# قطمر (ق-ط-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kırıntı demektir

- Harfler: ق - ط - م
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [قِطْمِيرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/siga/%D9%82%D9%90%D8%B7%D9%92%D9%85%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8D.md) | فِعْلِيرٍ | Kırıntı | 1 | 1 | [35:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/ayet/35:13.md) |

## Mücavir kökler — 14 mücavir (21 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ولج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir
2. [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
3. [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Güneş demektir
4. [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sahr kayalık sahadır
5. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · İcl havuz demektir
6. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ad verilen
7. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Cariye yelkenli sandal demektir
8. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
9. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
10. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dane, inek yavrusuna denir
11. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
12. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
13. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
14. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قطمر |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Dört harfli rubâî kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B1.md), [فتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%84.md), [خردل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Hurma çekirdeğini saran son derece ince, şeffaf zar veya çekirdeğin sırtındaki beyaz lifli nokta |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın ve sahte otoritelerin mutlak mülkiyet ve tasarruf bakımından en küçük kırıntıya dahi malik olamayacağını gösteren nihai yoksunluk ölçüsü |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık hiyerarşisinde ontolojik bağımsızlığın mutlak sıfır noktası ve mülkiyet iddiasının geçersizliğinin somut kanıtı |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca alelade bir kırıntı veya çöp sanılarak, Kur’an’ın mülkiyet ve rubûbiyet tartışmasında kurduğu en alt ontolojik eşik fonksiyonunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قط | Bir şeyi kesip ayırmak, sınır çekmek, nihai sınıra ulaşıp kesintiye uğratmak; nitekim [قطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1.md), [قطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B7.md), [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md), [قطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81.md) köklerinde de bu son sınır ve kesme hareketi esastır | م | Kesinti ve sınır hareketine kuşatıcı, toplayıcı ve zarsı bir örtü mahiyeti katarak yapıyı içe doğru büzüştürmüştür |
| قط | Bir bütünden ayrılan en küçük parça ve sınır çizgisi | ر | Çekirdeği saran zarı ve onun üzerindeki mikro düzeydeki çizgisel izi, sıyrıntıyı hareketli ve nihai sınırdaki bir tabaka olarak somutlaştırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Mikro sınır çizgisini, varlığın büzüldüğü en dar ve odaklanmış noktayı temsil eder |
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Çekirdeğin çevresini saran, bir nesneyi dışından ince bir kılıf gibi kuşatan örtü imgesidir |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Canlı dokunun nemli, organik, zarsı ve yapışkan ara katmanını ifade eder |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Zarın en üst tabakasını, dış yüzeyde kalan son derece ince şeffaf sıyrıntıyı ve mikro başlığı gösterir |
| قطمر | Bir merkez etrafında toplanan en dar sınırın (ق), nesneyi saran ince bir kılıf halinde kuşatılması (ط), bu yapının nemli bir ara tabaka oluşturması (م) ve varlığın en dıştaki nihai yüzeyine yerleşmesi (ر) | Varlığın bütününden soyulup atılabilen, tek başına hiçbir ağırlığı ve gücü bulunmayan, çekirdeğin sırtındaki en ince zar ve kırıntı imgesini oluşturur |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma çekirdeğini saran son derece ince, şeffaf zar; hurma ile çekirdek arasındaki beyaz deri veya çekirdeğin sırtında çimlenmenin başladığı iğne ucu kadar beyaz nokta |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde ve erken bedevi dilinde kök, elde edilen ganimetin veya varlığın hiçe sayılacak kadar az ve değersiz olduğunu anlatmak üzere bir şey elde edemedim veya zerresine bile sahip olamadım manasında darbımesel olarak kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem lügatlerinde ve İslâm öncesi darbımesellerde hiçbir şeye sahip olmamak, en önemsiz ve ağırlıksız payı dahi elinde tutamamak durumu ما أصبت منه قطميرا veya ما أملك منه قطميرا ibareleriyle ifade edilmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, el-Kâmûsü’l-Muhît.

### Sami etimolojik katman

Dörtlü bir yapı arz eden قطمر kökü, Sami dillerindeki ikili قط kesme, koparma, küçük parça tabanının ses genişlemesi ve morfolojik türetimiyle açıklanmaktadır. İbranicede küçük parça, kırıntı ve kesinti bildiren qeteb veya qāṭan (küçük, ehemmiyetsiz olmak) kökleriyle semantik akrabalık taşır. Süryanicede qṭam / qṭāmā kül, ufalanmış toz zerresi veya kırıntı anlamına gelir ve bir varlığın ufalanıp maddeten sıfıra yaklaşan tortusunu adlandırır. Arapçada dörtlü kalıba aktarılan bu kök, hurma tarımının ve vaha hayatının sunduğu somut gözlemle birleşerek hurma çekirdeğinin üzerindeki mikro düzeydeki şeffaf zarı niteleyen teknik bir ada dönüşmüştür. Geniş Sami zeminindeki ufalanma, incelme ve toz zerresi haline gelme anlamı, Arap dilinde organik bir dokunun en ince sınırı ve ağırlıksız kılıfı biçiminde kristalleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith (Syriac Dictionary), Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قط kökünden rubâî genişleme | Kesme, ayırma ve sınır koyma bildiren ikili çekirdeğe kuşatma (ط) ve akışkan zar (م, ر) harflerinin eklenmesiyle elde edilen isim türevidir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice qṭāmā (kül, zerre) ve İbranice qṭn (küçük olmak) | Bir şeyin maddeten en ufak parçaya ayrılması ve ağırlığını yitirmesi anlam matrisi korunmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kesme ve ufalama kökleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قطمر | Anlamlı | İnce zar, kırıntı | Hurma çekirdeğinin üzerindeki şeffaf kabuk ve değersiz sayılan en küçük şey | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [قمطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) | Anlamlı | Biriktirmek, sıkıca bağlamak, çatmak | Kitap torbası veya mahfazası (kımtar); şiddetli, çatık kaşlı ve zorlu gün | Ters permütasyon; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قطمر | Merkez | En ince örtü, mikro kırıntı | Hurma çekirdeğini saran ve ağırlığı neredeyse sıfır olan şeffaf zardır; sahiplenilemeyecek kadar değersiz olanı gösterir | Varlık zeminindeki en alt mülkiyet ve tasarruf sınırıdır |
| [نقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B1.md) | Komşu | İğne ucu kadar delik, nokta | Hurma çekirdeğinin sırtındaki minik oyuk veya kuşun gagasıyla açtığı mikro çukurdur | Boyutsal olarak noktasal boşluğu ifade eder |
| [فتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%84.md) | Komşu | Bükülmüş lif, ince iplik | Hurma çekirdeğinin yarığındaki kıl inceliğindeki lif veya bükümdür | Çizgisel ve ipliksi boyutu anlatır |
| [خردل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%84.md) | Komşu | Tane, ağırlık birimi | Ağırlığı olan fakat insan ölçeğinde en küçük hacme sahip dane örneğidir | Hacimli ve tartılabilir zerre düzeyidir |
| [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) | Zıt | Tasarruf, mülkiyet, hâkimiyet | Bir varlık üzerinde dilediği gibi tasarruf etme, elde tutma ve hükmetme yetkisidir | قطمر kökünün zıddı olarak tam güç ve mülkiyet kudretini temsil eder |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قطمر | Hurma çekirdeği zarı, kırıntı | Varlığın mülkiyet sınırındaki en ince ve ağırlıksız örtüsü | Kesin |
| Latince | Pellicula, hilum | İnce zar, tohum üzerindeki bağ izi | Organik zarı ve tohum üzerindeki mikro izi karşılar ancak ontolojik mülkiyetsizlik vurgusu taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Pellicle, speck, whit | Son derece ince zar, zerre, kırıntı | Pellicle biyolojik örtüyü, whit ve speck ise hiçbir şeye tekabül etmeyecek kadar az olan miktarı verir | Güçlü |
| Almanca | Samenhäutchen, Quentchen | Tohum zarcığı, zerrecik | Samenhäutchen biyolojik katmanı, Quentchen ise hiçbir hükmü olmayan asgari parçayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Pellicule, fétu | İnce deri tabakası, çöp, kırıntı | Pellicule tohum zarını, fétu ise dikkate dahi alınmayan önemsiz kırıntıyı ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قطمر / İsim (قِطْمِير) | Mutlak mülkiyetsizlik, sıfır derecesinde acziyet ve en küçük tasarruf payından dahi yoksunluk | Allah dışındaki sahte ilahların, putların veya tabiat güçlerinin yaratılışta ve evrende en ufak bir zerreye bile hükmedemeyeceğini bildiren tevhid bağlamı (Fâtır [35:13](https://lisan.digital/tr/ayet/35:13.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid, rubûbiyet ve halk delili | Allah’tan başka varlıkların zâtî mülkiyet ve yaratma gücünün imkânsızlığı; illiyetin ve putların tesirinin mutlak sıfırlığı | Ontolojik yoksunluk ve müstakil tesir gücünün reddi |
| Fıkıh | Mülkiyetin tespiti ve gasp hukuku | Mal niteliği taşımayan (mütekavvim olmayan), alınıp satılamayacak kadar değersiz kırıntı ve çöplerin hukukî statüsü | İktisadî ve hukukî kıymeti bulunmayan en alt eşik |
| Tefsir | Temsilî anlatım ve meseller | Kur’an’daki üç mikro hurma metaforunun (kıtmîr, nakîr, fetîl) mukayesesi ve insana yönelik acziyet talimi | İlahî kudret karşısında mahlûkun zâtî sermayesizliği |
| Hadis | Zühd ve ahiret hesabı | Dünyanın Allah katındaki kıymetsizliğini ve kulun en küçük bir hak ihlalinden dahi sorgulanacağını beyan eden rivayetler | Zerre miktarındaki haksızlığın veya dünyanın önemsizliğinin tasviri |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ibadet | Mutlak acziyet göstergesi | Sahte ilahların yetkisizliğini ispat | Kulun Allah’tan gayrısına sığınmasının anlamsızlığını gösteren en alt ontolojik sınır | Kesin |
| İlmi | Varlık analizi ve biyoloji | Mikro koruyucu zar | Yaşam nüvesini çevreleyen sınır | Tohumun içindeki potansiyeli koruyan fakat kendi başına hayat üretemeyen en ince tabaka | Güçlü |
| Siyasi | Hâkimiyet ve meşruiyet | Sınırlı yetki | Sahte iktidarların mutlaklaşmasını engelleme | Yeryüzündeki hiçbir tiranın zâtî ve bağımsız bir mülkiyete malik olmadığını hatırlatan sınır | Güçlü |
| İktisadi | Değer ve mülkiyet teorisi | Sıfır ekonomik değer | Mal ve kıymet eşiğinin belirlenmesi | Mübadeleye konu olamayacak, tazmini gerekmeyecek ölçüde değersiz olan kırıntı seviyesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Limit sıfır, sonsuz küçük büyüklük ($\varepsilon \to 0$) | Matematiksel analizde sıfıra yaklaşan fakat mutlak yokluk olmayan, ancak herhangi bir reel büyüklük yanında ihmal edilen son derece küçük nicelik | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tam yoksunluk (hukukî iktidarsızlık ve mutlak sermayesizlik) | Hukukta bir öznenin hiçbir hak ve tasarruf yetkisine sahip olmadığı, mülkiyet ehliyetinin fiilen sıfırlandığı durum | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca hurma tarımına ait tarihsel ve yerel bir botanik terim ya da sıradan bir çer çöp sayarak soyut anlam derinliğini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | قطمر, mülkiyet ve yaratma iddiasında bulunan her türlü dünyevî ve ruhanî odağın ontolojik sermayesizliğini bildiren evrensel ve mutlak sıfır standardıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanların tabiat güçlerine, ruhbanlara, liderlere veya putlara vehmettikleri bağımsız güç yanılsamasını kıramamak; şirkin psikolojik ve felsefî kökenini deşifre edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tevhid teorisinde mülkiyetin bölünemezliğini ve Allah dışındaki tüm varlıkların mutlak muhtaçlığını (fakr) en somut nesne üzerinden zihne nakşettiği için hayati önemdedir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şirki reddeden, sahte şefaatçilerin ve ilahların acziyetini ortaya koyan, Allah’ın kâinattaki mutlak egemenliğini (mülk) anlatan tevhîdî ve itikadî ayetlerde belirleyicidir (özellikle Fâtır [35:13](https://lisan.digital/tr/ayet/35:13.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlıkların kendi başlarına bir etki ve güce sahip oldukları vehmini yıkar; aracılara sığınma ve onlara ilahî nitelikler atfetme yanılgısını temelden ortadan kaldırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Hurma çekirdeğini saran, soyulması kolay, ağırlığı ve direnci bulunmayan şeffaf, ince zar veya çekirdeğin sırtındaki beyaz lifli kırıntı.
- Soyut anlam: Mahlûkatın zâtî mülkiyet ve bağımsız tesir bakımından sahip olduğu payın mutlak sıfıra eşit olduğunu belgeleyen nihai ontolojik yoksunluk derecesi.
- Sistematik karşılık: Tevhid sisteminde mutlak mülkiyetin yalnızca Yaratıcıya ait olduğunu, O’nun dışındaki tüm güç merkezlerinin mülkiyet kümesindeki payının boş kümeye denk geldiğini bildiren negatif eşik.
- LaTeX modeli: $$\lim_{x \to M \setminus \{A\}} P(x) = \emptyset \quad \land \quad \mu(P(x)) < \varepsilon \implies \mu(P(x)) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M$ evrendeki bütün varlık ve otoriteler kümesini, $A$ mutlak mülk sahibi olan Allah'ı temsil eder. $M \setminus \{A\}$ ifadesi Allah dışındaki tüm sahte ilahları, aracıları ve yaratılmışları gösterir. $P(x)$, bu varlıkların müstakil mülkiyet ve tasarruf alanını ifade eder. Bu mülkiyetin ölçüsü $\mu(P(x))$, tanımlanabilecek en küçük pozitif büyüklük olan $\varepsilon$ (kıtmîr / en ince zar) eşiğinin dahi altında kalarak sıfıra eşitlenir; yani ontolojik olarak boş kümeye ($\emptyset$) tekabül eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Fatır 35:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/ayet/35:13.md) — قِطْمِيرٍ

يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ

Meal (IK): Gündüzü geceye girdirir, geceyi de gündüze girdirir. Güneşi ve ayı buyruğu altına almıştır, her biri belli bir süre için hareket eder. İşte bu, Rabbınız olan Allah’tır. Mülk O’nundur. O’ndan başka taptıklarınız ise hurma çekirdeğinin zarına bile malik değildirler.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kırıntı demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء
قنطر: القَنْطَرة: معروفة.
والقِنْطار؛ يقال: أربعون أوقية من ذهب أو فضة، ويقال: ثمانون ألف درهم عن ابن عباس. وعن السدي رطل من ذهب أو فضة، ويقال: هو بالسريانية مثل ملء جلد ثور ذهباً أو فضة. وبالبربرية: ألف مثقال من ذهب أو فضة.
وفي التصريف مخرجه على قول العرب، لأن الرجل يُقَنطر قِنطاراً، كل قطعة أربعون أوقية، كل أوقية وزن سبعة مثاقيل.
وبنو قَنْطُور: الترك، ويقال: إن قَنْطُوراء كانت جارية لإبراهيم عليه السلام، ولدت لإبراهيم أولاداً من نسلهم الترك والصين.
قطرب: القُطْرُبُ: الذكر من السعالي.
قرطب: المُقَرْطِبُ: الغضبان. وقَرْطَبَ: غضب. قال:
إذا رآني قد أتيت قَرْطَبا
وجال في جحاشه وطربا
المُطَرْطِبُ: الذي يدعو الحمر.
بطرق: البِطْرِيقُ: العظيم من الروم. والبِطريقُ: القائد لأهل الشام والروم.
قبطر: القُبْطُرِيّ: ضرب من الثياب.
قرطف: القَرْطفُ: قطيفة مخملة. قال:
عليه المنامة ذات الفـضـول		من الوهن والقَرْطَفُ المخمل
قمطر: القِمَطْرُ: الجمل الضخم. قال حميد:
قِمَطْرٌ يلوح الودع تحت لـبـانـه		إذا أرزمت من تحته الريح أرزما
ويوم قَمْطَرير: فاشي الشر. وشر قُماطِرِ، وقِمْطَر ومُقْمَطِرّ. قال أبو طالب.
وكنت إذا قوم رموني رميتهـم		بمسقطة الأحمال فقماء قِمْطَرِ
وتقول: اقْمَطَرَّت عليه الحجارة، أي: تراكمت، قالت الخنساء:
في جَوْفِ لحد مقيم قد تضمنه		في رمسه مُقْمِطرّاتٌ وأحجار
وأقْمِطْرارُ الشيء: إظلاله وتراكمه. والقِمْطيرُ: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر.
ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
والقِمَطْرُ أيضاً يوصف به الناقة لسرعتها وقوتها.
والقِمَطْرةُ: شبه سفط يسف من قصب.
قرمط: القَرْمَطةُ: دقة الكتابة، وتداني الحروف والسطور. والقَرْمَطَةُ في مشي القطوف.
والقُرمُوطُ: ثمرة الغضا، كالرمان. قال:
وينشز جيب الدرع عنها إذا مـشـت		خميل كقرموط الغضا الخضل الندي
يعني: ثديها.
قطمر: القِطْمير: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر. ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
قِرْطم: القُرْطُمُ: حب العصفر.
طمرق: الطُّمْرُوقُ: اسم من أسماء الخشاف، وجمعه: طمارِقة. قال:
دنا منه الشتاء فطار عنهـا		كما طارت طمارقةٌ ذراعا

##### Türkçe

القاف والطاء
قنطر: **القَنْطَرة**: bilinen (şey)dir.
Ve **القِنْطار**; denilir: altın veya gümüşten kırk **أوقية**; ve denilir: İbn Abbas’tan (rivayetle) seksen bin dirhem. Ve Suddî’den: altın veya gümüşten bir **رطل**. Ve denilir: o, Süryanice’de, bir öküz derisinin dolusu altın veya gümüş gibidir. Ve Berberice’de: altın veya gümüşten bin **مثقال**.
Ve tasrifte, Arapların sözüne göre onun mahreci (türeyişi) böyledir; çünkü adam **يُقَنطر** bir **قِنطاراً** (yapar); her parça kırk **أوقية**dir; her **أوقية** yedi **مثاقيل** ağırlığıdır.
Ve **بنو قَنْطُور**: Türklerdir; ve denilir: **قَنْطُوراء** İbrahim عليه السلام için bir cariye idi; İbrahim’e çocuklar doğurdu; onların neslinden Türkler ve Çin (geldi).

قطرب: **القُطْرُبُ**: سعالي’nin erkeği.

قرطب: **المُقَرْطِبُ**: öfkeli (olan). Ve **قَرْطَبَ**: öfkelendi. Dedi ki:
إذا رآني قد أتيت **قَرْطَبا**
وجال في جحاشه وطربا
**المُطَرْطِبُ**: eşekleri çağıran (kimse)dir.

بطرق: **البِطْرِيقُ**: Rum’dan büyük (olan). Ve **البِطريقُ**: Şam ehli ve Rum için kumandan.

قبطر: **القُبْطُرِيّ**: elbiselerden bir tür.

قرطف: **القَرْطفُ**: kadife (tüylü) bir **قطيفة**. Dedi ki:
عليه المنامة ذات الفـضـول		من الوهن و**القَرْطَفُ** المخمل

قمطر: **القِمَطْرُ**: iri deve. Humeyd dedi ki:
**قِمَطْرٌ** يلوح الودع تحت لـبـانـه		إذا أرزمت من تحته الريح أرزما
Ve **يوم قَمْطَرير**: şerri yaygın (olan). Ve **شر قُماطِرِ**; ve **قِمْطَر** ve **مُقْمَطِرّ**. Ebû Tâlib dedi ki:
وكنت إذا قوم رموني رميتهـم		بمسقطة الأحمال فقماء **قِمْطَرِ**
Ve dersin: **اقْمَطَرَّت** عليه الحجارة, yani: yığıldı. Hansâ dedi ki:
في جَوْفِ لحد مقيم قد تضمنه		في رمسه **مُقْمِطرّاتٌ** وأحجار
Ve **أقْمِطْرارُ** الشيء: onun gölgelemesi ve yığılmasıdır. Ve **القِمْطيرُ**: hurmadan onu çıkardığında, çekirdeğin, **القمع** ile birlikte ona tutunduğu (şey)dir.
Ve denilir: o, çekirdek ile hurma arasında bulunan **السحاة**dır.
Ve **القِمَطْرُ** ayrıca, sürati ve kuvveti sebebiyle dişi deve ile de vasfedilir.
Ve **القِمَطْرةُ**: kamıştan örülen, sepetimsi bir **سفط** benzeri.

قرمط: **القَرْمَطةُ**: yazının inceliği ve harflerin ve satırların birbirine yaklaşmasıdır. Ve kedilerin yürüyüşünde **القَرْمَطَةُ**.
Ve **القُرمُوطُ**: **الغضا** meyvesi; nar gibi. Dedi ki:
وينشز جيب الدرع عنها إذا مـشـت		خميل ك**قرموط** الغضا الخضل الندي
Yani: onun memesi.

قطمر: **القِطْمير**: hurmadan onu çıkardığında, çekirdeğin, **القمع** ile birlikte ona tutunduğu (şey)dir. Ve denilir: o, çekirdek ile hurma arasında bulunan **السحاة**dır.

قِرْطم: **القُرْطُمُ**: aspir tanesi.

طمرق: **الطُّمْرُوقُ**: **الخشاف** isimlerinden bir isimdir; çoğulu: **طمارِقة**. Dedi ki:
دنا منه الشتاء فطار عنهـا		كما طارت **طمارقةٌ** ذراعا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القِطْميرُ: الفوفَةُ التي في النواة؛ وهي القشرةُ الرقيقةُ، ويقال هي النُكتة البيضاء التي في ظهر النواة تنبت منها النخلة.

##### Türkçe

**القِطْميرُ**: çekirdekteki **الفوفَةُ**; o, ince kabuktur; ve denilir ki o, çekirdeğin sırtında bulunan beyaz noktadır; hurma ağacı ondan biter.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿والذين تدعون من دونه ما يملكون من قطمير﴾ [فاطر/13] أي: الأثر في ظهر النواة، وذلك مثل للشيء الطفيف.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi: ﴿Ve O’ndan başka çağırdıklarınız **قطمير**’den hiçbir şeye mâlik olmazlar﴾ [Fâtır/13] yani: çekirdeğin sırtındaki iz; ve bu, pek küçük şey için bir misaldir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القِطْمِيرُ والقِطْمارُ: شَقُّ النواة، وفي الصحاح: القِطْمِيرُ الفُوفة التي في النواة، وهي القِشْرة الدقيقة التي على النواة بين النواة والتمر، ويقال: هي النُّكْتة البيضاء التي في ظهر النواة التي تنبت منها النخلة. وما أَصبتُ منه قِطْميراً أَي شيئاً.

##### Türkçe

**القِطْمِيرُ** ve **القِطْمارُ**: çekirdeğin yarığıdır; ve Sıhâh’ta: **القِطْمِيرُ** çekirdekteki **الفُوفة**’dir; o, çekirdeğin üzerinde, çekirdek ile hurma arasında bulunan ince kabuktur; ve denilir: o, çekirdeğin sırtında bulunan, ondan hurma ağacının bittiği beyaz noktadır. Ve ondan bir **قِطْميراً** (bile) elde etmedim; yani bir şey (bile).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ط م ر * * القِطْمِيرُ * الفوفة التي في النواة وهي القشرة الرقيقة وقيل هي النكتة البيضاء التي في ظهر النواة تنبت منها النخلة

##### Türkçe

* ق ط م ر * * **القِطْمِيرُ** * çekirdekte bulunan fûfe; o, ince kabuktur. Ve denildi ki: o, çekirdeğin sırtında bulunan beyaz noktadır; hurma ağacı ondan biter.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القطمير، والقطمار، بكسرهما: شق النواة، كذا في المحكم، أو القشرة التي فيها، أو الفوفة التي في النواة، وهي القشرة الرقيقة، وفي بعض النسخ: الدقيقة، التي على النواة بين النواة والتمرة، كما في الصحاح، أو النكتة البيضاء التي في ظهرها أي النواة التي ينبت منها النخلة. ويستعمل للشيء الهين النزر الحقير، قال الله تعالى: ما يملكون من قطمير ويقال: ما أصبت منه قطميرا، أي شيئا. وقطمير، بالكسر: اسم كلب أصحاب الكهف، قاله ابن عباس، رضي الله عنهما، وهو القول المشهور. ونقل الصاغاني عن ابن كثير: هو قطمور، بالضم. وذكر الجوهري قمطر بعد هذا التركيب غير جيد لأنه ليس موضعه لأن الميم أصلية، والصواب ذكره بعد قمر، هكذا ذكره الصاغاني، وقلده المصنف في ذلك. ومقتضى إيراده بعد قمر بالقلم الأحمر يدل على أنه مما استدرك به على الجوهري، وكأن الجوهري لما خالف الترتيب صار في حكم من لم يذكره، وهذا غريب جدا، مع أن الجوهري يراعى الاختصار أكثر من الترتيب، ولا يتقيد له، حتى يرد عليه، فتدبر. وللبدر القرافي هنا كلام، راجعه.

##### Türkçe

**القطمير** ve **القطمار**, ikisinin de kesriyle: çekirdeğin yarığıdır; **المحكم**’de böyle. Yahut onun içinde bulunduğu kabuktur; yahut çekirdeğin içindeki **الفوفة**’dir; o, ince kabuktur. Bazı nüshalarda: “ince” ( **الدقيقة** ) [diye geçer]; çekirdeğin üzerinde, çekirdek ile hurma arasında olan; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Yahut onun (yani çekirdeğin) sırtındaki beyaz noktadır; yani ondan hurma ağacının bittiği çekirdek.

Ve değersiz, az, hakir şey için kullanılır. Allah Teâlâ dedi ki: “**ما يملكون من قطمير**”. Ve denilir: “**ما أصبت منه قطميرا**”, yani bir şey.

Ve **قطمير**, kesirle: Ashâb-ı Kehf’in köpeğinin adıdır; bunu İbn Abbâs, Allah ikisinden de razı olsun, söylemiştir; ve bu meşhur görüştür. **الصاغاني**, İbn Kesîr’den nakletti: o, zamme ile **قطمور**’dur.

Ve **الجوهري**, bu terkibin ardından **قمطر**’ı zikretti; iyi değildir; çünkü onun yeri değildir; zira **الميم** aslîdir. Doğrusu, onu **قمر**’den sonra zikretmektir; **الصاغاني** onu böyle zikretti; musannif de bu hususta onu taklit etti.

Ve onun **قمر**’den sonra kırmızı kalemle zikredilmesinin gereği, onunla **الجوهري** üzerine istidrâk edilenlerden olduğuna delâlet eder. Sanki **الجوهري**, tertibe muhalefet edince, onu zikretmemiş hükmünde oldu; bu ise pek gariptir. Bununla beraber **الجوهري**, tertipten daha çok ihtisarı gözetir; ona bağlanmaz; ta ki ona reddedilsin. Öyleyse düşün.

Ve **القرافي**’nin burada bir sözü vardır; ona müracaat et.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قِطْمِيرٌ
قِطْمِيرٌ ذ (S, K) and قِطْمَارٌ (K) The cleft (شَقّ) of a date-stone: (M, K:) or the integument (قِشْرَة) that is upon it (فِيهَا): (K:) the thin skin (S, K) called فُوفَة, which is upon a date-stone, (S,) between the stone and the date itself: (K:) or the white point [i. e. the embryo] in the back of the date-stone, (S, K,) from which [when it is sown] the palm-tree grows forth. (S.) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) A small, mean, paltry, contemptible, thing. So the former signifies in the Kur, xxxv. 14. One says also مَا أَصَبْتُ مِنْهُ قِطْمِيرًا, meaning, (assumed tropical:) I obtained not of him, or it, anything. (TA.)

##### Türkçe

قِطْمِيرٌ
قِطْمِيرٌ ذ (S, K) ve قِطْمَارٌ (K): bir hurma çekirdeğinin yarığı (**شَقّ**): (M, K:) yahut onun üzerindeki (**فِيهَا**) örtü (**قِشْرَة**): (K:) hurma çekirdeğinin üzerinde bulunan, (S, K) **فُوفَة** denilen ince deri; (S,) çekirdek ile hurmanın kendisi arasında: (K:) yahut hurma çekirdeğinin arkasındaki beyaz nokta [yani embriyo], (S, K,) ki ondan [ekildiği zaman] hurma ağacı çıkar. (S.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecazî farz olunan:) küçük, bayağı, değersiz, hakir bir şey. Kur’ân, xxxv. 14’te önceki bununla mânâlanır. Şöyle de denir: مَا أَصَبْتُ مِنْهُ قِطْمِيرًا, mânâsı, (mecazî farz olunan:) ondan, yahut ondan (o şeyden), hiçbir şey elde etmedim. (TA.)

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قطمر
قَطْمَرَ - يُقَطْمِرُ - قِطْمِيْر
قَطْمَرَ - يُقَطْمِرُ + الكائن أو الشيء: يصير على شكل قشرة رقيقة جداً كغشاء نواة التمرة، أو غشاء لحاء البصل، أي طبقة وحيدة رقيقة من الخلايا
قِطْمِيْر: اسم فعل من " قَطْمَرَ - يُقَطْمِرُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول: القشرة الرقيقة التي في ظهر نواة التمرة  تنبت منها النخلة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" النحافة وصغر الحجم والسمك"، وهي:
ضَمَرَ - يَضْمُرُ، عَجِفَ - يَعْجَفُ (عَجُفَ - يَعْجُفُ)، ضَرِعَ - يَضْرَعُ، رَقَّ - يَرِقُّ، سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ، قَطْمَرَ - يُقَطْمِرُ
قطمير
 	﴿يولج الليل في النهار ويولج النهار في الليل وسخر الشمس والقمر كل يجري لأجل مسمى ذلكم الله ربكم له الملك والذين تدعون من دونه ما يملكون من قطمير(13)﴾ فاطر
مختار الصحاح
● [قطمر] ق ط م ر: القِطْمِيرُ الفوفة التي في النواة وهي القشرة الرقيقة وقيل هي النكتة البيضاء التي في ظهر النواة تنبت منها النخلة
معجم الفرائد القرآنية:
ق ط م ر
" قِطْمِيرٍ" في قوله تعالى :" وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ" (13) فاطر .
القطمير: هو لفافة النواة، ويضرب بها مثلا في القلة .
الراغب
قطمر
- قال تعالى: }والذين تدعون من دونه ما يملكون من قطمير{ [فاطر/13] أي: الأثر في ظهر النواة، وذلك مثل للشيء الطفيف.
لسان العرب
● - قطمر: القِطْمِيرُ والقِطْمارُ: شَقُّ النواة، وفي الصحاح: القِطْمِيرُ  الفُوفة التي في النواة، وهي القِشْرة الدقيقة التي على النواة بين  النواة والتمر، ويقال: هي النُّكْتة البيضاء التي في ظهر النواة التي تنبت  منها النخلة. وما أَصبتُ منه قِطْميراً أَي شيئاً.
مقاييس اللغة:
و(القِطْمِير): الحبّة في بَطن النواة
القاموس المحيط:
القِطْمِير والقِطْمار، بكسرهما شَقُّ النَّواةِ، أوِ القِشْرَةُ التي فيها، أوِ القِشرَةُ الرَّقيقَةُ بين النَّواةِ والتَّمْرَةِ، أو النُّكْتَةُ البَيْضاءُ في ظَهْرِها. وقِطْمِيرٌ كَلْبُ أصحابِ الكَهْفِ. ابنُ كَثيرٍ هو قُطْمُورٌ. وذِكْرُ الجَوْهَرِي قَمْطَرَ بعدَ هذا التَّرْكيبِ غيرُ جَيِّدٍ، والصوابُ بعدَ قَمَرَ.
تاج العروس:
ق - ط - م - ر
القِطْمِيرُ والقِطْمَارُ بكسرِهِما : شَقُّ النَّوَاةِ كذا في المُحْكَم أَو القِشْرَةُ الَّتي فيها أَو الفُوفَةُ التي في النَّواةِ وهي القِشْرَةُ الرَّقِيقَةُ وفي بعض النُّسخ : الدَّقِيقَةُ التي على النَّوَاةِ بَيْنَ النَّواةِ والتَّمْرَةِ كما في الصحاح أَو النُّكْتَةُ البَيْضَاءُ التي في ظَهْرِها أَي النّواة التي يَنْبُتُ منها النَّخْلَةُ . ويُسْتَعْمَل للشَّيْءِ الهَيِّنِ النَّزْرِ الحَقِيرِ قال الله تعالى : مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ ويقال : ما أَصَبْتُ منه قِطْمِيراً أَي شيئاً . وقِطْمِيرٌ بالكَسْر : اسمُ كَلْب أَصْحابِ الكَهْفِ قاله ابنُ عَبّاسٍ رضي الله عنهما وهو القَوْل المَشْهُور . ونَقَلَ الصاغَانيّ عن ابنِ كَثِيرٍ : هو قُطْمُورٌ بالضَّمَّ . وذِكْر الجوهَرِيِّ قَمْطَرَ بعد هذا التَّركيبِ غَيْرُ جَيِّد لأَنَّه ليس مَوْضِعَه لأَنّ المِيم أَصْلِيَّة والصَّوابُ ذِكْرُه بعد قَمَرَ هكذا ذكره الصاغَانيّ وقَلَّدَه المصنّف في ذلك . ومُقْتَضَى إِيرادِه بَعْدَ قَمَر بالقَلَمِ الأَحْمَرِ يَدُلّ على أَنّه ممّا اسْتُدْرِك به على الجَوْهَرِيّ وكأَنّ الجوهَرِيّ لَمّا خالَفَ التَّرْتِيبَ صارَ في حكم مَنْ لم يَذْكُرْه وهذا غَرِيبٌ جِدّاً مع أَنّ الجوهَرِيّ يُرَاعِى الاخْتِصَارَ أَكْثَرَ من التَّرْتِيب ولا يَتَقَيِّد له حتَّى يَرِدَ عليه فتَدَبَّر . ولِلبَدْرِ القَرافيّ هُنَا كلامٌ راجِعْه

##### Türkçe

قطمر
**قَطْمَرَ** - **يُقَطْمِرُ** - **قِطْمِيْر**
**قَطْمَرَ - يُقَطْمِرُ** + canlı veya şey: hurma çekirdeğinin zarı gibi, yahut soğan kabuğunun zarı gibi, yani hücrelerin tek bir ince tabakası olmak üzere, çok ince bir kabuk şeklinde olur.
**قِطْمِيْر**: “**قَطْمَرَ - يُقَطْمِرُ**”dan isim-fiildir: ve o da mef‘ûl manasında: hurma çekirdeğinin sırtında bulunan, hurma ağacının ondan bittiği ince kabuk.
Ve lafız, “incelik ve hacmin ve kalınlığın küçüklüğü” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**ضَمَرَ - يَضْمُرُ**، **عَجِفَ - يَعْجَفُ** (**عَجُفَ - يَعْجُفُ**)، **ضَرِعَ - يَضْرَعُ**، **رَقَّ - يَرِقُّ**، **سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ**، **قَطْمَرَ - يُقَطْمِرُ**
قطمير
 	﴿Geceyi gündüze sokar ve gündüzü geceye sokar; güneşi ve ayı boyun eğdirdi; her biri belirlenmiş bir süreye kadar akar; işte bu, Rabbiniz Allah’tır; mülk O’nundur; O’ndan başka çağırdıklarınız **قطمير**’den bir şeye sahip olmazlar (13)﴾ فاطر
مختار الصحاح
● [قطمر] ق ط م ر: **القِطْمِيرُ** çekirdekte olan **الفوفة**’dir; o, ince kabuktur. Ve denildi ki: çekirdeğin sırtında bulunan beyaz noktadır; hurma ağacı ondan biter.
معجم الفرائد القرآنية:
ق ط م ر
“**قِطْمِيرٍ**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “Ve O’ndan başka çağırdıklarınız **قِطْمِيرٍ**’den bir şeye sahip olmazlar” (13) فاطر .
**القطمير**: çekirdeğin sargısıdır; ve azlıkta onunla misal vurulur.
الراغب
قطمر
- Yüce Allah dedi: ﴿Ve O’ndan başka çağırdıklarınız **قطمير**’den bir şeye sahip olmazlar﴾ [فاطر/13] yani: çekirdeğin sırtındaki iz; ve bu, pek küçük şey için bir misaldir.
لسان العرب
● - قطمر: **القِطْمِيرُ** ve **القِطْمارُ**: çekirdeğin yarığıdır. Ve **الصحاح**’ta: **القِطْمِيرُ** çekirdekte olan **الفُوفة**’dir; o, çekirdeğin üzerinde, çekirdek ile hurma arasında bulunan ince kabuktur. Ve denilir: hurma ağacının ondan bittiği, çekirdeğin sırtında bulunan beyaz noktadır. Ve ondan **قِطْميراً** elde etmedim; yani bir şey.
مقاييس اللغة:
Ve (**القِطْمِير**): çekirdeğin karnındaki tanedir.
القاموس المحيط:
**القِطْمِير** ve **القِطْمار**—ikisinin de kesresiyle—çekirdeğin yarığıdır; yahut onda bulunan kabuktur; yahut çekirdek ile hurma arasında bulunan ince kabuktur; yahut onun sırtındaki beyaz noktadır. Ve **قِطْمِيرٌ**: mağara arkadaşlarının köpeğidir. İbn Kesîr: o **قُطْمُورٌ**’dur. Ve **الجوهري**’nin bu terkibin ardından **قَمْطَرَ**’yı zikretmesi iyi değildir; doğrusu **قَمَرَ**’dan sonradır.
تاج العروس:
ق - ط - م - ر
**القِطْمِيرُ** ve **القِطْمَارُ**—ikisinin de kesresiyle—çekirdeğin yarığıdır; **المُحْكَم**’da böyle. Yahut onda bulunan kabuktur; yahut çekirdekte olan **الفُوفَة**’dir ve o ince kabuktur. Bazı nüshalarda: **الصحاح**’ta olduğu üzere, çekirdeğin üzerinde, çekirdek ile hurma arasında bulunan ince olan. Yahut onun sırtındaki beyaz noktadır; yani hurma ağacının ondan bittiği çekirdek. Ve değersiz, az, hakir şey için kullanılır. Allah Teâlâ dedi: “**مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ**”. Ve denilir: ondan **قِطْمِيراً** elde etmedim; yani bir şey. Ve **قِطْمِيرٌ**—kesreyle—mağara arkadaşlarının köpeğinin adıdır; bunu İbn Abbas رضي الله عنهما söyledi; ve bu meşhur görüştür. Ve **الصاغانيّ**, İbn Kesîr’den nakletti: o, dammeyle **قُطْمُورٌ**’dur. Ve **الجوهَرِيّ**’nin bu terkibin ardından **قَمْطَرَ**’yı zikretmesi iyi değildir; çünkü onun yeri değildir; çünkü **المِيم** aslîdir. Doğrusu, onu **قَمَرَ**’dan sonra zikretmektir; **الصاغَانيّ** bunu böyle zikretti ve musannif de bu hususta onu taklit etti. Ve onu **قَمَر**’dan sonra kırmızı kalemle irad etmenin gereği, onunla **الجَوْهَرِيّ** üzerine istidrâk edilenlerden olduğuna delalet eder. Sanki **الجوهَرِيّ** tertibe muhalefet edince, onu zikretmemiş kimse hükmüne girdi; bu ise, **الجوهَرِيّ** tertipten daha çok ihtisarı gözettiği ve ona bağlı kalmadığı hâlde, kendisine varıncaya kadar ona bağlanmadığı için, pek gariptir; öyleyse düşün. Ve **لِلبَدْرِ القَرافيّ**’nin burada bir sözü vardır; ona müracaat et.
