# قطف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B7%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قطف

قطف العنب يقطفه قطفا: جناه قال شيخنا: ظاهره أو صريحه أنه خاص بالعنب، ومثله في المغرب والمصباح والصحاح وغيرها، وفي كلام صدر الشريعة أنه جني الثمر من الأشجار. قلت: وفي التهذيب: الفطف: قطفك العنب، وكل شيء نقطفه عن شيء فقد قطفته حتى الجراد تقطف رؤوسها. ثم الذي يظهر من سياق عبارة هؤلاء أن مصدر قطف العنب القطف لا غير، والذي في المحكم أن قطف الشيء بمعنى قطعه مصدره القطف، والقطفان، والقطاف، والقطاف عن اللحياني، ثم نقل شيخنا عن البيضاوي في تفسير قوله تعالى:  قطوفها دانية  ما نصه: القطف: هو الاجتناء بسرعة، وقال الشهاب: إنه لا بد فيه من السرعة؛ لأنها شأنه، ومثله في كتب الأفعال وغيرها، قال: ثم ظاهر كلام المصنف أيضا بل صريحه، أن الفعل منه كضرب، وهو الأكثر، وفي المصباح أنه يقال من بابي ضرب وقتل، فتأمل. قلت: وسيأتي للمصنف قريبا أن الذي من البابين هو قطوف الدابة، فتأمل ذلك. كقطفه تقطيفا، وهو مبالغة في القطف، نقله الصاغاني، وأنشد للعجاج:
  كأن ذا فدامة منطفا
  قطف من أعنابه ما قطفا وقطفت الدابة: ضاق مشيها وقيل: أساءت السير وأبطأت، وفسره بعضهم بتقارب خطوها. وأسرعت تقطف بالضم وتقطف بالكسر قطافا بالكسر وقطوفا بالضم. أو القطاف بالكسر: الاسم كما في الصحاح، وجمع القطاف القطف وأنشد الجوهري لزهير:
  بارزة الفقارة لم يخـنـهـا                      قطاف في الركاب ولا خلاء

  ودابة قطوف: بطيء، وقال أبو زيد: هو الضيق المشي، وفي التهذيب: القطاف: مصدر القطوف من الدواب، وهو المتقارب الخطو، البطيء، وفرس قطوف: يقطف في عذوه، وفي حديث جابر: فبينا أنا على جملي أسير، وكان جملي فيه قطاف وفي رواية على جمل لي قطوف وفي حديث آخر: ركب على فرس لأبي طلحة تقطف وفي رواية: قطوف. وقطف فلانا: خدشه يقطفه قطفا. كقطفة تقطيفا، قال حاتم:
  سلاحك مرقي فما أنت ضـائر                      عدوا ولكن وجه مولاك تقطف وأنشد الأزهري:
  وهن إذا أبصرنه مـتـبـذلا                      خمشن وجوها حرة لم تقطف أي: لم تخدش وبه قطوف: خدوش حكاه أبو يوسف عن أبي عمرو، والواحد قطف، كما في الصحاح. والقطف، بالكسر: العنقود ساعة يقطف، قال الجوهري: وبجمعه جاء القرآن: قطوفها دانية  .
 وقال الليث: القطف اسم للثمار المقطوفة ومعنى الآية: أي ثمارها دانية من متناولها، لا يمنعها بعد ولا شوك، وفي الحديث: يجتمع النفر على القطف فيشبعهم وفي النهاية: القطف، بالكسر: اسم لكل ما يقطف كالذبح والطحن، ويجمع على قطاف وقطوف، وأكثر المحدثين يروونه بفتح القاف، وإنما هو بالكسر. والقطفة بهاء: بقلة ربعية من السطاح تسلنطح وتطول، شائكة كالحسك، جوفها أحمر، وورقها أغبر قال أبو حنيفة: وهذا عن الأعراب القدماء، وقال غيرهم من الرواة: القطف: يشبه الحسك، والقولان متفقان. والقطف، محركة، وكذا القطفة بهاء: الأثر نقله الصاغاني. والقطف: بقلة من أحرار البقول، وهو الذي يقال لها بالفارسية: السرمق وعبارة الصحاح: القطف: نبات رخص عريض الورق يطبخ، الواحدة قطفة، يقال له بالفارسية: سرنك قال ابن بري كذا ذكر الجوهري القطف بالتسكين، وصوابه القطف، بفتح الطاء، الواحدة قطفة وبه سمي الرجل قطفة. وقال أبو حنيفة: القطف: شجر جبلي بقدر الإجاص وورقته خضراء معرضة، حمراء الأطراف خشناء، وخشبه صلب متين، يتخذ منه الأصناق، أي الحلق التي تجعل في أطراف الأروية قال: أخبرني بذلك كله أعرابي، وأنشد:
  أمرة الليف وأصناق القطف وقوله: به قطوف: خدوش، الواحد قطف هكذا في سائر النسخ، وهو مكرر ينبغي التنبه لذلك. والقطاف، كسحاب وكتاب: وقت القطف نقله الجوهري، وفي التهذيب: القطاف: اسم وقت القطف، وقال الحجاج على المنبر: أرى رؤوسا قد أينعت وحان قطافها قال: والقطاف، بالفتح: جائز عند الكسائي أيضا، قال: ويجوز أيضا أن يكون القطاف مصدرا. والقطوف كصبور: فرس جابر هكذا في النسخ، وصوابه جبار بن مالك بن حمار الشمخي قال نجبة بن ربيعة الفزاري:
  لم أنس جبارا ومـوقـفـه الـذي                      وقف القطوف، وكان نعم الموقف وفي المثل:  أقطف من ذرة  وأقطف من أرنب فالأول والثاني من القطف، وهو الأخذ بسرعة، والثالث من قطاف الدابة. والقطيفة: دثار مخمل كما في الصحاح، وهي القرطفة، وقال بعضهم: هي كساء مربع غليظ له خمل ووبر، وفي الحديث: تعس عبد القطيفة قال ابن الأثير: أي الذي يعمل لها، ويهتم لتحصيلها ج: قطائف، وقطف بضمتين مثل: صحيفة وصحف، كأنها جمع قطيف وصحيف، قال ذو الرمة يصف ظليما:

  هجنع راح في سوداء مخمـلة                      من القطائف أعلى ثوبه الهدب والقطيفة: ة، دون ثنية العقاب لمن طلب دمشق في طرف البرية من ناحية حمص نقله الصاغاني. وأبو قطيفة: شاعر من بني أمية، وهو عمرو بن الوليد بن عقبة ابن أبي معيط، وله قصة غريبة ذكرها ياقوت في معجمه في برام. وأما القطائف المأكولة فإنها لا تعرفها العرب، أو قيل لها ذلك لما عليها من نحو خمل القطائف الملبوسة وفي التهذيب: القطائف: طعام يسوى من الدقيق المرق بالماء، شبهت بخمل القطائف التي تفترش. والقطائف: تمر صهب متضمرة نقل الصاغاني. والقطيف، كشريف: د، بالبحرين يذكر مع الحساء. وقطاف، كقطام: الأمة نقله الصاغاني. والقطافة، ككناسة: ما يسقط من العنب إذا قطف كالجرامة من التمر، نقله الجوهري. وأقطف الرجل: صار له دابة قطوف قال ذو الرمة يصف جندبا:
  كأن رجليه رجلا مقطف عجل                      ذا تجاوب من برديه تـرنـيم وأقطف الكرم: دنا قطافه. وأقطف القوم: حان قطاف كرومهم كما في الصحاح. والمقطفة، كمعظمة: الرجل القصير نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: المقطف، كمنبر: المنجل الذي يقطف به. وأيضا: أصل العنقود. والقطيف، كأمير: المقطوف من التمر، فعيل بمعنى مفعول. والقطف في الوافر: حذف حرفين من آخر الجزء، وتسكين ما قبلهما، كحذفك تن من مفاعلتن، وتسكين اللام، فيبقى مفاعل، فينقل في التقطيع إلى فعولن، ولا يكون إلا في عروض أو ضرب، وليس هذا بحادث للزحاف، إنما هو المستعمل في عروض الوافر وضربه، وإنما سمي مقطوفا، لأنك قطفت الحرفين ومعهما حركة قبلهما، فصار نحو الثمرة التي تقطفها فيعلق بها شيء من الشجرة. وقطفت الدابة ككرم، فهي قطوف، مثل قطفت، وقد يستعمل القطوف في الإنسان، أنشد ابن الأعرابي: أمسى غلامي كسلا قطوفا
  موصبا تحسبه مجوفا والقطف: ضرب من مشي الخيل، وفي الحديث:  أقطف القوم دابة أميرهم  أي أنهم يسيرون بسير دابته، فيتبعونه كما يتبع الأمير. وقطف الماء في الخمر: قطره، قال جران العود:
  ونلنا سقاطا من حـديث كـأنـه                      جنى النحل في أبكار عوذ تقطف قال شيخنا: وكانوا يسمون الشمس قطيفة المساكين، ومنه قولهم:
  يا شمس يا قطيفة المساكين
  قربك الله متى تـعـودين كذا في منتخب ربيع الأبرار وقد سموا قطفة، محركة، نقله ابن بري. والمقطف، كمقعد: ما يجنى فيه الثمر، والجمع مقاطف. والقطف: العسل ساعة يجنى عامية. وأبو بكر أحمد بن عمر الحلاوي القطائفي، حدث عن الجوهري، مات سنة 519.

### Türkçe

**قطف العنب** onu **يقطفه** **قطفا**: onu derdi. Şeyhimiz dedi: Zâhiri yahut sarih olanı, onun üzüme mahsus olduğudur; Mağrib’de, Misbâh’ta, Sıhâh’ta ve başkalarında da böyledir. Sadrüşşerîa’nın sözünde ise, onun ağaçlardan meyve derme olduğu (geçer). Ben dedim: Tehzîb’de: **الفطف**: senin üzümü koparman; ve her neyi bir şeyden koparıp alırsak, onu koparmış oluruz; hatta çekirge (bile) başlarını koparır. Sonra, bunların ibaresinin siyakından görünen şudur ki: **قطف العنب**’ın masdarı yalnız **القطف**’tır, başkası değil. Muhkem’de olan ise: **قطف**’ın “bir şeyi kesmek” manasında olduğudur; masdarı **القطف**’tır; ve **القطفان** ve **القطاف**; ve **القطاف** (kelimesi) Lihyânî’den (naklen). Sonra şeyhimiz, Beyzâvî’den, Allah Teâlâ’nın sözü olan: **قطوفها دانية**’nin tefsirinde, lafzı şu olanı nakletti: **القطف**: süratle toplama/dermedir. Şihâb dedi: onda mutlaka sürat gerekir; çünkü o onun şe’nidir. Fiiller kitaplarında ve başkalarında da böyledir. Dedi: Sonra musannifin sözünün zâhiri, hatta sarih olanı da şudur ki: fiil ondan **ضرب** gibi (gelir); ve bu daha çok olandır. Misbâh’ta ise, **ضرب** ve **قتل** bablarından denir, denmiştir; öyleyse düşün. Ben dedim: Musannif için yakında, iki babdan olanın **قطوف الدابة** olduğu gelecektir; öyleyse bunu düşün.

**كقطفه تقطيفا**: ve bu, koparmada mübalağadır; Sâğânî onu nakletti. Ve A‘câc’a ait olarak şu beyit okundu:
كأن ذا فدامة منطفا
قطف من أعنابه ما قطفا

Ve **قطفت الدابة**: yürüyüşü daraldı; ve denildi: yürüyüşü kötü yaptı ve yavaşladı; ve bazıları onu, adımlarının birbirine yakın olmasıyla tefsir etti. Ve süratli oldu: **تقطف** (damme ile) ve **تقطف** (kesra ile), **قطافا** (kesra ile) ve **قطوفا** (damme ile). Yahut **القطاف** (kesra ile): isimdir; Sıhâh’ta olduğu gibi. **القطاف**’ın çoğulu **القطف**’tır. Cevherî, Züheyr’e ait olarak şu beyiti okuttu:
بارزة الفقارة لم يخـنـهـا                      قطاف في الركاب ولا خلاء

Ve **دابة قطوف**: yavaştır. Ebû Zeyd dedi: o, yürüyüşü dar olandır. Tehzîb’de: **القطاف**: binek hayvanlarında **القطوف**’un masdarıdır; ve o, adımı birbirine yakın olan, yavaş olandır. Ve **فرس قطوف**: koşusunda **يقطف** eder. Câbir hadîsinde: “Ben develerimin üzerinde yürürken, deve(m)de **قطاف** vardı.” Bir rivayette: “Benim **قطوف** bir devem üzerinde.” Başka bir hadîste: “Ebû Talha’nın bir atına bindi, **تقطف** eder.” Bir rivayette: **قطوف**.

Ve **قطف فلانا**: onu tırmaladı; onu **يقطفه** **قطفا**. **كقطفة تقطيفا**. Hâtim dedi:
سلاحك مرقي فما أنت ضـائر                      عدوا ولكن وجه مولاك تقطف

Ezherî şu beyiti okuttu:
وهن إذا أبصرنه مـتـبـذلا                      خمشن وجوها حرة لم تقطف

Yani: tırmalanmadı. Ve onda **قطوف** vardır: tırmıklar/çizikler; Ebû Yûsuf, Ebû Amr’dan bunu hikâye etti. Tekili **قطف**’tır; Sıhâh’ta olduğu gibi.

Ve **القطف** (kesra ile): koparıldığı sırada salkımdır. Cevherî dedi: Kur’ân onun çoğuluyla geldi: **قطوفها دانية**.
Leys dedi: **القطف** koparılmış meyveler için isimdir. Âyetin manası: yani meyveleri, onu alacak olana yakındır; uzaklık yahut diken onu engellemez. Hadîste: “Bir grup **القطف** üzerinde toplanır da onları doyurur.” Nihâye’de: **القطف** (kesra ile): boğazlama ve öğütme gibi, koparılan her şeyin ismidir; **قطاف** ve **قطوف** üzere cem‘ olunur. Muhaddislerin çoğu onu **ق**’ın fethiyle rivayet eder; hâlbuki o kesra iledir.

Ve **القطفة** (ه ile): damlarda biten, yayılıp uzayan, dikenli, **الحسك** gibi; içi kırmızı, yaprağı kül renginde olan, baharlık bir ottur. Ebû Hanîfe dedi: Bu, eski bedevîlerden (nakildir). Râvîlerden başkaları dedi: **القطف** **الحسك**’e benzer. İki söz de mutabıktır.

Ve **القطف** (harekeli), ve yine **القطفة** (ه ile): iz/eser; Sâğânî onu nakletti. Ve **القطف**: serbest otlardan bir ottur; Farsçada ona **السرمق** denir. Sıhâh’ın ibaresi: **القطف**: ucuz, geniş yapraklı, pişirilen bir bitkidir; teki **قطفة**; Farsçada ona **سرنك** denir. İbn Berrî dedi: Cevherî **القطف**’ı sükûn ile böyle zikretti; doğrusu **القطف** (ط’nin fethiyle)dir; teki **قطفة**. Adam **قطفة** diye bununla adlandırıldı. Ebû Hanîfe dedi: **القطف**: dağlık bir ağaçtır; armut kadar; yaprağı yeşil, enine, uçları kırmızı, pürüzlüdür; odunu sert, sağlamdır; ondan **الأصناق** yapılır; yani su tulumlarının uçlarına konulan halkalar. Dedi: Bunu bütünüyle bana bir bedevî haber verdi. Ve şu beyit okundu:
أمرة الليف وأصناق القطف

Ve onun sözü: onda **قطوف** vardır: çizikler; tekili **قطف**. Böylece diğer nüshalarda (da)dır; ve bu tekrardır, buna dikkat etmek gerekir.

Ve **القطاف** (bulut ve kitap vezninde): koparma zamanı; Cevherî onu nakletti. Tehzîb’de: **القطاف**: koparma vaktinin ismidir. Haccâc minber üzerinde dedi: “Başlar görüyorum ki olgunlaştı ve onun **قطاف**’ı geldi.” Dedi: **القطاف** (fetha ile) Kisâî’ye göre de câizdir. Dedi: Ayrıca **القطاف**’ın masdar olması da câizdir.

Ve **القطوف** (sabûr vezninde): Câbir’in atı; nüshalarda böyledir. Doğrusu: Cebbâr b. Mâlik b. Himâr eş-Şemhî’dir. Necbe b. Rabîa el-Fezârî dedi:
لم أنس جبارا ومـوقـفـه الـذي                      وقف القطوف، وكان نعم الموقف

Ve meselde: **أقطف من ذرة** ve **أقطف من أرنب**; birincisi ve ikincisi **القطف**’tandır; o da süratle almaktır; üçüncüsü **قطاف الدابة**’dandır.

Ve **القطيفة**: Sıhâh’ta olduğu gibi, kadife bir örtüdür; o **القرطفة**’dir. Bazıları dedi: o, kare, kalın bir örtüdür; onun **خمل**’i ve yünü vardır. Hadîste: “**عبد القطيفة** helâk olsun.” İbnü’l-Esîr dedi: yani onun için çalışan ve onu elde etmeye önem veren. Çoğulu: **قطائف**. Ve **قطف** (iki damme ile), **صحيفة** ve **صحف** gibi; sanki o, **قطيف** ve **صحيف**’in cem‘i gibidir. Zü’r-Rumme, bir devekuşunu vasfederek dedi:
هجنع راح في سوداء مخمـلة                      من القطائف أعلى ثوبه الهدب

Ve **القطيفة**: عقاب geçidinin aşağısında bir yer; Şam’ı isteyen için, Humus tarafınca çölün kenarında; Sâğânî onu nakletti.

Ve Ebû **قطيفة**: Benî Ümeyye’den bir şairdir; o, Amr b. el-Velîd b. Ukbe b. Ebî Muayt’tır; onun garip bir kıssası vardır; Yâkût onu Mu‘cem’inde **برام** maddesinde zikretti.

Yenilen **القطائف** ise, Araplar onu bilmez; yahut ona, üzerinde giyilen **القطائف**’in **خمل**’i gibi bir şey bulunduğu için bu ad verilmiştir. Tehzîb’de: **القطائف**: unun suyla inceltilip pişirilmesiyle yapılan bir yemektir; üzerine serilen **القطائف**’in **خمل**’ine benzetilmiştir.

Ve **القطائف**: sarımtırak, buruşuk hurmadır; Sâğânî nakletti. Ve **القطيف** (şerîf vezninde): Bahreyn’de bir beldedir; Hasâ ile birlikte anılır. Ve **قطاف** (قطام vezninde): câriye; Sâğânî nakletti. Ve **القطافة** (kunnâse vezninde): üzüm koparıldığında düşen şey; hurmadaki **الجرامة** gibi; Cevherî onu nakletti.

Ve **أقطف الرجل**: kendisine **قطوف** bir binek hayvanı oldu. Zü’r-Rumme, bir çekirgeyi vasfederek dedi:
كأن رجليه رجلا مقطف عجل                      ذا تجاوب من برديه تـرنـيم

Ve **أقطف الكرم**: onun **قطاف**’ı yaklaştı. Ve **أقطف القوم**: Sıhâh’ta olduğu gibi, onların bağlarının **قطاف**’ı geldi.

Ve **المقطفة** (mu‘azzama vezninde): kısa boylu adam; Sâğânî nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المقطف** (minber vezninde): onunla koparılan orak. Ayrıca: salkımın kökü. Ve **القطيف** (emîr vezninde): hurmadan koparılmış olan; **فعيل** manasında **مفعول**.

Ve **القطف** (vâfir bahri içinde): parçanın sonundan iki harfi hazfetmek ve onlardan önce olanı sâkin kılmaktır; senin **مفاعلتن**’den **تن**’i hazfetmen ve **اللام**’ı sâkin kılman gibi; böylece **مفاعل** kalır; takti‘de **فعولن**’e nakledilir. Ancak arûz yahut darbda olur. Bu, zihâf için sonradan olmuş bir şey değildir; bilakis vâfirin arûzunda ve darbında kullanılan şeydir. Ona **مقطوف** denmesi, iki harfi ve onlarla birlikte onlardan önceki harekeyi koparıp almandandır; böylece, kopardığın meyve gibi olur; ona ağaçtan bir şey ilişir.

Ve **قطفت الدابة** **ككرم** gibi; o halde o **قطوف**’tur; **قطفت** gibi. Ve **القطوف** insan hakkında da kullanılabilir. İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okuttu:
أمسى غلامي كسلا قطوفا
موصبا تحسبه مجوفا

Ve **القطف**: atların yürüyüşünden bir türdür. Hadîste: **أقطف القوم دابة أميرهم**; yani onlar, emirlerinin bineğinin yürüyüşüyle yürürler; ona tâbi olurlar; emir nasıl tâbi olunursa öyle.

Ve **قطف الماء في الخمر**: onu damlattı. Cerânü’l-‘Ûd dedi:
ونلنا سقاطا من حـديث كـأنـه                      جنى النحل في أبكار عوذ تقطف

Şeyhimiz dedi: Onlar güneşe **قطيفة المساكين** adını verirlerdi; ondan, onların sözü:
يا شمس يا قطيفة المساكين
قربك الله متى تـعـودين

Böylece, Müntehab Rebî‘u’l-Ebrâr’da (geçer). Ve onlar **قطفة** (harekeli) diye adlandırdılar; İbn Berrî onu nakletti.

Ve **المقطف** (mak‘ad vezninde): meyvenin toplandığı şey; çoğulu **مقاطف**. Ve **القطف**: balın, toplandığı sıradaki adı; avamîdir. Ve Ebû Bekr Ahmed b. Ömer el-Halâvî el-**القطائفي**: Cevherî’den hadis rivayet etti; 519 yılında öldü.
