# قطف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B7%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قطف

قطَف الشيءَ يَقْطِفُه قَطْفاً وقَطفاناً وقَطافاً وقِطافاً؛ عن اللحياني: قَطعه. والقِطْف: ما قُطِف من الثمر، وهو أَيضاً العُنْقود ساعة يُقْطَف. والقِطْف: اسم الثمار المقطوفة، والجمع قُطوف، والقِطف، بالكسر: العُنْقود، وبجمعه جاء في القرآن العزيز قال سبحانه: قُطوفُها دانِية؛ أَي ثمارها قريبة التناول يَقْطِفها القاعد والقائم. وفي الحديث: يجتمع النفَر على القِطف فيُشبِعهم؛ القِطف، بالكسر: العنقود، وهو اسم لكل ما يُقْطَف كالذِّبْح والطِّحْن ويجمع على قِطاف وقُطوف، وأَكثر المحدثين يروونه بفتح القاف، وإنما هو بالكسر.
والقَطاف والقِطاف: أَوانُ قَطْفِ الثمر، التهذيب: القِطافُ اسم وقت القَطْف. قال الحجاج على المنبر: أَرى رؤوساً قد أَينعت وحان قِطافها؛ قال الأَزهري: القِطاف اسم وقت القَطف، قال: والقَطاف، بالفتح، جائز عند الكسائي أَيضاً، وقال: ويجوز أَن يكون القِطاف مصدراً.
وأَقْطَفَ العِنْبُ: حان أَن يُقْطَف. وأَقطفَ القوم: آن قِطافُ كُرومهم، وأَجْززوا من الجَزاز في النخل إذا أَصْرَمُوا. وأَقْطَفَ الكَرْمُ: دَنا قِطافه. التهذيب: القَطْف قَطعُك العِنب، وكلُّ شيء تَقطعه عن شيء، فقد قطَفْته حتى الجراد تقطِف رؤوسها.
والمِقْطَف: المِنْجَل الذي يُقْطف به. والمِقْطفُ: أَصل العُنقود. وقُطافة الشجر: ما قُطِفَ منه: والقُطافة، بالضم: ما يسقط من العنب إذا قُطِف كالجُرامة من التمر. ابن الأَثير: وفي الحديث: يَقْذِفون فيه من القَطيف، وفي رواية: يَديفون القَطيف: المَقطوف من الثمر، فعيل بمعنى مفعول.والقَطفُ في الوافر: حذف حرفين من آخر الجُزْء وتسكين ما قبلها كحذفك تُن من مفاعلتن وتسكين اللام فيبقى مفاعل فينقل في التقطيع إلى فعولن، ولا يكون إلا في عروض أَو ضرب، وليس هذا بحادث للزّحاف، إنما هو المستعمل في عروض الوافر وضربه، وإنما سمي مقطوفاً لأَنك قطفت الحرفين ومعهما حركة قبلهما، فصار نحو الثمرة التي تقطعها فيَعْلق بها شيء من الشجرة. والقَطِيفةُ: القَرْطفةُ، وجمعها القطائفُ، والقراطِف
(* قوله «وجمعها
القطائف والقراطف إلى قوله وفي الحديث» كذا بالأصل.) فُرش مُخْمَلَة. والقَطيفة: دِثار مُخْمل، وقيل: كساء له خَمْل، والجمع القَطائفُ، وقُطُف مثل صَحيفة وصُحف كأَنها جمع قَطيف وصَحِيف. وفي الحديث: تَعِس عبد القَطيفة؛ هي كساء له خَمْل، أَي الذي يَعمل لها ويَهْتَمّ بتحصيلها؛ ومنه القَطائف التي تؤكل. التهذيب: القَطائف طعام يُسَوَّى من الدقيق المُرَقِّ بالماء، شبهت بخَمْل القطائف التي تُفْترش.
والقَطوف من الدَّواب: البطيء. وقال أَبو زيد: هو الضّيِّق المشْي. وقَطَفَت الدابة تَقْطِف قَطْفاً وتقطُف قِطافاً وقُطوفاً وقَطُفَتْ، وهي قَطوف: أَساءَتِ السَّيرَ وأَبطأَت، والجمع قُطُفٌ، والاسم القِطاف؛ ومنه قول زهير:
بآرِزَةِ الفَقارةِ لم يَخُنْها
قِطافٌ في الرّكاب، ولا خِلاء
التهذيب: والقِطافُ مصدر القَطوف من الدوابّ، وهو المتقارِب الخَطو البطِيء. وفَرس قَطوف: يَقْطِف في عَدْوه، وقد يستعمل في الإنسان؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
أَمْسَى غُلامْي كَسِلاً قَطوفا،
مُوَصَّباً تَحْسَبُه مَجُوفا
وأَقْطَفَ الرجل والقوم إذا كانت دابَّته أَو دوابُّهم قُطُفاً؛ قال ذو الرمة يصف جراداً:
كأَنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطِفٍ عَجِلٍ،
إذا تَجاوَبَ من بُرْدَيْه تَر نِيمُ
برداه: جَناحاه؛ يقول: تضرب رِجْلاه جناحَيه فيسمع لهما صويت كأَنه تَرْنيم. والقَطْفُ: ضرب من مشي الخيل، وفرس قَطوف. وفي حديث جابر: فبينا أَنا على جملي أَسِير وكان جملي فيه قِطاف، وفي رواية: على جمل لي قَطُوفٍ؛ القِطافُ: تقارُب الخَطْو في سُرْعة من القَطف وهو القَطع؛ ومنه الحديث: رَكِب على فرس لأَبي طَلحَة تَقْطُف، وفي رواية: قطوف؛ ومنه الحديث: أَقْطَفُ القومِ دابةً أَمِيرُهم أَي أَنهم يسيرون بسَيْر دابَّته فيَتَّبعُونه كما يُتَّبع الأَمير. والقَطْف: الخَدْشُ، وجمعه قُطوفٌ. قطَفَه يَقْطِفه قَطْفاً وقطَّفه: خدَشه؛ قال حاتم:
سِلاحُك مرقى فما أَنت ضائرٌ
عَدُوًّا، ولكنْ وَجْه مولاك تَقطِفُ
(* قوله «مرقى» كذا في الأصل براء، والذي في شرح القاموس بواو، ووقع في بعض نسخ الصحاح همزها.)
وأَنشد الأَزهري:
وهنَّ إذا أَبْصَرْنه مُتَبَذِّلاً،
خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ
أَي لم تُخَدَّش. وقطَّفَ الماءَ في الخَمْر: قطَّره؛ قال جرانُ العَوْد:ونِلنا سُقاطاً مِن حَدِيثٍ كأَنه
جَنَى النحلِ، في أَبْكارِ عُودٍ تُقَطَّفُ
والقِطفةُ، بكسر القاف وإسكان الطاء، من السُّطَّاح: وهي بقلة رِبْعِية تسْلَنْطِح وتَطولُ ولها شوك كالحَسَك، وجَوْفُه أَحْمر وورقه أَغْبر. والقَطَفُ: بقْلة، واحدتها قَطَفةٌ. والقَطْفُ: نبات رَخْص عَرِيض الورَق يطبخ، الواحدة قَطفة، يقال له بالفارسية سَرْنك، كذا ذكر الجوهري القَطْف، بالتسكين؛ قال ابن بري: وصوابه القَطْف، بفتح الطاء، الواحدة قَطَفَة، وبه سمي الرجل قَطَفَة. والقَطَفُ: ضَرب من العِضاه. وقال أَبو حنيفة: القطَف من شجر الجبل وهو مثل شجر الإجّاص في القَدْر، ورقته خَضْراء مُعْرَضَّة حمراء الأَطراف خَشْناء، وخشبه صُلب متين.
وقَطِيفٌ والقَطِيف جميعاً: قرية بالبحرين، وفي الصحاح: القَطِيفُ اسم موضع.

### Türkçe

**قطَف** şeyi **يَقْطِفُه** **قَطْفاً** ve **قَطفاناً** ve **قَطافاً** ve **قِطافاً**; —den.
**اللحياني**’den: Onu kesti. Ve **القِطْف**: meyveden koparılmış olan şey; o, ayrıca koparıldığı sırada salkımdır. Ve **القِطْف**: koparılmış meyvelerin adıdır; çoğulu **قُطوف**’tur. Ve **القِطف** (kesre ile): salkımdır; ve onun çoğuluyla Kur’ân-ı azîzde gelmiştir; O (yüce) buyurdu: **قُطوفُها دانِية**; yani meyveleri, oturanın ve ayakta duran kimsenin kopardığı, alınması yakın (kolay)dır. Ve hadiste: “Topluluk **القِطف** üzerinde toplanır da onları doyurur”; **القِطف** (kesre ile): salkımdır; ve o, boğazlama ve öğütme gibi koparılan her şeyin adıdır; **قِطاف** ve **قُطوف** üzere çoğul yapılır. Muhaddislerin çoğu onu **ق**’ın fethasıyla rivayet eder; hâlbuki o kesre iledir.

Ve **القَطاف** ve **القِطاف**: meyvenin koparılma zamanı. **التهذيب**: **القِطاف** koparma vaktinin adıdır. Haccâc minber üzerinde dedi: “Başlar görüyorum ki olgunlaşmış; ve onun **قِطاف**’ı (koparılma zamanı) gelmiştir.” **الأَزهري** dedi: **القِطاف** koparma vaktinin adıdır. Dedi: ve **القَطاف** (fetha ile) **الكسائي**’ye göre de câizdir. Ve dedi: **القِطاف**’ın masdar olması da câizdir.

Ve **أَقْطَفَ** üzüm: koparılmasının zamanı geldi. Ve **أَقطفَ** kavim: asmalarının **قِطاف**’ı geldi; ve hurmada **الجَزاز**’dan **أَجْززوا** (yaptılar), **أَصْرَمُوا** ettikleri zaman. Ve **أَقْطَفَ** asma: onun **قِطاف**’ı yaklaştı. **التهذيب**: **القَطْف** senin üzümü kesmendir; ve her şey ki onu bir şeyden kesersin, onu **قطَفْته** etmişsindir; hatta çekirge bile başlarını **تقطِف** eder.

Ve **المِقْطَف**: onunla koparılan orak. Ve **المِقْطف**: salkımın kökü. Ve ağacın **قُطافة**’si: ondan koparılmış olan şey; ve **القُطافة** (damme ile): üzüm koparıldığında ondan düşen şey; hurmadan **الجُرامة** gibi. **ابن الأَثير**: Ve hadiste: “Ona **القَطيف**’ten atıyorlar”; ve bir rivayette: “**القَطيف**’i karıştırıyorlar”; **القَطيف**: meyveden koparılmış olan; **فعيل** vezninde, **مفعول** mânâsında. Ve **القَطف** (bahir) **الوافر**’de: cüz’ün sonundan iki harfi hazfetmek ve onlardan önce olanı sâkin kılmaktır; senin **مفاعلتن**’den **تُن**’ü hazfetmen ve **اللام**’ı sâkin kılman gibi; böylece **مفاعل** kalır; sonra takti‘de **فعولن**’e nakledilir. Ve bu ancak arûzda yahut darbda olur; bu, zihâf için sonradan meydana gelmiş değildir; ancak **الوافر**’in arûzunda ve darbında kullanılan budur. Ona “**مقطوف**” denilmiştir; çünkü iki harfi ve onlarla birlikte onlardan önceki harekeyi kopardın; böylece, kestiğin meyve gibi oldu; ona ağaçtan bir şey ilişir.

Ve **القَطِيفةُ**: **القَرْطفةُ**; çoğulu **القطائفُ** ve **القراطِف**.
(* “Ve çoğulu القطائف ve القراطف … ‘Ve hadiste’ye kadar” sözü: asılda böyledir.)
Kadife döşekler.

Ve **القَطيفة**: kadife bir örtü; ve denildi ki: üzerinde tüy bulunan bir örtü; çoğulu **القَطائفُ**’tir; ve **قُطُف** (çoğulu) **صَحيفة** ve **صُحف** gibi; sanki o, **قَطيف** ve **صَحِيف**’in çoğuludur. Ve hadiste: “**القَطيفة**’nin kulu helâk olsun”; o, üzerinde tüy bulunan bir örtüdür; yani onun için çalışan ve onu elde etmeye önem veren kimse; ve ondan, yenilen **القَطائف**. **التهذيب**: **القَطائف** suyla inceltilmiş undan yapılan bir yemektir; döşenen **القطائف**’in tüyüne benzetilmiştir.

Ve binek hayvanlarından **القَطوف**: yavaş olandır. **أَبو زيد** dedi: O, yürüyüşü dar (kısa adımlı) olandır. Ve binek hayvanı **قَطَفَت**; **تَقْطِف** **قَطْفاً** ve **تقطُف** **قِطافاً** ve **قُطوفاً** ve **قَطُفَتْ**; ve o, **قَطوف**’tur: yürüyüşü kötü yaptı ve yavaşladı; çoğulu **قُطُفٌ**; adı **القِطاف**’tır. Ondan, Züheyr’in sözü:
بآرِزَةِ الفَقارةِ لم يَخُنْها
قِطافٌ في الرّكاب، ولا خِلاء

**التهذيب**: Ve **القِطاف** binek hayvanlarından **القَطوف**’un masdarıdır; o, adımı birbirine yakın, yavaş olandır. Ve **قَطوف** at: koşusunda **يَقْطِف** eder; ve insanda da kullanılır. **ابن الأَعرابي** şu beyti okudu:
أَمْسَى غُلامْي كَسِلاً قَطوفا،
مُوَصَّباً تَحْسَبُه مَجُوفا

Ve adam ve kavim **أَقْطَفَ** eder; binek hayvanı yahut binek hayvanları **قُطُفاً** olduğu zaman. **ذو الرمة** çekirgeyi vasfederek dedi:
كأَنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطِفٍ عَجِلٍ،
إذا تَجاوَبَ من بُرْدَيْه تَر نِيمُ

**برداه**: iki kanadıdır; der ki: iki ayağı iki kanadına vurur da ikisine bir ses işitilir; sanki o **تَرْنيم**’dir. Ve **القَطْفُ**: atların yürüyüşünden bir türdür; ve **قَطوف** at. Ve Câbir hadîsinde: “Ben develerimin üzerinde yürürken; ve develerimde **قِطاف** vardı”; bir rivayette: “Benim **قَطُوفٍ** bir devem üzerinde”; **القِطافُ**: adımın birbirine yaklaşmasıdır; **القَطف**’tan (yani kesmeden) bir sürat içinde. Ondan hadîs: “Ebû Talha’nın bir atına bindi; **تَقْطُف** ederdi”; bir rivayette: **قطوف**. Ondan hadîs: “Kavmin en **أَقْطَفُ** binek hayvanına sahip olanı, onların emîridir”; yani onlar, onun binek hayvanının yürüyüşüyle yürürler; onu, emîre tâbi olunduğu gibi tâbi olurlar. Ve **القَطْف**: çiziktir; çoğulu **قُطوفٌ**. Onu **قطَفَه**; **يَقْطِفه** **قَطْفاً**; ve onu **قطَّفه**: onu çizdi. Hâtim dedi:
سِلاحُك مرقى فما أَنت ضائرٌ
عَدُوًّا، ولكنْ وَجْه مولاك تَقطِفُ

(* “**مرقى**” sözü: asılda **ر** ile böyledir; **شرح القاموس**’ta **و** ile olan vardır; ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında hemzelenmesi vâki olmuştur.)

Ve **الأَزهري** şu beyti okudu:
وهنَّ إذا أَبْصَرْنه مُتَبَذِّلاً،
خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ

Yani çizilmemiş. Ve şarabın içine suyu **قطَّفَ** etti: onu damlattı. **جرانُ العَوْد** dedi:
ونِلنا سُقاطاً مِن حَدِيثٍ كأَنه
جَنَى النحلِ، في أَبْكارِ عُودٍ تُقَطَّفُ

Ve **القِطفةُ** ( **القاف**’ın kesresi ve **الطاء**’ın sükûnu ile) **السُّطَّاح**’tan: o, dört mevsimlik bir ottur; yayılır ve uzar; ve onun, **الحَسَك** gibi dikeni vardır; içi kırmızıdır ve yaprağı boz renklidir.

Ve **القَطَفُ**: bir ottur; tekili **قَطَفةٌ**. Ve **القَطْفُ**: geniş yapraklı, pişirilen ucuz bir bitkidir; tekili **قَطفة**; Farsça ona **سَرْنك** denir; **الجوهري** **القَطْف**’ı (sükûn ile) böyle zikretti. **ابن بري** dedi: Doğrusu **القَطْف** ( **الطاء**’ın fethasıyla)dır; tekili **قَطَفَة**; ve onunla adama **قَطَفَة** adı verilmiştir. Ve **القَطَفُ**: **العِضاه**’dan bir türdür. **أَبو حنيفة** dedi: **القطَف** dağ ağacındandır; büyüklükte armut ağacı gibidir; yaprağı yeşil, enine; uçları kırmızı, pürüzlüdür; ve odunu sert, sağlamdır.

Ve **قَطِيفٌ** ve **القَطِيف** birlikte: Bahreyn’de bir köydür. Ve **الصحاح**’ta: **القَطِيفُ** bir yer adıdır.
