# قعب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B9%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قعب

القعب: القدح الضخم، الغليظ، الجافي وقيل: قدح من خشب، مقعر ؛ أو هو قدح إلى الصغر، يشبه به الحافر أو هو قدح يروي الرجل هكذا في النسخ، ومثله في الأساس. وفي لسان العرب: وهو يروي الرجل. قال الشاعر:
  تلك المكارم لا قعبان من لبن                      شيبا بماء فعادا بعد أبـوالا ج أي في القلة أقعب، عن ابن الأعرابي ؛ وأنشد:
  إذا ما أتتك العير فانصح فتوقها                      ولا تسقين جاريك منها بأقعب

  الكثير قعاب، وقعبة، مثل جبء وجبأة. قال شيخنا: وظاهر الصحاح أنه اسم جنس جمعى على خلاف الأصل، وأنه بالفتح ككمء وكمأة، ولكنهم صرحوا بأن هذا شاذ، لو يرد منه غير كمء وكمأة وجبء وجبأة، لا ثالث لهما. انتهى. وعن ابن الأعرابي: أول الأقداح الغمر، وهو الذي لا يبلغ الري،ثم القعب، وهو قد يروي الرجل، وقد يروي الاثنين والثلاثة،، ثم العس. والقعب من الكلام: غوره يقال: هذا كلام له قعب، أي: غور. من المجاز: التقعيب، وهو أن يكون الحافر مقببا، كالقعب، يقال: حافر مقعب: كأنه قعبة، لاستدارته، مشبه بالقعب. قال العجاج:
  ورسغا وحافرا مقعبا وأنشد ابن الأعرابي:
  يترك خوار الصفا ركوبا                      بمكربات قعبت تقعيبـا إياك والتقعيب، وهو تقعير الكلام، يقال: فلان مقعب مقعر، للمتشدق، والذي يتكلم بأقصى حلقه، ويفتح فاه كأنه قعب. وفي لسان العرب: قعب في كلامه، وقعر، بمعنى واحد. من المجاز: سرة مقعبة: دخلت في البطن وعلا ما حولها، فصار موضعها كقعب، بفتح فسكون، أي: في تقعيرها، هذا هو الصواب ووجد في بعض النسخ مغزوا للمصنف بضمتين، وهو خطأ، قال الأغلب العجلي:
  جارية من قيس ابن ثعلبة                      قباء ذات سرة مقعبـه والقاعب: الذئب الصياح. والقعبة، بالفتح: شبه حقة مطبقة للمرأة، أو حقة مطبقة للمرأة، يكون فيها سويق، ولم يخصص في المحكم بسويق المرأة. وقعبة العلم: أرض قبلي بسيطة، مصغرا، ويكبر: موضع ببادية الشام، كما سيأتي. القعبة، بالضم: نقرة في الجبل، وفي الأساس، في المجاز: وحجر مقعب: فيه نقرة، كأنه قعب. وقال الصاغاني: القعيب، أي كأمير: العدد الكثير. أما قولهم: عقاب قعنباة، بزيادة النون، فهو كعقنباة، وبعنقاة، وقد مر ما يتعلق به في ع ق ب وفي التهذيب في قنع: بمقنعات كقعاب الأوراق قال: قعاب الأوراق: أفتاء، بيض الأسنان.

### Türkçe

**القعب**: iri, kalın, kaba kadeh; ve denildi ki: içi oyuk, ağaçtan bir kadeh; yahut o, küçüklüğe doğru bir kadehtir, onunla tırnak benzetilir; yahut o, bir adamı kandıran bir kadehtir; nüshalarda böyle; ve bunun benzeri **الأساس**’ta da vardır. Ve **لسان العرب**’da: ve o, bir adamı kandırır. Şair dedi ki:
  şu keremler, sütten iki **قعب** değildir                      su ile ağartıldı da sonra bevllerden sonra oldular
ج yani azlıkta **أقعب**; İbnü’l-A‘râbî’den; ve okudu:
  sana kervan geldiği vakit öğüt ver, onu sevk et                      ve ondan komşuna **بأقعب** ile sakın içirme

  çoğulu **قعاب** ve **قعبة**’dir; **جبء** ve **جبأة** gibi. Şeyhimiz dedi ki: **الصحاح**’ın zahiri, onun aslın hilafına cem‘ edilmiş bir cem‘î cins ismi olduğudur; ve onun fetha ile, **كمء** ve **كمأة** gibi olduğudur; fakat onlar, bunun şâz olduğunu açıkça söylediler; ondan **كمء** ve **كمأة** ile **جبء** ve **جبأة**’den başkası vârid olmaz; ikisinden üçüncüsü yoktur. Bitti. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: kadehlerin ilki **الغمر**’dir; o, kandırmaya ulaşmayan şeydir; sonra **القعب**; o, bazen bir adamı kandırır, bazen iki ve üçü kandırır; sonra **العس**. Ve sözden **القعب**: onun derinliğidir; denilir: bu, **قعب**’ı olan bir sözdür; yani: derinlik. Mecazdan: **التقعيب**; o, tırnağın kubbeli olmasıdır; **القعب** gibi; denilir: **حافر مقعب**: sanki bir **قعبة**’dir; yuvarlaklığından dolayı; **القعب** ile benzetilmiş. **العجاج** dedi ki:
  ve bir bilek ve **حافرا مقعبا**
Ve İbnü’l-A‘râbî okudu:
  kayanın böğürtüsünü binek olarak bırakır                      **بمكربات** ile, **قعبت تقعيبا**
Sakın **التقعيب**’den; o, sözün oyulmasıdır; denilir: falan **مقعب مقعر**’dır; ağzını yayarak konuşan için; ve boğazının en sonundan konuşan için; ve ağzını, sanki bir **قعب** imiş gibi açar. Ve **لسان العرب**’da: sözünde **قعب** etti ve **قعر** etti; tek bir mânâdadır. Mecazdan: **سرة مقعبة**: karın içine girdi ve çevresi yükseldi; böylece yeri, fetha sonra sükûn ile **قعب** gibi oldu; yani: onun oyukluğunda; doğru olan budur. Ve bazı nüshalarda, musannife ait bir maksat olarak iki damme ile bulunmuştur; o hatadır. **الأغلب العجلي** dedi ki:
  Kays b. Sa‘lebe’den bir câriye                      **قباء**; **ذات سرة مقعبـه**
Ve **القاعب**: uluyan kurt. Ve **القعبة** fetha ile: kadın için kapalı bir küçük sandık benzeri; yahut kadın için kapalı bir küçük sandık; içinde **سويق** bulunur; ve **المحكم**’de kadın **سويق**’i ile tahsis etmedi. Ve **قعبة العلم**: kıble tarafında düz bir arazi; küçültme olarak; ve büyütülür: Şam çölünde bir yer; geleceği üzere. **القعبة** damme ile: dağda bir oyuk; ve **الأساس**’ta, mecazda: ve **حجر مقعب**: onda bir oyuk vardır; sanki bir **قعب**’dır. Ve **الصاغاني** dedi ki: **القعيب**; yani **كأمير**: çok sayı. Onların “**عقاب قعنباة**” sözüne gelince; **النون**’un ziyadesiyle; o, **عقنباة** ve **بعنقاة** gibidir; ve onunla ilgili olan, **ع ق ب**’de ve **التهذيب**’de **قنع**’da geçti: **بمقنعات كقعاب الأوراق** dedi: **قعاب الأوراق**: **أفتاء**; dişleri beyaz.
