; bu, onların onun oturduğu yerde oturmalarındandır. Ve adamın hizmetkârları: onun **قَطِينُه**’dur da. Ve **القُطْن** bize göre bundan türemiştir; çünkü o, kerpiç ehli ve köylerde oturanlar içindir. Ve **القِطْنيَّة**, **القَطَانيّ**’nin bir tekilidir; mercimek ve benzeri gibi; ancak evlerde oturanlar için olur. Ve asmaya, salkım taslakları göründüğünde denir: **قَطَّن** etti; sanki onun taslakları **القُطْن**’a benzetildi. Ve denir ki **القَطِنة**, çoğulu **القَطِن**: iki kalça arasındaki ettir. Dedi:

* Nihayet **الجآجِي** ve **القَطِنْ**’in çıplağı geldi([10]) *

Ve o yere yapışıp kalmasından dolayı **قَطِنة** diye adlandırıldı; ve yine **القَطِنة** böyledir; o, ineğin karnında nar benzeri bir şeydir.

(**قطو**)  **ق** harfi, **ط** harfi ve illetli harf sahih bir asıldır; yürüyüşte yakınlaştırmaya delâlet eder. Denir: **القَطْو**: adımı yakınlaştırmadır; bununla **القطاة** adlandırıldı; çoğulu **قطاً**.

Ve Araplar der: “**قَطَاً** yoktur, **قُطَيّ** gibi”; yani büyükler küçükler gibi değildir. Dedi:

**قَطاً** yoktur **قُطَيٍّ** gibi ve ne de *** kavimler içinde otlak, çoban gibi([11])

Ve **قطاة** diye adlandırıldı; çünkü yürüyüşte **تَقْطُو** eder. Ve derler: adam yürüyüşünde **اقطَوْطَى** etti; yuvarlandı.

Ve bu babdan ödünç alınanlardan: **القطاة**: atın sırtında artçının oturduğu yerdir.

(**قطب**)  **ق** harfi, **ط** harfi ve **ب** harfi sahih bir asıldır; toplamaya delâlet eder. Denir: Araplar **قاطبةً** geldi; hepsi birden geldiğinde. Ve denir: kadehi **قطَبْتُ** ettim; onu **أقطِبُها**; **قطباً** olarak; onu karıştırdığında. Ve **القِطَاب**: karışımdır. Ondandır onların sözü: adam iki gözü arasını **قَطَب** etti. Ve **القطِيبة**: develerin ve koyunların renkleridir; karıştırılır.

Ve babdandır: **القُطب**: değirmenin mili; çünkü onun işini toplar; zira onun dönüşü onun üzerinedir. Ondandır: göğün **قُطْبُ**’u; denir ki o, feleğin onun üzerinde döndüğü bir yıldızdır. Ve bu ödünç alınır da denir: falanca, falanca oğullarının **قطبُ**’udur; yani onların sığındıkları efendileridir.

Ve bu babdan şâz olanlardan: **القُطْبة**: hedeflere atılan küçük bir temrendir. Ama onların sözü: bir şeyi **قَطَبت** ettim; onu kestiğinde; bu bundan değildir; ancak o, ibdâl babındandır; aslı **الضّاد**’dır: **قضبت**; onu açıklamıştık.

(**قطر**)  **ق** harfi, **ط** harfi ve **ر** harfi: bu, kıyas üzere konulmuş olmayan bir babdır; kelimeleri asılları bakımından ayrıdır; onları yazdık. Şu hâlde **القُطر**: yöredir. Ve **الأقطار**: yanlardır. Ve denir: ona mızrak vurdu da onu **قطَّره** etti; yani onu iki **قُطْر**’ünden birinin üzerine attı; onlar iki yanıdır. Dedi:

Selmâ ve komşuları bildi *** süvariyi **قَطَّرَ** eden ancak ben’im([12])

Ve **القُطُرْ**: ağaçtır. Tarafe dedi:

Kavim, meclislerinde birbirine seslendi *** bu, **أقُتارٌ** mıdır yoksa **قُطُرْ** rüzgârı mı([13])

Ve **القَطْر**: suyun ve başkasının damlamasıdır. Bu, bu yerde kıyaslanan bir babdır; çünkü mânası ard arda gelmedir. Ondandır: develerin **قِطَار**’ı. Ve kavim **تَقاطرَ** etti; bölük bölük geldiklerinde; develerin **قِطار**’ından alınmıştır. Ve **القاطرُ** deve: idrarı durmadan damlayan devedir. Ve onların darbımesellerindendir: “**الإنْفاض يُقَطِّر الجَلَبَ**([14])”; der ki: kavim **أنْفَضَ** ettiğinde, yani azıkları ve yanlarındaki şey azaldığında, develeri damlatıp (sürüp) satış için getirdiler. Ve **القَطِرانُ**: onunla adlandırılması mümkündür; çünkü o, damlayan şeydendir; o **فَعِلان** veznindedir. Ve denir: deveyi katranla **قَطَرت** ettim; onu **أقطُرُهُ**. Dedi:

* Tıpkı katranlayan adamın katranlanmışı **قَطَر** etmesi gibi([15]) *

Ve bu kıyastan olmayanlardan: **القِطْر**: bakırdır. Ve onların sözü: yerde **قَطَرَ** etti; yani gitti. Ve bitki **اقطَارَّ** etti; kuruluğa yaklaştığında.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال: قطفت الثمرة قطفا، والقطف: المقطوف منه، وجمعه قطوف. قال تعالى: ﴿فطوفها دانية﴾ [الحاقة/23] وقطفت الدابة قطفا فهي قطوف، واستعمال ذلك فيه استعارة، وتشبيه بقاطف شيء كما يوصف بالنقض على ما تقدم ذكره، وأقطف الكرم: دنا قطافه، والقطافة: ما يسقط منه كالنفاية.

##### Türkçe

- Denilir: **قطفت الثمرة قطفا**; ve **القطف**: ondan koparılmış olunan (şey)dir; onun çoğulu **قطوف**tur. Yüce Allah dedi: ﴿فطوفها دانية﴾ [الحاقة/23]. Ve **قطفت الدابة قطفا**; artık o **قطوف**tur. Bunun onda kullanımı bir استعارةdır ve bir şeyi koparan kimseye benzetmedir; daha önce zikri geçtiği üzere **بالنقض** ile vasfedildiği gibi. Ve **أقطف الكرم**: onun **قطافه** yaklaştı. Ve **القطافة**: ondan düşen şeydir; atık gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ط ف
هو زمن القطاف‏.‏
وجنة دانية القطوف‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قطف رأسه‏.‏
قال أبو النجم‏:‏
نَشُقّ عنهُ بالعَرَاقي والدِّلا
قطائِفَ الأجْن الذي تجَلَّلا

##### Türkçe

ق ط ف
O, **القطاف** zamanıdır.
Ve: **وجنة دانية القطوف**.
Mecazdan: **قطف رأسه**.
Ebû’n-Necm dedi ki:
نَشُقّ عنهُ بالعَرَاقي والدِّلا
قطائِفَ الأجْن الذي تجَلَّلا

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قطَف الشيءَ يَقْطِفُه قَطْفاً وقَطفاناً وقَطافاً وقِطافاً؛ عن اللحياني: قَطعه. والقِطْف: ما قُطِف من الثمر، وهو أَيضاً العُنْقود ساعة يُقْطَف. والقِطْف: اسم الثمار المقطوفة، والجمع قُطوف، والقِطف، بالكسر: العُنْقود، وبجمعه جاء في القرآن العزيز قال سبحانه: قُطوفُها دانِية؛ أَي ثمارها قريبة التناول يَقْطِفها القاعد والقائم. وفي الحديث: يجتمع النفَر على القِطف فيُشبِعهم؛ القِطف، بالكسر: العنقود، وهو اسم لكل ما يُقْطَف كالذِّبْح والطِّحْن ويجمع على قِطاف وقُطوف، وأَكثر المحدثين يروونه بفتح القاف، وإنما هو بالكسر.
والقَطاف والقِطاف: أَوانُ قَطْفِ الثمر، التهذيب: القِطافُ اسم وقت القَطْف. قال الحجاج على المنبر: أَرى رؤوساً قد أَينعت وحان قِطافها؛ قال الأَزهري: القِطاف اسم وقت القَطف، قال: والقَطاف، بالفتح، جائز عند الكسائي أَيضاً، وقال: ويجوز أَن يكون القِطاف مصدراً.
وأَقْطَفَ العِنْبُ: حان أَن يُقْطَف. وأَقطفَ القوم: آن قِطافُ كُرومهم، وأَجْززوا من الجَزاز في النخل إذا أَصْرَمُوا. وأَقْطَفَ الكَرْمُ: دَنا قِطافه. التهذيب: القَطْف قَطعُك العِنب، وكلُّ شيء تَقطعه عن شيء، فقد قطَفْته حتى الجراد تقطِف رؤوسها.
والمِقْطَف: المِنْجَل الذي يُقْطف به. والمِقْطفُ: أَصل العُنقود. وقُطافة الشجر: ما قُطِفَ منه: والقُطافة، بالضم: ما يسقط من العنب إذا قُطِف كالجُرامة من التمر. ابن الأَثير: وفي الحديث: يَقْذِفون فيه من القَطيف، وفي رواية: يَديفون القَطيف: المَقطوف من الثمر، فعيل بمعنى مفعول.والقَطفُ في الوافر: حذف حرفين من آخر الجُزْء وتسكين ما قبلها كحذفك تُن من مفاعلتن وتسكين اللام فيبقى مفاعل فينقل في التقطيع إلى فعولن، ولا يكون إلا في عروض أَو ضرب، وليس هذا بحادث للزّحاف، إنما هو المستعمل في عروض الوافر وضربه، وإنما سمي مقطوفاً لأَنك قطفت الحرفين ومعهما حركة قبلهما، فصار نحو الثمرة التي تقطعها فيَعْلق بها شيء من الشجرة. والقَطِيفةُ: القَرْطفةُ، وجمعها القطائفُ، والقراطِف
(* قوله «وجمعها
القطائف والقراطف إلى قوله وفي الحديث» كذا بالأصل.) فُرش مُخْمَلَة. والقَطيفة: دِثار مُخْمل، وقيل: كساء له خَمْل، والجمع القَطائفُ، وقُطُف مثل صَحيفة وصُحف كأَنها جمع قَطيف وصَحِيف. وفي الحديث: تَعِس عبد القَطيفة؛ هي كساء له خَمْل، أَي الذي يَعمل لها ويَهْتَمّ بتحصيلها؛ ومنه القَطائف التي تؤكل. التهذيب: القَطائف طعام يُسَوَّى من الدقيق المُرَقِّ بالماء، شبهت بخَمْل القطائف التي تُفْترش.
والقَطوف من الدَّواب: البطيء. وقال أَبو زيد: هو الضّيِّق المشْي. وقَطَفَت الدابة تَقْطِف قَطْفاً وتقطُف قِطافاً وقُطوفاً وقَطُفَتْ، وهي قَطوف: أَساءَتِ السَّيرَ وأَبطأَت، والجمع قُطُفٌ، والاسم القِطاف؛ ومنه قول زهير:
بآرِزَةِ الفَقارةِ لم يَخُنْها
قِطافٌ في الرّكاب، ولا خِلاء
التهذيب: والقِطافُ مصدر القَطوف من الدوابّ، وهو المتقارِب الخَطو البطِيء. وفَرس قَطوف: يَقْطِف في عَدْوه، وقد يستعمل في الإنسان؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
أَمْسَى غُلامْي كَسِلاً قَطوفا،
مُوَصَّباً تَحْسَبُه مَجُوفا
وأَقْطَفَ الرجل والقوم إذا كانت دابَّته أَو دوابُّهم قُطُفاً؛ قال ذو الرمة يصف جراداً:
كأَنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطِفٍ عَجِلٍ،
إذا تَجاوَبَ من بُرْدَيْه تَر نِيمُ
برداه: جَناحاه؛ يقول: تضرب رِجْلاه جناحَيه فيسمع لهما صويت كأَنه تَرْنيم. والقَطْفُ: ضرب من مشي الخيل، وفرس قَطوف. وفي حديث جابر: فبينا أَنا على جملي أَسِير وكان جملي فيه قِطاف، وفي رواية: على جمل لي قَطُوفٍ؛ القِطافُ: تقارُب الخَطْو في سُرْعة من القَطف وهو القَطع؛ ومنه الحديث: رَكِب على فرس لأَبي طَلحَة تَقْطُف، وفي رواية: قطوف؛ ومنه الحديث: أَقْطَفُ القومِ دابةً أَمِيرُهم أَي أَنهم يسيرون بسَيْر دابَّته فيَتَّبعُونه كما يُتَّبع الأَمير. والقَطْف: الخَدْشُ، وجمعه قُطوفٌ. قطَفَه يَقْطِفه قَطْفاً وقطَّفه: خدَشه؛ قال حاتم:
سِلاحُك مرقى فما أَنت ضائرٌ
عَدُوًّا، ولكنْ وَجْه مولاك تَقطِفُ
(* قوله «مرقى» كذا في الأصل براء، والذي في شرح القاموس بواو، ووقع في بعض نسخ الصحاح همزها.)
وأَنشد الأَزهري:
وهنَّ إذا أَبْصَرْنه مُتَبَذِّلاً،
خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ
أَي لم تُخَدَّش. وقطَّفَ الماءَ في الخَمْر: قطَّره؛ قال جرانُ العَوْد:ونِلنا سُقاطاً مِن حَدِيثٍ كأَنه
جَنَى النحلِ، في أَبْكارِ عُودٍ تُقَطَّفُ
والقِطفةُ، بكسر القاف وإسكان الطاء، من السُّطَّاح: وهي بقلة رِبْعِية تسْلَنْطِح وتَطولُ ولها شوك كالحَسَك، وجَوْفُه أَحْمر وورقه أَغْبر. والقَطَفُ: بقْلة، واحدتها قَطَفةٌ. والقَطْفُ: نبات رَخْص عَرِيض الورَق يطبخ، الواحدة قَطفة، يقال له بالفارسية سَرْنك، كذا ذكر الجوهري القَطْف، بالتسكين؛ قال ابن بري: وصوابه القَطْف، بفتح الطاء، الواحدة قَطَفَة، وبه سمي الرجل قَطَفَة. والقَطَفُ: ضَرب من العِضاه. وقال أَبو حنيفة: القطَف من شجر الجبل وهو مثل شجر الإجّاص في القَدْر، ورقته خَضْراء مُعْرَضَّة حمراء الأَطراف خَشْناء، وخشبه صُلب متين.
وقَطِيفٌ والقَطِيف جميعاً: قرية بالبحرين، وفي الصحاح: القَطِيفُ اسم موضع.

##### Türkçe

**قطَف** şeyi **يَقْطِفُه** **قَطْفاً** ve **قَطفاناً** ve **قَطافاً** ve **قِطافاً**; —den.
**اللحياني**’den: Onu kesti. Ve **القِطْف**: meyveden koparılmış olan şey; o, ayrıca koparıldığı sırada salkımdır. Ve **القِطْف**: koparılmış meyvelerin adıdır; çoğulu **قُطوف**’tur. Ve **القِطف** (kesre ile): salkımdır; ve onun çoğuluyla Kur’ân-ı azîzde gelmiştir; O (yüce) buyurdu: **قُطوفُها دانِية**; yani meyveleri, oturanın ve ayakta duran kimsenin kopardığı, alınması yakın (kolay)dır. Ve hadiste: “Topluluk **القِطف** üzerinde toplanır da onları doyurur”; **القِطف** (kesre ile): salkımdır; ve o, boğazlama ve öğütme gibi koparılan her şeyin adıdır; **قِطاف** ve **قُطوف** üzere çoğul yapılır. Muhaddislerin çoğu onu **ق**’ın fethasıyla rivayet eder; hâlbuki o kesre iledir.

Ve **القَطاف** ve **القِطاف**: meyvenin koparılma zamanı. **التهذيب**: **القِطاف** koparma vaktinin adıdır. Haccâc minber üzerinde dedi: “Başlar görüyorum ki olgunlaşmış; ve onun **قِطاف**’ı (koparılma zamanı) gelmiştir.” **الأَزهري** dedi: **القِطاف** koparma vaktinin adıdır. Dedi: ve **القَطاف** (fetha ile) **الكسائي**’ye göre de câizdir. Ve dedi: **القِطاف**’ın masdar olması da câizdir.

Ve **أَقْطَفَ** üzüm: koparılmasının zamanı geldi. Ve **أَقطفَ** kavim: asmalarının **قِطاف**’ı geldi; ve hurmada **الجَزاز**’dan **أَجْززوا** (yaptılar), **أَصْرَمُوا** ettikleri zaman. Ve **أَقْطَفَ** asma: onun **قِطاف**’ı yaklaştı. **التهذيب**: **القَطْف** senin üzümü kesmendir; ve her şey ki onu bir şeyden kesersin, onu **قطَفْته** etmişsindir; hatta çekirge bile başlarını **تقطِف** eder.

Ve **المِقْطَف**: onunla koparılan orak. Ve **المِقْطف**: salkımın kökü. Ve ağacın **قُطافة**’si: ondan koparılmış olan şey; ve **القُطافة** (damme ile): üzüm koparıldığında ondan düşen şey; hurmadan **الجُرامة** gibi. **ابن الأَثير**: Ve hadiste: “Ona **القَطيف**’ten atıyorlar”; ve bir rivayette: “**القَطيف**’i karıştırıyorlar”; **القَطيف**: meyveden koparılmış olan; **فعيل** vezninde, **مفعول** mânâsında. Ve **القَطف** (bahir) **الوافر**’de: cüz’ün sonundan iki harfi hazfetmek ve onlardan önce olanı sâkin kılmaktır; senin **مفاعلتن**’den **تُن**’ü hazfetmen ve **اللام**’ı sâkin kılman gibi; böylece **مفاعل** kalır; sonra takti‘de **فعولن**’e nakledilir. Ve bu ancak arûzda yahut darbda olur; bu, zihâf için sonradan meydana gelmiş değildir; ancak **الوافر**’in arûzunda ve darbında kullanılan budur. Ona “**مقطوف**” denilmiştir; çünkü iki harfi ve onlarla birlikte onlardan önceki harekeyi kopardın; böylece, kestiğin meyve gibi oldu; ona ağaçtan bir şey ilişir.

Ve **القَطِيفةُ**: **القَرْطفةُ**; çoğulu **القطائفُ** ve **القراطِف**.
(* “Ve çoğulu القطائف ve القراطف … ‘Ve hadiste’ye kadar” sözü: asılda böyledir.)
Kadife döşekler.

Ve **القَطيفة**: kadife bir örtü; ve denildi ki: üzerinde tüy bulunan bir örtü; çoğulu **القَطائفُ**’tir; ve **قُطُف** (çoğulu) **صَحيفة** ve **صُحف** gibi; sanki o, **قَطيف** ve **صَحِيف**’in çoğuludur. Ve hadiste: “**القَطيفة**’nin kulu helâk olsun”; o, üzerinde tüy bulunan bir örtüdür; yani onun için çalışan ve onu elde etmeye önem veren kimse; ve ondan, yenilen **القَطائف**. **التهذيب**: **القَطائف** suyla inceltilmiş undan yapılan bir yemektir; döşenen **القطائف**’in tüyüne benzetilmiştir.

Ve binek hayvanlarından **القَطوف**: yavaş olandır. **أَبو زيد** dedi: O, yürüyüşü dar (kısa adımlı) olandır. Ve binek hayvanı **قَطَفَت**; **تَقْطِف** **قَطْفاً** ve **تقطُف** **قِطافاً** ve **قُطوفاً** ve **قَطُفَتْ**; ve o, **قَطوف**’tur: yürüyüşü kötü yaptı ve yavaşladı; çoğulu **قُطُفٌ**; adı **القِطاف**’tır. Ondan, Züheyr’in sözü:
بآرِزَةِ الفَقارةِ لم يَخُنْها
قِطافٌ في الرّكاب، ولا خِلاء

**التهذيب**: Ve **القِطاف** binek hayvanlarından **القَطوف**’un masdarıdır; o, adımı birbirine yakın, yavaş olandır. Ve **قَطوف** at: koşusunda **يَقْطِف** eder; ve insanda da kullanılır. **ابن الأَعرابي** şu beyti okudu:
أَمْسَى غُلامْي كَسِلاً قَطوفا،
مُوَصَّباً تَحْسَبُه مَجُوفا

Ve adam ve kavim **أَقْطَفَ** eder; binek hayvanı yahut binek hayvanları **قُطُفاً** olduğu zaman. **ذو الرمة** çekirgeyi vasfederek dedi:
كأَنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطِفٍ عَجِلٍ،
إذا تَجاوَبَ من بُرْدَيْه تَر نِيمُ

**برداه**: iki kanadıdır; der ki: iki ayağı iki kanadına vurur da ikisine bir ses işitilir; sanki o **تَرْنيم**’dir. Ve **القَطْفُ**: atların yürüyüşünden bir türdür; ve **قَطوف** at. Ve Câbir hadîsinde: “Ben develerimin üzerinde yürürken; ve develerimde **قِطاف** vardı”; bir rivayette: “Benim **قَطُوفٍ** bir devem üzerinde”; **القِطافُ**: adımın birbirine yaklaşmasıdır; **القَطف**’tan (yani kesmeden) bir sürat içinde. Ondan hadîs: “Ebû Talha’nın bir atına bindi; **تَقْطُف** ederdi”; bir rivayette: **قطوف**. Ondan hadîs: “Kavmin en **أَقْطَفُ** binek hayvanına sahip olanı, onların emîridir”; yani onlar, onun binek hayvanının yürüyüşüyle yürürler; onu, emîre tâbi olunduğu gibi tâbi olurlar. Ve **القَطْف**: çiziktir; çoğulu **قُطوفٌ**. Onu **قطَفَه**; **يَقْطِفه** **قَطْفاً**; ve onu **قطَّفه**: onu çizdi. Hâtim dedi:
سِلاحُك مرقى فما أَنت ضائرٌ
عَدُوًّا، ولكنْ وَجْه مولاك تَقطِفُ

(* “**مرقى**” sözü: asılda **ر** ile böyledir; **شرح القاموس**’ta **و** ile olan vardır; ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında hemzelenmesi vâki olmuştur.)

Ve **الأَزهري** şu beyti okudu:
وهنَّ إذا أَبْصَرْنه مُتَبَذِّلاً،
خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ

Yani çizilmemiş. Ve şarabın içine suyu **قطَّفَ** etti: onu damlattı. **جرانُ العَوْد** dedi:
ونِلنا سُقاطاً مِن حَدِيثٍ كأَنه
جَنَى النحلِ، في أَبْكارِ عُودٍ تُقَطَّفُ

Ve **القِطفةُ** ( **القاف**’ın kesresi ve **الطاء**’ın sükûnu ile) **السُّطَّاح**’tan: o, dört mevsimlik bir ottur; yayılır ve uzar; ve onun, **الحَسَك** gibi dikeni vardır; içi kırmızıdır ve yaprağı boz renklidir.

Ve **القَطَفُ**: bir ottur; tekili **قَطَفةٌ**. Ve **القَطْفُ**: geniş yapraklı, pişirilen ucuz bir bitkidir; tekili **قَطفة**; Farsça ona **سَرْنك** denir; **الجوهري** **القَطْف**’ı (sükûn ile) böyle zikretti. **ابن بري** dedi: Doğrusu **القَطْف** ( **الطاء**’ın fethasıyla)dır; tekili **قَطَفَة**; ve onunla adama **قَطَفَة** adı verilmiştir. Ve **القَطَفُ**: **العِضاه**’dan bir türdür. **أَبو حنيفة** dedi: **القطَف** dağ ağacındandır; büyüklükte armut ağacı gibidir; yaprağı yeşil, enine; uçları kırmızı, pürüzlüdür; ve odunu sert, sağlamdır.

Ve **قَطِيفٌ** ve **القَطِيف** birlikte: Bahreyn’de bir köydür. Ve **الصحاح**’ta: **القَطِيفُ** bir yer adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ط ف * * قَطَفَ * العنب من باب ضرب و * القِطْفُ * بالكسر العنقود وبجمعه جاء القرآن في قوله تعالى ﴿قطوفها دانية﴾ و * القِطَافُ * بكسر القاف وفتحها وقت القطف و * أقْطَفَ * الكرم دنا قطافه و * القَطِيفَةُ * دثار مخمل والجمع * قَطائِفُ * و * قُطُفٌ * أيضا مثل صحيفة وصحف كأنهما جمع قطيف وصحيف ومنه * القَطائِفُ * التي تؤكل

##### Türkçe

* ق ط ف * **قَطَفَ**: “üzüm”ü, “darb” bâbından (çekimiyle) topladı; ve **القِطْفُ**: kesre ile, salkım; ve onun çoğulu ile Kur’ân, Yüce sözü olan ﴿قطوفها دانية﴾ içinde gelmiştir; ve **القِطَافُ**: **القاف**’ın kesresiyle ve fethasıyla, toplama vakti; ve **أقْطَفَ**: asma, onun toplaması yaklaştı; ve **القَطِيفَةُ**: kadife örtü; çoğulu **قَطائِفُ**; ve **قُطُفٌ** da, “sahîfe ve suhuf” gibi; sanki ikisi de “katîf ve sahîf”in çoğuludur; ve ondan, yenilen **القَطائِفُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

قطف العنب يقطفه قطفا: جناه قال شيخنا: ظاهره أو صريحه أنه خاص بالعنب، ومثله في المغرب والمصباح والصحاح وغيرها، وفي كلام صدر الشريعة أنه جني الثمر من الأشجار. قلت: وفي التهذيب: الفطف: قطفك العنب، وكل شيء نقطفه عن شيء فقد قطفته حتى الجراد تقطف رؤوسها. ثم الذي يظهر من سياق عبارة هؤلاء أن مصدر قطف العنب القطف لا غير، والذي في المحكم أن قطف الشيء بمعنى قطعه مصدره القطف، والقطفان، والقطاف، والقطاف عن اللحياني، ثم نقل شيخنا عن البيضاوي في تفسير قوله تعالى:  قطوفها دانية  ما نصه: القطف: هو الاجتناء بسرعة، وقال الشهاب: إنه لا بد فيه من السرعة؛ لأنها شأنه، ومثله في كتب الأفعال وغيرها، قال: ثم ظاهر كلام المصنف أيضا بل صريحه، أن الفعل منه كضرب، وهو الأكثر، وفي المصباح أنه يقال من بابي ضرب وقتل، فتأمل. قلت: وسيأتي للمصنف قريبا أن الذي من البابين هو قطوف الدابة، فتأمل ذلك. كقطفه تقطيفا، وهو مبالغة في القطف، نقله الصاغاني، وأنشد للعجاج:
  كأن ذا فدامة منطفا
  قطف من أعنابه ما قطفا وقطفت الدابة: ضاق مشيها وقيل: أساءت السير وأبطأت، وفسره بعضهم بتقارب خطوها. وأسرعت تقطف بالضم وتقطف بالكسر قطافا بالكسر وقطوفا بالضم. أو القطاف بالكسر: الاسم كما في الصحاح، وجمع القطاف القطف وأنشد الجوهري لزهير:
  بارزة الفقارة لم يخـنـهـا                      قطاف في الركاب ولا خلاء

  ودابة قطوف: بطيء، وقال أبو زيد: هو الضيق المشي، وفي التهذيب: القطاف: مصدر القطوف من الدواب، وهو المتقارب الخطو، البطيء، وفرس قطوف: يقطف في عذوه، وفي حديث جابر: فبينا أنا على جملي أسير، وكان جملي فيه قطاف وفي رواية على جمل لي قطوف وفي حديث آخر: ركب على فرس لأبي طلحة تقطف وفي رواية: قطوف. وقطف فلانا: خدشه يقطفه قطفا. كقطفة تقطيفا، قال حاتم:
  سلاحك مرقي فما أنت ضـائر                      عدوا ولكن وجه مولاك تقطف وأنشد الأزهري:
  وهن إذا أبصرنه مـتـبـذلا                      خمشن وجوها حرة لم تقطف أي: لم تخدش وبه قطوف: خدوش حكاه أبو يوسف عن أبي عمرو، والواحد قطف، كما في الصحاح. والقطف، بالكسر: العنقود ساعة يقطف، قال الجوهري: وبجمعه جاء القرآن: قطوفها دانية  .
 وقال الليث: القطف اسم للثمار المقطوفة ومعنى الآية: أي ثمارها دانية من متناولها، لا يمنعها بعد ولا شوك، وفي الحديث: يجتمع النفر على القطف فيشبعهم وفي النهاية: القطف، بالكسر: اسم لكل ما يقطف كالذبح والطحن، ويجمع على قطاف وقطوف، وأكثر المحدثين يروونه بفتح القاف، وإنما هو بالكسر. والقطفة بهاء: بقلة ربعية من السطاح تسلنطح وتطول، شائكة كالحسك، جوفها أحمر، وورقها أغبر قال أبو حنيفة: وهذا عن الأعراب القدماء، وقال غيرهم من الرواة: القطف: يشبه الحسك، والقولان متفقان. والقطف، محركة، وكذا القطفة بهاء: الأثر نقله الصاغاني. والقطف: بقلة من أحرار البقول، وهو الذي يقال لها بالفارسية: السرمق وعبارة الصحاح: القطف: نبات رخص عريض الورق يطبخ، الواحدة قطفة، يقال له بالفارسية: سرنك قال ابن بري كذا ذكر الجوهري القطف بالتسكين، وصوابه القطف، بفتح الطاء، الواحدة قطفة وبه سمي الرجل قطفة. وقال أبو حنيفة: القطف: شجر جبلي بقدر الإجاص وورقته خضراء معرضة، حمراء الأطراف خشناء، وخشبه صلب متين، يتخذ منه الأصناق، أي الحلق التي تجعل في أطراف الأروية قال: أخبرني بذلك كله أعرابي، وأنشد:
  أمرة الليف وأصناق القطف وقوله: به قطوف: خدوش، الواحد قطف هكذا في سائر النسخ، وهو مكرر ينبغي التنبه لذلك. والقطاف، كسحاب وكتاب: وقت القطف نقله الجوهري، وفي التهذيب: القطاف: اسم وقت القطف، وقال الحجاج على المنبر: أرى رؤوسا قد أينعت وحان قطافها قال: والقطاف، بالفتح: جائز عند الكسائي أيضا، قال: ويجوز أيضا أن يكون القطاف مصدرا. والقطوف كصبور: فرس جابر هكذا في النسخ، وصوابه جبار بن مالك بن حمار الشمخي قال نجبة بن ربيعة الفزاري:
  لم أنس جبارا ومـوقـفـه الـذي                      وقف القطوف، وكان نعم الموقف وفي المثل:  أقطف من ذرة  وأقطف من أرنب فالأول والثاني من القطف، وهو الأخذ بسرعة، والثالث من قطاف الدابة. والقطيفة: دثار مخمل كما في الصحاح، وهي القرطفة، وقال بعضهم: هي كساء مربع غليظ له خمل ووبر، وفي الحديث: تعس عبد القطيفة قال ابن الأثير: أي الذي يعمل لها، ويهتم لتحصيلها ج: قطائف، وقطف بضمتين مثل: صحيفة وصحف، كأنها جمع قطيف وصحيف، قال ذو الرمة يصف ظليما:

  هجنع راح في سوداء مخمـلة                      من القطائف أعلى ثوبه الهدب والقطيفة: ة، دون ثنية العقاب لمن طلب دمشق في طرف البرية من ناحية حمص نقله الصاغاني. وأبو قطيفة: شاعر من بني أمية، وهو عمرو بن الوليد بن عقبة ابن أبي معيط، وله قصة غريبة ذكرها ياقوت في معجمه في برام. وأما القطائف المأكولة فإنها لا تعرفها العرب، أو قيل لها ذلك لما عليها من نحو خمل القطائف الملبوسة وفي التهذيب: القطائف: طعام يسوى من الدقيق المرق بالماء، شبهت بخمل القطائف التي تفترش. والقطائف: تمر صهب متضمرة نقل الصاغاني. والقطيف، كشريف: د، بالبحرين يذكر مع الحساء. وقطاف، كقطام: الأمة نقله الصاغاني. والقطافة، ككناسة: ما يسقط من العنب إذا قطف كالجرامة من التمر، نقله الجوهري. وأقطف الرجل: صار له دابة قطوف قال ذو الرمة يصف جندبا:
  كأن رجليه رجلا مقطف عجل                      ذا تجاوب من برديه تـرنـيم وأقطف الكرم: دنا قطافه. وأقطف القوم: حان قطاف كرومهم كما في الصحاح. والمقطفة، كمعظمة: الرجل القصير نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: المقطف، كمنبر: المنجل الذي يقطف به. وأيضا: أصل العنقود. والقطيف، كأمير: المقطوف من التمر، فعيل بمعنى مفعول. والقطف في الوافر: حذف حرفين من آخر الجزء، وتسكين ما قبلهما، كحذفك تن من مفاعلتن، وتسكين اللام، فيبقى مفاعل، فينقل في التقطيع إلى فعولن، ولا يكون إلا في عروض أو ضرب، وليس هذا بحادث للزحاف، إنما هو المستعمل في عروض الوافر وضربه، وإنما سمي مقطوفا، لأنك قطفت الحرفين ومعهما حركة قبلهما، فصار نحو الثمرة التي تقطفها فيعلق بها شيء من الشجرة. وقطفت الدابة ككرم، فهي قطوف، مثل قطفت، وقد يستعمل القطوف في الإنسان، أنشد ابن الأعرابي: أمسى غلامي كسلا قطوفا
  موصبا تحسبه مجوفا والقطف: ضرب من مشي الخيل، وفي الحديث:  أقطف القوم دابة أميرهم  أي أنهم يسيرون بسير دابته، فيتبعونه كما يتبع الأمير. وقطف الماء في الخمر: قطره، قال جران العود:
  ونلنا سقاطا من حـديث كـأنـه                      جنى النحل في أبكار عوذ تقطف قال شيخنا: وكانوا يسمون الشمس قطيفة المساكين، ومنه قولهم:
  يا شمس يا قطيفة المساكين
  قربك الله متى تـعـودين كذا في منتخب ربيع الأبرار وقد سموا قطفة، محركة، نقله ابن بري. والمقطف، كمقعد: ما يجنى فيه الثمر، والجمع مقاطف. والقطف: العسل ساعة يجنى عامية. وأبو بكر أحمد بن عمر الحلاوي القطائفي، حدث عن الجوهري، مات سنة 519.

##### Türkçe

**قطف العنب** onu **يقطفه** **قطفا**: onu derdi. Şeyhimiz dedi: Zâhiri yahut sarih olanı, onun üzüme mahsus olduğudur; Mağrib’de, Misbâh’ta, Sıhâh’ta ve başkalarında da böyledir. Sadrüşşerîa’nın sözünde ise, onun ağaçlardan meyve derme olduğu (geçer). Ben dedim: Tehzîb’de: **الفطف**: senin üzümü koparman; ve her neyi bir şeyden koparıp alırsak, onu koparmış oluruz; hatta çekirge (bile) başlarını koparır. Sonra, bunların ibaresinin siyakından görünen şudur ki: **قطف العنب**’ın masdarı yalnız **القطف**’tır, başkası değil. Muhkem’de olan ise: **قطف**’ın “bir şeyi kesmek” manasında olduğudur; masdarı **القطف**’tır; ve **القطفان** ve **القطاف**; ve **القطاف** (kelimesi) Lihyânî’den (naklen). Sonra şeyhimiz, Beyzâvî’den, Allah Teâlâ’nın sözü olan: **قطوفها دانية**’nin tefsirinde, lafzı şu olanı nakletti: **القطف**: süratle toplama/dermedir. Şihâb dedi: onda mutlaka sürat gerekir; çünkü o onun şe’nidir. Fiiller kitaplarında ve başkalarında da böyledir. Dedi: Sonra musannifin sözünün zâhiri, hatta sarih olanı da şudur ki: fiil ondan **ضرب** gibi (gelir); ve bu daha çok olandır. Misbâh’ta ise, **ضرب** ve **قتل** bablarından denir, denmiştir; öyleyse düşün. Ben dedim: Musannif için yakında, iki babdan olanın **قطوف الدابة** olduğu gelecektir; öyleyse bunu düşün.

**كقطفه تقطيفا**: ve bu, koparmada mübalağadır; Sâğânî onu nakletti. Ve A‘câc’a ait olarak şu beyit okundu:
كأن ذا فدامة منطفا
قطف من أعنابه ما قطفا

Ve **قطفت الدابة**: yürüyüşü daraldı; ve denildi: yürüyüşü kötü yaptı ve yavaşladı; ve bazıları onu, adımlarının birbirine yakın olmasıyla tefsir etti. Ve süratli oldu: **تقطف** (damme ile) ve **تقطف** (kesra ile), **قطافا** (kesra ile) ve **قطوفا** (damme ile). Yahut **القطاف** (kesra ile): isimdir; Sıhâh’ta olduğu gibi. **القطاف**’ın çoğulu **القطف**’tır. Cevherî, Züheyr’e ait olarak şu beyiti okuttu:
بارزة الفقارة لم يخـنـهـا                      قطاف في الركاب ولا خلاء

Ve **دابة قطوف**: yavaştır. Ebû Zeyd dedi: o, yürüyüşü dar olandır. Tehzîb’de: **القطاف**: binek hayvanlarında **القطوف**’un masdarıdır; ve o, adımı birbirine yakın olan, yavaş olandır. Ve **فرس قطوف**: koşusunda **يقطف** eder. Câbir hadîsinde: “Ben develerimin üzerinde yürürken, deve(m)de **قطاف** vardı.” Bir rivayette: “Benim **قطوف** bir devem üzerinde.” Başka bir hadîste: “Ebû Talha’nın bir atına bindi, **تقطف** eder.” Bir rivayette: **قطوف**.

Ve **قطف فلانا**: onu tırmaladı; onu **يقطفه** **قطفا**. **كقطفة تقطيفا**. Hâtim dedi:
سلاحك مرقي فما أنت ضـائر                      عدوا ولكن وجه مولاك تقطف

Ezherî şu beyiti okuttu:
وهن إذا أبصرنه مـتـبـذلا                      خمشن وجوها حرة لم تقطف

Yani: tırmalanmadı. Ve onda **قطوف** vardır: tırmıklar/çizikler; Ebû Yûsuf, Ebû Amr’dan bunu hikâye etti. Tekili **قطف**’tır; Sıhâh’ta olduğu gibi.

Ve **القطف** (kesra ile): koparıldığı sırada salkımdır. Cevherî dedi: Kur’ân onun çoğuluyla geldi: **قطوفها دانية**.
Leys dedi: **القطف** koparılmış meyveler için isimdir. Âyetin manası: yani meyveleri, onu alacak olana yakındır; uzaklık yahut diken onu engellemez. Hadîste: “Bir grup **القطف** üzerinde toplanır da onları doyurur.” Nihâye’de: **القطف** (kesra ile): boğazlama ve öğütme gibi, koparılan her şeyin ismidir; **قطاف** ve **قطوف** üzere cem‘ olunur. Muhaddislerin çoğu onu **ق**’ın fethiyle rivayet eder; hâlbuki o kesra iledir.

Ve **القطفة** (ه ile): damlarda biten, yayılıp uzayan, dikenli, **الحسك** gibi; içi kırmızı, yaprağı kül renginde olan, baharlık bir ottur. Ebû Hanîfe dedi: Bu, eski bedevîlerden (nakildir). Râvîlerden başkaları dedi: **القطف** **الحسك**’e benzer. İki söz de mutabıktır.

Ve **القطف** (harekeli), ve yine **القطفة** (ه ile): iz/eser; Sâğânî onu nakletti. Ve **القطف**: serbest otlardan bir ottur; Farsçada ona **السرمق** denir. Sıhâh’ın ibaresi: **القطف**: ucuz, geniş yapraklı, pişirilen bir bitkidir; teki **قطفة**; Farsçada ona **سرنك** denir. İbn Berrî dedi: Cevherî **القطف**’ı sükûn ile böyle zikretti; doğrusu **القطف** (ط’nin fethiyle)dir; teki **قطفة**. Adam **قطفة** diye bununla adlandırıldı. Ebû Hanîfe dedi: **القطف**: dağlık bir ağaçtır; armut kadar; yaprağı yeşil, enine, uçları kırmızı, pürüzlüdür; odunu sert, sağlamdır; ondan **الأصناق** yapılır; yani su tulumlarının uçlarına konulan halkalar. Dedi: Bunu bütünüyle bana bir bedevî haber verdi. Ve şu beyit okundu:
أمرة الليف وأصناق القطف

Ve onun sözü: onda **قطوف** vardır: çizikler; tekili **قطف**. Böylece diğer nüshalarda (da)dır; ve bu tekrardır, buna dikkat etmek gerekir.

Ve **القطاف** (bulut ve kitap vezninde): koparma zamanı; Cevherî onu nakletti. Tehzîb’de: **القطاف**: koparma vaktinin ismidir. Haccâc minber üzerinde dedi: “Başlar görüyorum ki olgunlaştı ve onun **قطاف**’ı geldi.” Dedi: **القطاف** (fetha ile) Kisâî’ye göre de câizdir. Dedi: Ayrıca **القطاف**’ın masdar olması da câizdir.

Ve **القطوف** (sabûr vezninde): Câbir’in atı; nüshalarda böyledir. Doğrusu: Cebbâr b. Mâlik b. Himâr eş-Şemhî’dir. Necbe b. Rabîa el-Fezârî dedi:
لم أنس جبارا ومـوقـفـه الـذي                      وقف القطوف، وكان نعم الموقف

Ve meselde: **أقطف من ذرة** ve **أقطف من أرنب**; birincisi ve ikincisi **القطف**’tandır; o da süratle almaktır; üçüncüsü **قطاف الدابة**’dandır.

Ve **القطيفة**: Sıhâh’ta olduğu gibi, kadife bir örtüdür; o **القرطفة**’dir. Bazıları dedi: o, kare, kalın bir örtüdür; onun **خمل**’i ve yünü vardır. Hadîste: “**عبد القطيفة** helâk olsun.” İbnü’l-Esîr dedi: yani onun için çalışan ve onu elde etmeye önem veren. Çoğulu: **قطائف**. Ve **قطف** (iki damme ile), **صحيفة** ve **صحف** gibi; sanki o, **قطيف** ve **صحيف**’in cem‘i gibidir. Zü’r-Rumme, bir devekuşunu vasfederek dedi:
هجنع راح في سوداء مخمـلة                      من القطائف أعلى ثوبه الهدب

Ve **القطيفة**: عقاب geçidinin aşağısında bir yer; Şam’ı isteyen için, Humus tarafınca çölün kenarında; Sâğânî onu nakletti.

Ve Ebû **قطيفة**: Benî Ümeyye’den bir şairdir; o, Amr b. el-Velîd b. Ukbe b. Ebî Muayt’tır; onun garip bir kıssası vardır; Yâkût onu Mu‘cem’inde **برام** maddesinde zikretti.

Yenilen **القطائف** ise, Araplar onu bilmez; yahut ona, üzerinde giyilen **القطائف**’in **خمل**’i gibi bir şey bulunduğu için bu ad verilmiştir. Tehzîb’de: **القطائف**: unun suyla inceltilip pişirilmesiyle yapılan bir yemektir; üzerine serilen **القطائف**’in **خمل**’ine benzetilmiştir.

Ve **القطائف**: sarımtırak, buruşuk hurmadır; Sâğânî nakletti. Ve **القطيف** (şerîf vezninde): Bahreyn’de bir beldedir; Hasâ ile birlikte anılır. Ve **قطاف** (قطام vezninde): câriye; Sâğânî nakletti. Ve **القطافة** (kunnâse vezninde): üzüm koparıldığında düşen şey; hurmadaki **الجرامة** gibi; Cevherî onu nakletti.

Ve **أقطف الرجل**: kendisine **قطوف** bir binek hayvanı oldu. Zü’r-Rumme, bir çekirgeyi vasfederek dedi:
كأن رجليه رجلا مقطف عجل                      ذا تجاوب من برديه تـرنـيم

Ve **أقطف الكرم**: onun **قطاف**’ı yaklaştı. Ve **أقطف القوم**: Sıhâh’ta olduğu gibi, onların bağlarının **قطاف**’ı geldi.

Ve **المقطفة** (mu‘azzama vezninde): kısa boylu adam; Sâğânî nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المقطف** (minber vezninde): onunla koparılan orak. Ayrıca: salkımın kökü. Ve **القطيف** (emîr vezninde): hurmadan koparılmış olan; **فعيل** manasında **مفعول**.

Ve **القطف** (vâfir bahri içinde): parçanın sonundan iki harfi hazfetmek ve onlardan önce olanı sâkin kılmaktır; senin **مفاعلتن**’den **تن**’i hazfetmen ve **اللام**’ı sâkin kılman gibi; böylece **مفاعل** kalır; takti‘de **فعولن**’e nakledilir. Ancak arûz yahut darbda olur. Bu, zihâf için sonradan olmuş bir şey değildir; bilakis vâfirin arûzunda ve darbında kullanılan şeydir. Ona **مقطوف** denmesi, iki harfi ve onlarla birlikte onlardan önceki harekeyi koparıp almandandır; böylece, kopardığın meyve gibi olur; ona ağaçtan bir şey ilişir.

Ve **قطفت الدابة** **ككرم** gibi; o halde o **قطوف**’tur; **قطفت** gibi. Ve **القطوف** insan hakkında da kullanılabilir. İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okuttu:
أمسى غلامي كسلا قطوفا
موصبا تحسبه مجوفا

Ve **القطف**: atların yürüyüşünden bir türdür. Hadîste: **أقطف القوم دابة أميرهم**; yani onlar, emirlerinin bineğinin yürüyüşüyle yürürler; ona tâbi olurlar; emir nasıl tâbi olunursa öyle.

Ve **قطف الماء في الخمر**: onu damlattı. Cerânü’l-‘Ûd dedi:
ونلنا سقاطا من حـديث كـأنـه                      جنى النحل في أبكار عوذ تقطف

Şeyhimiz dedi: Onlar güneşe **قطيفة المساكين** adını verirlerdi; ondan, onların sözü:
يا شمس يا قطيفة المساكين
قربك الله متى تـعـودين

Böylece, Müntehab Rebî‘u’l-Ebrâr’da (geçer). Ve onlar **قطفة** (harekeli) diye adlandırdılar; İbn Berrî onu nakletti.

Ve **المقطف** (mak‘ad vezninde): meyvenin toplandığı şey; çoğulu **مقاطف**. Ve **القطف**: balın, toplandığı sıradaki adı; avamîdir. Ve Ebû Bekr Ahmed b. Ömer el-Halâvî el-**القطائفي**: Cevherî’den hadis rivayet etti; 519 yılında öldü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قِطْفٌ
قِطْفٌ ذ A bunch of grapes, &c.: pl. قُطُوفٌ: see an ex. voce ذَلَّلَ. ― -b2- قِطْفٌ i. q. مَقْطُوفٌ. (TA in art. بسط.) See بَسِيطٌ.

قَطَفٌ
قَطَفٌ ذ : see بَقْلٌ.

قَطَافٌ
قَطَافٌ ذ and ↓ قِطَافٌ The time of gathering the crop of grapes: (S, Mgh, K:) or the latter has this meaning; and the former is allowable accord. to Ks: (T, TA:) and the latter is also an inf. n., (Mgh,) or may be so, (Ks, T, TA,) meaning the gathering of the crop of grapes: (Mgh:) [or both have this meaning; for] you say, هٰذَا زَمَانُ القَطَافِ and القِطَافِ. (Msb.) See جَدَادٌ.

قَطِيفٌ
قَطِيفٌ ذ a coll. gen. n. syn. with قَطَائِفُ, mentioned in the TA voce أُبْلُوجٌ, which see. ― -b2- قَطِيفَةٌ A villous, or nappy, دِثَار [or outer wrapping garment]. (S, Msb, K.) See also راَحُولَاتٌ.

قَطَائِفُ
قَطَائِفُ ذ : see my 1001 Nights, note 23 to chap. viii. See also زَلاَبِيَه. In the TA, art. كنف, it is applied to كُنَافَة.

مِقْطَفٌ
مِقْطَفٌ ذ (vulg. مَقْطَفٌ) [pl. مَقَاطِف] A handbasket, made of palm-leaves: so called because originally used in gathering fruit. (See also قُفَّة and زَنْبِيل.)

##### Türkçe

**قِطْفٌ**
**قِطْفٌ** ذ Bir üzüm salkımı, vb.: çoğulu **قُطُوفٌ**: **ذَلَّلَ** maddesinde bir örneğe bak. ― -b2- **قِطْفٌ** i. q. **مَقْطُوفٌ**. (TA, **بسط** maddesinde.) **بَسِيطٌ**’e bak.

**قَطَفٌ**
**قَطَفٌ** ذ: **بَقْلٌ**’e bak.

**قَطَافٌ**
**قَطَافٌ** ذ ve ↓ **قِطَافٌ** Üzüm mahsulünü toplama zamanı: (S, Mgh, K:) yahut bu anlam sonrakine aittir; ve birincisi Ks’ye göre caizdir: (T, TA:) ve sonraki ayrıca bir mastar ismidir, (Mgh,) yahut öyle olabilir, (Ks, T, TA,) üzüm mahsulünü toplamak anlamında: (Mgh:) [yahut ikisi de bu anlama sahiptir; çünkü] sen şöyle dersin: هٰذَا زَمَانُ **القَطَافِ** ve **القِطَافِ**. (Msb.) **جَدَادٌ**’a bak.

**قَطِيفٌ**
**قَطِيفٌ** ذ TA’da **أُبْلُوجٌ** maddesinde zikredilen, ona bak, **قَطَائِفُ** ile eşanlamlı bir topluluk cins ismidir. ― -b2- **قَطِيفَةٌ** Tüylü, yahut havlı, **دِثَار** [yahut dış örtünme giysisi]. (S, Msb, K.) Ayrıca **راَحُولَاتٌ**’a da bak.

**قَطَائِفُ**
**قَطَائِفُ** ذ: benim 1001 Nights’ımda, viii. bölümün 23. notuna bak. Ayrıca **زَلاَبِيَه**’e de bak. TA’da, **كنف** maddesinde, **كُنَافَة**’ye uygulanır.

**مِقْطَفٌ**
**مِقْطَفٌ** ذ (avamca **مَقْطَفٌ**) [çoğulu **مَقَاطِف**] Hurma yapraklarından yapılmış bir el sepeti: başlangıçta meyve toplamaya kullanıldığı için böyle adlandırılmıştır. (**قُفَّة** ve **زَنْبِيل**’e de bak.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَطَفَ
قَطَفَ I ,  U ( n. ac. قَطْف 1 ),
a.  Plucked, gathered, picked ( fruit, grapes ).

b.  Snatched away, carried off.

c.  Scratched, lacerated.

d.  ( n. ac. قِطَاْف 23 ,  قُطُوْف 27 ), Took short steps ( horse ).

قَطَّفَ
قَطَّفَ II ,
a.  see I (a) , ( b ), ( c ).

d.  [ coll. ], Sifted, bolted.

أَقْطَفَ
أَقْطَفَ IV ,
a.  Had ripe grapes.

اِقْتَطَفَ
اِقْتَطَفَ VIII ,
a.  see I (a) , ( b ).

قَطْف
قَطْف 1 ,
a.  Fruit-picking, fruit-harvest; vintage.

b.  Apocope, abscission of a final syllable.

قِطْف
قِطْف 2 , ( pl. قُطُوْف 27 ),
a.  Bunch, cluster of grapes.

b.  Plucked fruit.

قِطْفَة
قِطْفَة 2t ,
a.  A kind of thistle.

قَطَف
قَطَف 4 , ( pl. قُطُوْف 27 ),
a.  Scar; trace, mark.

b.  A kind of vegetable.

مَقْطَف
مَقْطَف 17 ,
a.  Basket.

مِقْطَف
مِقْطَف 20 , ( pl. مَقَاْطِفُ 44 )
a.  [ coll. ], Sieve; bolter.

قَطَاْف
قَطَاْف 22 ,  قِطَاْف 23 ,
a.  Vintage; fruit-harvest.

b.  Slow pace ( horse ).

قِطَاْفَة
قِطَاْفَة 23t ,
a.  Fallen grapes.

قَطِيْفَة
قَطِيْفَة 25t , ( pl. قُطُف 10 ,  قَطَاْئِفُ 46 ),
a.  Plush.

قَطُوْف
قَطُوْف 26 , ( pl. قُطُف 10 ),
a.  Short-stepping.

قَطَّاْف
قَطَّاْف 28 ,
a.  Vintager; fruit-gatherer.

قَطَاْئِفُ
قَطَاْئِفُ 46 ,
a.  A kind of pastry.

b.  Red dates.

مُقَطَّفَة
مُقَطَّفَة
a.  Short.

##### Türkçe

**قَطَفَ**
**قَطَفَ** I, U (mast. **قَطْف** 1),
a. Kopardı, topladı, devşirdi (meyve, üzüm).

b. Kapıp aldı, alıp götürdü.

c. Tırmaladı, yırttı.

d. (mast. **قِطَاْف** 23, **قُطُوْف** 27), (at) kısa adımlar attı.

**قَطَّفَ**
**قَطَّفَ** II,
a. I (a), (b), (c)’ye bak.

d. [topluluk], Eledi, kalburdan geçirdi.

**أَقْطَفَ**
**أَقْطَفَ** IV,
a. Olgun üzümleri vardı.

**اِقْتَطَفَ**
**اِقْتَطَفَ** VIII,
a. I (a), (b)’ye bak.

**قَطْف**
**قَطْف** 1,
a. Meyve toplama, meyve hasadı; bağ bozumu.

b. Son hecenin düşürülmesi, kesilmesi.

**قِطْف**
**قِطْف** 2, (çoğ. **قُطُوْف** 27),
a. Salkım, üzüm salkımı.

b. Koparılmış meyve.

**قِطْفَة**
**قِطْفَة** 2t,
a. Bir çeşit devedikeni.

**قَطَف**
**قَطَف** 4, (çoğ. **قُطُوْف** 27),
a. Yara izi; iz, işaret.

b. Bir çeşit sebze.

**مَقْطَف**
**مَقْطَف** 17,
a. Sepet.

**مِقْطَف**
**مِقْطَف** 20, (çoğ. **مَقَاْطِفُ** 44)
a. [topluluk], Elek; kalbur.

**قَطَاْف**
**قَطَاْف** 22, **قِطَاْف** 23,
a. Bağ bozumu; meyve hasadı.

b. (Atın) yavaş yürüyüşü.

**قِطَاْفَة**
**قِطَاْفَة** 23t,
a. Düşmüş üzümler.

**قَطِيْفَة**
**قَطِيْفَة** 25t, (çoğ. **قُطُف** 10, **قَطَاْئِفُ** 46),
a. Pelüş.

**قَطُوْف**
**قَطُوْف** 26, (çoğ. **قُطُف** 10),
a. Kısa adımlama.

**قَطَّاْف**
**قَطَّاْف** 28,
a. Bağ bozumu yapan; meyve toplayıcı.

**قَطَاْئِفُ**
**قَطَاْئِفُ** 46,
a. Bir çeşit hamur işi.

b. Kırmızı hurmalar.

**مُقَطَّفَة**
**مُقَطَّفَة**
a. Kısa.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قطف
قَطَفَ - يَقْطِفُ - قَطْف (قِطْف) - قُطُوف
قَطَفَ - يَقْطِفُ + كائن + شيئاً: يقطع ويفصل جزءاً من شيء عن أصله وخاصة الثمرة والنبت عن أصلها
قَطْف (قِطْف): اسم فعل " قَطَفَ - يَقْطِفُ ": وهو كذلك بمعتى مفعول: ما " يُقْطَف ": المحصول الذي " يُقْطَف"
قُطُوف: جمع " قَطْف " أو  " قِطْف"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عملية الاستحواذ من خيرات الطبيعة من النبات والحيوان"، وهي:
حَصَدَ - يَحْصُدُ (حَصَدَ - يَحْصِدُ)، صَرَمَ - يَصْرِمُ، قَضَبَ - يَقْضِبُ، قَطَفَ - يَقْطِفُ، قَرَفَ - يَقْرِفُ، صَادَ - يَصِيْدُ (صَادَ - يَصَادُ)

قطوفها - قطف:
 	﴿قطوفها دانية (23)﴾ الحاقة ﴿ودانية عليهم ظلالها وذللت قطوفها تذليلا (14)﴾ الإنسان
مختار الصحاح
● [قطف] ق ط ف: قَطَفَ العنب من باب ضرب و القِطْفُ بالكسر العنقود وبجمعه جاء القرآن في قوله تعالى ﴿قطوفها دانية﴾ و القِطَافُ بكسر القاف وفتحها وقت القطف و أقْطَفَ الكرم دنا قطافه و القَطِيفَةُ دثار مخمل والجمع قَطائِفُ و قُطُفٌ أيضا مثل صحيفة وصحف كأنهما جمع قطيف وصحيف ومنه القَطائِفُ التي تؤكل
الراغب
قطف
- يقال: قطفت الثمرة قطفا، والقطف: المقطوف منه، وجمعه قطوف. قال تعالى: }فطوفها دانية{ [الحاقة/23] وقطفت الدابة قطفا فهي قطوف، واستعمال ذلك فيه استعارة، وتشبيه بقاطف شيء كما يوصف بالنقض على ما تقدم ذكره، وأقطف الكرم: دنا قطافه، والقطافة: ما يسقط منه كالنفاية.
ملخص اللسان
1.     قطَف الشيءَ يَقْطِفُه قَطْفاً وقَطفاناً وقَطافاً وقِطافاً؛ عن   اللحياني: قَطعه. والقِطْف: ما قُطِف من الثمر، وهو أَيضاً العُنْقود ساعة يُقْطَف - قُطوفُها دانِية؛   أَي ثمارها قريبة التناول يَقْطِفها القاعد والقائم
2.     القَطْف قَطعُك العِنب، وكلُّ شيء تَقطعه عن شيء،   فقد قطَفْته حتى الجراد تقطِف رؤوسها
3.      والقَطيفة: دِثار مُخْمل
4.      القَطائف التي تؤكل. التهذيب: القَطائف طعام يُسَوَّى من الدقيق المُرَقِّ بالماء، شبهت بخَمْل القطائف التي تُفْترش.
5.      والقَطوف من الدَّواب: البطيء. وقال أَبو زيد: هو الضّيِّق المشْي.وقَطَفَت الدابة تَقْطِف قَطْفاً وتقطُف قِطافاً وقُطوفاً وقَطُفَتْ، وهي قَطوف: أَساءَتِ السَّيرَ وأَبطأَت،
6.      والقَطْف: الخَدْشُ، وجمعه قُطوفٌ. قطَفَه يَقْطِفه قَطْفاً وقطَّفه: خدَشه
لسان العرب
● - قطف: قطَف الشيءَ يَقْطِفُه قَطْفاً وقَطفاناً وقَطافاً وقِطافاً؛ عن   اللحياني: قَطعه. والقِطْف: ما قُطِف من الثمر، وهو أَيضاً العُنْقود ساعة   يُقْطَف. والقِطْف: اسم الثمار المقطوفة، والجمع قُطوف، والقِطف، بالكسر:   العُنْقود، وبجمعه جاء في القرآن العزيز قال سبحانه: قُطوفُها دانِية؛   أَي ثمارها قريبة التناول يَقْطِفها القاعد والقائم. وفي الحديث: يجتمع   النفَر على القِطف فيُشبِعهم؛ القِطف، بالكسر: العنقود، وهو اسم لكل ما   يُقْطَف كالذِّبْح والطِّحْن ويجمع على قِطاف وقُطوف، وأَكثر المحدثين   يروونه بفتح القاف، وإنما هو بالكسر.   والقَطاف والقِطاف: أَوانُ قَطْفِ الثمر، التهذيب: القِطافُ اسم وقت   القَطْف. قال الحجاج على المنبر: أَرى رؤوساً قد أَينعت وحان قِطافها؛ قال   الأَزهري: القِطاف اسم وقت القَطف، قال: والقَطاف، بالفتح، جائز عند   الكسائي أَيضاً، وقال: ويجوز أَن يكون القِطاف مصدراً.   وأَقْطَفَ العِنْبُ: حان أَن يُقْطَف. وأَقطفَ القوم: آن قِطافُ   كُرومهم، وأَجْززوا من الجَزاز في النخل إذا أَصْرَمُوا. وأَقْطَفَ الكَرْمُ:   دَنا قِطافه. التهذيب: القَطْف قَطعُك العِنب، وكلُّ شيء تَقطعه عن شيء،   فقد قطَفْته حتى الجراد تقطِف رؤوسها.   والمِقْطَف: المِنْجَل الذي يُقْطف به. والمِقْطفُ: أَصل العُنقود.   وقُطافة الشجر: ما قُطِفَ منه: والقُطافة، بالضم: ما يسقط من العنب إذا   قُطِف كالجُرامة من التمر. ابن الأَثير: وفي الحديث: يَقْذِفون فيه من   القَطيف، وفي رواية: يَديفون القَطيف: المَقطوف من الثمر، فعيل بمعنى   مفعول.والقَطفُ في الوافر: حذف حرفين من آخر الجُزْء وتسكين ما قبلها كحذفك   تُن من مفاعلتن وتسكين اللام فيبقى مفاعل فينقل في التقطيع إلى فعولن، ولا   يكون إلا في عروض أَو ضرب، وليس هذا بحادث للزّحاف، إنما هو المستعمل في   عروض الوافر وضربه، وإنما سمي مقطوفاً لأَنك قطفت الحرفين ومعهما حركة   قبلهما، فصار نحو الثمرة التي تقطعها فيَعْلق بها شيء من الشجرة.   والقَطِيفةُ: القَرْطفةُ، وجمعها القطائفُ، والقراطِف   (* قوله «وجمعها   القطائف والقراطف إلى قوله وفي الحديث» كذا بالأصل.) فُرش مُخْمَلَة.   والقَطيفة: دِثار مُخْمل، وقيل: كساء له خَمْل، والجمع القَطائفُ، وقُطُف مثل   صَحيفة وصُحف كأَنها جمع قَطيف وصَحِيف. وفي الحديث: تَعِس عبد   القَطيفة؛ هي كساء له خَمْل، أَي الذي يَعمل لها ويَهْتَمّ بتحصيلها؛ ومنه   القَطائف التي تؤكل. التهذيب: القَطائف طعام يُسَوَّى من الدقيق المُرَقِّ   بالماء، شبهت بخَمْل القطائف التي تُفْترش.   والقَطوف من الدَّواب: البطيء. وقال أَبو زيد: هو الضّيِّق المشْي.   وقَطَفَت الدابة تَقْطِف قَطْفاً وتقطُف قِطافاً وقُطوفاً وقَطُفَتْ، وهي   قَطوف: أَساءَتِ السَّيرَ وأَبطأَت، والجمع قُطُفٌ، والاسم القِطاف؛ ومنه   قول زهير:   بآرِزَةِ الفَقارةِ لم يَخُنْها   قِطافٌ في الرّكاب، ولا خِلاء   التهذيب: والقِطافُ مصدر القَطوف من الدوابّ، وهو المتقارِب الخَطو   البطِيء. وفَرس قَطوف: يَقْطِف في عَدْوه، وقد يستعمل في الإنسان؛ أَنشد ابن   الأَعرابي:   أَمْسَى غُلامْي كَسِلاً قَطوفا،   مُوَصَّباً تَحْسَبُه مَجُوفا   وأَقْطَفَ الرجل والقوم إذا كانت دابَّته أَو دوابُّهم قُطُفاً؛ قال ذو   الرمة يصف جراداً:   كأَنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطِفٍ عَجِلٍ،   إذا تَجاوَبَ من بُرْدَيْه تَر نِيمُ   برداه: جَناحاه؛ يقول: تضرب رِجْلاه جناحَيه فيسمع لهما صويت كأَنه   تَرْنيم. والقَطْفُ: ضرب من مشي الخيل، وفرس قَطوف. وفي حديث جابر: فبينا   أَنا على جملي أَسِير وكان جملي فيه قِطاف، وفي رواية: على جمل لي قَطُوفٍ؛   القِطافُ: تقارُب الخَطْو في سُرْعة من القَطف وهو القَطع؛ ومنه الحديث:   رَكِب على فرس لأَبي طَلحَة تَقْطُف، وفي رواية: قطوف؛ ومنه الحديث:   أَقْطَفُ القومِ دابةً أَمِيرُهم أَي أَنهم يسيرون بسَيْر دابَّته   فيَتَّبعُونه كما يُتَّبع الأَمير. والقَطْف: الخَدْشُ، وجمعه قُطوفٌ. قطَفَه   يَقْطِفه قَطْفاً وقطَّفه: خدَشه؛ قال حاتم:   سِلاحُك مرقى فما أَنت ضائرٌ   عَدُوًّا، ولكنْ وَجْه مولاك تَقطِفُ   (* قوله «مرقى» كذا في الأصل براء، والذي في شرح القاموس بواو، ووقع في   بعض نسخ الصحاح همزها.)   وأَنشد الأَزهري:   وهنَّ إذا أَبْصَرْنه مُتَبَذِّلاً،   خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ   أَي لم تُخَدَّش. وقطَّفَ الماءَ في الخَمْر: قطَّره؛ قال جرانُ   العَوْد:ونِلنا سُقاطاً مِن حَدِيثٍ كأَنه   جَنَى النحلِ، في أَبْكارِ عُودٍ تُقَطَّفُ   والقِطفةُ، بكسر القاف وإسكان الطاء، من السُّطَّاح: وهي بقلة رِبْعِية   تسْلَنْطِح وتَطولُ ولها شوك كالحَسَك، وجَوْفُه أَحْمر وورقه أَغْبر.   والقَطَفُ: بقْلة، واحدتها قَطَفةٌ. والقَطْفُ: نبات رَخْص عَرِيض   الورَق يطبخ، الواحدة قَطفة، يقال له بالفارسية سَرْنك، كذا ذكر الجوهري   القَطْف، بالتسكين؛ قال ابن بري: وصوابه القَطْف، بفتح الطاء، الواحدة   قَطَفَة، وبه سمي الرجل قَطَفَة. والقَطَفُ: ضَرب من العِضاه. وقال أَبو حنيفة:   القطَف من شجر الجبل وهو مثل شجر الإجّاص في القَدْر، ورقته خَضْراء   مُعْرَضَّة حمراء الأَطراف خَشْناء، وخشبه صُلب متين.   وقَطِيفٌ والقَطِيف جميعاً: قرية بالبحرين، وفي الصحاح: القَطِيفُ اسم   موضع.
مقاييس اللغة:
(قطف) القاف والطاء والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على أخْذِ ثمرةٍ من شجرة، ثم يستعار ذلك، فتقول: قَطَفت الثمرة أقْطِفُها قَطْفاً. والقِطْف: العُنقود. ويقال: أقطَفَ الكَرْم: دنا قِطافُه. والقُطَافة: ما يسقُط من القُطوف. ويستعار ذلك فيقال: قَطَف الدّابَّةُ يَقطِف قَطْفاً، وهو قَطوفٌ، كأنَّه من سرعة نَقْلهِ قوائمَه يقطِفُ من الأرض شيئاً. وقد يقال للخَدْشِ: قَطْف؛ والمعنى قريب. [قال]:
* ولكن وجْهَ مولاك تقطِفُ([9]) *
القاموس المحيط:
قَطَفَ العِنَبَ يَقْطِفُهُ جَناه، كقَطَّفَهُ، و الدابَّةُ ضاقَ مَشْيُها، تَقْطُفُ وتَقْطِفُ قِطافاً وقُطوفاً،
أو القِطافُ: اسْمٌ، ودابَّةٌ قَطوفٌ. و فُلاناً: خَدَشَهُ، كقَطَّفَهُ. وبه قُطوفٌ: خُدوشٌ.
والقِطفُ، بالكسرِ: العُنْقودُ، واسْمٌ للثِمارِ المَقْطوفَة، وبِهاءٍ: بَقْلَةٌ تَسْلَنْطِحُ وتَطولُ شائِكَةٌ كالحَسَكِ، جَوْفُها أحْمَرُ، ووَرَقُها أغْبَر. والقَطَفُ، مُحرَّكةً، وبِهاءٍ: الأَثَرُ، وبَقْلَةٌ يُقالُ لها: السَّرْمَقُ، وشَجَرٌ جَبَلِيٌّ بِقَدْرِ الإِجَّاصِ، خَشَبُهُ مَتينٌ، يُتَّخَذُ منه الحَلَقُ في أطرافِ الأَرْوِيَةِ. وبه قُطوفٌ: خُدوشٌ، الواحِدُ: قَطْفٌ. وكسَحابٍ وكِتابٍ: وقْتُ القَطْفِ. وكصَبورٍ: فَرَسُ جابِرِ بنِ مالكٍ الشَّمْخِيِّ.
وفي المَثَلِ: " أقْطَفُ من ذَرَّةٍ، ومن حَلَمَةٍ، ومن أرْنَبٍ " .
والقَطيفَةُ: دِثارٌ مُخَمَّلٌ، ج: قَطائِفٌ وقُطُفٌ، بضَمَّتَيْنِ، و ة دونَ ثَنِيَّةِ العُقابِ في طَرَفِ البَرِّيَّةِ من ناحِيةِ حِمْصَ. وأبو قَطيفَةَ: شاعِرٌ. والقَطائِفُ المأكولَةُ: لا تَعْرِفُها العَرَبُ، أو لِما عليها من نَحْوِ خَمْلِ القَطائِفِ المَلْبوسَةِ، وتَمْرٌ صُهْبٌ مُتَضَمِّرَةٌ. وكَشَريفٍ: د بالبَحْرَيْنِ. وكقَطامِ: الأَمَةُ. وككُناسَةٍ: ما يَسْقُطُ من العِنَبِ إذا قُطِفَ. وأقْطَفَ: صارَ له دابَّةٌ قَطوفٌ، و الكَرْمُ: دَنا قِطافُهُ.
والمُقَطَّفَةُ، كمُعَظَّمَةٍ: الرَّجُلُ القَصيرُ.
تاج العروس:
ق - ط - ف
قَطَفَ العِنَبَ يَقْطِفُه قَطْفاً : جنَاه قال شيخُنا : ظاهرُه أَو صَرِيحُه أَنّه خاصٌّ بالعِنَبِ ومثلُه في المُغْرِبِ والمِصْباحِ والصِّحاحِ وغيرها وفي كَلامِ صَدْرِ الشَّرِيعةِ أَنّه جَنْيُ الثَّمَرِ من الأَشْجارِ . قلتُ : وفي التَّهذِيب : الفَطْفُ : قَطْفُكَ العِنَبَ وكلُّ شيءٍ نَقْطِفُه عن شيءٍ فقد قَطَفْتَه حتى الجَراد تَقْطِفُ رُؤُوسَها . ثمّ الذِي يَظْهرُ من سِياقِ عِبارَةِ هَؤُلاءِ أَنَّ مصدرَ قَطَفَ العِنَبَ القَطْفُ لا غيرُ والذي في المُحْكَم أَنَّ قَطَفَ الشَّيْءَ بمعنَى قَطَعَه مصْدَرُه القَطْفُ والقَطَفانُ والقَطافُ والقِطافُ عن اللِّحْيانِيّ ثم نَقَل شيخُنا عن البيْضاوي في تفسيرِ قوله تعالى : " قُطُوفُها دانِيَةٌ " ما نَصُّه : القَطْفُ : هو الاجْتِناءُ بسُرْعةٍ وقالَ الشِّهابُ : إِنَّه لا بُدَّ فيهِ من السُّرْعَةِ ؛ لأَنّها شَأْنُه ومثلُه في كُتُبِ الأَفْعالِ وغيرِها قالَ : ثمَّ ظاهِرُ كلام المُصَنِّفِ أَيضاً بل صَرِيحُه أَنًّ الفعلَ منه كضَرَب وهو الأَكْثرُ وفي المِصْباحِ أَنّه يُقالً من بابَيْ ضرَبَ وقَتَلَ فتَأَمَّلْ . قلتُ : وسَيَأْتِي للمُصَنِّفِ قريباً أَنَّ الَّذِي من البابَيْنِ هو قُطُوفُ الدَّابَّةِ فتأَمَّلْ ذلِكَ . كَقَطَّفَه تَقْطِيفاً وهو مُبالَغَةٌ في القَطْفِ نَقَلَه الصاغانيُّ وأَنشدَ للعَجَّاجِ :
" كَأَنَّ ذا فَدّامَةٍ مُنَطَّفَا
" قَطَّفَ من أَعْنابِهِ ما قَطَّفَا وقَطَفَت الدَّابَّةُ : ضاقَ مَشْيُها وقِيلَ : أَساءَت السَّيْرَ وأَبْطَأَت وفسَّره بعضُهم بتَقارُبِ خَطْوِها . وأَسْرَعَت تَقْطُفُ بالضَّمِّ وتَقْطِفُ بالكسرِ قِطافاً بالكسرِ وقُطُوفاً بالضَّمِّ . أَو القِطافُ بالكسر : الاسْمُ كما في الصِّحاح وجمع القِطاف القُطُفُ وأَنشدَ الجَوْهَرِيُّ لزُهَيْرِ :
بارِزَةِ الفَقارَةِ لَمْ يَخُنْها ... قِطافٌ في الرِّكابِ ولا خِلاءُ
وَدابَّةٌ قَطُوفٌ : بَطِيءٌ وقالَ أَبو زَيْدٍ : هو الضَّيِّقُ المَشْيِ وفي التَّهْذِيبِ : القِطافُ : مَصْدَرُ القَطُوفِ من الدّوابِّ وهو المُتَقارِبُ الخَطْوِ البَطِيءُ وفَرَسٌ قَطُوفٌ : يَقْطِفُ في عَذْوِه وفي حَدِيثِ جابِرٍ : فبيْنا أَنا على جَمَلِي أَسِيرُ وكَانَ جَمَلِي فيه قِطافٌ وفي رِوايَةٍ على جَمَلٍ لِي قَطُوفٍ وفي حَديثٍ آخر : رَكِبَ على فَرَسٍ لأَبِي طَلْحَةَ تَقْطِفُ وفي رِواية : قَطُوف . وقَطَفَ فُلاناً : خَدَشَه يَقْطِفُه قَطْفاً . كقَطَّفَة تَقْطِيفاً قالَ حاتِمٌ :
سلاحُكَ مَرْقِيٌّ فما أَنْتَ ضائِرٌ ... عَدُوّاً ولكن وَجْهَ مَوْلاكَ تَقْطِفُ وأَنشَدَ الأزْهَريُّ :
وهُنَّ إِذا أَبْصَرْنَه مُتَبَذِّلاً ... خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ أَي : لم تُخْدَشْ وبه قُطُوفٌ : خُدُوشٌ حكاه أَبو يُوسُفَ عن أَبِي عَمْرٍو والواحِدُ قَطْفٌ كما في الصحاح . والقِطْفُ بالكسرِ : العُنْقُودُ ساعةَ يُقْطَفُ قال الجَوْهَرِيُّ : وبجَمْعِه جاءَ القُرآن : قُطُوفها دانِيَةٌ "
وقال اللَّيْثُ : القِطْفُ اسمٌ للثِّمارِ المَقْطُوفَةِ ومَعْنَى الآية : أَيْ ثِمارُها دانِيَةٌ من مُتناوِلِها لا يَمْنَعُها بُعْدٌ ولا شَوْكٌ وفي الحديثِ : يَجْتَمِعُ النَّفَرُ على القِطْفِ فيُشْبِعُهم وفي النِّهاية : القِطْفُ بالكسرِ : اسمٌ لكلِّ ما يُقْطَفُ كالذِّبْحِ والطِّحْنِ ويُجْمَع على قِطافٍ وقُطُوفٍ وأَكثرُ المُحدِّثِين يَرْوُونه بفتحِ القاف وإِنّما هو بالكسرِ . والقِطْفَةُ بهاءٍ : بقْلَةٌ رِبْعِيَّةٌ من السَّطّاحِ تَسْلَنْطِحُ وتَطُولُ شائِكةٌ كالحَسَكِ جَوْفُها أَحْمَرُ وَوَرقُها أَغْبَرُ قالَ أَبو حَنِيفَة : وهذا عن الأَعرابِ القُدماءِ وقالَ غيرُهُم من الرُّواةِ : القِطْفُ : يُشْبِه الحَسَكَ والقَوْلانِ مُتَّفِقان . والقَطَفُ مُحَرَّكَةً وكذا القَطَفَةُ بهاءٍ : الأَثَرُ نَقَلَه الصاغانِيُّ . والقَطَفُ : بَقْلَةٌ من أَحْرارِ البُقُولِ وهو الذي يقال لها بالفَارسيّة : السَّرْمَقُ وعِبارَةُ الصِّحاح : القَطْفُ : نباتٌ رَخْصٌ عَرِيضُ الوَرَقِ يُطْبَخُ الواحِدَةُ قَطْفةٌ يُقال له بالفارسية : سَرْنَكْ قالَ ابنُ بَرِّيّ كذا ذَكَر الجَوْهَريُّ القَطْفَ بالتسكين وصوابُه القَطَفُ بفَتْح الطاءِ الواحِدَةُ قَطَفَةٌ وبه سُمِّيَ الرِّجُلُ قَطفَةَ . وقال أَبو حَنِيفَةَ : القَطَفُ : شَجرٌ جَبَلِيٌّ بقَدْرِ الإِجاصِ وورَقتُه خَضْراءُ مُعْرَضَّةٌ حَمْراءُ الأَطراف خَشْناءُ وخَشَبُه صُلْبٌ مَتِينٌ يُتَّخَذُ منه الأَصْناقُ أَي الحَلقُ التي تُجْعَلُ في أَطْرافِ الأرْوِيَةِ قالَ : أَخْبَرنِي بذلِك كُلِّه أعرابيٌّ وأَنْشَدَ :
" أَمِرَّة اللِّيفِ وأَصْناق القَطَفْ وقولُه : به قُطُوفٌ : خُدُوشٌ الواحِدُ قَطْفٌ هكذا في سائِرِ النُّسَخِ وهو مُكَرَّرٌ يَنْبَغِي التَّنَبُّهُ لذلِك . والقِطَافُ كسَحابِ وكِتابٍ : وَقْتُ القَطْفِ نَقَله الجَوْهَرِيُّ وفي التَّهْذِيب : القِطافُ : اسمُ وقتِ القَطْفِ وقالَ الحَجّاجُ على المِنْبَرِ : أَرَى رُؤُوساً قد أَيْنَعَتْ وحانَ قِطافُها قال : والقَطافُ بالفتحِ : جائزٌ عندَ الكِسائِيِّ أَيضاً قال : ويَجوزُ أَيضاً أَن يكونَ القِطافُ مَصْدَراً . والقَطُوفُ كصَبُورٍ : فَرَسُ جابِر هكذا في النُّسَخ وصوابُه جَبّار بن مالِكِ بن حِمارٍ الشَّمْخِيِّ قال نَجَبَةُ بنُ رَبِيعةَ الفَزارِيُّ :
لم أَنْسَ جَبّاراً ومَوْقِفَه الَّذِي ... وَقَفَ القَطُوفُ وكانَ نِعْمَ المَوْقِفُ وفي المثَلِ : " أَقْطَفُ مِنْ ذَرَّةٍ " وأَقْطَفُ من أَرْنَبٍ فالأَوَّلُ والثّانِي من القَطْفِ وهو الأَخْذُ بسُرْعَة والثالِثُ من قِطافِ الدّابَّةِ . والقَطِيفَةُ : دِثارٌ مُخَمَّلُ كما في الصِّحاح وهي القَرْطَفَة وقالَ بَعْضُهم : هي كِساءٌ مُرَبَّعٌ غَلِيظٌ له خَمْلٌ ووَبَرٌ وفي الحَدِيث : تَعِسَ عَبْدُ القَطِيفَةِ قالَ ابنُ الأَثير : أَي الَّذِي يَعْمَلُ لها ويَهْتَمُّ لتَحْصِيلِها ج : قَطائِفُ وقَطُفٌ بضمتين مثل : صحِيفَةٍ وصُحَفٍ كأَنَّها جمعُ قَطِيفٍ وصَحِيفٍ قالَ ذو الرُّمَةِ يَصِفُ ظَلِيماً :
هَجَنَّعٌ راحَ في سَوْداءَ مُخْمَلَةٍ ... من القَطائِفِ أَعْلَى ثَوْبِه الهُدَبُ والقَطِيفَةُ : ة دُونَ ثَنِيَّةِ العُقابِ لمَنْ طَلبَ دِمَشْقَ في طَرَفِ البَرِّيَّةِ من ناحِيَةِ حِمْصَ نَقَلَه الصاغانيُّ . وأَبُو قَطِيفَةَ : شاعِرٌ من بَنِي أُمَيَّةَ وهو عَمْرُو بنُ الوَلِيدِ بن عُقْبَةَ ابنِ أَبِي مُعَيْطٍ وله قِصَّةٌ غَرٍيبَةٌ ذَكَرَها ياقُوت في مُعْجَمِه في برام . وأَما القَطائِفُ المَأْكُولَةُ فإِنَّها لا تَعْرِفُها العَرَبُ أَو قِيلَ لها ذلِكَ لِما عَلَيْها من نَحْوِ خَمْلِ القَطائِف المَلْبُوسَةِ وفي التَّهذِيب : القَطائِفُ : طَعامٌ يُسَوَّى من الدَّقِيق المُرَقِّ بالماءِ شُبِّهَت بخَمْلِ القطائِفِ التي تُفْتَرَشُ . والقَطائِفُ : تَمْرٌ صُهِبُ مُتَضَمِّرةٌ نَقَل الصاغاني . والقَطِيفُ كشَرِيفٍ : د بالبحْرَيْن يُذْكَر مع الحساءِ . وقطافِ كقَطامِ : الأَمَةُ نَقَلَه الصاغانِيُّ . والقُطافَةُ ككُنَاسَةٍ : ما يَسْقُطُ من العِنَب إِذا قُطِفَ كالجُرامَةِ من التَّمْرِ نَقَلَه الجَوْهَريُّ . وأَقْطَفَ الرَّجُلُ : صارَ لَه دابَّةٌ قَطُوفٌ قالَ ذُو الرُّمَّةِ يَصِفُ جُنْدباً :
كأَنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلاَ مُقْطِفٍ عَجِلٍ ... ذا تَجاوَبَ من بُرْدَيْهِ تَرْنِيمُ وَأَقْطَفَ الكَرْمُ : دَنا قِطافُه . وأَقْطَفَ القومُ : حانَ قِطافُ كُرُومِهم كما في الصِّحاح . والمُقَطَّفَةُ كمُعَظَّمَةٍ : الرَّجُلُ القَصِيرُ نَقَلَه الصّاغانيُّ
ومما يُستدرك عليه : المِقْطَفُ كمِنْبَرٍ : المِنْجَلُ الذي يُقْطَفُ به . وأَيْضاً : أَصْلُ العُنْقُودِ . والقَطِيفُ كأَمِيرٍ : المَقْطُوفُ من التَّمْرِ فَعِيلٌ بمعنى مَفْعُولٍ . والقَطْفُ في الوافِرِ : حَذْفُ حَرْفَيْن من آخِر الجُزْءِ وتسكينُ ما قَبْلَهُما كحَذْفِكَ تن من مُفاعَلَتُنْ وتَسْكِين اللام فيبقى مُفاعَلْ فيُنْقَلُ في التَّقْطِيع إلى فعَوُلُنْ ولا يكونُ إِلاّ في عَرُوضٍ أَو ضَرْبٍ وليس هذا بحادِثٍ للزّحافِ إِنّما هو المُسْتَعْمَلُ في عَرُوضِ الوافرِ وضَرْبهِ وإِنَّما سُمِّيَ مَقْطُوفاً لأَنَّك قَطَفْتَ الحَرْفَيْنِ ومعهُما حَركة قبلَهُما فصارَ نحوَ الثَّمَرَةِ التي تَقْطِفُها فيَعْلَقُ بها شَيءٌ من الشَّجَرةِ . وقَطُفَت الدّابَّةُ ككَرُمَ فهي قَطُوفٌ مثل قَطفَتْ وقد يُسْتَعْمَلُ القَطُوف في الإِنسانِ أَنشد ابنُ الأعرابي : أَمْسَى غُلامِي كَسِلاً قَطُوفَا
" مُوَصَّباً تَحْسَبُه مَجْوفَا والقطْفُ : ضَرْبٌ من مَشْي الخَيْلِ وفي الحَديثِ : " أَقْطَفُ القَوْمِ دابَّةً أَميرُهُمْ " أَي أَنَّهُم يَسِيرُون بسيرِ دابَّتِه فيَتِّبِعُونَه كما يُتَّبَعُ الأَميرُ . وقَطَّفَ الماءَ في الخَمْرِ : قَطَّرَه قالَ جِرانُ العَوْدِ :
ونِلْنا سُقاطاً من حَدِيثٍ كأَنَّه ... جنَى النَّحْلِ في أَبْكارِ عُوذٍ تُقَطَّفُ قال شَيْخُنا : وكانُوا يُسَمُّونَ الشَّمْسَ قَطِيفَةَ المَساكِين ومنه قولهم :
" يا شَمْسُ يا قَطِيفَةَ المَساكِينُ
" قَرَّبَكِ اللهُ مَتَى تَعُودِينْ كذا في مُنْتَخَبِ رَبيعِ الأَبْرارِ وقد سمَّوْا قَطَفَة مُحَرَّكَةً نَقَلَه ابنُ برِّيّ . والمَقْطَفُ كمَقْعَد : ما يُجْنَى فيه الثَّمَرُ والجَمْعُ مَقاطِفُ . والقَطْفُ : العَسَلُ ساعةَ يُجْنى عامَّيّةً . وأَبو بَكْرٍ أَحْمَدُ بنُ عُمَرَ الحَلاَوِي القَطائِفِيّ حَدَّثَ عن الجَوْهَرِيّ مات سنة 519

##### Türkçe

قطف
**قَطَفَ** - **يَقْطِفُ** - **قَطْف** (**قِطْف**) - **قُطُوف**
Pazar, 13 Şubat/Şubat 2011 12:28 yazar: Administrator
**قَطَفَ** - **يَقْطِفُ** + bir varlık + bir şeyi: keser ve bir şeyin bir parçasını aslından ayırır; özellikle meyveyi ve bitkiyi kökünden (aslından) ayırır.
**قَطْف** (**قِطْف**): “**قَطَفَ** - **يَقْطِفُ**” fiilinin isim-masdarıdır; aynı zamanda mef‘ûl manasındadır: “**يُقْطَف**” olan şey: “**يُقْطَف**” olan mahsul.
**قُطُوف**: “**قَطْف**”ın veya “**قِطْف**”ın çoğuludur.
Ve lafız, “bitki ve hayvandan tabiatın hayırlarından elde etme işlemi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**حَصَدَ** - **يَحْصُدُ** (**حَصَدَ** - **يَحْصِدُ**)، **صَرَمَ** - **يَصْرِمُ**، **قَضَبَ** - **يَقْضِبُ**، **قَطَفَ** - **يَقْطِفُ**، **قَرَفَ** - **يَقْرِفُ**، **صَادَ** - **يَصِيْدُ** (**صَادَ** - **يَصَادُ**)

قطوفها - قطف:
﴿قطوفها دانية (23)﴾ الحاقة ﴿ودانية عليهم ظلالها وذللت قطوفها تذليلا (14)﴾ الإنسان

مختار الصحاح
● [**قطف**] ق ط ف: **قَطَفَ** üzümü, **ضرب** bâbından; **القِطْفُ** (kesre ile) salkımdır; onun çoğulu ile Kur’an, Yüce’nin şu sözüyle gelmiştir: ﴿**قطوفها دانية**﴾. **القِطَافُ** (kāfın kesresi ve fethasıyla) koparma vaktidir. **أقْطَفَ** asma: koparımı yaklaştı. **القَطِيفَةُ** kadife bir örtüdür; çoğulu **قَطائِفُ** ve ayrıca **قُطُفٌ** (sahîfe ve suhuf gibi); sanki ikisi **قطيف** ve **صحيف**in çoğuludur. Ondandır: yenilen **القَطائِفُ**.

الراغب
قطف
- Denir ki: **قطفت الثمرة قطفا**; ve **القطف**: ondan koparılan şeydir; çoğulu **قطوف**tur. Yüce dedi ki: }**فطوفها دانية**{ [الحاقة/23]. Ve **قطفت الدابة قطفا فهي قطوف**; bunun onda kullanımı mecazdır ve bir şeyi koparan kimseye benzetmedir; daha önce zikredildiği üzere **النقض** ile vasıflandırıldığı gibi. Ve **أقطف الكرم**: koparımı yaklaştı. Ve **القطافة**: ondan düşen şeydir; süprüntü gibi.

ملخص اللسان
1.     **قطَف** şeyi **يَقْطِفُه** **قَطْفاً** ve **قَطفاناً** ve **قَطافاً** ve **قِطافاً**; **اللحياني**’den: onu kesti. Ve **القِطْف**: meyveden koparılan şeydir; ayrıca koparıldığı anda salkımdır - **قُطوفُها دانِية**; yani meyveleri, oturanın ve ayakta duranının koparacağı şekilde, alınması yakın.
2.     **القَطْف**: senin üzümü kesmendir; ve her şey ki onu bir şeyden kesersin, onu koparmışsındır; hatta çekirge başlarını koparır.
3.      Ve **القَطيفة**: kadife bir örtüdür.
4.      Yenilen **القَطائف**. **التهذيب**: **القَطائف** su ile inceltilmiş undan yapılan bir yemektir; üzerine serilen **القطائف**in kadifesine benzetilmiştir.
5.      Ve binek hayvanlarından **القَطوف**: yavaştır. **أَبو زيد** dedi: o, yürüyüşü dar (kısa adımlı) olandır. Ve **قَطَفَت** binek hayvanı **تَقْطِف** **قَطْفاً** ve **تقطُف** **قِطافاً** ve **قُطوفاً** ve **قَطُفَتْ**; ve o **قَطوف**tur: yürüyüşü kötü yaptı ve yavaşladı,
6.      Ve **القَطْف**: çiziktir; çoğulu **قُطوفٌ**dur. **قطَفَه** **يَقْطِفه** **قَطْفاً** ve **قطَّفه**: onu çizdi.

لسان العرب
● - **قطف**: **قطَف** şeyi **يَقْطِفُه** **قَطْفاً** ve **قَطفاناً** ve **قَطافاً** ve **قِطافاً**; **اللحياني**’den: onu kesti. Ve **القِطْف**: meyveden koparılan şeydir; ayrıca koparıldığı anda salkımdır. Ve **القِطْف**: koparılmış meyvelerin adıdır; çoğulu **قُطوف**tur. Ve **القِطف** (kesre ile): salkımdır; onun çoğulu ile Kur’an-ı azîzde gelmiştir; O (yüce) dedi ki: **قُطوفُها دانِية**; yani meyveleri, oturanın ve ayakta duranının koparacağı şekilde, alınması yakındır. Hadiste: topluluk **القِطف** üzerinde toplanır da onları doyurur; **القِطف** (kesre ile): salkımdır; ve o, **الذِّبْح** ve **الطِّحْن** gibi, koparılan her şeyin adıdır; **قِطاف** ve **قُطوف** üzere çoğul yapılır; muhaddislerin çoğu onu kāfın fethasıyla rivayet eder; hâlbuki o kesre iledir. Ve **القَطاف** ve **القِطاف**: meyveyi koparma zamanıdır. **التهذيب**: **القِطافُ** koparma vaktinin adıdır. **الحجاج** minber üzerinde dedi: başlar görüyorum ki olgunlaştı ve onun **قِطاف**ı geldi; **الأَزهري** dedi: **القِطاف** koparma vaktinin adıdır; dedi ki: ve **القَطاف** (fetha ile) **الكسائي** yanında da caizdir; dedi ki: ve caizdir ki **القِطاف** masdar olsun. Ve **أَقْطَفَ** üzüm: koparılma vakti geldi. Ve **أَقطفَ** kavim: bağlarının **قِطاف**ı geldi; ve hurmada **الجَزاز**dan **أَجْززوا**: **أَصْرَمُوا** ettiklerinde. Ve **أَقْطَفَ الكَرْمُ**: onun **قِطاف**ı yaklaştı. **التهذيب**: **القَطْف** senin üzümü kesmendir; ve her şey ki onu bir şeyden kesersin, onu koparmışsındır; hatta çekirge başlarını koparır. Ve **المِقْطَف**: onunla koparılan oraktır. Ve **المِقْطفُ**: salkımın aslıdır. Ve **قُطافة** ağacın: ondan koparılan şeydir; ve **القُطافة** (damme ile): üzüm koparıldığında ondan düşen şeydir; hurmadan **الجُرامة** gibi. **ابن الأَثير**: ve hadiste: içine **القَطيف**ten atıyorlardı; bir rivayette: **القَطيف**i karıştırıyorlardı: meyveden koparılmış olandır; **فعيل** vezninde, **مفعول** manasında. Ve **القَطفُ** **الوافر**de: cüz’ün sonundan iki harfi hazfetmek ve onlardan önce olanı sâkin kılmaktır; senin **مفاعلتن**den **تُن**’ü hazfetmen ve lâmı sâkin kılman gibi; böylece **مفاعل** kalır; sonra takti‘de **فعولن**e nakledilir; ancak arûzda veya darbda olur; bu, zihâf için sonradan olmuş değildir; bilakis **الوافر**in arûzunda ve darbında kullanılan odur; ona **مقطوف** denilmiştir; çünkü iki harfi ve onlarla birlikte onlardan önceki harekeyi kopardın; böylece, kestiğin meyve gibi oldu; ona ağaçtan bir şey ilişir. Ve **القَطِيفةُ**: **القَرْطفةُ**dir; çoğulu **القطائفُ** ve **القراطِف**tir. (* “وجمعها القطائف والقراطف إلى قوله وفي الحديث” sözü: asılda böyle.) Kadife döşemelerdir. Ve **القَطيفة**: kadife bir örtüdür; denildi ki: tüylü bir örtüdür; çoğulu **القَطائفُ**; ve **قُطُف** (sahîfe ve suhuf gibi); sanki **قَطيف** ve **صَحِيف**in çoğuludur. Hadiste: **تَعِس عبد القَطيفة**; o, tüylü bir örtüdür; yani onun için çalışan ve onu elde etmeye önem veren kimse; ondandır: yenilen **القَطائف**. **التهذيب**: **القَطائف** su ile inceltilmiş undan yapılan bir yemektir; üzerine serilen **القطائف**in kadifesine benzetilmiştir. Ve binek hayvanlarından **القَطوف**: yavaştır. **أَبو زيد** dedi: o, yürüyüşü dar (kısa adımlı) olandır. Ve **قَطَفَت** binek hayvanı **تَقْطِف** **قَطْفاً** ve **تقطُف** **قِطافاً** ve **قُطوفاً** ve **قَطُفَتْ**; ve o **قَطوف**tur: yürüyüşü kötü yaptı ve yavaşladı; çoğulu **قُطُفٌ**; adı **القِطاف**tır; ondan **زهير**’in sözü:
   بآرِزَةِ الفَقارةِ لم يَخُنْها
   قِطافٌ في الرّكاب، ولا خِلاء
**التهذيب**: ve **القِطافُ** binek hayvanlarından **القَطوف**un masdarıdır; o, adımı birbirine yakın, yavaş olandır. Ve **قَطوف** bir at: koşusunda **يَقْطِف** eder; insanda da kullanılabilir. **ابن الأَعرابي** inşad etti:
   أَمْسَى غُلامْي كَسِلاً قَطوفا،
   مُوَصَّباً تَحْسَبُه مَجُوفا
Ve **أَقْطَفَ** adam ve kavim: binek hayvanı veya binek hayvanları **قُطُفاً** olduğunda. **ذو الرمة** çekirgeyi vasfederek dedi:
   كأَنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطِفٍ عَجِلٍ،
   إذا تَجاوَبَ من بُرْدَيْه تَر نِيمُ
**برداه**: iki kanadıdır; der ki: iki ayağı iki kanadına vurur da ikisine bir ses işitilir; sanki o **تَرْنيم**dir. Ve **القَطْفُ**: atların yürüyüşünden bir türdür; ve **قَطوف** bir at. **جابر** hadîsinde: ben develerim üzerinde yürürken, develemde **قِطاف** vardı; bir rivayette: **قَطُوفٍ** bir deve üzerinde; **القِطافُ**: **القَطف**tan olan süratte adımın birbirine yaklaşmasıdır; ve o **القَطع**dır; ondandır hadîs: **رَكِب على فرس لأَبي طَلحَة تَقْطُف**; bir rivayette: **قطوف**; ondandır hadîs: **أَقْطَفُ القومِ دابةً أَمِيرُهم**; yani onlar, onun binek hayvanının yürüyüşüyle yürürler de onu takip ederler; emir nasıl takip edilirse. Ve **القَطْف**: çiziktir; çoğulu **قُطوفٌ**dur. **قطَفَه** **يَقْطِفه** **قَطْفاً** ve **قطَّفه**: onu çizdi; **حاتم** dedi:
   سِلاحُك مرقى فما أَنت ضائرٌ
   عَدُوًّا،

Fakat efendinin yüzü **تَقطِفُ**. (*Onun “**مرقى**” sözü: asılda **راء** ile böyledir; **شرح القاموس**’ta ise **واو** iledir; **الصحاح**’ın bazı nüshalarında onun hemzelenmesi vâki olmuştur.*)

**الأَزهري** inşâd etti:

Ve onlar, onu pejmürde görürlerse,
Çizdiler; hür yüzleri, **تُقَطَّفِ** edilmemiş (olanı).

Yani: çizilmemiş.

Ve **قطَّفَ الماءَ في الخَمْر**: onu damlattı; **جرانُ العَوْد** dedi:

Ve biz, bir sözden döküntüler elde ettik; sanki o,
Arının derdiği (şey)dir; **تُقَطَّفُ** edilen **عُود**’un ilklerinde.

Ve **القِطفةُ**—**القاف**’ın kesri ve **الطاء**’ın sükûnu ile—**السُّطَّاح**’tan: o, dört mevsimlik bir ottur; yayvanlaşır ve uzar; ve onun, **الحَسَك** gibi dikeni vardır; içi kırmızıdır ve yaprağı boz renklidir.

Ve **القَطَفُ**: bir ottur; onun teki **قَطَفةٌ**’dir.

Ve **القَطْفُ**: ucuz, geniş yapraklı bir bitkidir; pişirilir; teki **قَطفة**’dir; Farsçada ona **سَرْنك** denir; **الجوهري** **القَطْف**’ı—sükûn ile—böyle zikretti; **ابن بري** dedi: doğrusu **القَطْف**’tır, **الطاء**’ın fethi ile; teki **قَطَفَة**’dir; ve onunla adam **قَطَفَة** diye adlandırıldı.

Ve **القَطَفُ**: **العِضاه**’dan bir türdür.

Ve **أَبو حنيفة** dedi: **القطَف** dağ ağacındandır; büyüklükte **الإجّاص** ağacı gibidir; yaprağı yeşildir, enine (yayvan), uçları kırmızı, pürüzlüdür; ve odunu sert, sağlamdır.

Ve **قَطِيفٌ** ve **القَطِيف** ikisi birlikte: Bahreyn’de bir köydür; ve **الصحاح**’ta: **القَطِيفُ** bir yer adıdır.

**مقاييس اللغة:**
(**قطف**) **القاف** ve **الطاء** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir ağaçtan meyve almağa delâlet eder; sonra bu, ödünç alınır; böylece dersin ki: **قَطَفت الثمرة** onu **أقْطِفُها** **قَطْفاً**.

Ve **القِطْف**: salkımdır.

Ve denir: **أقطَفَ الكَرْم**: onun toplanma vakti yaklaştı.

Ve **القُطَافة**: salkımlardan düşen şeydir.

Ve bu ödünç alınır; böylece denir: **قَطَف الدّابَّةُ** **يَقطِف** **قَطْفاً**; ve o, **قَطوفٌ**’dur; sanki, ayaklarını nakletmesinin süratinden dolayı, yerden bir şey koparıp alır.

Ve çizik için de denebilir: **قَطْف**; ve mânâ yakındır. [Dedi]:
* Fakat efendinin yüzü **تقطِفُ**([9]) *

**القاموس المحيط:**
**قَطَفَ العِنَبَ** onu **يَقْطِفُهُ**: onu derdi; **قَطَّفَهُ** gibi.

Ve binek hayvanı: yürüyüşü daraldı; **تَقْطُفُ** ve **تَقْطِفُ** **قِطافاً** ve **قُطوفاً**.

Yahut **القِطافُ**: bir isimdir; ve **دابَّةٌ قَطوفٌ**.

Ve falanı: onu çizdi; **قَطَّفَهُ** gibi.

Ve onda **قُطوفٌ** vardır: çizikler.

Ve **القِطفُ**—kesr ile—: salkımdır; ve koparılmış meyveler için bir isimdir; ve **هاء** ile: yayvanlaşıp uzayan, **الحَسَك** gibi dikenli bir ottur; içi kırmızıdır; yaprağı boz renklidir.

Ve **القَطَفُ**—harekeli—ve **هاء** ile: izdir; ve **السَّرْمَقُ** denilen bir ottur; ve **الإِجَّاص** büyüklüğünde dağlık bir ağaçtır; odunu sağlamdır; ondan, **الأَرْوِيَة**’nin uçlarında halkalar yapılır.

Ve onda **قُطوفٌ** vardır: çizikler; teki: **قَطْفٌ**.

Ve **سَحاب** ve **كِتاب** gibi: **القَطْف** vakti.

Ve **صَبور** gibi: **جابِرِ بنِ مالكٍ الشَّمْخِيِّ**’nin atı.

Ve meselde: “ **أقْطَفُ من ذَرَّةٍ، ومن حَلَمَةٍ، ومن أرْنَبٍ** ”.

Ve **القَطيفَةُ**: kadifeli bir örtüdür; çoğulu: **قَطائِفٌ** ve **قُطُفٌ**—iki damme ile—; ve **ة**: **العُقاب**’ın **ثَنِيَّة**’sinin altında, **حِمْص** tarafı cihetinden **البَرِّيَّة**’nin ucunda (bir yer).

Ve **أبو قَطيفَةَ**: bir şairdir.

Ve yenilen **القَطائِفُ**: Araplar onu bilmez; yahut, giyilen **القَطائِف**’in kadifesi gibi bir şey üzerinde bulunduğu içindir; ve sarımsı hurmadır; büzülmüş (olan).

Ve **شَريف** gibi: Bahreyn’de bir beldedir.

Ve **قَطام** gibi: câriyedir.

Ve **كُناسَة** gibi: üzüm koparıldığında ondan düşen şeydir.

Ve **أقْطَفَ**: onun için **دابَّةٌ قَطوفٌ** oldu; ve **الكَرْمُ**: onun toplanma vakti yaklaştı.

Ve **المُقَطَّفَةُ**—**مُعَظَّمَة** gibi—: kısa boylu adamdır.

**تاج العروس:**
**ق - ط - ف**

**قَطَفَ العِنَبَ** onu **يَقْطِفُه** **قَطْفاً**: onu derdi. Şeyhimiz dedi: zâhiri yahut sarih olanı, onun üzüme mahsus olduğudur; ve benzeri **المُغْرِب**’de ve **المِصْباح**’ta ve **الصِّحاح**’ta ve başkalarında (vardır). Ve **صَدْرِ الشَّرِيعة**’nin sözünde: ağaçlardan meyve derme olduğudur. Dedim: ve **التَّهذِيب**’de: **الفَطْفُ**: senin üzümü koparıp almandır; ve bir şeyden koparıp aldığımız her şeyde, onu **قَطَفْتَه**; hatta çekirgeler başlarını koparıp alır.

Sonra, bunların ibaresinin siyakından görünen: **قَطَفَ العِنَبَ**’ın masdarı, yalnız **القَطْف**’tır. Ve **المُحْكَم**’de olan: **قَطَفَ الشَّيْءَ** “onu kesti” mânâsında; onun masdarı **القَطْف** ve **القَطَفانُ** ve **القَطافُ** ve **القِطافُ**’tır; **اللِّحْيانِيّ**’den.

Sonra şeyhimiz, **البيْضاوي**’den, Allah Teâlâ’nın “ **قُطُوفُها دانِيَةٌ** ” kavlinin tefsirinde, onun nassını nakletti: **القَطْفُ**: süratle derip toplama demektir. Ve **الشِّهاب** dedi: onda mutlaka sürat gerekir; çünkü o, onun şânıdır; ve benzeri, fiiller kitaplarında ve başkalarında (vardır). Dedi: sonra, musannifin sözünün zâhiri de, hatta sarih olanı, fiilin ondan **ضَرَب** gibi olduğudur; ve o, daha çoktur. Ve **المِصْباح**’ta: **ضَرَبَ** ve **قَتَلَ** bablarından denir; öyleyse düşün.

Dedim: ve musannif için yakında gelecektir ki, iki babdan olan, binek hayvanının **قُطُوفُ**’udur; öyleyse bunu düşün.

**كَقَطَّفَه** **تَقْطِيفاً**: ve o, **القَطْف**’ta mübalağadır; onu **الصاغانيُّ** nakletti; ve **العَجَّاج**’a ait inşâd etti:

“ Sanki o, bir **فَدّامَة** sahibi, **مُنَطَّف** (gibi),
Üzümlerinden, ne kopardıysa, koparıp aldı. ”

Ve **قَطَفَت الدَّابَّةُ**: yürüyüşü daraldı. Ve denildi: yürüyüşü kötü yaptı ve ağırlaştı. Ve bazıları onu, adımlarının yakınlığı ile tefsir etti.

Ve süratlendi: **تَقْطُفُ** damme ile ve **تَقْطِفُ** kesr ile; **قِطافاً** kesr ile ve **قُطُوفاً** damme ile.

Yahut **القِطافُ**—kesr ile—: isimdir; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Ve **القِطاف**’ın çoğulu **القُطُفُ**’tur. Ve **الجَوْهَرِيُّ**, **زُهَيْر**’e ait inşâd etti:

Omurgası belirgin; onu ihanet etmedi
Ne bineklerde bir **قِطافٌ**, ne de bir boşluk.

Ve **دابَّةٌ قَطُوفٌ**: yavaştır. Ve **أَبو زَيْدٍ** dedi: o, yürüyüşü dar olandır. Ve **التَّهْذِيب**’de: **القِطافُ**: binek hayvanlarında **القَطُوف**’un masdarıdır; ve o, adımı yakın, yavaş olandır.

Ve **فَرَسٌ قَطُوفٌ**: koşusunda **يَقْطِفُ** eder.

Ve **جابِر** hadîsinde: “Ben develerim üzerinde yürürken; ve develerimde **قِطافٌ** vardı.” Ve bir rivayette: “Benim için **قَطُوفٍ** bir deve üzerinde.”

Ve başka bir hadîste: “**أَبِي طَلْحَة**’nin bir atına bindi; **تَقْطِفُ** ediyordu.” Ve bir rivayette: **قَطُوف**.

Ve **قَطَفَ فُلاناً**: onu çizdi; onu **يَقْطِفُه** **قَطْفاً**.

**كقَطَّفَة** **تَقْطِيفاً**. **حاتِمٌ** dedi:

Senin silahın **مَرْقِيٌّ**’dir; öyleyse sen zarar verici değilsin
Bir düşmana; fakat efendinin yüzü **تَقْطِفُ**.

Ve **الأزْهَريُّ** inşâd etti:

Ve onlar, onu pejmürde görürlerse,
Çizdiler; hür yüzleri, **تُقَطَّفِ** edilmemiş (olanı).

Yani: çizilmedi.

Ve onda **قُطُوفٌ** vardır: çizikler. Onu **أَبو يُوسُفَ**, **أَبِي عَمْرٍو**’dan rivayet etti. Ve teki **قَطْفٌ**’tur; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

Ve **القِطْفُ** kesre ile: salkım; koparıldığı anda. **الجَوْهَرِيُّ** dedi: Ve onun çoğulu ile Kur’ân geldi: “**قُطُوفها دانِيَةٌ**”.

Ve **اللَّيْثُ** dedi: **القِطْفُ**, koparılmış meyveler için bir isimdir; âyetin mânâsı: yani onun meyveleri, onu alan kimseye yakındır; uzaklık ve diken onu engellemez. Ve hadiste: bir topluluk **القِطْفِ** üzerinde toplanır da onları doyurur. Ve **النِّهاية**’de: **القِطْفُ** kesre ile: kesme ve öğütme gibi koparılan her şeyin ismidir; **قِطافٍ** ve **قُطُوفٍ** üzere cem‘ olunur. Ve muhaddislerin çoğu onu **القاف**’ın fethasıyla rivayet eder; hâlbuki o kesre iledir. Ve **القِطْفَةُ** (هاء ile): **السَّطّاحِ**’tan, yayılıp uzayan, **الحَسَكِ** gibi dikenli, içi kırmızı ve yaprağı tozlu bir yıllık ot. **أَبو حَنِيفَة** dedi: Bu, eski bedevîlerden (nakildir). Ve râvîlerden başkaları dedi: **القِطْفُ**: **الحَسَكَ**’a benzer; iki söz mutabıktır. Ve **القَطَفُ** (harekeli) ve yine **القَطَفَةُ** (هاء ile): izdir; onu **الصاغانِيُّ** nakletti. Ve **القَطَفُ**: baklagillerin serbest olanlarından bir ottur; Farsçada ona denilen: **السَّرْمَقُ**. Ve **الصِّحاح**’ın ibaresi: **القَطْفُ**: yaprağı geniş, ucuz bir bitkidir; pişirilir; bir tanesi **قَطْفةٌ**; Farsçada ona denilir: **سَرْنَكْ**. **ابنُ بَرِّيّ** dedi: **الجَوْهَريُّ** **القَطْفَ**’ı sükûn ile böyle zikretti; doğrusu **القَطَفُ**dur, **الطاء**’ın fethasıyla; bir tanesi **قَطَفَةٌ**; ve bununla adam **قَطفَةَ** diye adlandırıldı. Ve **أَبو حَنِيفَةَ** dedi: **القَطَفُ**: armut kadar, dağlık bir ağaçtır; yaprağı yeşil, enine, uçları kırmızı, kaba; odunu sert, sağlamdır; ondan **الأَصْناقُ** yapılır; yani tulumların uçlarına konulan halkalar. Dedi: Bütün bunu bana bir bedevî haber verdi; ve inşad etti:

" أَمِرَّة اللِّيفِ وأَصْناق القَطَفْ

Ve onun sözü: “**به قُطُوفٌ**”: çizikler; bir tanesi **قَطْفٌ**. Böylece diğer nüshalarda (da)dır; ve o tekrardır; buna dikkat etmek gerekir. Ve **القِطَافُ** (سَحابِ ve كِتابٍ gibi): koparma vakti; onu **الجَوْهَرِيُّ** nakletti. Ve **التَّهْذِيب**’de: **القِطافُ**: koparma vaktinin ismidir. Ve **الحَجّاجُ** minber üzerinde dedi: “Başlar görüyorum; olgunlaştı ve onların **قِطافُ**’u geldi.” Dedi: Ve **القَطافُ** fetha ile: **الكِسائِيِّ** yanında da câizdir. Dedi: Ve ayrıca câizdir ki **القِطافُ** bir mastar olsun. Ve **القَطُوفُ** (صَبُورٍ gibi): **جابِر**’in atı; nüshalarda böyle; doğrusu **جَبّار بن مالِكِ بن حِمارٍ الشَّمْخِيِّ**’dir. **نَجَبَةُ بنُ رَبِيعةَ الفَزارِيُّ** dedi:

لم أَنْسَ جَبّاراً ومَوْقِفَه الَّذِي ... وَقَفَ القَطُوفُ وكانَ نِعْمَ المَوْقِفُ

Ve meselde: “**أَقْطَفُ مِنْ ذَرَّةٍ**” ve “**أَقْطَفُ من أَرْنَبٍ**”; birincisi ve ikincisi **القَطْفِ**’tendir; o da süratle almaktır; üçüncüsü ise binitin **قِطافِ**’ındandır. Ve **القَطِيفَةُ**: **الصِّحاح**’ta olduğu üzere kadife (tüylü) bir örtü; ve o **القَرْطَفَة**’dır. Ve bazısı dedi: O, tüylü ve yünlü, kalın, kare bir kisvedir. Ve hadiste: “**تَعِسَ عَبْدُ القَطِيفَةِ**”. **ابنُ الأَثير** dedi: yani onun için çalışan ve onu elde etmeye önem veren. Çoğulu: **قَطائِفُ**; ve **قَطُفٌ** (iki damme ile) misal: **صحِيفَةٍ** ve **صُحَفٍ**; sanki o, **قَطِيفٍ** ve **صَحِيفٍ**’in cem‘idir. **ذو الرُّمَةِ** bir devekuşunu vasfederek dedi:

هَجَنَّعٌ راحَ في سَوْداءَ مُخْمَلَةٍ ... من القَطائِفِ أَعْلَى ثَوْبِه الهُدَبُ

Ve **القَطِيفَةُ**: **العُقابِ**’ın ثَنِيَّة’sinden aşağıda, **دِمَشْقَ**’ı isteyen kimse için, **حِمْصَ** tarafınca, çölün ucunda (bir yer); onu **الصاغانيُّ** nakletti. Ve **أَبُو قَطِيفَةَ**: Benî Ümeyye’den bir şairdir; o, **عَمْرُو بنُ الوَلِيدِ بن عُقْبَةَ ابنِ أَبِي مُعَيْطٍ**’tır; onun garip bir kıssası vardır; onu **ياقُوت** **مُعْجَمِه**’inde **برام**’da zikretti. Ve yenilen **القَطائِفُ**’e gelince, Araplar onu bilmez; yahut ona, üzerinde giyilen **القطائِف**’in tüyü gibi bir şey bulunduğu için bu denilmiştir. Ve **التَّهذِيب**’de: **القَطائِفُ**: su ile inceltilmiş undan yapılan bir yiyecektir; üzerine serilen **القطائِف**’in tüyüne benzetilmiştir. Ve **القَطائِفُ**: zayıf, kızılımsı hurmadır; **الصاغاني** nakletti. Ve **القَطِيفُ** (شَرِيفٍ gibi): Bahreyn’de bir yer; **الحساءِ** ile birlikte zikredilir. Ve **قطافِ** (قَطامِ gibi): cariye; onu **الصاغانِيُّ** nakletti. Ve **القُطافَةُ** (كُنَاسَةٍ gibi): üzüm koparıldığında düşen şey; hurmadan **الجُرامَةِ** gibi; onu **الجَوْهَريُّ** nakletti. Ve **أَقْطَفَ الرَّجُلُ**: kendisi için **قَطُوفٌ** bir binit oldu. **ذُو الرُّمَّةِ** bir çekirgeyi vasfederek dedi:

كأَنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلاَ مُقْطِفٍ عَجِلٍ ... ذا تَجاوَبَ من بُرْدَيْهِ تَرْنِيمُ

Ve **أَقْطَفَ الكَرْمُ**: onun koparımı yaklaştı. Ve **أَقْطَفَ القومُ**: **الصِّحاح**’ta olduğu üzere, onların asmalarının koparımı geldi. Ve **المُقَطَّفَةُ** (مُعَظَّمَةٍ gibi): kısa adam; onu **الصّاغانيُّ** nakletti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **المِقْطَفُ** (مِنْبَرٍ gibi): onunla koparılan orak. Ve ayrıca: salkımın kökü. Ve **القَطِيفُ** (أَمِيرٍ gibi): hurmadan koparılmış olan; **فَعِيلٌ** mânâca **مَفْعُولٍ**. Ve **القَطْفُ** **الوافِرِ**’de: cüz’ün sonundan iki harfi hazfetmek ve onlardan önce olanı sükûnlamak; senin **مُفاعَلَتُنْ**’dan **تن**’i hazfetmen ve **اللام**’ı sükûnlaman gibi; böylece **مُفاعَلْ** kalır; takti‘de **فعَوُلُنْ**’a nakledilir; ancak bir arûzda yahut bir darbda olur; bu, zihâf için yeni bir şey değildir; bilakis **الوافرِ**’in arûzunda ve darbında kullanılan şeydir. Ve ona **مَقْطُوفاً** denildi; çünkü iki harfi, onlarla birlikte onlardan önceki bir harekeyi kopardın; böylece, kopardığın meyve gibi oldu; ona ağaçtan bir şey ilişir. Ve **قَطُفَت** binit, **ككَرُمَ** gibi; o hâlde o **قَطُوفٌ**dur; **قَطفَتْ** gibi. Ve **القَطُوف** insan hakkında da kullanılabilir. **ابنُ الأعرابي** inşad etti:

أَمْسَى غُلامِي كَسِلاً قَطُوفَا
" مُوَصَّباً تَحْسَبُه مَجْوفَا

Ve **القطْفُ**: atların yürüyüşünden bir türdür. Ve hadiste: “**أَقْطَفُ القَوْمِ دابَّةً أَميرُهُمْ**”; yani onlar, onun binitinin yürüyüşüyle yürürler; böylece ona tâbi olurlar; emir’e tâbi olunduğu gibi. Ve **قَطَّفَ الماءَ في الخَمْرِ**: onu damlattı. **جِرانُ العَوْدِ** dedi:

ونِلْنا سُقاطاً من حَدِيثٍ كأَنَّه ... جنَى النَّحْلِ في أَبْكارِ عُوذٍ تُقَطَّفُ

Şeyhimiz dedi: Ve onlar güneşe **قَطِيفَةَ المَساكِين** adını verirlerdi; bundan onların sözü:

" يا شَمْسُ يا قَطِيفَةَ المَساكِينُ
" قَرَّبَكِ اللهُ مَتَى تَعُودِينْ

Böylece **مُنْتَخَبِ رَبيعِ الأَبْرارِ**’da. Ve **قَطَفَة** (harekeli) diye adlandırdılar; **ابنُ برِّيّ** nakletti. Ve **المَقْطَفُ** (مَقْعَد gibi): meyvenin toplandığı yer; çoğulu **مَقاطِفُ**. Ve **القَطْفُ**: bal; toplandığı anda; âmmiyece. Ve **أَبو بَكْرٍ أَحْمَدُ بنُ عُمَرَ الحَلاَوِي القَطائِفِيّ**, **الجَوْهَرِيّ**’den hadis rivayet etti; 519 senesinde öldü.
