# قطف — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B7%D9%81/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: قطف

ق ط ف
قطف ، قفط ، طفق : مستعملة .
قطف : قالَ الليث وغيرُهُ : القَطْف : قَطْعُكَ العِنَبَ وغَيْرَهُ وكلُّ شَيْءٍ تقطَعُه ، فقد قَطَفْتَهُ ، حتَّى الجرادُ تُقْطَفُ رؤوسُها .
قالَ : والقِطْفُ : اسمٌ للثِمارِ المقْطُوفَةِ ، وجَمْعُها : قُطُوف .
قالَ : الله تعالى : ( عَالِيَةٍ قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ ) ( الحاقة : 23 ) أي : ثِمَارُها قَريْبَة المُتَناوَلِ ، يَقطِفُها القَاعِدُ والقَائِمُ .
قالَ : والقطافُ : اسمُ وَقْتِ القطْفِ ، قالَ الحَجَّاجُ على المِنْبَرِ : ( أَرَى رُؤوساً قَدْ أيْنَعَت وَحَانَ قِطَافُهَا ) .
قُلتُ : والقطَاف بالفَتْح جائز ، عندَ الكِسائيِّ ، أيضاً .
وقالَ الليثُ : والقَطَفُ : نبات رَخْص عريضُ الوَرَقِ يُطبَخُ ، الواحدةُ : قَطَفَة .
والقِطافُ مَصْدرُ القَطُوفِ مِنَ الدّوابِّ ، وَهْوَ المُقارِبُ الخَطْوِ ، البَطِيءُ وأقْطَفَ الرَّجُلُ ، إذا كانَتْ دابَّتُهُ قَطُوفاً ، وَقَد قَطَف الدّابَّةُ يَقْطِفُ قُطُوفاً ، وقال ذُو الرُّمَّةِ يذكُر جَراداً :
كأنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطَفٍ عَجِلِ
إذَا تَجَاوَب من بُرْدَيْهِ تَرْنِيمُ
أبو عُبيدٍ عن الأحْمَرِ : أَقْطَفَ القَوْمُ : إذا حَانَ قِطَافُ كُرومِهِمْ ، وأَجْزَزُوا من الجِزَازِ في النَّخْلِ ، إذا أَصْرَمَوا . وأقْطَفَ الكَرْمُ ، إذا أَتى قِطافُه . والقَطْفُ : الخَدشُ ، وأنشد :
وَهُنَّ إذَا أَبْصَرْنَهُ مُتُبَذِّلاً
خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ
أيْ لم تُخَدَّشْ .
ابن السّكّيت ، عن أبي عمرٍ و : القُطُوفُ : الخُدُشُ ، واحدُها : قَطْفٌ ، وقد قطَفَهُ يقطِفُهُ ، إذا خَدَشَهُ ، وأنشَدَ لحاتِمَ :
ولكِنْ وَجْهَ مَوْلاكَ تَقْطِفُ
قلتُ : والقَطِيفَةُ : ثوبٌ ذو خَمَلٍ تُفْتَرَشُ ، وجمعُهُ : قُطُفٌ وهيَ : القَراطِفُ ، ومنه قوله :
بأنْ كَذَبَ القَراطِفُ والقُرُوفُ
وقيلَ للطْعام الّذي سُمِّيَ : ( القَطَائِف ) ؛ لأنَّ لَهَا مِثْلَ خَمَلِ : القَطَائِفِ .
روى سَعيدُ بنُ أبي عُروبَةَ عن أنَسِ :
أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) جاءَ عَلَى فَرَسٍ ، لأبي طَلْحَةَ يَقطِفُ .
قلتُ : القَطْفُ مُقَارَبَةُ الخَطْو ، وذلكَ من فعلِ الهَمَالِيجِ . والقَطِيفةُ والقَرْطَفَةُ ، وجمعُها : القطائِفُ ، والقراطفُ : فُرُشٌ مَخْمَلَةٌ .
والقَطائِفُ : طَعَامٌ يُسَوّى من الدَّقيقِ المُرَقِّ بالماءِ شُبِّهَتْ بخَمل القطائفِ الّتي تُفْتَرشُ ، الواحدة : قَطِيْفَةٌ .
قفط : أبو عُبَيْدٍ عن الأصْمعِيّ : قَفط الطّائِرُ أُنْثَاهُ وقَمَطَها ، يَقْفِطُها ويَقمِطُها ، ويَقْفُطُها . قالَ : وقال أبو زيدٍ : ذَقَطَ الطّائرُ يَذْقُطُ ذَقْطاً . فأما القَّفْطُ ، فَلِذَواتِ الظِّلف .
وقالَ ابنُ شُمَيْلٍ : القَفْطُ : شِدّةُ لِحَاقِ الرَّجُلِ المَرْأةَ ، أيْ : شِدَّة احْتِفازِهِ .
قالَ . والذَّقْطُ : غَمْسُهُ فيها ، والمَقْط : نَحْوُهُ ، يقالُ : مَقَطَها ، ونَخَسَها ، ودَاسَها يُدوسُها ، قالَ : والدَّوْسُ : النَّيْكُ .
وقالَ الليثُ : يُقالُ للعَنْزِ إذا حَرَصَتْ عَلَى التَّيْس فَمَدَّتْ مُؤَخَّرَها إلَيْهِ ، قَدِ أقْفَاطَّت أقْفِيطَاطاً ، والتَّيْسُ يَقْتَفِطُ إلَيْها ، إذا ضَمَّ مُؤَخَّرَهُ إلَيْها ، وَقَد تَقَافطا ، إذا تَعَاوَنا عَلَى ذلِكَ .
وقالَ الليثُ : رُقْيَةٌ للعَقْرَبِ ، قِيْلَ : ( شَجَّةٌ قَرَنيَّة مِلْحَة بَحْري قَفَطى ) ، يُقْرأُ هذا سبعَ مراتِ ، و : ( ) ( الإخلاص : 1 ) : سَبْعَ مَرّاتٍ .
طفق : قال الليثُ : طَفِقَ : بِمَعْنى : عَلِقَ يَفْعَلُ كِذا ، وهو يَجْمَعُ : مَعْنى : ظَلَّ وَبَاتْ .
قالَ : وَلُغَةٌ رَدِيئَة : طَفَقَ . وقالَ أبو سَعِيدٍ : الأَعْرابُ يَقُولُونَ : طِفِقَ فلان بما أراد ، أيْ : ظَفِرَ بِهِ ، وأطْفَقَهُ الله بِهِ إطْفَاقاً ، إذا أَظْفَرَه بهِ ، ولئِنْ أَطْفَقَني اللَّهُ بِفُلانٍ ، لأَفْعَلَنَّ بِهِ ، ( ولأَفْعَلَنْ ) .
وقالَ أبو الهيثَم : طفِقَ وَعَلِقَ ، وجَعَلَ وَكَادَ ، وكَرَبَ لا بُدَّ لَهُنَّ من صاحِبٍ يَصْحَبُهُنَّ ، يُوصَفُ بِهِنَّ ، فَيَرْتَفِعُ . وَيَطْلُبْنَ الْفِعْلَ المسْتَقْبَلَ خاصةً ، كقولِكَ : ( كادَ زيدٌ يقولُ ذَاكَ ) .
فإن كَنَّيْتَ عن الاسْمِ قُلْتَ : ( كادَ يقولُ ذَاكَ ) ومنْهُ قولُه جلّ وعزّ ) عَلَىَّ فَطَفِقَ مَسْحاً ) ( ص : 33 ) أرادَ ؛ طَفِقَ يَمْسَحُ مَسْحاً ( بالسَّوقِ والأَعْنَاقِ ) وهذِهِ تُسَمى حُروفَ المُقَارَبَةِ ) 1 ) .

### Türkçe

ق ط ف
**قطف** , **قفط** , **طفق** : kullanımdadır.

**قطف** : Leys ve başkası dedi ki: **القَطْف**: senin üzümü ve başkasını kesmendir; ve kestiğin her şey; artık onu **قَطَفْتَهُ**; hatta çekirgenin de başları **تُقْطَفُ**.
Dedi ki: **القِطْفُ**: koparılmış meyveler için bir isimdir; onun çoğulu: **قُطُوف**.
Dedi ki: Allah Teâlâ: ( **عَالِيَةٍ قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ** ) (الحاقة: 23) yani: meyveleri, alınması yakın; oturan da ayakta duran da onu koparır.
Dedi ki: **والقطافُ**: koparma vaktinin ismidir; Haccâc minber üzerinde dedi ki: ( **أَرَى رُؤوساً قَدْ أيْنَعَت وَحَانَ قِطَافُهَا** ).
Dedim ki: **والقطَاف** fetha ile de câizdir; Kisâî’nin yanında da.
Leys dedi ki: **والقَطَفُ**: yaprağı geniş, pişirilen ucuz bir bitkidir; bir tanesi: **قَطَفَة**.
**والقِطافُ**: binek hayvanlarından **القَطُوف**un masdarıdır; o, adımı birbirine yaklaştırandır; yavaş. Adam **أقْطَفَ** etti, biniti **قَطُوفاً** olduğunda. Ve binek **قَطَف** eder, **يَقْطِفُ**; **قُطُوفاً** (olarak). Zü’r-Rumme çekirgeyi anarak dedi ki:
كأنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطَفٍ عَجِلِ
إذَا تَجَاوَب من بُرْدَيْهِ تَرْنِيمُ

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: Kavim **أَقْطَفَ** etti: üzümlerinin **قِطَافُ**u geldiğinde; ve hurmalıkta **الجِزَاز**dan **أَجْزَزُوا** ettiler, **أَصْرَمَوا** ettiklerinde. Asma **أقْطَفَ** etti: onun **قِطافُ**u geldiğinde. **والقَطْفُ**: tırmalamadır; ve inşâd etti:
وَهُنَّ إذَا أَبْصَرْنَهُ مُتُبَذِّلاً
خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ
yani: tırmalanmadı.

İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan: **القُطُوفُ**: tırmalamalardır; onun bir tanesi: **قَطْفٌ**. Ve onu **قطَفَهُ يقطِفُهُ**: onu tırmaladığında. Hâtim’e ait olarak inşâd etti:
ولكِنْ وَجْهَ مَوْلاكَ تَقْطِفُ

Dedim ki: **والقَطِيفَةُ**: tüylü bir elbisedir; üzerine serilir; onun çoğulu: **قُطُفٌ**; o da: **القَراطِفُ**. Ondan onun sözü:
بأنْ كَذَبَ القَراطِفُ والقُرُوفُ
Ve ( **القَطَائِف** ) diye isimlendirilen yemeğe denildi; çünkü onun için **القَطَائِفِ**in tüyü gibi (bir şey) vardır.

Saîd b. Ebî Arûbe, Enes’ten rivayet etti:
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) Ebû Talha’nın bir atı üzerinde geldiğini; **يَقطِفُ** (olduğu hâlde).

Dedim ki: **القَطْفُ** adımı birbirine yaklaştırmadır; bu, **الهَمَالِيجِ**in fiilindendir. **والقَطِيفةُ** ve **القَرْطَفَةُ**; onun çoğulu: **القطائِفُ**; ve **القراطفُ**: tüylü döşeklerdir.
**والقَطائِفُ**: su ile inceltilmiş undan yapılan bir yemektir; üzerine serilen **القطائفِ**in tüyüne benzetilmiştir; bir tanesi: **قَطِيْفَةٌ**.

**قفط** : Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: Kuş dişisini **قَفط** etti ve **قَمَطَها**; onu **يَقْفِطُها** ve **يَقمِطُها**; ve onu **يَقْفُطُها**. Dedi ki: Ebû Zeyd dedi: Kuş **ذَقَطَ** eder, **يَذْقُطُ**; **ذَقْطاً**. Ama **القَّفْطُ** ise, toynaklılar içindir.
İbn Şümeyl dedi ki: **القَفْطُ**: erkeğin kadına yapışmasının şiddetidir; yani: onun sıkı tutunmasının şiddeti.
Dedi ki: **والذَّقْطُ**: onu onun içine daldırmasıdır; **والمَقْط**: onun benzeridir; denir: onu **مَقَطَها**; ve onu **نَخَسَها**; ve onu **دَاسَها يُدوسُها**. Dedi ki: **والدَّوْسُ**: cinsel birleşmedir.
Leys dedi ki: Keçiye, teke üzerine hırslanınca ve arkasını ona uzatınca denir: **أقْفَاطَّت أقْفِيطَاطاً**; teke de ona doğru **يَقْتَفِطُ** eder: arkasını ona bitiştirdiğinde. Ve ikisi **تَقَافطا** ettiler: buna yardım ettiklerinde.
Leys dedi ki: Akrep için bir rukye: şöyle denildi: ( **شَجَّةٌ قَرَنيَّة مِلْحَة بَحْري قَفَطى** ); bu yedi defa okunur; ve: ( **قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ** ) (الإخلاص: 1): yedi defa.

**طفق** : Leys dedi ki: **طَفِقَ**: “**عَلِقَ**; şöyle şöyle yapar” mânâsındadır; ve “**ظَلَّ** ve **بَاتْ**” mânâsını toplar.
Dedi ki: kötü bir lugat: **طَفَقَ**. Ebû Saîd dedi ki: Araplar derler: falan, istediği şeyle **طِفِقَ**; yani: onunla **ظَفِرَ** etti. Allah onu onunla **أطْفَقَهُ** etti; **إطْفَاقاً**: onu onunla muzaffer kıldığında. Ve eğer Allah beni falanla **أَطْفَقَني** ederse, mutlaka ona şunu yapacağım, (ve mutlaka yapacağım).
Ebû’l-Heysem dedi ki: **طفِقَ** ve **عَلِقَ**, ve **جَعَلَ** ve **كَادَ**, ve **كَرَبَ**; bunların mutlaka kendilerine eşlik eden bir sahipleri vardır; onunla vasfedilirler; böylece (fiil) merfû olur. Ve özellikle gelecek fiili isterler; senin sözün gibi: ( **كادَ زيدٌ يقولُ ذَاكَ** ).
Eğer isimden kinaye yaparsan dersin: ( **كادَ يقولُ ذَاكَ** ). Ondan, celîl ve azîz olanın sözü: ( **عَلَىَّ فَطَفِقَ مَسْحاً** ) (ص: 33); murad etti: **طَفِقَ يَمْسَحُ مَسْحاً** ( **بالسَّوقِ والأَعْنَاقِ** ) ve bunlara **حُروفَ المُقَارَبَةِ** denir ) 1 ) .
