# قعب (ق-ع-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B9%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ع - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و القاف والباء
)ع ق ب، ع ب ق، ب ع ق، ب ق ع، ق ب ع، ق ع ب كلهن مستعملات( عقب: العَقَبُ: العَصَب الذي تُعْمَل منه الأوتار، الواحدةُ عَقَبةٌ، وخِلاف ما بَيْنَه وبين العَصَبِ أن العَصَبَ يَضربُ إلى صُفْرةٍ والعَقَبُ يضرب إلى بياض وهو أصْلَبُها وأمتَنُها.
والعَقِبُ: مُؤخَّرُ القَدَمِ، تُؤَنَثّهُ العَربُ، وتميمٌ تُخَفِّفُه. وتجمعُ على أعقابِ، وثلاثُ أَعْقِبة. وعَقِبُ الرجل: وَلَدُه وولد وَلَدُه الباقونَ من بَعْدِه. وقَوْلُهم: لا عَقِبَ له: أي لم يَبْقَ له ولدٌ ذَكَرٌ.
وتقول: وَلىَّ فلان على عَقِبهِ وعَقِبَيهِ: أي أخَذَ في وَجْهٍ ثم انثنَى راجعِاً. والتَّعْقيبُ: انصرافك راجعاً من أمْرٍ أرَدْتَه أو وَجْهٍ. والمُعَقِّبِ: الذي يتتبع عَقِبَ إنسانٍ في طلب حَقٍ أو نحوه، قال لبيد:
حتّى تَهَجَّرَ في الرَّواحِ وهاجَه		طَلَبُ المُعَقِّبِ حَقَّهُ المَظلـوُمُ

وقوله عز وجل: "ولم يُعَقّبْ" أي لم يَنْتظرْ. والتَّعقيبُ: غَزْوةٌ بعد غَزوةٍ بعد غزوةٍ وسَيْر بعد سيرٍ. وقوله عز وجل: "لا مُعَقّبَ لحكمه" أي لا راد لقضائه. والخَيْلُ تُعَقَّبُ في حُضْرِها إذا لم تَزْدَدْ إلا جودةً. ويقال للفرس الجواد: إنه لذو عَقْوٍ وذو عَقْبٍ، فعَفْوُه أول عَدْوِه، وعَقْبُه ان يعقب بحضرٍ أشد من الأول، قال:
لا جَرْىَ عندَكَ في عَقْبٍ وفي حُضُرِ
وكُلُّ شيءٍ يُعْقِبُ شيئاً فهو عَقيبُه كقولك: خَلَفَ يَخْلُفُ بمنزلة اللَّيْلِ والنَّهار إذا قضى أحدُهُما عَقِبَ الآخر فهما عقيبان كل واحدٍ منهما عَقيبُ صاحبه، ويَعْتقَبِان ويَتَعاقَبانِ: إذا جاء أحدُهُما ذَهَبَ الآخر. وعَقَبَ اللَّيْل النَّهارَ والنهارُ الليل: أي خَلَفَه. وأتى فُلانٌ إلى فلانٍ خَبَراً فَعَقَبَ بخير منه أي أردَفَ. ويقال: عَقَّبَ أيضاً مشدداً.
قال: فَعَقَبْتُمْ بَذَنوبٍ غير مَرّ وقال أبو ذؤيب:
أوْدَى بَنِيّ وأعقبونيِ حَسْرَةً		بعدَ الرُّقادِ وعَبْرَةً ما تُقْلِعُ
قوله: فأعْقَبونيِ مُخالِفٌ للألفاظ المُتَقَدِّمَة ومُوافِقٌ لها في مَعْنىً. ولَعَلَّهما لُغَتان. فمَنْ قال عَقب لا يَقْولُ أعْقَبَ كمن قال: بَدَأتُ به لا يقول: أبْدَأتُ، قال جرير:
عَقَبَ الرَّذاذُ خِلافَهم فـكـأنّـمـا		بَسَطَ الشَّواطِبُ بَءٍ بينهنّ حَصيرا
وعَقِبُ الأمِر: آخِرَه، قال:
مَحْذُورُ عَقبِ الأمر في التّنادي
ويجمع أعقابَ الأمور. وعاقِبَةُ كلَّ شَيءٍ: آخرُه، وعاقِبُ أيضاً بلا هاء ويُجْمَعُ عَواقِبَ وعُقُباً. ويقال: عاقِبةٌ وعَواقِبُ وعاقِبٌ وعُقَّبٌ مُشددٌ ومُخفَّفٌ
تقُولُ لـي مـيّالة الـذّوائبِ		كَيْف أخي في عُقَبِ النَّوائبِ
وأَعْقَبَ هذا الأمرُ يُعْقِبُ عُقْباناً وعُقْبىَ، قال ذو الرمة:
أعاذِلُ قد جرَّبتُ في الدهر ما مَضىَ		ورَوَّأْتُ في أعقابِ حقٍّ وبـاطِـلِ
يعني أواخره. وأعْقَبَه الله خيراً منه والاسم العُقْبىَ شِبْهُ العِوَض والبَدل.
وأعْقَبَ هذا ذاك: أي صارَ مَكانَه. وأعْقَبَ عِزَّه ذلاً: أي ابْدَلَ منه، قال:
كم من عزيزٍ أعْقَبَ الذُلّ عِزُّه		فأصْبحَ مَرْحوماً وقد كان يُحْسَدُ
والبئر تُطْوَى فتُعْقَبُ الحوافي بالحجارة من خلفها، تقول: أعَقْبتُ الطَّيَّ. وكلُّ طَرائِقَ يكون بعضها خَلْفَ بعض فهي أعقابٌ، كأنَّها مَنْضودة، عَقِباً على عَقِبٍ، قال الشماخ:
أعقابُ طيٍّ على الأثباجِ منضودِ
يصف طرائق شَحْم ظهر النّاقِة. وقد استَعْقبتُ من كذا خيراً وشراً. واستَعْقَبَ من أمره النَّدامةَ. وتَعَقَّبَ بمعناه. وتَعَقَّبْتُ ما صَنَعَ فُلانٌ: أي تَتَبَّعْتُ أثره. والرجلان يتعاقَبانِ الرُّكوبَ بينهما والأمر، يَرْكَبُ هذا عقبةً وهذا عُقْبَةً. والعُقْبَةُ فيما قدروا بينهما فَرسْخِان.
والعُقوبةُ: اسم المُعاقَبةِ، وهو أن يَجْزيَه بعاقبِة ما فَعَلَ من السوء، قال النابغة:
ومَنْ عَصاَكَ فَعاقِبْهُ مُـعـاقَـبَةً		تَنْهَى الظَّلُومَ ولا تَقَعُدْ على ضَهَدِ
والعُقْبَة: مَرْقَةٌ تَبْقَى في القِدَر المُعارَةِ إذا رَدُّوها إلى صاحبها. وفلانٌ وفلانٌ يُعَقّبانِ فلاناً: إذا تعاونا عليه، وقوله تعالى: " له مُعَقِّباتٌ من بين يديه ومن خلفه يَحْفَظْونَه من أمر الله" أي يحفظونه بأمر الله.
والعَقَبَةُ: طَريقٌ في الجَبَل وَعْرٌ يُرْتَقَى بمَشقةٍ وجمعُه عَقَبٍ وعِقابٌ.
والعقابُ: طائِرٌ، تُؤنِّثُها العَرَبُ إذا رأته لأنها لا تُعَرفُ إناثُها من ذُكُورِها، فإذا عرفت قيل: عُقابٌ ذَكَرَ. ومثله العَقْربُ، ويُجمعُ على عِقبانٍ وثلاث أعْقُبٍ.
والعُقابُ: العَلَمُ الضَّخمُ تشبيهاً بالعُقابِ الطائر، قال الراجز:
ولحق تَلْحَقُ من أقرابـهـا		تحت لِواء المَوْتِ أو عُقابِها
والعُقابُ: مَرْقىً في عُرْض جَبَلٍ، وهي صخرةٌ ناتِئةٌ ناشِزةٌ، وفي البئر من حولها، ورُبمَّا كانت من قَبلِ الطَّي، وذلك أن تَزُولَ الصَّخْرةٌ من مَوْضِعِها.
والمُعْقِبُ: الذي يَنْزل في البِئِر فيرفَعُها ويُسَوِّيها.
وكل ما مَرَّ من العُقَاب نجمعه عِقْبان. واليَعْقُوبُ: الذَّكَرُ من الحَجَل والقطا، وجمعه يَعاقيبُ. ويَعْقُوبُ: اسم اسرائيل، سمي به لأنه وُلِدَ مع عَيصُو أبي الروم في بطنٍ واحد.
وُلِدَ عَيصُو قَبْلَه، ويَعْقُوبُ مُتَعَلِّقٌ بعَقِبِه خرجا معاً. واشتِقاقه من العَقِبِ. وتسمى الخيل يعاقيب لسُرْعَتِها. ويقال: بل سُمِّيَتْ بها تشبيهاً بيَعاقيبِ الحَجَل. ومن أنْكَرَ هذا احتج بأن الطَّيْرَ لا تَرْكُضُ ولكن شبه بها الخَيْلُ، قال سلامة بن جندل:
وَلّى حَثيثاً وهذا الشَّيبُ يَتْبَعُـهُ		لو كان يُدرِكُه رَكْضُ اليعَاقيبِ
ويقال: أراد بالتعاقيب الخَيْلَ نَفْسَها اشتِقاقاً من تعقيب السَّير والغَزْوِ بعد الغَزْوِ. وامرأةٌ مِعْقابٌ: من عادتها أن تَلِدَ ذَكَراً بعد أنثى. ومِفعال في نَعْت الإناث لا تدخله الها.
وفي الحديث: "قَدِمَ رسُول الله -صلى الله عليه وسلم- نَصارى نجرانَ: السَّيِّدُ والعاقِبُ"، فالعاقِبُ من يَخْلُف السيد بعده.
عبق: العَبَاقِيَةُ على تَقدير عَلانِية. الرجل ذو شَرٍَّ ونُكْرٍ، قال:
أَطَفّ لها عَبِاقِيَةٌ سَـرَنْـدَى		جَريءُ الصَّدْرِ مُنْسَطِ اليَمينِ
والعَبق: لُزُوق الشيء بالشيء وامرأةٌ عَبْقَةٌ ورجلٌ عَبِقٌ إذا تَطيَّب بأدنْى طِيبِ فَبقيَ ريحه أياماً، قال:
عَبِقَ العَنْبَرُ والمِسْـك بـهـا		فهي صَفراء كعُرْجُون القَمَرْ
أي لَزِق.
قعب: القَعْبُ: القدَحُ الغَليظُ، ويجمع على قِعابٍ، قال:
تلكَ المكارمُ لا قَعْبانِ من لَبَنٍ		شِيبَا بماءٍ فعَادَا بعد أبْـوالا
والقَعْبَةُ: شِبُْ حُقَّةٍ مُطْبَقةٍ يكون فيه سَويقُ المرء. والتَّقعيبُ في الحافِر: إذا كان مُقَعَّباً كالقَعْبَةِ في استدارتها، وهكذا خلْقَتُه، قال العجاج:
ورُسُغاً وحافِراً مَقَعّباً
وأنشد ابن الأعرابي:
يَتْرُكَ خَوّارَ الصَّفا رَكُوبا		بمُكْرَباتٍ قَعَّبَتْ تَقْعيبـا
قبع: قَبَعَ الخنِزيرُ بصوته قَبْعاً وقُباعاً. وقَبَعَ الإنسان قُبُوعاً: أي تَخَلَّفَ عن أصحابه.
والقَوابعُ: الخَيْلُ المَسْبُوقُة قد بقيت خلف السابق، قال:
يُثابِرُ حتّى يْتُرَك الخَيْلَ خَلْفَـهُ		قَوابعَ في غُمَّى عَجاجِ وعثِيرَ
والقُباعُ: الأحْمَقُ. وقُباعُ ابن ضبة كان من أحْمَقِ أهل زَمانِه يضرب مَثَلاً لكل أحْمَقَ.
ويقال يا ابن قابعاءَ. ويا ابن قُبَعَةَ، يوصف بالحُمْق. ومن النساء القُبَعَةُ الطُّلَعَةُ: تَطْلُعُ مرةً وتَقْبَعُ أُخْرى فتَرجعُ.
وقَبيعَةُ السَّيفْ: التي على رأس القائِم، ورُبمَّا اتخذَت القَبيعةُ من الفِضَّةِ على رأس السِّكيَّن. وقُبَعُ: دُوَيِّبَّةٌ، يقال من دَوابِّ البَحْر، قال:
مأُبالي أن تَشَـذَّرْتَ لـنـا		عادِياً أم بالَ في البَحْرِ قُبَعْ
وقَبَعْتُ السِّقاء: إذا جَعَلَتْ رَأسهُ فيه وجَعَلتُ بَشَرتَه الداخِلةَ.
بعق: البُعاقُ: شدَّة الصَّوتِ. بَعَقَتِ الإبلُ بُعاقاً. والمَطَر الباعقُ: الذي يِفاجِئُكَ بشدةٍ، قال:
تَبَعَّقَ فيه الوابلُ المُتَهطّلُ
والإنبعِاقُ: أن يَنْبِعقَ الشَّيء عليك مُفاجَأةً، قال أبو دُؤاد:
بَينمَا المَرْءُ آمنـاً راعَـه را		ئِع حَتْفٍ لم يَخْشَ منه انبعِاقَهْ
وقال:
تَيَّممْتُ بالكِدْيَوْنِ كيلا يَفُوتَـنـي		من المَقْلةِ البَيْضاء تَفريطُ باعِقِ
الباعِقُ: المُؤَذِّنُ إذا انْبَعَقَ بَصوْتهُ. والكِدْيَونُ يقال الثَّقيلُ من الدَّوابِّ. وبَعَقْتُ الإبلَ: نَحَرْتُها.
بقع: البَقَعُ: لَوْنٌ يُخالفُ بَعْضُهَ بعضاً مثل الغُرابِ الأسْوَد ِفي صَدْرِه بيَاض، غُرابٌ أبْقَعُ وكلَلْبٌ أبْقَعُ.
والبُقْعَةُ: قِطعةٌ من أرضٍ على غَير هَيْأة التي على جَنْبِها. كل واحِدةٍ منها بُقْعةٌ، وجمعُها بقاعٌ وبُقَعٌ. والبَقيعُ: موضعٌ من الأرض فيه أرُومُ شَجَرٍ من ضُرُوبٍ شتى، وبه سُمِّيَ بَقيعُ الغَرْقَدِ بالمدينة.
والغَرْقُدُ: شَجَرٌ كان ينبت هُناك، فبَقِيَ الاسمُ مُلازِماً للمَوْضِع وذَهَبَ الشجر. والباقِعَةُ: الدّاهِيةُ من الرجال. وبَقَعَتْهُمْ باقِعَةُ من البواقع: أي داهِيَةٌ من الدواهي.
وفي الحديث: "يُوشِكُ أن يَعْمَلَ عَلَيْكُمْ بُقعانُ أهْلِ الشّامِ" يُريدُ خَدَمُهُم لبياضهم، وشَبَّهَهُمْ بالشيء الأبْقَعِ الذي فيه بَياضٌ، يعني بذلك الرُّومَ والسُّودانَ.

##### Türkçe

باب **العين** و **القاف** و**الباء**
(**ع ق ب**، **ع ب ق**، **ب ع ق**، **ب ق ع**، **ق ب ع**، **ق ع ب** hepsi kullanımdadır) **عقب**: **العَقَبُ**: kirişlerin yapıldığı sinir; bir tanesi **عَقَبةٌ**’dir. Onunla sinir arasındaki farkın zıddı şudur ki: sinir sarılığa çalar, **العَقَبُ** ise beyazlığa çalar; o, onların en serti ve en sağlamıdır.
Ve **العَقِبُ**: ayağın arkasıdır; Araplar onu müennes yapar; Temîm ise onu hafifletir. Ve **أعقابِ** üzerine cem‘ olunur; ve üç **أَعْقِبة**. Ve **عَقِبُ** erkeğin: ondan sonra kalan oğlu ve oğlunun oğullarıdır. Ve onların sözü: “**لا عَقِبَ له**”: yani ona erkek evlat kalmadı.
Ve dersin: falanı **على عَقِبهِ** ve **عَقِبَيهِ** üzerine veli kıldı: yani bir yöne girdi, sonra dönüp geri döndü. Ve **التَّعْقيبُ**: istediğin bir işten yahut bir yönden geri dönerek ayrılmandır. Ve **المُعَقِّبِ**: bir hakkı yahut benzerini istemede bir insanın izini takip eden kimsedir. Lebîd dedi ki:
حتّى تَهَجَّرَ في الرَّواحِ وهاجَه		طَلَبُ المُعَقِّبِ حَقَّهُ المَظلـوُمُ

Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “**ولم يُعَقّبْ**” yani beklemedi. Ve **التَّعقيبُ**: bir gazveden sonra gazve, sonra gazve; ve bir yürüyüşten sonra yürüyüştür. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “**لا مُعَقّبَ لحكمه**” yani hükmüne geri çeviren yoktur. Ve atlar, yalnızca daha iyi olmaktan başka artmadıkları vakit, kendi **حُضْر**’larında **تُعَقَّبُ** edilir. Ve cins at için denir: muhakkak o **ذو عَقْوٍ** ve **ذو عَقْبٍ** sahibidir; onun **عَفْوُه**’u koşusunun evvelidir; ve onun **عَقْبُه**’u, ilkinden daha şiddetli bir **حُضْر** ile peşinden gelmesidir. Dedi ki:
لا جَرْىَ عندَكَ في عَقْبٍ وفي حُضُرِ
Ve her şey ki bir şeyi **يُعْقِبُ** eder, o onun **عَقيبُه**’udur; senin “**خَلَفَ يَخْلُفُ**” demen gibi; gece ve gündüz menzilesinde: ikisinden biri bitirdiğinde öteki onun ardından gelir; böylece ikisi **عقيبان**’dır; her biri, arkadaşının **عَقيبُ**’idir. Ve **يَعْتقَبِان** ve **يَتَعاقَبانِ**: ikisinden biri geldiğinde öteki gittiği vakit. Ve gece gündüzü **عَقَبَ** etti ve gündüz geceyi: yani onu **خَلَفَ** etti. Ve falan, falana bir haber getirdi de ondan daha hayırlısıyla **فَعَقَبَ** etti: yani peşine ekledi. Ve ayrıca şeddeli olarak **عَقَّبَ** denir.
Dedi ki: فَعَقَبْتُمْ بَذَنوبٍ غير مَرّ وقال أبو ذؤيب:
أوْدَى بَنِيّ وأعقبونيِ حَسْرَةً		بعدَ الرُّقادِ وعَبْرَةً ما تُقْلِعُ
Onun sözü: “**فأعْقَبونيِ**” önceki lafızlara muhaliftir ve bir mânâda onlara muvafıktır. Belki ikisi iki lugattır. Öyleyse kim **عَقب** derse **أعْقَبَ** demez; “**بَدَأتُ به**” diyenin “**أبْدَأتُ**” dememesi gibi. Cerîr dedi ki:
عَقَبَ الرَّذاذُ خِلافَهم فـكـأنّـمـا		بَسَطَ الشَّواطِبُ بَءٍ بينهنّ حَصيرا
Ve **عَقِبُ** işin: onun sonudur. Dedi ki:
مَحْذُورُ عَقبِ الأمر في التّنادي
Ve işlerin **أعقاب**’ı üzerine cem‘ olunur. Ve her şeyin **عاقِبَةُ**’si: onun sonudur; ve ayrıca hâ’sız **عاقِبُ**; ve **عَواقِبَ** ve **عُقُباً** üzerine cem‘ olunur. Ve denir: **عاقِبةٌ** ve **عَواقِبُ**; ve **عاقِبٌ** ve şeddeli ve hafifletilmiş **عُقَّبٌ**:
تقُولُ لـي مـيّالة الـذّوائبِ		كَيْف أخي في عُقَبِ النَّوائبِ
Ve bu iş **أَعْقَبَ** eder, **يُعْقِبُ** eder: **عُقْباناً** ve **عُقْبىَ**. Zû’r-Rumme dedi ki:
أعاذِلُ قد جرَّبتُ في الدهر ما مَضىَ		ورَوَّأْتُ في أعقابِ حقٍّ وبـاطِـلِ
Yani onun sonları. Ve Allah ona ondan daha hayırlısını **أعْقَبَه** etti; isim **العُقْبىَ**’dır; ivaz ve bedel benzeridir.
Ve bu, şunu **أعْقَبَ** etti: yani onun yerine oldu. Ve onun izzetini zillete **أعْقَبَ** etti: yani ondan bedel kıldı. Dedi ki:
كم من عزيزٍ أعْقَبَ الذُلّ عِزُّه		فأصْبحَ مَرْحوماً وقد كان يُحْسَدُ
Ve kuyu dürülür de, arkasından taşlarla kenarlar **تُعْقَبُ** edilir; dersin: dürmeyi **أعَقْبتُ**. Ve yolların her biri ki bazısı bazısının arkasındadır, onlar **أعقابٌ**’dır; sanki dizilmişlerdir: **عَقِباً على عَقِبٍ**. Şemmâh dedi ki:
أعقابُ طيٍّ على الأثباجِ منضودِ
Dişi devenin sırt yağının yollarını vasfeder. Ve ben falancadan hayır ve şer **استَعْقبتُ**. Ve işinden pişmanlığı **استَعْقَبَ** etti. Ve **تَعَقَّبَ** onun mânâsıyla. Ve falan ne yaptıysa onu **تَعَقَّبْتُ**: yani izini takip ettim. Ve iki adam aralarında binmeyi ve işi **يتعاقَبانِ** ederler: bu bir **عقبةً**, şu bir **عُقْبَةً** biner. Ve **العُقْبَةُ**, onların arasında takdir ettiklerine göre iki fersahtır.
Ve **العُقوبةُ**: **المُعاقَبةِ**’nin ismidir; o da, kötülükten yaptığı şeyin akıbetiyle onu cezalandırmasıdır. Nâbiga dedi ki:
ومَنْ عَصاَكَ فَعاقِبْهُ مُـعـاقَـبَةً		تَنْهَى الظَّلُومَ ولا تَقَعُدْ على ضَهَدِ
Ve **العُقْبَة**: ödünç verilen tencerede, onu sahibine geri verdiklerinde içinde kalan çorbadır. Ve falan ile falan, falanı **يُعَقّبانِ** eder: ona karşı yardımlaştıkları vakit. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**له مُعَقِّباتٌ من بين يديه ومن خلفه يَحْفَظْونَه من أمر الله**” yani Allah’ın emriyle onu korurlar.
Ve **العَقَبَةُ**: dağda sarp bir yol; meşakkatle çıkılır; cem‘i **عَقَبٍ** ve **عِقابٌ**’dır.
Ve **العقابُ**: bir kuştur; Araplar onu, gördüklerinde müennes yaparlar; çünkü dişileri erkeklerinden bilinmez; bilindiğinde “erkek **عُقابٌ**” denir. Bunun benzeri **العَقْربُ**’dur. Ve **عِقبانٍ** üzerine cem‘ olunur; ve üç **أعْقُبٍ**.
Ve **العُقابُ**: büyük sancaktır; kuş olan **العُقاب**’a benzetme olarak. Recez söyleyen dedi ki:
ولحق تَلْحَقُ من أقرابـهـا		تحت لِواء المَوْتِ أو عُقابِها
Ve **العُقابُ**: dağın eninde bir çıkma yeridir; o, dışarı taşmış, yükselmiş bir kayadır; ve kuyuda onun çevresindedir; bazen de dürmeden önce olur; bu da kayanın yerinden kaymasıdır.
Ve **المُعْقِبُ**: kuyuya inip onu yükselten ve onu düzelten kimsedir.
Ve **العُقَاب**’dan geçen her şeyi **عِقْبان** olarak cem‘ ederiz. Ve **اليَعْقُوبُ**: keklik ve katarın erkeğidir; cem‘i **يَعاقيبُ**’dir. Ve **يَعْقُوبُ**: İsrail’in adıdır; onunla adlandırıldı; çünkü Rumların babası **عَيصُو** ile bir karında birlikte doğdu.
**عَيصُو** ondan önce doğdu; **يَعْقُوبُ** onun topuğuna (**عَقِبِه**) tutunmuş olarak çıktı; ikisi birlikte çıktılar. Ve onun اشتقاق’ı **العَقِبِ**’dendir. Ve atlar, süratlerinden dolayı **يعاقيب** diye adlandırılır. Ve denir: bilakis, kekliğin **يَعاقيب**’ine benzetme olarak onunla adlandırıldı. Bunu inkâr eden, kuşun koşmadığıyla delil getirir; fakat atlar ona benzetildi. Selâme b. Cendel dedi ki:
وَلّى حَثيثاً وهذا الشَّيبُ يَتْبَعُـهُ		لو كان يُدرِكُه رَكْضُ اليعَاقيبِ
Ve denir: **التعاقيب** ile bizzat atları kastetti; yürüyüşün ve gazvenin gazveden sonra تعقيب edilmesinden iştikak olarak. Ve **امرأةٌ مِعْقابٌ**: âdeti, dişiden sonra erkek doğurmaktır. Ve dişilerin vasfında **مِفعال**’a hâ girmez.
Ve hadiste: “**قَدِمَ رسُول الله -صلى الله عليه وسلم- نَصارى نجرانَ: السَّيِّدُ والعاقِبُ**”; **العاقِبُ**, seyyidden sonra onun yerine geçen kimsedir.
**عبق**: **العَبَاقِيَةُ** **عَلانِية** takdiri üzeredir. Şer ve nükür sahibi adam. Dedi ki:
أَطَفّ لها عَبِاقِيَةٌ سَـرَنْـدَى		جَريءُ الصَّدْرِ مُنْسَطِ اليَمينِ
Ve **العَبق**: şeyin şeye yapışmasıdır. Ve **امرأةٌ عَبْقَةٌ** ve **رجلٌ عَبِقٌ**: en az bir koku ile kokulanıp da kokusu günlerce kaldığı vakit. Dedi ki:
عَبِقَ العَنْبَرُ والمِسْـك بـهـا		فهي صَفراء كعُرْجُون القَمَرْ
Yani yapıştı.
**قعب**: **القَعْبُ**: kalın kadehtir; **قِعابٍ** üzerine cem‘ olunur. Dedi ki:
تلكَ المكارمُ لا قَعْبانِ من لَبَنٍ		شِيبَا بماءٍ فعَادَا بعد أبْـوالا
Ve **القَعْبَةُ**: kapalı bir kutu benzeri; kişinin kavutu onda olur. Ve **التَّقعيبُ** toynakta: **مُقَعَّباً** olduğu vakit; yuvarlaklığında **القَعْبَةِ** gibi; ve yaratılışı böyledir. A‘câc dedi ki:
ورُسُغاً وحافِراً مَقَعّباً
Ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
يَتْرُكَ خَوّارَ الصَّفا رَكُوبا		بمُكْرَباتٍ قَعَّبَتْ تَقْعيبـا
**قبع**: Domuz, sesiyle **قَبْعاً** ve **قُباعاً** **قَبَعَ** etti. Ve insan **قُبُوعاً** **قَبَعَ** etti: yani arkadaşlarından geri kaldı.
Ve **القَوابعُ**: geride kalmış, öndekinin arkasında kalmış atlardır. Dedi ki:
يُثابِرُ حتّى يْتُرَك الخَيْلَ خَلْفَـهُ		قَوابعَ في غُمَّى عَجاجِ وعثِيرَ
Ve **القُباعُ**: ahmaktır. Ve **قُباعُ ابن ضبة** zamanının en ahmaklarındandı; her ahmak için mesel vurulur.
Ve “**يا ابن قابعاءَ**” denir. Ve “**يا ابن قُبَعَةَ**”; ahmaklıkla vasfedilir. Ve kadınlardan **القُبَعَةُ الطُّلَعَةُ**: bir kere çıkar, başka bir kere **تَقْبَعُ** eder de geri döner.
Ve **قَبيعَةُ السَّيفْ**: dik kısmın başında olan şeydir; bazen **القَبيعةُ** gümüşten, bıçağın başında yapılır. Ve **قُبَعُ**: küçük bir canlıdır; denizdeki canlılardan denir. Dedi ki:
مأُبالي أن تَشَـذَّرْتَ لـنـا		عادِياً أم بالَ في البَحْرِ قُبَعْ
Ve kırbayı **قَبَعْتُ**: başını içine soktuğu ve içteki derisini yaptığım vakit.
**بعق**: **البُعاقُ**: sesin şiddetidir. Develer **بُعاقاً** **بَعَقَتِ**. Ve **المَطَر الباعقُ**: seni şiddetle ansızın basandır. Dedi ki:
تَبَعَّقَ فيه الوابلُ المُتَهطّلُ
Ve **الإنبعِاقُ**: şeyin sana ansızın fışkırmasıdır. Ebû Du’âd dedi ki:
بَينمَا المَرْءُ آمنـاً راعَـه را		ئِع حَتْفٍ لم يَخْشَ منه انبعِاقَهْ
Ve dedi ki:
تَيَّممْتُ بالكِدْيَوْنِ كيلا يَفُوتَـنـي		من المَقْلةِ البَيْضاء تَفريطُ باعِقِ
**الباعِقُ**: sesiyle **انْبَعَقَ** ettiği vakit müezzindir. Ve **الكِدْيَونُ**: hayvanlardan ağır olana denir. Ve develeri **بَعَقْتُ**: onları boğazladım.
**بقع**: **البَقَعُ**: rengi, bazısı bazısına muhalif olan; göğsünde beyazlık bulunan siyah karga gibi. **غُرابٌ أبْقَعُ** ve her **كَلْبٌ أبْقَعُ**.
Ve **البُقْعَةُ**: yanındaki heyetten başka bir heyet üzere olan yerden bir parçadır. Onlardan her biri **بُقْعةٌ**’dır; cem‘i **بقاعٌ** ve **بُقَعٌ**’dır. Ve **البَقيعُ**: yerde, türlü türlü nevilerden ağaç kökleri bulunan bir yerdir; Medine’deki **بَقيعُ الغَرْقَدِ** onunla adlandırıldı.
Ve **الغَرْقُدُ**: orada biten bir ağaçtı; böylece isim mekâna bitişik kaldı, ağaç gitti. Ve **الباقِعَةُ**: erkeklerden musibettir. Ve **بَقَعَتْهُمْ باقِعَةُ** min **البواقع**: yani musibetlerden bir musibet.
Ve hadiste: “**يُوشِكُ أن يَعْمَلَ عَلَيْكُمْ بُقعانُ أهْلِ الشّامِ**”; onların hizmetkârlarını, beyazlıklarından dolayı kasteder; ve onları, içinde beyazlık bulunan **الأبْقَعِ** şeye benzetti; bununla Rumları ve Sudanlıları kastediyor.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَعْبُ: قدح من خشب مقعَّرٌ؛ وحافرٌ مُقَعَّب، مشبَّه به؛ والجمع قِعْبَةٌ. وتقعيب الكلام: تقعيره.

##### Türkçe

**القَعْبُ**: içi oyulmuş ağaçtan bir kadeh; ve **حافرٌ مُقَعَّب**: ona benzetilmiş (şey), yani içbükey (oyuk) bir toynak; çoğulu **قِعْبَةٌ**. Ve **تقعيب الكلام**: onun **تقعيره**’si.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ع ب
قال تلك المكارم لا قعبان من لبن وفي مثل ‏"‏ أتاك ريّان بقعب من لبن ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ حافرٌ مقعّب‏:‏ مدوّر كالقعب كما قال امرؤ القيس‏:‏ لها حافر مثل قعب الولي - د ركّب فيه وظيف عجر وحجر مقعّب‏:‏ فيه نقرة كأنه قعب وسرّةٌ مقعّبة‏.‏
وقال الأغلب‏:‏ جارية من قيس بن ثعلبة قبّاء ذات سرّة مقعّبه وإياك والتقعيب في الكلام‏.‏
فلان مقعّبٌ‏:‏ للمتشدّق الذي يتكلم بأقصى حلقه ويفتح فاه كأنه قعب‏.‏

##### Türkçe

ق ع ب
Dedi: “Şu yücelikler, sütten iki **قعبان** değildir”; ve şu misalde: “Sana sütten bir **قعب** ile **ريّان** geldi.”.

Mecazdandır: **حافرٌ مقعّب**: **قعب** gibi yuvarlak. Nitekim İmru’ul-Kays dedi:
“Onun bir toynağı, **الولي**’nin **قعب**’ı gibi — içine **وظيف**’i yerleştirilmiş, **عجر** ve **حجر**.”
Ve **حجر مقعّب**: onda bir çukur vardır; sanki o bir **قعب**’dır. Ve **سرّةٌ مقعّبة**.

Ve el-Ağleb dedi:
“Kays b. Sa‘lebe’den bir cariye; **قبّاء**; **سرّة**’si **مقعّبه** olan.”
Ve sözde **التقعيب**’den sakın.

Falan **مقعّبٌ**: boğazının en dibinden konuşan ve ağzını, sanki o bir **قعب** imiş gibi açan, ağzını yayarak konuşan kimse için.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَعْبُ: القَدَح الضَّخْمُ، الغلِـيظُ، الجافي؛ وقيل: قَدَح من خَشَب مُقَعَّر؛ وقيل: هو قدح إِلى الصِّغَر، يُشَبَّه به الحافرُ، وهو يُرْوِي الرجلَ. والجمع القليل: أَقْعُبٌ، عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: إِذا ما أَتَتْكَ العِـيرُ فانْصَحْ فُتُوقَها، *  ولا تَسْقِـيَنْ جارَيْكَ منها بأَقْعُبِ والكثير: قِعَابٌ وقِعَبةٌ، مثل جَبْءٍ وجِـبَـأَةٍ.
ابن الأَعرابي: أَوَّلُ الأَقداح الغُمَرُ، وهو الذي
\<ص:684>
لا يَبْلُغُ الرِّيَّ، ثم القَعْبُ، وهو قد يُرْوِي الرجلَ، وقد يُرْوِي الاثنين والثلاثة، ثم العُسُّ. وحافر مُقَعِّبٌ: كأَنه قَعْبةٌ لاستدارته، مُشَبَّهٌ بالقَعْب. والتَّقْعِـيبُ: أَن يكون الحافر مُقَبَّباً، كالقَعْبِ؛ قال العجاج: ورُسُغاً وحافِراً مُقَعَّبا
وأَنشد ابن الأَعرابي:
يَتْرُكُ خَوَّارَ الصَّفَا رَكُوبا، *  بمُكْرَباتٍ قُعِّبَتْ تَقْعِـيبَا والقَعْبةُ: حُقَّةٌ؛ وفي التهذيب: شِـبْهُ حُقَّةٍ مُطْبَقةٍ يكون فيها سَوِيقُ المرأَة؛ ولم يُخَصِّصْ في المحكم بسويق المرأَة. والقاعِبُ: الذئبُ الصَّيَّاحُ.
والتَّقْعِـيبُ في الكلام: كالتَّقْعِـير. قَعَّبَ فلانٌ في كلامه وقَعَّر، بمعنى واحد. وهذا كلام له قَعْبٌ أَي غَوْرٌ؛ وفي ترجمة قنع:
بمُقْنَعاتٍ كقِعابِ الأَوْراقْ
قال قِعابُ الأَوْراق: يعني أَنها أَفتاء، فأَسْنانُها بيضٌ. والقَعِـيبُ: العدد؛ قال الأَفْوَه الأَوْديّ:
قَتَلْنا منهمُ أَسلافَ صِدْقٍ، *  وأُبْنَا بالأُسارَى والقَعِـيبِ

##### Türkçe

**القَعْبُ**: büyük kadeh; kalın, kaba, sert; ve denildi: içi oyuk ağaçtan bir kadeh; ve denildi: o, küçüklüğe doğru bir kadehtir; onunla toynak benzetilir; ve o, adamı kandırır (doyurur). Az olan çoğulu: **أَقْعُبٌ**, İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:

Eğer sana kervan gelirse, yırtıklarını sağlamlaştır, *  ve ondan komşularını **بأَقْعُبِ** ile sulama.

Ve çok olanı: **قِعَابٌ** ve **قِعَبةٌ**, **جَبْءٍ** ve **جِـبَـأَةٍ** gibi.

İbnü’l-A‘râbî: Kadehlerin ilki **الغُمَرُ**’dur; o, kandırmaya (doyurmaya) ulaşmayandır; sonra **القَعْبُ**; o, adamı kandırabilir (doyurabilir), iki ve üçü de kandırabilir (doyurabilir); sonra **العُسُّ**.

Ve **حافر مُقَعِّبٌ**: yuvarlaklığından dolayı sanki bir **قَعْبةٌ** gibidir; **القَعْب** ile benzetilmiştir.

Ve **التَّقْعِـيبُ**: toynağın kubbeli olmasıdır, **كالقَعْبِ** gibi; el-‘Accâc dedi:

Ve bir bilek ve **حافِراً مُقَعَّبا**

Ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Sert kayanın böğürmesini binek bırakır, *  **بمُكْرَباتٍ قُعِّبَتْ تَقْعِـيبَا**

Ve **القَعْبةُ**: bir kutucuktur; ve **التهذيب**’de: kadının kavrulmuş ununun içinde bulunduğu, kapalı bir kutucuğa benzer; ve **المحكم**’de kadının kavrulmuş ununa tahsis etmedi.

Ve **القاعِبُ**: uluyan kurt.

Ve sözde **التَّقْعِـيبُ**: **التَّقْعِـير** gibidir. Falan kimse sözünde **قَعَّبَ** etti ve **قَعَّر** etti; tek bir anlamla.

Ve bu, **قَعْبٌ**’ı olan bir sözdür; yani derinlik; ve **قنع** maddesinde:

**بمُقْنَعاتٍ كقِعابِ الأَوْراقْ**

**قِعابُ الأَوْراق** dedi: yani onların genç dişiler olduğunu; böylece dişleri beyazdır.

Ve **القَعِـيبُ**: sayı; el-Efveh el-Evdî dedi:

Onlardan doğruluk atalarını öldürdük, *  ve esirlerle ve **القَعِـيبِ** ile döndük.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القعب: القدح الضخم، الغليظ، الجافي وقيل: قدح من خشب، مقعر ؛ أو هو قدح إلى الصغر، يشبه به الحافر أو هو قدح يروي الرجل هكذا في النسخ، ومثله في الأساس. وفي لسان العرب: وهو يروي الرجل. قال الشاعر:
  تلك المكارم لا قعبان من لبن                      شيبا بماء فعادا بعد أبـوالا ج أي في القلة أقعب، عن ابن الأعرابي ؛ وأنشد:
  إذا ما أتتك العير فانصح فتوقها                      ولا تسقين جاريك منها بأقعب

  الكثير قعاب، وقعبة، مثل جبء وجبأة. قال شيخنا: وظاهر الصحاح أنه اسم جنس جمعى على خلاف الأصل، وأنه بالفتح ككمء وكمأة، ولكنهم صرحوا بأن هذا شاذ، لو يرد منه غير كمء وكمأة وجبء وجبأة، لا ثالث لهما. انتهى. وعن ابن الأعرابي: أول الأقداح الغمر، وهو الذي لا يبلغ الري،ثم القعب، وهو قد يروي الرجل، وقد يروي الاثنين والثلاثة،، ثم العس. والقعب من الكلام: غوره يقال: هذا كلام له قعب، أي: غور. من المجاز: التقعيب، وهو أن يكون الحافر مقببا، كالقعب، يقال: حافر مقعب: كأنه قعبة، لاستدارته، مشبه بالقعب. قال العجاج:
  ورسغا وحافرا مقعبا وأنشد ابن الأعرابي:
  يترك خوار الصفا ركوبا                      بمكربات قعبت تقعيبـا إياك والتقعيب، وهو تقعير الكلام، يقال: فلان مقعب مقعر، للمتشدق، والذي يتكلم بأقصى حلقه، ويفتح فاه كأنه قعب. وفي لسان العرب: قعب في كلامه، وقعر، بمعنى واحد. من المجاز: سرة مقعبة: دخلت في البطن وعلا ما حولها، فصار موضعها كقعب، بفتح فسكون، أي: في تقعيرها، هذا هو الصواب ووجد في بعض النسخ مغزوا للمصنف بضمتين، وهو خطأ، قال الأغلب العجلي:
  جارية من قيس ابن ثعلبة                      قباء ذات سرة مقعبـه والقاعب: الذئب الصياح. والقعبة، بالفتح: شبه حقة مطبقة للمرأة، أو حقة مطبقة للمرأة، يكون فيها سويق، ولم يخصص في المحكم بسويق المرأة. وقعبة العلم: أرض قبلي بسيطة، مصغرا، ويكبر: موضع ببادية الشام، كما سيأتي. القعبة، بالضم: نقرة في الجبل، وفي الأساس، في المجاز: وحجر مقعب: فيه نقرة، كأنه قعب. وقال الصاغاني: القعيب، أي كأمير: العدد الكثير. أما قولهم: عقاب قعنباة، بزيادة النون، فهو كعقنباة، وبعنقاة، وقد مر ما يتعلق به في ع ق ب وفي التهذيب في قنع: بمقنعات كقعاب الأوراق قال: قعاب الأوراق: أفتاء، بيض الأسنان.

##### Türkçe

**القعب**: iri, kalın, kaba kadeh; ve denildi ki: içi oyuk, ağaçtan bir kadeh; yahut o, küçüklüğe doğru bir kadehtir, onunla tırnak benzetilir; yahut o, bir adamı kandıran bir kadehtir; nüshalarda böyle; ve bunun benzeri **الأساس**’ta da vardır. Ve **لسان العرب**’da: ve o, bir adamı kandırır. Şair dedi ki:
  şu keremler, sütten iki **قعب** değildir                      su ile ağartıldı da sonra bevllerden sonra oldular
ج yani azlıkta **أقعب**; İbnü’l-A‘râbî’den; ve okudu:
  sana kervan geldiği vakit öğüt ver, onu sevk et                      ve ondan komşuna **بأقعب** ile sakın içirme

  çoğulu **قعاب** ve **قعبة**’dir; **جبء** ve **جبأة** gibi. Şeyhimiz dedi ki: **الصحاح**’ın zahiri, onun aslın hilafına cem‘ edilmiş bir cem‘î cins ismi olduğudur; ve onun fetha ile, **كمء** ve **كمأة** gibi olduğudur; fakat onlar, bunun şâz olduğunu açıkça söylediler; ondan **كمء** ve **كمأة** ile **جبء** ve **جبأة**’den başkası vârid olmaz; ikisinden üçüncüsü yoktur. Bitti. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: kadehlerin ilki **الغمر**’dir; o, kandırmaya ulaşmayan şeydir; sonra **القعب**; o, bazen bir adamı kandırır, bazen iki ve üçü kandırır; sonra **العس**. Ve sözden **القعب**: onun derinliğidir; denilir: bu, **قعب**’ı olan bir sözdür; yani: derinlik. Mecazdan: **التقعيب**; o, tırnağın kubbeli olmasıdır; **القعب** gibi; denilir: **حافر مقعب**: sanki bir **قعبة**’dir; yuvarlaklığından dolayı; **القعب** ile benzetilmiş. **العجاج** dedi ki:
  ve bir bilek ve **حافرا مقعبا**
Ve İbnü’l-A‘râbî okudu:
  kayanın böğürtüsünü binek olarak bırakır                      **بمكربات** ile, **قعبت تقعيبا**
Sakın **التقعيب**’den; o, sözün oyulmasıdır; denilir: falan **مقعب مقعر**’dır; ağzını yayarak konuşan için; ve boğazının en sonundan konuşan için; ve ağzını, sanki bir **قعب** imiş gibi açar. Ve **لسان العرب**’da: sözünde **قعب** etti ve **قعر** etti; tek bir mânâdadır. Mecazdan: **سرة مقعبة**: karın içine girdi ve çevresi yükseldi; böylece yeri, fetha sonra sükûn ile **قعب** gibi oldu; yani: onun oyukluğunda; doğru olan budur. Ve bazı nüshalarda, musannife ait bir maksat olarak iki damme ile bulunmuştur; o hatadır. **الأغلب العجلي** dedi ki:
  Kays b. Sa‘lebe’den bir câriye                      **قباء**; **ذات سرة مقعبـه**
Ve **القاعب**: uluyan kurt. Ve **القعبة** fetha ile: kadın için kapalı bir küçük sandık benzeri; yahut kadın için kapalı bir küçük sandık; içinde **سويق** bulunur; ve **المحكم**’de kadın **سويق**’i ile tahsis etmedi. Ve **قعبة العلم**: kıble tarafında düz bir arazi; küçültme olarak; ve büyütülür: Şam çölünde bir yer; geleceği üzere. **القعبة** damme ile: dağda bir oyuk; ve **الأساس**’ta, mecazda: ve **حجر مقعب**: onda bir oyuk vardır; sanki bir **قعب**’dır. Ve **الصاغاني** dedi ki: **القعيب**; yani **كأمير**: çok sayı. Onların “**عقاب قعنباة**” sözüne gelince; **النون**’un ziyadesiyle; o, **عقنباة** ve **بعنقاة** gibidir; ve onunla ilgili olan, **ع ق ب**’de ve **التهذيب**’de **قنع**’da geçti: **بمقنعات كقعاب الأوراق** dedi: **قعاب الأوراق**: **أفتاء**; dişleri beyaz.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَقْعِيبٌ
2 تَقْعِيبٌ ذ [as inf. n. of the pass. v. قُعِّبَ], used in relation to a solid hoof, means (tropical:) The being مُقَبَّب [i. e. round, or hemispherical,] like the [drinking-cup, or bowl, called] قَعْب. (K, TA. [See also مُقَعَّبٌ.]) ― -b2- And التَّقْعِيبُ signifies تَقْعِيرُ الكَلَامِ; (K;) or تَقْعِيبُ الكَلَامِ signifies تَقْعِيرُهُ; (S, O;) [or التَّقْعِيبُ فِى الكَلَامِ signifies التَّقْعِيرُ فِيهِ, i. e. (tropical:) The speaking with a guttural voice, or from the furthest part of the fauces; or the doing thus, with a twisting of the sides of the mouth; and opening the mouth so that it becomes as though it were a cup such as is called قَعْب: (see مُقَعِّبٌ:)] you say, قَعَّبَ فِى كَلَامِهِ and قَعَّرَ; both meaning the same. (L, TA.)

اِقْعَنْبَى
Q. Q. 3 اِقْعَنْبَى ذ He put his hands upon the ground, and sat in such a posture as to be ready to rise. (TA in art. قعنب, from a trad.)

قَعْبٌ
قَعْبٌ ذ A deep wooden drinking-cup or bowl: (S, O:) or a large vessel like the [bowl called] قَصْعَة: (Msb:) or a large, rude, drinking-cup or bowl: (A, K:) or one inclining more nearly to be small: (A, K: *) to which a solid hoof is likened: (TA:) or such as satisfies the thirst of a man: (A, K:) accord. to IAar, the first [or smallest] of drinkingcups or bowls is that called the غُمَر, which does not hold enough to satisfy [a man's] thirst: next is the قَعْب, which is [a cup] large enough to satisfy the thirst of a man; and sometimes it satisfies the thirst of two men, and three: and then, the عُسّ: (TA:) the pl. is قِعَبَةٌ (S, O, K) and (K) قِعَابٌ and أَقْعُبٌ, (Msb, K,) the last a pl. of paucity. (TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) Depth of speech, or language. (O, K, TA.) One says, هٰذَا كَلَامٌ لَهُ قَعْبٌ (assumed tropical:) This is speech, or language, having depth. (TA.) ― -b3- And in the T, in art. قنع, the phrase قِعَابُ الأَوْرَاقِ is expl. as meaning أَقْتَآءٌ بِيضُ الأَسْنَانِ [app. for البِيضُ الأَسْنَانِ مِنَ الأَفْتَآءِ i. e. The white in respect of the teeth, of the young; for الاوراق seems to be here used in a sense assigned to its sing., الوَرَقُ, namely, الأَحْدَاثُ, pl. of الحَدَثُ, which is syn. with الفَتِىُّ, of which الأَفْتَآءُ is pl.: but for this usage of قِعَاب I am unable to account: I incline to think it a mistranscription, though I do not know any word resembling it for which it may have been substituted]. (TA.)

قَعْبَةٌ
قَعْبَةٌ ذ (assumed tropical:) A thing resembling [the kind of receptacle called] a حُقَّة, pertaining to a woman: or a covered حُقَّة for سَوِيق [i. e. meal of parched barley or the like]: (K:) or a thing resembling a covered حُقَّة in which is a woman's سويق. (O.)

قُعْبَةٌ
قُعْبَةٌ ذ (assumed tropical:) A [hollow, or cavity, such as is termed] نُقْرَة, in a mountain. (O, K.)

قَعِيبٌ
قَعِيبٌ ذ A large number: (K:) or a number: and a large number or quantity. (O.)

قَاعِبٌ
قَاعِبٌ ذ A wolf that howls much. (O, K.)

عُقَابٌ قَعْنَبَاةٌ
عُقَابٌ قَعْنَبَاةٌ ذ i. q. عقاب عَقَنْبَاةٌ, (O, K,) formed by transposition, meaning [An eagle] having sharp talons. (O. [See more in art. عقب.])

حَافِرٌ مُقَعَّبٌ
حَافِرٌ مُقَعَّبٌ ذ (tropical:) A solid hoof likened to a قَعْب; (S, O;) round like the قَعْب. (A.) ― -b2- And سُرَّةٌ مُقَعَّبَةٌ (tropical:) A navel resembling a قَعْب, (A, O, K,) sunk in the belly, and elevated in the part around it. (O.) ― -b3- And حَجَرٌ مُقَعَّبٌ (tropical:) A stone in which is a hollow, or cavity, resembling the قَعْب. (A.)

فُلَانٌ مُقَعِّبْ مُقَعِّرٌ
فُلَانٌ مُقَعِّبْ مُقَعِّرٌ ذ (tropical:) Such a one is a person who twists the sides of his mouth, and who speaks [with a guttural voice, or] with [or from] the furthest part of his fauces, and opens his mouth [making it to be] as though it were a [cup such as is called] قَعْب. (A, TA.)

##### Türkçe

**تَقْعِيبٌ**
2 **تَقْعِيبٌ** ذ [edilgen fiil **قُعِّبَ**’in mastarı olarak], katı bir toynak hakkında kullanıldığında şu demektir: (mecazen:) [içme kabı yahut kâse diye adlandırılan] **قَعْب** gibi **مُقَبَّب** [yani yuvarlak yahut yarımküre biçimli] olma. (K, TA. [Ayrıca **مُقَعَّبٌ**’a da bak.]) ― -b2- Ve **التَّقْعِيبُ** **تَقْعِيرُ الكَلَامِ**’ı ifade eder; (K;) yahut **تَقْعِيبُ الكَلَامِ** onun **تَقْعِيرُهُ**’unu ifade eder; (S, O;) [yahut **التَّقْعِيبُ فِى الكَلَامِ** **التَّقْعِيرُ فِيهِ**’i ifade eder; yani (mecazen:) boğazdan bir sesle, yahut gırtlağın en uzak kısmından konuşmak; yahut bunu, ağzın iki yanını bükmekle yapmak; ve ağzı, **قَعْب** diye adlandırılan bir kap gibi olurcasına açmak: (**مُقَعِّبٌ**’e bak:)]; şöyle dersin: **قَعَّبَ فِى كَلَامِهِ** ve **قَعَّرَ**; ikisi de aynı mânâdadır. (L, TA.)

**اِقْعَنْبَى**
Q. Q. 3 **اِقْعَنْبَى** ذ Ellerini yere koydu ve kalkmaya hazır olacak bir oturuşla oturdu. (TA, **قعنب** maddesinde, bir rivayetten.)

**قَعْبٌ**
**قَعْبٌ** ذ Derin, ahşap bir içme kabı yahut kâse: (S, O:) yahut [**قَصْعَة** diye adlandırılan kâse] gibi büyük bir kap: (Msb:) yahut büyük, kaba bir içme kabı yahut kâse: (A, K:) yahut küçüğe daha yakın meyilli olan: (A, K: *) katı bir toynağın kendisine benzetildiği: (TA:) yahut bir adamın susuzluğunu gideren türden olan: (A, K:) IAar’a göre içme kaplarının yahut kâselerin ilki [yahut en küçüğü] **غُمَر** diye adlandırılandır; bu, [bir adamın] susuzluğunu giderecek kadar almaz: sonra **قَعْب** gelir; bu, bir adamın susuzluğunu giderecek kadar büyük olan [bir kaptır]; ve bazen iki adamın ve üç [adamın] susuzluğunu giderir: sonra da **عُسّ** gelir: (TA:) çoğulu **قِعَبَةٌ**’dir (S, O, K) ve (K) **قِعَابٌ** ve **أَقْعُبٌ**; (Msb, K,) sonuncusu azlık çoğuludur. (TA.) ― -b2- Ve (mecaz kabul edilerek:) sözün yahut dilin derinliği. (O, K, TA.) Şöyle denir: **هٰذَا كَلَامٌ لَهُ قَعْبٌ** (mecaz kabul edilerek:) Bu, derinliği olan bir sözdür yahut dildir. (TA.) ― -b3- Ve T’de, **قنع** maddesinde, **قِعَابُ الأَوْرَاقِ** ibaresi **أَقْتَآءٌ بِيضُ الأَسْنَانِ** mânâsında açıklanmıştır [görünüşe göre **البِيضُ الأَسْنَانِ مِنَ الأَفْتَآءِ** yerine; yani gençlerin, dişler bakımından beyaz olanı; zira burada **الاوراق**’ın, tekili **الوَرَقُ**’a nispet edilen bir mânâda kullanıldığı görülür; yani **الأَحْدَاثُ**, **الحَدَثُ**’in çoğulu; bu da **الفَتِىُّ** ile eşanlamlıdır; bunun çoğulu **الأَفْتَآءُ**’dur: fakat **قِعَاب**’ın bu kullanımı için bir izah getiremiyorum: bunun bir yanlış yazım olduğunu düşünmeye meylediyorum; ancak onun yerine geçirilmiş olabileceği, ona benzeyen herhangi bir kelime de bilmiyorum]. (TA.)

**قَعْبَةٌ**
**قَعْبَةٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) bir kadına ait, [**حُقَّة** diye adlandırılan kap]a benzeyen bir şey; yahut **سَوِيق** için örtülü bir **حُقَّة** [yani kavrulmuş arpa unu yahut benzeri]: (K:) yahut içinde bir kadının **سويق**’i bulunan, örtülü bir **حُقَّة**’ye benzeyen bir şey. (O.)

**قُعْبَةٌ**
**قُعْبَةٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) bir dağda bulunan, [**نُقْرَة** diye adlandırılan] bir oyuk yahut çukur. (O, K.)

**قَعِيبٌ**
**قَعِيبٌ** ذ Büyük bir sayı: (K:) yahut bir sayı: ve büyük bir sayı yahut miktar. (O.)

**قَاعِبٌ**
**قَاعِبٌ** ذ Çok uluyan bir kurt. (O, K.)

**عُقَابٌ قَعْنَبَاةٌ**
**عُقَابٌ قَعْنَبَاةٌ** ذ **عقاب عَقَنْبَاةٌ** ile aynı mânâdadır, (O, K,) yer değiştirme yoluyla yapılmıştır; mânâsı: keskin pençeli [bir kartal]. (O. [Daha fazlası için **عقب** maddesine bak.])

**حَافِرٌ مُقَعَّبٌ**
**حَافِرٌ مُقَعَّبٌ** ذ (mecazen:) **قَعْب**’a benzetilen katı bir toynak; (S, O;) **قَعْب** gibi yuvarlak. (A.) ― -b2- Ve **سُرَّةٌ مُقَعَّبَةٌ** (mecazen:) **قَعْب**’a benzeyen bir göbek, (A, O, K,) karın içinde çökük, ve çevresindeki kısımda yükselmiş. (O.) ― -b3- Ve **حَجَرٌ مُقَعَّبٌ** (mecazen:) içinde **قَعْب**’a benzeyen bir oyuk yahut çukur bulunan bir taş. (A.)

**فُلَانٌ مُقَعِّبْ مُقَعِّرٌ**
**فُلَانٌ مُقَعِّبْ مُقَعِّرٌ** ذ (mecazen:) falan kimse, ağzının iki yanını büken; ve [boğazdan bir sesle yahut] gırtlağının en uzak kısmıyla [yahut oradan] konuşan; ve ağzını, **قَعْب** [diye adlandırılan bir kap] gibi olurcasına açan bir kimsedir. (A, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَعَبَ
قَعَبَ قَعَّبَ II ,
a.  Was cup-shaped, round, hemispherical.

b.  [ Fī ], Was guttural in ( speech ).

قَعْب
قَعْب 1 , ( pl. قِعَبَة 7t ,  أَقْعُب 16 ,  قِعَاْب 23 ),
a.  Cup, wooden bowl.

b.  Depth, obscurity ( of speech ).

قَعْبَة
قَعْبَة 1t ,
a.  A small receptacle.

قُعْبَة
قُعْبَة 3t ,
a.  Hollow, cavity, depression ( in a mountain ).

قَاْعِب
قَاْعِب 21 ,
a.  Howling ( wolf ).

قَعِيْب
قَعِيْب 25 ,
a.  Large number or quantity.

قَعَّبَ
N. Ag. قَعَّبَ II ,
a.  Guttural.

قَعَّبَ
N. P. قَعَّبَ II ,
a.  Cup-shaped, hollow; hemispherical.

##### Türkçe

**قَعَبَ**
**قَعَبَ** **قَعَّبَ** II ,
a. Kupa-şekilli, yuvarlak, yarımküre idi.

b. [ **فِي** ], (konuşmada) boğazî idi.

**قَعْب**
**قَعْب** 1 , (çoğ. **قِعَبَة** 7t , **أَقْعُب** 16 , **قِعَاْب** 23 ),
a. Kupa, tahta kâse.

b. (sözün) derinliği, kapalılığı.

**قَعْبَة**
**قَعْبَة** 1t ,
a. Küçük bir kap.

**قُعْبَة**
**قُعْبَة** 3t ,
a. Oyuk, boşluk, çöküntü (bir dağda).

**قَاْعِب**
**قَاْعِب** 21 ,
a. Uluma (kurt).

**قَعِيْب**
**قَعِيْب** 25 ,
a. Büyük sayı veya miktar.

**قَعَّبَ**
N. Ag. **قَعَّبَ** II ,
a. Boğazî.

**قَعَّبَ**
N. P. **قَعَّبَ** II ,
a. Kupa-şekilli, oyuk; yarımküre.
