# قعد — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B9%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: قعد

قَعَدَ
1 قَعَدَ ذ , (S, K, &c.,) aor. قَعُدَ , (A, L,) inf. n. قُعُودٌ and مَقْعَدٌ (S, L, K) and قَعْدٌ, (L,) He sat; i. q. جَلَسَ [when the latter is used in its largest sense]; (S, A, L, K;) so accord. to 'Orweh Ibn-Zubeyr, a high authority; contr. of قَامَ: (L:) or it signifies he sat down; or sat after standing: and جلس, he sat after lying on his side or prostrating himself: (Kh, IKh, El-Hareeree, K:) or, as some say, قعد signifies he sat for some length of time. (MF.) See also جَلَسَ. ― -b2- [And hence, He remained.] ― -b3- قَامَ وَقَعَدَ (tropical:) He experienced griefs which disquieted him so that he could not remain at rest, but stood up and sat down. (Mgh, art. قدم.) [See an ex. voce سُدَّةٌ.] هٰذَا شَىْءٌ يَقْعُدُ بِهِ عَلَيْكَ العَدُوُّ وَيَقُومُ (tropical:) [This is a thing for which the enemy will be restless in his attempts against thee]. (A.) ضَرَبَهُ ضَرْبَةَ ابْنَةِ اقْعُدِى وَقُومِى He beat him with a beating of a female slave: (IAar, L, K: *) who is thus called because she sits and stands in the service of her masters, being ordered to do so. (IAar, L.) ― -b4- [قَعَدَ لَهُ, properly, He sat for him, often means He lay in wait for him, in the road, or way: see an ex. in a verse cited voce سَدٌّ.] ― -b5- قَعَدَتِ الرَّخَمَةُ (tropical:) The aquiline vulture lay upon its breast on the ground; syn. جَثَمَت. (S, A, K.) See also جَلَسَ. ― -b6- [Hence, from the notion of sitting down over against any one,] قَعَدَ بِقِرْنِهِ (assumed tropical:) He was able to contend with his adversary. (L, K.) ― -b7- بَنُو فُلَانٍ لِبَنِى فُلَانٍ يَقْعُدُونَ (assumed tropical:) The sons of such a one are able to contend with the sons of such a one, and come to them with their numbers. (L.) ― -b8- قَعَدُوا عَنَّا (assumed tropical:) They were able to contend for us, with their warriors, and to suffice us in war. (L.) ― -b9- قَعَدَ لِلْحَرْبِ (tropical:) He prepared for war those who should contend therein. (L, K.) ― -b10- قَعَدَ لِلْأَمْرِ He performed the affair; syn. اـِهْتَمَّ بِهِ. (Msb.) ― -b11- قَعَدَ يَشْتِمُنِى (tropical:) He set about, fell to, or commenced, reviling me. (Fr, A, L.) ― -b12- [And from the notion of sitting down in refusal or unwillingness,] قَعَدَ عَنِ الأَمْرِ (tropical:) He abstained from, omitted, neglected, left, relinquished, or forsook, the thing or affair; (A, Mgh;) he hung back, or held back, from it. (IKtt.) قَعَدَ عَنْ حَاجَتِهِ (tropical:) He hung, back, or held back, from accomplishing his want. (Msb.) قَعَدَ عَنِ القَوْمِ (assumed tropical:) He remained behind, or after, the people, or party, not going with them. (Msb, art. خلف.) And قَعَدْتُ بَعْدَهُ [(assumed tropical:) I remained behind, or after, him;] as also قعدت خِلَافَهُ: (Msb, ibid.:) and قَعَدَ خِلَافَ أَصْحَابِهِ, He remained behind, or after, his companions; he did not go forth with them (TA, in art. خلف) ― -b13- [قَعَدَ مَعَهُ and قَعَدَ اـِلَيْهِ are like جَلَسَ مَعَهُ and جَلَسَ اـِلَيْهِ, q. v.] ― -b14- قَعَدَ بِهِ, see 4 in three places, and 5. ― -b15- قَعَدَتْ, inf. n. قُعُودٌ; (K;) or قَعَدَتْ عَنِ الوَلَدِ, (Mgh, K,) and الحَيْضِ, (A, Mgh, Msb, K,) and الزَّوْجِ; (A, Msb, K;) (tropical:) She (a woman) ceased from bearing children, (A, Mgh, K,) and from having the menstrual discharge, and from having a husband. (A, K.) [And hence,] (tropical:) She (a woman) had no husband: (K, * TA:) said of her who is, and of her who is not, a virgin. (TA.) ― -b16- قَعَدَتِ النَّخْلَةُ (tropical:) The palm-tree bore fruit one year and not another. (L, K.) ― -b17- قَعَدَ مَقَاعِدَ رِقَاقًا (assumed tropical:) [He had thin evacuations of the bowels: see سَدَّ] (TA, in art. سك.) ― -b18- قَعَدٌ Laxness (S, K) and depression (S) in the shank (وَظِيف) of a camel. (S, K.) [App. an inf. n., of which the verb is قَعِدَ. But see 1 in art. صدف.] -A2- قَعَدَ It [or he] became; syn. صَارَ. Ex. حَدَّدَ شَفْرَتَهُ حَتَّى قَعَدَتْ كَأَنَّهَا حَرْبَةٌ He sharpened his large knife so that it became as though it were a javelin. And ثَوْبَكَ لَا تَقْعُدُ تَطِيرُ بِهِ الرِّيحُ [in the CK, ثَوْبُكَ and يَقْعُدُ] Take care of thy garment, that the wind do not become flying away with it. (IAar, L, K. *) ثوبك is here in the acc. case because the verb اِحْفَظْ is understood before it. (L.) ― -b2- قَعَدَتِ آلفَسِيلَةُ (tropical:) The young palm-tree came to have a trunk. (S, A, K.) -A3- قَعَدَ He (a man, AZ) stood. Thus it bears two contr. significations. (AZ, L, K.)

قَعَّدْتُكَ اللّٰهَ
2 قَعَّدْتُكَ اللّٰهَ ذ I beg God to perserve, keep, guard, or watch, thee. See قَعِيدَكَ اللّٰهَ. (Aboo- 'Alee, IB, L.) See also 4 in two places, and 5.

قاعدهُ
3 قاعدهُ ذ He sat with him. (L.) [See also an ex. in art. سفه, conj. 3.]

اقعدهُ
4 اقعدهُ ذ , (S, L, K,) and بِهِ ↓ قَعَدَ, (L, K,) He caused him to sit, or sit down; he seated him. (S, L.) ― -b2- أُقْعِدَ (tropical:) He was affected by a disease in his body which deprived him of the power to walk: (Msb:) he was unable to rise: (L:) [as though constrained to remain sitting: see مُقْعَدٌ, and قُعَادٌ.] ― -b3- أَقْعَدَهُ الهَرَمُ (tropical:) [Decrepitude crippled him, or deprived him of the power of motion]. (A.) ― -b4- أُقْعِدَ He (a man) was, or became, lame. (S, L.) ― -b5- اـِقْعَادٌ in the hind leg of a horse is Its being much expanded (ان تُفْرَشَ جِدًّا), so that it is not erect. (S, L.) ― -b6- أُقْعِدَ He (a camel) had the disease called قُعَاد. (IKtt, L.) ― -b7- أَقَامَهُ وَأَقْعَدَهُ, and ↓ قَامَ بِهِ وَقَعَدَ, (tropical:) He, or it, caused him to experience griefs which disquieted him so that he could not remain at rest, making him to stand up and sit down. (See 1, and مُقْعِدٌ. And see an ex. in a verse cited in art. فنى, conj. 3.] ― -b8- اقعد البِئْرَ He dug the well to the depth of a man sitting: or he left it upon the surface of the ground, and did not dig it so as to reach water. (L, K.) See also مُقْعَدَةٌ. ― -b9- اقعد (Ibn-Buzurj, L) and ↓ اـِقْعَنْدَدَ (K) He remained, stayed, abode, or dwelt, in a place. (Ibn-Buzurj, L, K.) -A2- اقعدهُ and ↓ قعّدهُ (inf. n. of the latter تَقْعِيدٌ) He sufficed him (namely his father [but in the CK, instead of أَبَاهُ, we read اـِيَّاهُ,]) for gaining, or earning; (K, TA;) and aided, or assisted, him. (TA.) ― -b2- اقعدهُ and ↓ قعّدهُ (inf. n. of the latter تَقْعِيدٌ, K) He served him. (IAar, L, K.) [Ex.] مَا لِفُلَانٍ امْرَأَةٌ تُقْعِدُهُ, and تُقَعِّدُهُ, [Such a one has no wife to serve him]. (A.) -A3- اقعدهُ آبَاؤُهُ, and ↓ تقعّدهُ, (tropical:) His ancestors withheld him from eminence, or nobility; (L;) [as also بِهِ ↓ قَعَدَ, and ↓ اقتعدهُ. You say also,] بِهِ عَنْ نَيْلِ ↓ مَا قَعَدَ المَسَاعِى اـِلَّا لُؤْمُ عُنْصُرِهِ, and ↓ ما تقعّدهُ, and ما ↓ اقتعدهُ, (tropical:) [Nothing withheld him from attaining to the means of honour and elevation but the baseness of his origin]. (A.) See also 5. ― -b2- وِرْثُهُ بِالاـِقْعَادِ (assumed tropical:) [His inheritance is by reason of nearness of relationship]. You do not say بِالقُعُودِ (L.) ― -b3- اـِقْعَادٌ (tropical:) The having few ancestors. (IAar, L.)

تقعّدهُ
5 تقعّدهُ ذ (tropical:) He, or it, withheld, restrained, debarred, or prevented, him from attaining the thing that he wanted. (S, L, K.) Ex. مَا تَقَعَّدَنِى عَنْكَ اـِلَّا شُغْلٌ Nothing but business withheld me from thee. (ISk, S.) See also 4. You say also بِى عَنْكَ شُغْلٌ ↓ قَعَدَ Business withheld me from thee. (TA.) [And so,] ↓ مَا قَعَّدَكَ, and ↓ مَا اقْتَعَدَكَ, what hath withheld, restrained, debarred, or prevented, thee? (L.) ― -b2- تقعّد عَنِ الأَمْرِ, (S, A, L, K,) and ↓ تقاعد, (A,) (tropical:) He did not seek, seek for or after, or desire, the thing. (S, A, L, K.) See also 1. ― -b3- تقعّد signifies He held back, or refrained. (KL.) ― -b4- And also He held back, or restrained. (KL.) ― -b5- تقعّدهُ He performed his affair. (IAar, Th, L, K.)

تقاعد بِهِ فُلَانٌ
6 تقاعد بِهِ فُلَانٌ ذ (assumed tropical:) Such a one did not pay him his due. (S, L.) -A2- See also 5.

اقتعد
8 اقتعد ذ He rode a camel: (L, Msb:) he took, or used, a camel as a قُعْدَة q. v. (L, K.) ― -b2- اقتعد قَعِيدَةً [He took a seat of the kind called قعيدة to sit upon]. (L.)

اـِقْعَنْدَدَ
R. Q. 3 اـِقْعَنْدَدَ ذ : see 4.

قَعْدَكَ آللّٰهَ
قَعْدَكَ آللّٰهَ ذ and قِعْدَكَ, see قَعِيدَكَ آللّٰهَ throughout.

قَعَدٌ
قَعَدٌ ذ Human dung. (L, K.) -A2- See also قَاعِدٌ in two places.

قَعْدَةٌ
قَعْدَةٌ ذ A single sitting. (S, L, Msb.) Ex. قَعَدَ قَعْدَةً وَاحِدَةً He sat a single sitting. (L.) ― -b2- قَعْدَةُ رَجُلٍ, see قِعْدَةٌ in three places. -A2- And see قَاعِدٌ. -A3- ذُو القَعْدَةِ, and ذُو القِعْدَةِ, A certain month; (S, L, K;) [the eleventh month of the Arabian year;] next after شَوَّال: (L:) so called because the Arabs [when their year was solar] used to abstain (يَقْعُدُونَ) therein from journeys (L, K, * TA) and warring and plundering expeditions and laying in stores of corn and seeking pasturage, before performing the pilgrimage in the next month; (L, TA;) or because in that month they broke in the young camels (القِعْدَان) for riding: (Msb, voce جُمَادَى:) pl. ذَوَاتُ القَعْدَةِ (S, L, Msb, K) and ذَوَاتُ القَعَدَاتِ; (Yoo, Msb;) but the former is the regular pl., (Yoo,) because the two words are considered as one, (Msb,) and it is the more common: (TA:) dual ذَوَاتَا القَعْدَةِ and ذَوَاتَا القَعْدَتَيْنِ. (Msb.)

قُعْدَةٌ
قُعْدَةٌ ذ , (K,) or ↓ قُعَدَةٌ, (L,) An ass: (L, K:) pl. قُعْدَاتٌ, (K,) with the ع quiescent, (TA,) [in the CK, قُعْدَانٌ,] or قُعَدَاتٌ. (L.) -A2- [The former,] A horse's, and a camel's saddle: (L, K:) pl. قُعُدَاتٌ, (IDrd, L,) with which is syn. قُعَيْدَاتٌ [the dim.]. (S, L.) ― -b2- See قَعُودٌ.

قِعْدَةٌ
قِعْدَةٌ ذ A mode, or manner, of sitting. (S, L, Msb, K.) Ex. هُوَ حَسَنُ القِعْدَةِ He has a good manner of sitting: (A, L:) and قَعَدَ قِعْدَةَ الدُّبِّ He sat in the manner of sitting of the bear. (A, * TA.) ― -b2- قِعْدَةُ رَجُلٍ, and رَجُلٍ ↓ قَعْدَةُ, (L, K, *) The space occupied by a man sitting: (L, K:) and the height, or depth, of a man sitting. (L.) Ex. شَجَرَةٌ قِعْدَةُ رَجُلٍ A tree of the height of a man sitting: (AHn, in L and TA, passim:) and بِئْرٌ قِعْدَةٌ A well of the depth of a man sitting: (As:) and عُمْقُ بِئْرِنَا قِعْدَةٌ, and ↓ قَعْدَةٌ, The depth of our well is that of a man sitting: (L:) and مَا حَفَرْتُ فِى الأَرْضِ اـِلَّا قِعْدَةً, and ↓ قَعْدَةً, I dug not in the ground save to the depth of a man sitting: (Lh, L:) and مَرَرْتُ بِمَآءٍ قِعْدَةِ رَجُلٍ I passed by water of the depth of a man sitting. (Sb, L.) -A2- قِعْدَةٌ One's last child, male or female; and one's last children. (K.)

قَعَدَةٌ
قَعَدَةٌ ذ A vehicle, or beast of carriage, (مَرْكَبٌ,) for women: so in the copies of the K in our hands; (S, M;) but accord. to the L, &c., of a man: and it is ↓ قَعِيدَةٌ that bears the former signification. (TA.) ― -b2- The [kind of carpet called] طَنْفَسَة [q. v.] (L, K) upon which a man sits; and the like. (L.)

قُعَدَةٌ
قُعَدَةٌ ذ see قُعْدَةٌ and قُعْدِىٌّ.

قُعْدَدٌ
قُعْدَدٌ ذ : see the next paragraph.

قُعْدُدٌ
قُعْدُدٌ ذ (tropical:) Nearness of relationship. (L.) ― -b2- ذُو قُعْدُدٍ A man nearly related to [the father of] the tribe. (Lh.) [And] قُعْدُدٌ and ↓ قُعْدَدٌ (S, K) and ↓ قُعْدُودٌ and ↓ أَقْعَدُ and النَّسَبِ ↓ قَعِيدُ, (L, K,) (tropical:) A man near in lineage to the chief, or oldest, ancestor [of his family or tribe]; (S, L, K;) contr. of طَرِفٌ and طَرِيفٌ: (S, M, K in art. طرف:) and the first, The next of kin to the chief, or oldest, ancestor [of his family]; (Msb;) and contr., remote in lineage therefrom: (L, K:) [in the former sense, an epithet of praise:] in the latter sense, an epithet of dispraise: or, as some say, of praise: (TA:) or, in the first sense, it is an epithet of praise in one point of view, because dominion, or power, or authority, belong to the elder; and of dispraise in another point of view, because the person so termed is of the sons of the very old, and weakness is attributed to him. (S.) ― -b3- المِيرَاثُ القُعْدُدُ (tropical:) The inheritance of him who is nearest of kin to the deceased. (L.) ― -b4- قُعْدُدٌ (assumed tropical:) A cowardly and ignoble man, who holds back, or abstains, from war and from generous actions; (L, K; *) as also ↓ قُعْدَدٌ. (L.) ― -b5- (assumed tropical:) A man withheld from eminence, or nobility, by his lineage; as also ↓ مُقْعَدٌ. (Az, L.) ― -b6- (assumed tropical:) An obscure man; (L, K;) ignoble; of low rank; as also ↓ قُعْدَدٌ. (Az, L.)

قُعْدَى
قُعْدَى ذ [A nearer degree in lineage to the chief, or oldest, ancestor, than طُرْفَى, q. v.]

قُعْدِىٌّ
قُعْدِىٌّ ذ and قِعْدِىٌّ, and both with ة, and ضُجْعِىٌّ and ضِجْعِىٌّ, (K,) and ضُجَعَةٌ ↓ قُعَدَةٌ, (S, K,) A man (S) who sits much and lies much upon his side: (S, K:) or the last, an impotent man, who does not earn that whereby he may subsist; (A;) [and the first two] (assumed tropical:) A man impotent; or lacking power, or ability; (L, K;) as though preferring sitting: (L:) or loving to sit in his house. (A.)

قَعَدِىٌّ
قَعَدِىٌّ ذ (tropical:) A man belonging to the sect called القَعَدُ, (L,) or القَعَدَةُ; (A [see قَاعِدٌ];) who holds the opinions of that sect. (L, K.) ― -b2- Also applied by a post-classical poet to (tropical:) A man who refuses to drink wine while he approves of others' drinking it. (L.)

قُعَادٌ
قُعَادٌ ذ Lameness in a man. You say مَتَى أَصَابَكَ هٰذَا القُعَادُ When did this lameness befall thee? (S, L;) [and] بِهِ قُعَادٌ, (L, K,) and ↓ اـِقعاد, (K,) and ↓ أَقْعَادٌ, (CK,) (tropical:) He has a disease which constrains him to remain sitting. (L, K.) See أُقْعِدَ, and مُقْعَدٌ. ― -b2- قُعَادٌ also signifies, (S, L, K,) and so ↓ اـِقْعَادٌ, (S, L,) or ↓ أَقْعَادٌ, with fet-h, (accord. to the K,) A certain disease which affects camels in their haunches, and makes them to incline (or as though their rumps inclined, IAar) towards the ground: (S, K:) or a laxness of the haunches. (IKtt.)

قِعَادٌ
قِعَادٌ ذ : see قَعِيدٌ.

قَعُودٌ
قَعُودٌ ذ A young weaned camel: (L, K:) and a young she-camel; i. q. قَلُوصٌ: (K:) or this latter epithet is applied to a female and the former to a male young camel: (ISh, L, Msb:) so called because he is ridden: (Msb:) and a young male camel, until he enters his-sixth year: (K:) or a young male camel when it may be ridden, which is at the earliest when he is two years old, after which he is thus called until he enters his sixth year, when he is called جَمَلٌ: the young she-camel is not called thus, but is termed قَلُوصٌ: (S, L:) Ks heard the term قَعُودَةٌ applied to the female; but this is rare. (Az, L.) ― -b2- A camel which the pastor rides, or uses, in every case of need; (A'Obeyd, S, L, K;) called in Persian رَخْتْ; (A'Obeyd, S, L;) as also ↓ قَعُودَةٌ, (K,) accord. to Lth, the only authority for it known to Az; but Kh says that this signifies a camel which the pastor uses for carrying his utensils &c., and that the ة is added to give intensiveness to the epithet; (TA;) or the former is masc. and the latter fem.; (Ks, L;) and ↓ قُعْدَةٌ: (S, K:) you say نِعْمَ القُعْدَةُ هٰذَا, i. e. المُقْتَعَدُ, [an excellent camel for the pastor's ordinary riding, or use, is this]: (S, L:) or each of these words signifies a camel which the pastor uses for riding and for carrying his provisions and utensils &c.: and قُعْدَةٌ, a camel which a man rides whenever and wherever he will: (L:) the pl. of قَعُودٌ is أَقْعِدَةٌ [a pl. of pauc.] and قُعُدٌ and قِعْدَانٌ and قَعَائِدُ; (L, K;) and pl. pl. [i. e. pl. of قِعْدَانٌ] قَعَادِينُ. (TA.) The dim of قَعُودٌ is قُعَيِّدٌ. It is said in a proverb, اـِتَّخَذُوهُ قُعَيِّدَ الحَاجَاتِ They made him an ordinary servant for the performance of needful affairs. (S, L.)

قَعِيدٌ
قَعِيدٌ ذ A companion in sitting: (S, AHeyth, L, K:) of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مُفَاعِلٌ. (L.) ― -b2- A preserver; a keeper; a guardian; a watcher. (L, K.) [In some copies of the K, by the omission of وَ, this meaning is assigned to مُقَاعِدٌ.] It is used alike as sing. and pl. and masc. and fem. (L, K) and dual also. (L.) It is said in the Kur, [l. 16,] عَنِ اليَمِينِ وَعَنِ الشِمَالِ قَعِيدٌ [On the right and on the left a sitter, or guardian, or watcher]: respecting which it is observed, that فَعِيلٌ and فَعُولٌ are of the measures used alike as sing. and dual and pl.; as in اـِنَّا رَسُولُ رَبِّكَ, [Kur xi. 83, accord. to one reading,] and وَالمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذٰلِكَ ظَهِيرٌ, [Kur lxvi. 4:] (S, L:) or, as the grammarians say, قَعِيدٌ is understood after اليمين. (L.) ― -b3- [Hence,] A father; (A'Obeyd, K;) and ↓ قَعِيدَةٌ A man's wife; (S, L, K; *) as also ↓ قِعَادٌ: (S, L:) and قَعِيدَةُ بَيْتِ رَجُلٍ a man's wife: pl. قَعَائِدُ. (L.) ― -b4- قَعِيدَكَ اللّٰهَ, and اللّٰهَ ↓ قَعْدَكَ, and اللّٰهَ ↓ قِعْدَكَ, (K,) but the last was unknown to AHeyth, (L,) [By thy Watcher, or Keeper, God: قعيد and ↓ قعد being epithets, put in the acc. case because of the prep. بِ understood: or] I conjure thee by God; syn. نَشَدْتُكَ اللّٰهَ: some say, the meaning is, as though God were sitting with thee, watching over thee, or keeping thee: [in some copies of the K, for بِحِفْظِهِ عَلَيْكَ, the reading in the TA, we find يَحْفَظُهُ عَلَيْكَ:] or by thy Companion, who is the Companion of every secret, [namely God] ! قَعِيدَكَ لَا آتِيكَ, and لا اتيك ↓ قِعْدَكَ; and قَعِيدَكَ اللّٰهَ لا اتيك, and اللّٰهَ لا اتيك ↓ قِعْدَكَ; are forms of swearing used by the Arabs, in which قعيد and ↓ قعد are inf. us. put in the acc. case because of a verb understood; [or rather, as it appears to me, and as I have said above, they are epithets, put in the acc. case because of the prep. بِ understood;] and the meaning is, By thy Companion, who is the Companion of every secret, [I will not come to thee; and by thy Companion, &c., or by thy Watcher, or Keeper, God, I will not come to thee;] like as one says نَشَدْتُكَ اللّٰهَ: (S, L:) some say, that قعيد and ↓ قعد signify here a watcher, or an observer, and a preserver, a keeper, or a guardian, that God is meant by them, and that they are in the acc. case because أُقْسِمُ followed by the prep. بِ is understood; [the meaning being I swear by thy Watcher, or Keeper, &c., God, &c.; and this opinion is the more agreeable with the explanation given above, “ By thy Companion &c. ”:] others say, that they are inf. ns., and that the meaning is, I swear by thy regard, or fear, of God, بِمُرَاقَبَتِكَ اللّٰهَ: El-Mلzinee and others, however, assert that قعيد has no verb. (MF.) ― -b5- Ks says that اللّٰهُ ↓ قِعْدَكَ [اللّٰه being in the nom. case] signifies God be with thee! (L.) [or God be thy Companion, or Watcher, or Keeper!]; and so does قَعِيدَكَ اللّٰهُ. (AHeyth, L.) [Or] قَعِيدَكَ اللّٰهَ, (IB, L, K,) and قِعْدَكَ اللّٰهَ, (K,) and قَعْدَكَ اللّٰهَ, (IB, L, TA,) [are] expressions of conciliation, not oaths, as they have not the complement of an oath: the former word in each is an inf. n. occupying the place of a verb, and therefore is put in the acc. case, as in عَمْرَكَ اللّٰهَ, which means عَمَّرْتُكَ اللّٰهَ, i. e., I beg God to prolong thy life: in like manner, قَعَّدْتُكَ اللّٰهَ [in the K, قِعْدَكَ,] signifies, [and so the three first phrases above, of which it is the original form,] I beg God to preserve, keep, guard, or watch, thee; from the saying in the Kur, [l. 16,] عَنِ اليَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ, i. e. حَفِيظٌ. (Aboo-'Alee, IB, L, K. *) قَعِيدَ كُمَا اللّٰهَ is used in interrogative phrases and in phrases conveying an oath, [and so is قَعِيدَكَ اللّٰهَ]. You say, interrogatively, قَعِبدَكُمَا اللّٰهَ أَلَمْ يَكُنْ كَذَا وَكَذَا [I beg God to preserve, keep, guard, or watch, thee. Was it not so and so?]: and in the other case, قَعِيدَكَ اللّٰهَ لَأُكْرِمَنَّكَ [By thy Watcher, or Keeper, God, I will assuredly pay thee honour!] (Th, L.) ― -b6- [And from the signification of ' father ' is derived] the phrase قَعِيدَكَ لَتَفْعَلَنَّ, By thy father, thou shalt assuredly do such a thing. (K, TA.) -A2- What comes to thee from behind thee, (S, L, K,) of gazelles or birds (L, K) or wild animals: contr. of نَطيحٌ: (S, L:) of evil omen. (L.) -A3- The locust of which the wings are not yet perfectly formed. (S, K.)

قَعِيدَةٌ
قَعِيدَةٌ ذ A thing like the [kind of receptacle called] عَيْبَة, (L, K,) woven by women, (L,) upon which one sits: (L, K:) pl. قَعَائِدُ. (L.) ― -b2- See قَعَدَةٌ -A2- A [sack of the kind called] غِرَارَة: (S, K:) or the like thereof, in which are put قَدِيد [or pieces of flesh-meat, q. v.] and كَعْك: (L, K:) pl. قَعَائِدُ. (S, L.) -A3- A sand that is not of an oblong form: (S, L, K:) or a long tract of sand like a rope, cleaving to the ground: (L, K:) or a heap of sand collected together. (L.) -A4- See also قَعِيدٌ.

قَعَّادَةٌ
قَعَّادَةٌ ذ A [seat, or couch, of the kind called] سَرِير: of the dial. of El-Yemen. (TA.)

قَاعِدٌ
قَاعِدٌ ذ [act. part. n. of قَعَدَ] Sitting; sitting down; pl. قُعُودٌ (Msb) and قُعَّادٌ and قَاعِدُونَ: (TA:) fem. قَاعِدَةٌ; pl. قَوَاعِدُ and قَاعِدَاتٌ. (Msb.) ― -b2- (assumed tropical:) A sack full of grain; (IAar, K;) as though by reason of its fulness it were sitting. (IAar.) ― -b3- [And from قَعَدَ in the third meaning,] قَاعِدٌ عَنِ الغَزْوِ (tropical:) A man holding back, or abstaining, from warring and plundering: pl. قُعَّادٌ and قَاعِدُونَ; and quasi-pl. n. قَعَدٌ: (L:) which last is also explained as signifying those who have no دِيوَان [or register in which they are enrolled as soldiers and stipendiaries], (S, A, L, K,) and (as some say, L) who do not go forth to fight. (L, K.) ― -b4- [And hence, the pl.] قَعَدٌ, [which is, properly speaking, a quasi-pl. n.,] like حَارِسٌ and حَرَسٌ, (S,) and خَادِمٌ and خَدَمٌ: (TA:) [The Abstainers, or Separatists:] the قَعَد (so in the S, L, K: in the A, and some copies of the K, ↓ قَعَدَة:) are (tropical:) The [schismatics called] خَوَارِج: (K:) or certain of the خوارج; (S;) a people of the خوارج who held back (قَعَدُوا) from aiding 'Alee, and from fighting against him; (A;) certain of the حَرُورِيَّة; (L;) the [schismatics called] شُرَاة, who hold the doctrine that government belongs only to God, but do not war; (IAar, L;) who hold the doctrine that government belongs only to God, but do not go forth to war against a people. (L.) ― -b5- [And the sing.,] قَاعِدٌ (tropical:) A woman who has ceased to bear children, (S, K,) and to have the menstrual discharge, (ISk, S, K,) and to have a husband: (Zj, K:) or an old woman, advanced in years: (IAth:) pl. قَوَاعِدُ: (ISk, S:) when you mean “ sitting, ” you say قَاعِدَةٌ. (ISk, IAth.) ― -b6- نَخْلَةٌ قَاعِدَةٌ (tropical:) A palm-tree bearing fruit one year and not another: (A, TA:) or, that has not borne fruit in its year. (IKtt.) ― -b7- Also, قَاعِدٌ, A palm-tree: or a young palm-tree: pl. [or rather quasi-pl. n.] قَعَدٌ, like as خَدَمٌ is of خَادِمٌ. (L.) ― -b8- قَاعِدٌ (tropical:) A young palm-tree having a trunk: (A, K:) or, [of] which [the branches] may be reached by the hand. (S, K.) Ex. فِى أَرْضِهِمْ كَذَا مِنَ القَاعِدِ In their land are so many young palm-trees having trunks. (A.) Thus it is used us a gen. n. (TA.) -A2- رَحًى قَاعِدَةٌ A mill which one turns by the handle with the hand. (L.) -A3- حَلَبْتَ قَاعِدًا: see art. حلب.

قَاعِدَةٌ
قَاعِدَةٌ ذ A foundation, or basis, of a house: (Msb:) pl. قَوَاعِدُ: (S, Msb:) which signifies, accord. to Zj, the columns, or poles, (أَسَاطِين) of a structure, which support it. (L.) [Hence,] قَاعِدَتَا البَابِ [The two side-posts of the door]. (K, in art. سوم.) ― -b2- بَنَى أَمْرَهُ عَلَى قَاعِدَةٍ, and على قَوَاعِدَ, (tropical:) [He built his affair upon a firm foundation, and, upon firm foundations]. And قَاعِدَةُ أَمْرِكَ وَاهِيَةٌ (tropical:) [The foundation of thine affair is unsound]. (A.) ― -b3- قَوَاعِدُ السَّحَابِ (tropical:) The lower parts of clouds extending across the view in the horizon, likened to the foundations of a building: (A'Obeyd, L:) or clouds extending across the view, and lying low. (IAth, L.) ― -b4- [Hence] قَوَاعِدُ الهَوْدَجِ The four pieces of wood, (S, K,) placed transversely, [two across the other two, so as to form a square frame,] beneath the هودج (S, K,) which is fixed upon them. (K.) [See 1 in art. فشل.] -A2- As a conventional term, i. q. ضَابِطٌ, i. e. (assumed tropical:) A universal, or general, rule, or canon. (Msb.) [See ضَابِط.]

أَقْعَدُ
أَقْعَدُ ذ A camel having a laxness and depression in the shank. See قَعَدٌ. (TA.) But see أَصْدَفَ -A2- فُلَانٌ أَقْعَدُ مِنْ فُلَانٍ (tropical:) Such a one is more nearly related to his chief, or oldest, ancestor than such a one. (IAar, IAth, L.) See also قُعْدُدٌ.

مَقْعَدٌ
مَقْعَدٌ ذ A place of sitting; a sitting-place; (L, Msb, K;) as also ↓ مَقْعَدَةٌ: (L, K:) pl. of the former مَقَاعِدُ, (Msb,) signifying sittingplaces of people in the markets &c. (S.) هُوَ مِنِّى مَقْعَدَ القَابِلَةِ [He is, with respect to me, as though in the sitting-place of the midwife;] i. e., in nearness; meaning he is sticking close to me, before me: (Sb, S:) denoting nearness of station. (Sb, L.) See also مَعْقِدٌ. ― -b2- [Hence, (tropical:) a place of abode,] تَرَكُوا مَقَاعِدَهُمْ, (tropical:) They left their places of abode. (A.) ― -b3- A time of sitting. (MF.) ― -b4- ↓ المَقْعَدَةُ The anus [as is shown in the S and Msb, voce بَاسُور &c., and so in modern Arabic; and app. also the posteriors, upon which one sits]: syn. السَّافلَةُ. (S, Msb.)

مُقْعَدٌ
مُقْعَدٌ ذ (tropical:) Having a disease which constrains him to remain sitting: (K:) or crippled, or deprived of the power of motion, by a disease in his body; (Mgh, L;) as though the disease constrained him to remain sitting: (Mgh:) or deprived of the power to stand, by protracted disease; as though constrained to remain sitting: (L:) or affected by a disease in his body depriving him of the power to walk: (Msb:) a lame man (S, L:) also, i. q. زَمِنٌ: (Msb:) accord. to the physicians, مُقْعَدٌ and زَمِنٌ are syn.; [see the second explanation above, which is that here indicated;] but some make a distinction, and say that the former signifies having the limbs contracted, and the latter, having a protracted disease; (Mgh;) [which is app. one of the two significations assigned to the former word in the Msb:] accord. to some, it is from قُعَادٌ signifying a disease which affects camels in their haunches: (L:) [and] مُقْعَدٌ [is applied to] a camel having this disease. (L.) ― -b2- مُقْعَدُ النَّسَبِ, and مقعد الأَسْبَابِ, (assumed tropical:) A man of short lineage. (L.) ― -b3- مُقْعَدُ الحَسَبِ (assumed tropical:) A man without eminence, or nobility. (L.) See also قُعْدُدٌ. -A2- مُقْعَدُ الأَنْفِ (tropical:) A man having wide nostrils: (K:) or having wide and short nostrils. (A, L.) ثَدْىٌ مُقْعَدٌ (tropical:) A breast that is swelling, prominent, or protuberant, (S, A, L, K,) that fills the hand, (A,) and has not yet become folding. (S, L, K.) -A3- بِئْرٌ مُقْعَدَةٌ A well that is partly dug, and then left before the water has come into it; (K;) i. q. مُسْهَبَةٌ. (TA.) -A4- مُقْعَدَاتٌ (tropical:) Young birds of the kind called قَطًا, before they rise (L, K) to fly. (L.) ― -b2- (tropical:) Frogs. (A, L, K.)

أَخَذَهُ المُقِيمُ المُقْعِدُ
أَخَذَهُ المُقِيمُ المُقْعِدُ ذ (tropical:) (A) Griefs took hold upon him, disquieting him so that he could not remain at rest, and making him to stand up and sit down: a phrase similar to أَخَذَهُ مَا قَدُمَ وَمَا حَدُثَ, and مَا قَرُبَ وَمَا بَعُدَ. (Mgh, art. قدم.) -A2- مُقْعِدٌ and ↓ مُقَعِّدٌ A servant. (IAar, L.)

مَقْعَدَهٌ
مَقْعَدَهٌ ذ and المَقْعَدَةُ: see مَقْعَدُ.

مُقْعَدَةُ
مُقْعَدَةُ ذ and مُقْعَدَاتٌ: see مُقْعَدٌ.

مُقَعِّدٌ
مُقَعِّدٌ ذ : see مُقْعِدٌ.

### Türkçe

**قَعَدَ**
1 **قَعَدَ** ذ, (S, K, vb.,) muzârîsi **قَعُدَ**, (A, L,) mastarı **قُعُودٌ** ve **مَقْعَدٌ** (S, L, K) ve **قَعْدٌ**, (L,) O oturdu; yani **جَلَسَ** [ikincisi en geniş mânâsında kullanıldığında]; (S, A, L, K;) böylece yüksek bir otorite olan 'Orweh İbn-Zubeyr’e göre; **قَامَ**’ın zıddıdır: (L:) yahut “oturdu” mânâsınadır; yahut ayakta durduktan sonra oturdu: ve **جلس**, yan yatmış yahut secde etmiş hâlden sonra oturdu: (Kh, IKh, El-Hareeree, K:) yahut bazılarının dediği gibi, **قعد** bir müddet oturdu mânâsınadır. (MF.) **جَلَسَ**’e de bak. ― -b2- [Ve bundan dolayı, O kaldı.] ― -b3- **قَامَ وَقَعَدَ** (mecaz:) Onu huzursuz eden kederler yaşadı; öyle ki sükûnet üzere kalamadı; kalktı ve oturdu. (Mgh, md. قدم.) [**سُدَّةٌ** maddesinde bir örneğe bak.] **هٰذَا شَىْءٌ يَقْعُدُ بِهِ عَلَيْكَ العَدُوُّ وَيَقُومُ** (mecaz:) [Bu, düşmanın sana karşı teşebbüslerinde huzursuz olacağı bir şeydir]. (A.) **ضَرَبَهُ ضَرْبَةَ ابْنَةِ اقْعُدِى وَقُومِى** Ona bir cariyenin vuruşu gibi vurdu: (IAar, L, K: *) ki bu şekilde adlandırılır; çünkü efendilerinin hizmetinde oturur ve kalkar; böyle yapması emredilir. (IAar, L.) ― -b4- [**قَعَدَ لَهُ**, aslında “onun için oturdu”dur; çoğu kez “yolda ona pusu kurdu” mânâsına gelir: **سَدٌّ** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örneğe bak.] ― -b5- **قَعَدَتِ الرَّخَمَةُ** (mecaz:) Akbaba (aquiline vulture) yerde göğsü üzerine yattı; eş anlamlısı **جَثَمَت**. (S, A, K.) **جَلَسَ**’e de bak. ― -b6- [Bundan dolayı, herhangi bir kimsenin karşısında oturma tasavvurundan,] **قَعَدَ بِقِرْنِهِ** (farazî mecaz:) Hasmıyla çekişmeye gücü yetti. (L, K.) ― -b7- **بَنُو فُلَانٍ لِبَنِى فُلَانٍ يَقْعُدُونَ** (farazî mecaz:) Falanın oğulları, falanın oğullarıyla çekişmeye güç yetirir; sayı çokluklarıyla onlara gelirler. (L.) ― -b8- **قَعَدُوا عَنَّا** (farazî mecaz:) Savaşçılarıyla bizim için çekişmeye güç yetirdiler ve savaşta bize kâfi geldiler. (L.) ― -b9- **قَعَدَ لِلْحَرْبِ** (mecaz:) Savaşta çekişecek olanları savaşa hazırladı. (L, K.) ― -b10- **قَعَدَ لِلْأَمْرِ** İşi yaptı; eş anlamlısı **اـِهْتَمَّ بِهِ**. (Msb.) ― -b11- **قَعَدَ يَشْتِمُنِى** (mecaz:) Bana sövmeye koyuldu, başladı. (Fr, A, L.) ― -b12- [Ve reddetme yahut isteksizlik üzere oturma tasavvurundan,] **قَعَدَ عَنِ الأَمْرِ** (mecaz:) Şeyden yahut işten kaçındı, terk etti, ihmal etti, bıraktı, vazgeçti, yüz çevirdi; (A, Mgh;) ondan geri durdu. (IKtt.) **قَعَدَ عَنْ حَاجَتِهِ** (mecaz:) İhtiyacını gidermekten geri durdu. (Msb.) **قَعَدَ عَنِ القَوْمِ** (farazî mecaz:) Kavmin yahut topluluğun gerisinde kaldı; onlarla gitmedi. (Msb, md. خلف.) Ve **قَعَدْتُ بَعْدَهُ** [(farazî mecaz:) Onun gerisinde kaldım;] bunun gibi **قعدت خِلَافَهُ**: (Msb, aynı yer:) ve **قَعَدَ خِلَافَ أَصْحَابِهِ**, arkadaşlarının gerisinde kaldı; onlarla birlikte çıkmadı. (TA, md. خلف’ta) ― -b13- [**قَعَدَ مَعَهُ** ve **قَعَدَ اـِلَيْهِ**, **جَلَسَ مَعَهُ** ve **جَلَسَ اـِلَيْهِ** gibidir; ona bak.] ― -b14- **قَعَدَ بِهِ**, 4’e üç yerde ve 5’e bak. ― -b15- **قَعَدَتْ**, mastarı **قُعُودٌ**; (K;) yahut **قَعَدَتْ عَنِ الوَلَدِ**, (Mgh, K,) ve **الحَيْضِ**, (A, Mgh, Msb, K,) ve **الزَّوْجِ**; (A, Msb, K;) (mecaz:) O (kadın) çocuk doğurmaktan, (A, Mgh, K,) ve hayız görmeden, ve kocadan kesildi. (A, K.) [Ve bundan dolayı,] (mecaz:) O (kadın) kocasız oldu: (K, * TA:) bakire olan ve olmayan hakkında söylenir. (TA.) ― -b16- **قَعَدَتِ النَّخْلَةُ** (mecaz:) Hurma ağacı bir yıl meyve verdi, bir başka yıl vermedi. (L, K.) ― -b17- **قَعَدَ مَقَاعِدَ رِقَاقًا** (farazî mecaz:) [Bağırsak boşaltımı ince oldu: **سَدَّ**’e bak] (TA, md. سك’te.) ― -b18- **قَعَدٌ** Gevşeklik (S, K) ve çöküklük (S), devenin incik ( **وَظِيف** ) kısmında. (S, K.) [Görünüşe göre bir mastardır; fiili **قَعِدَ**’dir. Fakat **صدف** maddesinde 1’e bak.] -A2- **قَعَدَ** O [yahut o kimse] oldu; eş anlamlısı **صَارَ**. Ör. **حَدَّدَ شَفْرَتَهُ حَتَّى قَعَدَتْ كَأَنَّهَا حَرْبَةٌ** Büyük bıçağını, sanki bir mızrak olmuş gibi oluncaya kadar biledi. Ve **ثَوْبَكَ لَا تَقْعُدُ تَطِيرُ بِهِ الرِّيحُ** [CK’de **ثَوْبُكَ** ve **يَقْعُدُ**] Elbiseni koru; rüzgâr onunla uçup gider hâle gelmesin. (IAar, L, K. *) Burada **ثوبك** mansuptur; çünkü ondan önce **اِحْفَظْ** fiilinin takdir edildiği anlaşılır. (L.) ― -b2- **قَعَدَتِ آلفَسِيلَةُ** (mecaz:) Genç hurma fidanı gövde sahibi oldu. (S, A, K.) -A3- **قَعَدَ** O (bir adam, AZ) ayakta durdu. Böylece iki zıt mânâyı taşır. (AZ, L, K.)

**قَعَّدْتُكَ اللّٰهَ**
2 **قَعَّدْتُكَ اللّٰهَ** ذ Allah’tan seni muhafaza etmesini, korumasını, gözetmesini yahut kollamasını dilerim. **قَعِيدَكَ اللّٰهَ**’a bak. (Aboo- 'Alee, IB, L.) 4’e iki yerde ve 5’e de bak.

**قاعدهُ**
3 **قاعدهُ** ذ Onunla oturdu. (L.) [**سفه** maddesinde, 3. bâbda bir örneğe de bak.]

**اقعدهُ**

4 **اقعدهُ** ذ , ve بِهِ ↓ **قَعَدَ**, Ona oturttu, yahut oturmasını sağladı; onu oturttu. ― -b2- **أُقْعِدَ** (mecazen:) Yürümek kudretini kendisinden gideren, bedeninde bir hastalıktan etkilendi: ayağa kalkamaz oldu: [sanki oturur halde kalmaya zorlanmış gibi: **مُقْعَدٌ**’a ve **قُعَادٌ**’a bak.] ― -b3- **أَقْعَدَهُ الهَرَمُ** (mecazen:) [Kocama onu sakatladı, yahut hareket kudretini kendisinden giderdi]. ― -b4- **أُقْعِدَ** O (bir adam) topal oldu, yahut topal hale geldi. ― -b5- **اـِقْعَادٌ** bir atın arka bacağında, Onun çokça yayvan olmasıdır (**ان تُفْرَشَ جِدًّا**), öyle ki dik olmaz. ― -b6- **أُقْعِدَ** O (bir deve) **قُعَاد** denilen hastalığa tutuldu. ― -b7- **أَقَامَهُ وَأَقْعَدَهُ**, ve ↓ **قَامَ بِهِ وَقَعَدَ**, (mecazen:) Ona, kendisini huzursuz eden, öyle ki sükûnet üzere kalamayan, onu ayağa kaldırıp oturtan kederler yaşattı. [1’e ve **مُقْعِدٌ**’e bak. Ve فنى maddesinde, 3. babda zikredilen bir beyitte bir örneğe bak.] ― -b8- **اقعد البِئْرَ** Kuyuyu, oturan bir adamın derinliğine kadar kazdı: yahut onu yerin yüzünde bıraktı ve suya ulaşacak şekilde kazmadı. **مُقْعَدَةٌ**’ye de bak. ― -b9- **اقعد** ve ↓ **اـِقْعَنْدَدَ** O, bir yerde kaldı, durdu, ikamet etti, yahut oturdu. -A2- **اقعدهُ** ve ↓ **قعّدهُ** (ikincisinin mastarı **تَقْعِيدٌ**) Ona (yani babasına [fakat CK’de **أَبَاهُ** yerine **اـِيَّاهُ** okuruz,]) kazanmak yahut elde etmek hususunda kâfi geldi; ve ona yardım etti. ― -b2- **اقعدهُ** ve ↓ **قعّدهُ** (ikincisinin mastarı **تَقْعِيدٌ**) Ona hizmet etti. [Ör.] مَا لِفُلَانٍ امْرَأَةٌ **تُقْعِدُهُ**, ve **تُقَعِّدُهُ**, [Falancanın kendisine hizmet edecek bir karısı yoktur]. -A3- **اقعدهُ آبَاؤُهُ**, ve ↓ **تقعّدهُ**, (mecazen:) Ataları onu yücelikten yahut soyluluktan alıkoydu; [bunun gibi بِهِ ↓ **قَعَدَ**, ve ↓ **اقتعدهُ**. Şöyle de dersin:] بِهِ عَنْ نَيْلِ ↓ مَا **قَعَدَ** المَسَاعِى اـِلَّا لُؤْمُ عُنْصُرِهِ, ve ↓ ما **تقعّدهُ**, ve ما ↓ **اقتعدهُ**, (mecazen:) [Onu şeref ve yükseliş vasıtalarına erişmekten, aslının alçaklığından başka hiçbir şey alıkoymadı]. 5’e de bak. ― -b2- **وِرْثُهُ بِالاـِقْعَادِ** (mecazen farz edilen:) [Onun mirası, akrabalık yakınlığı sebebiyledir]. **بِالقُعُودِ** demezsin. ― -b3- **اـِقْعَادٌ** (mecazen:) Atalarının az olması.

**تقعّدهُ**
5 **تقعّدهُ** ذ (mecazen:) O, yahut o (şey), onu istediği şeye erişmekten alıkoydu, engelledi, menetti, yahut önledi. Ör. مَا تَقَعَّدَنِى عَنْكَ اـِلَّا شُغْلٌ Beni senden alıkoyan yalnızca bir meşguliyettir. 4’e de bak. Şöyle de dersin: بِى عَنْكَ شُغْلٌ ↓ **قَعَدَ** Meşguliyet beni senden alıkoydu. [Ve böylece,] ↓ مَا **قَعَّدَكَ**, ve ↓ مَا **اقْتَعَدَكَ**, seni alıkoyan, engelleyen, meneden, yahut önleyen nedir? ― -b2- **تقعّد عَنِ الأَمْرِ**, ve ↓ **تقاعد**, (mecazen:) O, şeyi talep etmedi, aramadı yahut istemedi. 1’e de bak. ― -b3- **تقعّد** O, geri durdu, yahut çekindi, demektir. ― -b4- Ve ayrıca: O, geri tuttu, yahut engelledi. ― -b5- **تقعّدهُ** Onun işini yaptı.

**تقاعد بِهِ فُلَانٌ**
6 **تقاعد بِهِ فُلَانٌ** ذ (mecazen farz edilen:) Falanca ona hakkını ödemedi. -A2- 5’e de bak.

**اقتعد**
8 **اقتعد** ذ O, bir deveye bindi: o, bir deveyi **قُعْدَة** olarak aldı yahut kullandı. ― -b2- **اقتعد قَعِيدَةً** [**قعيدة** denilen türden bir oturak edindi, üzerine oturmak için].

**اـِقْعَنْدَدَ**
R. Q. 3 **اـِقْعَنْدَدَ** ذ : 4’e bak.

**قَعْدَكَ آللّٰهَ**
**قَعْدَكَ آللّٰهَ** ذ ve **قِعْدَكَ**, **قَعِيدَكَ آللّٰهَ**’a, bütünüyle bak.

**قَعَدٌ**
**قَعَدٌ** ذ İnsan dışkısı. -A2- İki yerde **قَاعِدٌ**’e de bak.

**قَعْدَةٌ**
**قَعْدَةٌ** ذ Tek bir oturuş. Ör. **قَعَدَ قَعْدَةً وَاحِدَةً** O, tek bir oturuş oturdu. ― -b2- **قَعْدَةُ رَجُلٍ**, üç yerde **قِعْدَةٌ**’ye bak. -A2- Ve **قَاعِدٌ**’e bak. -A3- **ذُو القَعْدَةِ**, ve **ذُو القِعْدَةِ**, Belli bir ay; [Arap yılının on birinci ayı;] **شَوَّال**’dan sonra: (L:) bu ad, Arapların [yılları güneşî iken] o ayda yolculuklardan (يَقْعُدُونَ) ve savaşmaktan ve yağma seferlerinden ve hububat azığı hazırlamaktan ve otlak aramaktan, bir sonraki ayda haccı eda etmeden önce, kaçınmaları sebebiyle verilmiştir; yahut o ayda binek için genç develeri (**القِعْدَان**) alıştırdıkları için: çoğulu **ذَوَاتُ القَعْدَةِ** ve **ذَوَاتُ القَعَدَاتِ**; fakat birincisi düzenli çoğuldur, çünkü iki kelime bir kelime gibi kabul edilir ve o daha yaygındır: tesniyesi **ذَوَاتَا القَعْدَةِ** ve **ذَوَاتَا القَعْدَتَيْنِ**.

**قُعْدَةٌ**
**قُعْدَةٌ** ذ , yahut ↓ **قُعَدَةٌ**, Bir eşek: çoğulu **قُعْدَاتٌ**, ع sâkin olarak, [CK’de **قُعْدَانٌ**,] yahut **قُعَدَاتٌ**. -A2- [Birincisi,] Bir atın ve bir devenin eyeri: çoğulu **قُعُدَاتٌ**, bununla eşanlamlı olan **قُعَيْدَاتٌ** [tasğîr] ile. ― -b2- **قَعُودٌ**’a bak.

**قِعْدَةٌ**

**قِعْدَةٌ** ذ Oturuşun bir tarzı yahut biçimi. (S, L, Msb, K.) Ör. **هُوَ حَسَنُ القِعْدَةِ** Oturuş tarzı güzeldir: (A, L:) ve **قَعَدَ قِعْدَةَ الدُّبِّ** Ayının oturuş tarzında oturdu. (A, * TA.) ― -b2- **قِعْدَةُ رَجُلٍ**, ve **رَجُلٍ** ↓ **قَعْدَةُ**, (L, K, *) Oturan bir adamın kapladığı yer: (L, K:) ve oturan bir adamın yüksekliği yahut derinliği. (L.) Ör. **شَجَرَةٌ قِعْدَةُ رَجُلٍ** Oturan bir adamın yüksekliği kadar bir ağaç: (AHn, L ve TA’da, yer yer:) ve **بِئْرٌ قِعْدَةٌ** Oturan bir adamın derinliği kadar bir kuyu: (As:) ve **عُمْقُ بِئْرِنَا قِعْدَةٌ**, ve ↓ **قَعْدَةٌ**, Kuyumuzun derinliği oturan bir adamınki kadardır: (L:) ve **مَا حَفَرْتُ فِى الأَرْضِ اـِلَّا قِعْدَةً**, ve ↓ **قَعْدَةً**, Yerde, oturan bir adamın derinliği kadarından başka kazmadım: (Lh, L:) ve **مَرَرْتُ بِمَآءٍ قِعْدَةِ رَجُلٍ** Oturan bir adamın derinliği kadar suyun yanından geçtim. (Sb, L.) -A2- **قِعْدَةٌ** Kişinin son çocuğu, erkek veya dişi; ve kişinin son çocukları. (K.)

**قَعَدَةٌ**

**قَعَدَةٌ** ذ Kadınlar için bir binek yahut yük hayvanı, (**مَرْكَبٌ**): elimizdeki K nüshalarında böyle; (S, M;) fakat L vb.’ye göre, bir erkek için: ve önceki anlamı taşıyan ↓ **قَعِيدَةٌ**’dir. (TA.) ― -b2- Üzerine bir adamın oturduğu **طَنْفَسَة** [bkz.] (L, K) ve benzeri. (L.)

**قُعَدَةٌ**

**قُعَدَةٌ** ذ **قُعْدَةٌ** ve **قُعْدِىٌّ**’ye bak.

**قُعْدَدٌ**

**قُعْدَدٌ** ذ: sonraki paragrafa bak.

**قُعْدُدٌ**

**قُعْدُدٌ** ذ (mecaz:) Akrabalık yakınlığı. (L.) ― -b2- **ذُو قُعْدُدٍ** Kabilenin [babasına] yakın akraba olan bir adam. (Lh.) [Ve] **قُعْدُدٌ** ve ↓ **قُعْدَدٌ** (S, K) ve ↓ **قُعْدُودٌ** ve ↓ **أَقْعَدُ** ve **النَّسَبِ** ↓ **قَعِيدُ**, (L, K,) (mecaz:) Soy bakımından, [ailesinin yahut kabilesinin] reis yahut en eski atasına yakın olan bir adam; (S, L, K;) **طَرِفٌ** ve **طَرِيفٌ**’in zıddı: (S, M, K, madde **طرف**’ta:) ve birincisi, [ailesinin] reis yahut en eski atasına en yakın akraba: (Msb;) ve zıddı, ondan soyca uzak: (L, K:) [ilk anlamda, bir övgü sıfatı:] ikinci anlamda, bir yergi sıfatı: yahut, bazılarına göre, övgü sıfatı: (TA:) yahut, ilk anlamda, bir bakımdan övgü sıfatıdır; çünkü hükümranlık yahut güç yahut otorite büyüğe aittir; başka bir bakımdan yergi sıfatıdır; çünkü böyle adlandırılan kimse çok yaşlı olanın oğullarındandır ve zayıflık ona nispet edilir. (S.) ― -b3- **المِيرَاثُ القُعْدُدُ** (mecaz:) Ölene en yakın akraba olanın mirası. (L.) ― -b4- **قُعْدُدٌ** (varsayılan mecaz:) Savaştan ve cömert fiillerden geri duran yahut kaçınan korkak ve soysuz bir adam; (L, K; *) ayrıca ↓ **قُعْدَدٌ**. (L.) ― -b5- (varsayılan mecaz:) Soyu sebebiyle yücelikten yahut soyluluktan alıkonmuş bir adam; ayrıca ↓ **مُقْعَدٌ**. (Az, L.) ― -b6- (varsayılan mecaz:) Silik bir adam; (L, K;) soysuz; düşük rütbeli; ayrıca ↓ **قُعْدَدٌ**. (Az, L.)

**قُعْدَى**

**قُعْدَى** ذ [**طُرْفَى**’dan (bkz.) reise yahut en eski ataya soyca daha yakın bir derece.]

**قُعْدِىٌّ**

**قُعْدِىٌّ** ذ ve **قِعْدِىٌّ**, ve ikisi de ة ile, ve **ضُجْعِىٌّ** ve **ضِجْعِىٌّ**, (K,) ve **ضُجَعَةٌ** ↓ **قُعَدَةٌ**, (S, K,) Çok oturan ve yan üstü çok yatan bir adam: (S, K:) yahut sonuncusu, geçimini sağlayacağı şeyi kazanmayan iktidarsız bir adam; (A;) [ve ilk ikisi] (varsayılan mecaz:) İktidarsız bir adam; yahut güçten, yahut kudretten yoksun; (L, K;) sanki oturmayı tercih eder gibi: (L:) yahut evinde oturmayı seven. (A.)

**قَعَدِىٌّ**

**قَعَدِىٌّ** ذ (mecaz:) **القَعَدُ** denilen fırkaya, (L,) yahut **القَعَدَةُ**’ye mensup bir adam; (A [bkz. **قَاعِدٌ**];) o fırkanın görüşlerini benimseyen. (L, K.) ― -b2- Ayrıca, klasik sonrası bir şair tarafından (mecaz:) Başkalarının şarap içmesini uygun görürken kendisi şarap içmeyi reddeden bir adama da uygulanmıştır. (L.)

**قُعَادٌ**

**قُعَادٌ** ذ Bir adamda topallık. **مَتَى أَصَابَكَ هٰذَا القُعَادُ** dersin: Bu topallık sana ne zaman isabet etti? (S, L;) [ve] **بِهِ قُعَادٌ**, (L, K,) ve ↓ **اـِقعاد**, (K,) ve ↓ **أَقْعَادٌ**, (CK,) (mecaz:) Onu oturur halde kalmaya zorlayan bir hastalığı vardır. (L, K.) **أُقْعِدَ**’e ve **مُقْعَدٌ**’a bak. ― -b2- **قُعَادٌ** ayrıca şunu da ifade eder, (S, L, K,) ve aynı şekilde ↓ **اـِقْعَادٌ**, (S, L,) yahut ↓ **أَقْعَادٌ**, fet-ha ile, (K’ya göre,) Develerin kalçalarında bulunan ve onları yere doğru meylettiren (yahut sanki sağrıları yere meyledermiş gibi, IAar) belirli bir hastalık: (S, K:) yahut kalçaların gevşekliği. (IKtt.)

**قِعَادٌ**

**قِعَادٌ** ذ: **قَعِيدٌ**’e bak.

**قَعُودٌ**

قَعُودٌ ذ **قَعُودٌ**: sütten kesilmiş genç bir deve: (L, K:) ve genç bir dişi deve; yani **قَلُوصٌ**: (K:) yahut bu son sıfat dişiye, birincisi ise erkek genç deveye uygulanır: (ISh, L, Msb:) ona binildiği için böyle adlandırılmıştır: (Msb:) ve altıncı yılına girinceye kadar genç bir erkek deve: (K:) yahut binilebildiği vakitte olan genç bir erkek deve; bu, en erken iki yaşında iken olur; bundan sonra altıncı yılına girinceye kadar böyle adlandırılır; altıncı yılına girince **جَمَلٌ** diye adlandırılır: genç dişi deve böyle adlandırılmaz; fakat **قَلُوصٌ** diye isimlendirilir: (S, L:) Ks, dişiye **قَعُودَةٌ** lafzının uygulandığını işitti; fakat bu nadirdir. (Az, L.) ― -b2- Çobanın bindiği yahut her ihtiyaç hâlinde kullandığı deve; (A'Obeyd, S, L, K;) Farsçada **رَخْتْ** diye adlandırılır; (A'Obeyd, S, L;) ve yine ↓ **قَعُودَةٌ**, (K,) Lth’ye göre; Az’a göre bunun için bilinen tek otorite; fakat Kh der ki bu, çobanın aletlerini vb. taşımak için kullandığı deve demektir ve **ة** şiddet (mübalağa) vermek için sıfata eklenmiştir; (TA;) yahut birincisi müzekker, ikincisi müennesdir; (Ks, L;) ve ↓ **قُعْدَةٌ**: (S, K:) **نِعْمَ القُعْدَةُ هٰذَا** dersin, yani **المُقْتَعَدُ**, [çobanın alışılmış binmesi yahut kullanması için ne güzel deve budur]: (S, L:) yahut bu kelimelerin her biri, çobanın binmek ve erzakını ve aletlerini vb. taşımak için kullandığı deve demektir: ve **قُعْدَةٌ**, bir adamın dilediği vakit ve dilediği yerde bindiği deve: (L:) **قَعُودٌ**’un çoğulu **أَقْعِدَةٌ** [azlık çoğulu] ve **قُعُدٌ** ve **قِعْدَانٌ** ve **قَعَائِدُ**’dur; (L, K;) ve çoğulun çoğulu [yani **قِعْدَانٌ**’ın çoğulu] **قَعَادِينُ**. (TA.) **قَعُودٌ**’un küçültmesi **قُعَيِّدٌ**’dür. Bir darbımeselde şöyle denir: **اـِتَّخَذُوهُ قُعَيِّدَ الحَاجَاتِ** İhtiyaç işleri için onu sıradan bir hizmetçi edindiler. (S, L.)

قَعِيدٌ
قَعِيدٌ ذ **قَعِيدٌ**: oturmada bir yoldaş: (S, AHeyth, L, K:) **فَعِيلٌ** vezninde, **مُفَاعِلٌ** vezni manasında. (L.) ― -b2- Bir koruyucu; bir muhafız; bir bekçi; bir gözetleyici. (L, K.) [K’nın bazı nüshalarında, **وَ**’nun düşürülmesiyle, bu mana **مُقَاعِدٌ**’a nispet edilmiştir.] Tekil ve çoğul, müzekker ve müennes olarak eşit şekilde kullanılır. (L, K) ve tesniye olarak da. (L.) Kur’ân’da [l. 16] şöyle denmiştir: **عَنِ اليَمِينِ وَعَنِ الشِمَالِ قَعِيدٌ** [sağda ve solda bir oturan, yahut bir bekçi, yahut bir gözetleyici]: bunun hakkında şu gözlem yapılır ki **فَعِيلٌ** ve **فَعُولٌ**, tekil ve tesniye ve çoğul olarak eşit şekilde kullanılan vezinlerdendir; **اـِنَّا رَسُولُ رَبِّكَ**, [Kur xi. 83, bir kıraate göre,] ve **وَالمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذٰلِكَ ظَهِيرٌ**, [Kur lxvi. 4:] gibi: (S, L:) yahut nahivcilerin dediği üzere, **قَعِيدٌ**, **اليمين**’den sonra takdir edilir. (L.) ― -b3- [Bundan dolayı,] bir baba; (A'Obeyd, K;) ve ↓ **قَعِيدَةٌ**: bir adamın karısı; (S, L, K; *) ve yine ↓ **قِعَادٌ**: (S, L:) ve **قَعِيدَةُ بَيْتِ رَجُلٍ**: bir adamın karısı: çoğulu **قَعَائِدُ**. (L.) ― -b4- **قَعِيدَكَ اللّٰهَ**, ve **اللّٰهَ** ↓ **قَعْدَكَ**, ve **اللّٰهَ** ↓ **قِعْدَكَ**, (K,) fakat sonuncusu AHeyth’ye meçhuldü, (L,) [Senin Gözetleyicin yahut Koruyucun olan Allah hakkı için: **قعيد** ve ↓ **قعد** sıfatlar olup, takdir edilen **بِ** edatı sebebiyle mansub kılınmıştır: yahut] seni Allah ile yemin verdiririm; eş anlamlısı **نَشَدْتُكَ اللّٰهَ**: bazıları der ki mana, sanki Allah seninle oturuyor, seni gözetiyor yahut seni koruyor gibidir: [K’nın bazı nüshalarında, TA’daki kıraat olan **بِحِفْظِهِ عَلَيْكَ** yerine **يَحْفَظُهُ عَلَيْكَ** bulunur:] yahut her sırrın yoldaşı olan Yoldaşın [yani Allah] hakkı için! **قَعِيدَكَ لَا آتِيكَ**, ve **لا اتيك** ↓ **قِعْدَكَ**; ve **قَعِيدَكَ اللّٰهَ لا اتيك**, ve **اللّٰهَ لا اتيك** ↓ **قِعْدَكَ**; Arapların kullandığı yemin şekilleridir; bunlarda **قعيد** ve ↓ **قعد**, fiil-i mefhum sebebiyle mansub kılınmış mastarlardır; [daha doğrusu, bana göründüğü üzere ve yukarıda söylediğim gibi, bunlar sıfatlardır; takdir edilen **بِ** edatı sebebiyle mansub kılınmıştır;] ve mana: her sırrın yoldaşı olan Yoldaşın hakkı için, [sana gelmeyeceğim; ve Yoldaşın hakkı için vb., yahut Gözetleyicin yahut Koruyucun olan Allah hakkı için, sana gelmeyeceğim;] tıpkı birinin **نَشَدْتُكَ اللّٰهَ** demesi gibi: (S, L:) bazıları der ki **قعيد** ve ↓ **قعد** burada bir gözetleyici yahut bir gözlemci, ve bir koruyucu, bir muhafız yahut bir bekçi demektir; bunlarla Allah kastedilmiştir; ve bunlar, **بِ** edatıyla gelen **أُقْسِمُ**’ün takdir edilmesi sebebiyle mansubdur; [mana: Gözetleyicin yahut Koruyucun vb. olan Allah hakkı için vb.; ve bu görüş, yukarıda verilen “Yoldaşın hakkı için vb.” açıklamasıyla daha uyumludur:] başkaları der ki bunlar mastarlardır ve mana, Allah’ı gözetmen yahut Allah’tan korkman hakkı için, **بِمُرَاقَبَتِكَ اللّٰهَ**’dır: ancak El-Mلzinee ve başkaları, **قعيد**’in fiili olmadığını ileri sürer. (MF.) ― -b5- Ks der ki **اللّٰهُ** ↓ **قِعْدَكَ** [**اللّٰه** merfu iken] “Allah seninle olsun!” demektir: (L.) [yahut Allah senin Yoldaşın, yahut Gözetleyicin, yahut Koruyucun olsun!]; ve **قَعِيدَكَ اللّٰهُ** da böyledir. (AHeyth, L.) [Yahut] **قَعِيدَكَ اللّٰهَ**, (IB, L, K,) ve **قِعْدَكَ اللّٰهَ**, (K,) ve **قَعْدَكَ اللّٰهَ**, (IB, L, TA,) [bunlar] yemin değil, uzlaştırma ifadeleridir; çünkü yeminin tamamlayıcısı yoktur: her birinde ilk kelime, fiilin yerini tutan bir mastardır; bu yüzden mansub kılınır; **عَمْرَكَ اللّٰهَ**’da olduğu gibi; bu, **عَمَّرْتُكَ اللّٰهَ** demektir; yani Allah’tan ömrünü uzatmasını dilerim: aynı şekilde, **قَعَّدْتُكَ اللّٰهَ** [K’da **قِعْدَكَ**], [ve yukarıdaki üç ilk ifadenin, onun asıl şekli olanın] manası: Allah’tan seni korumasını, muhafaza etmesini, beklemesini yahut gözetmesini dilerim; Kur’ân’daki [l. 16] **عَنِ اليَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ** sözünden; yani **حَفِيظٌ**. (Aboo-'Alee, IB, L, K. *) **قَعِيدَ كُمَا اللّٰهَ** soru ifadelerinde ve yemin bildiren ifadelerde kullanılır, [ve **قَعِيدَكَ اللّٰهَ** da böyledir]. Soru olarak **قَعِبدَكُمَا اللّٰهَ أَلَمْ يَكُنْ كَذَا وَكَذَا** dersin [Allah’tan seni korumasını, muhafaza etmesini, beklemesini yahut gözetmesini dilerim. Şöyle şöyle değil miydi?]: ve diğer durumda **قَعِيدَكَ اللّٰهَ لَأُكْرِمَنَّكَ** [Senin Gözetleyicin yahut Koruyucun olan Allah hakkı için, sana mutlaka ikram edeceğim!] (Th, L.) ― -b6- [Ve “baba” manasından türetilmiştir] şu ifade: **قَعِيدَكَ لَتَفْعَلَنَّ**, Baban hakkı için, mutlaka şöyle bir şey yapacaksın. (K, TA.) -A2- Arkandan sana gelen şey, (S, L, K,) ceylanlardan yahut kuşlardan (L, K) yahut yaban hayvanlarından: **نَطيحٌ**’un zıddı: (S, L:) uğursuzluk alameti olarak. (L.) -A3- Kanatları henüz tam olarak teşekkül etmemiş çekirge. (S, K.)

**قَعِيدَةٌ**
**قَعِيدَةٌ** ذ **عَيْبَة** denilen [kap türünden] şeye benzer bir şey: (L, K,) kadınlar tarafından örülmüş, (L,) üzerine oturulan: (L, K:) çoğulu **قَعَائِدُ**. (L.) ― -b2- **قَعَدَةٌ**’ye bak -A2- **غِرَارَة** denilen [çuval türünden] bir çuval: (S, K:) yahut onun benzeri; içine **قَدِيد** [yahut et parçaları, bk.] ve **كَعْك** konulan: (L, K:) çoğulu **قَعَائِدُ**. (S, L.) -A3- Uzunlamasına biçimde olmayan bir kum: (S, L, K:) yahut yere yapışık, ip gibi uzun bir kum şeridi: (L, K:) yahut bir araya toplanmış bir kum yığını. (L.) -A4- Ayrıca **قَعِيدٌ**’e bak.

**قَعَّادَةٌ**
**قَعَّادَةٌ** ذ Yemen lehçesinde **سَرِير** denilen [oturak yahut sedir]. (TA.)

**قَاعِدٌ**
**قَاعِدٌ** ذ **قَعَدَ**’ın [ism-i fâili]. Oturan; oturmuş; çoğulu **قُعُودٌ** (Msb) ve **قُعَّادٌ** ve **قَاعِدُونَ**: (TA:) müennesi **قَاعِدَةٌ**; çoğulu **قَوَاعِدُ** ve **قَاعِدَاتٌ**. (Msb.) ― -b2- (mecaz olduğu varsayılan:) Tahılla dolu bir çuval; (IAar, K;) doluluğu sebebiyle sanki oturmuş gibi. (IAar.) ― -b3- [Ve **قَعَدَ**’ın üçüncü mânasından,] **قَاعِدٌ عَنِ الغَزْوِ** (mecaz:) savaşmaktan ve yağmadan geri duran yahut kaçınan bir adam: çoğulu **قُعَّادٌ** ve **قَاعِدُونَ**; ve cem‘e benzer isim **قَعَدٌ**: (L:) ki bu sonuncusu, asker ve ulûfe sahipleri olarak kaydedildikleri **دِيوَان**’ı olmayanları, (S, A, L, K,) ve (bazılarının dediğine göre, L) savaşmaya çıkmayanları ifade eder diye de açıklanmıştır. (L, K.) ― -b4- [Ve bundan dolayı, çoğul] **قَعَدٌ**, [ki aslında cem‘e benzer isimdir,] **حَارِسٌ** ve **حَرَسٌ** gibi, (S,) ve **خَادِمٌ** ve **خَدَمٌ: (TA:) [Geri duranlar yahut ayrılanlar:] **قَعَد** (S, L, K’da böyle: A’da ve K’nın bazı nüshalarında ↓ **قَعَدَة:**) (mecaz:) **خَوَارِج** denilen [fırka]dır: (K:) yahut **خوارج**’in bir kısmıdır; (S;) ‘Alî’ye yardım etmekten ve ona karşı savaşmaktan geri duran (قَعَدُوا) **خوارج**’den bir topluluktur; (A;) **حَرُورِيَّة**’nin bir kısmıdır; (L;) hükmün yalnız Allah’a ait olduğu görüşünü benimseyen, fakat savaşmayan **شُرَاة** denilen [fırka]dır; (IAar, L;) hükmün yalnız Allah’a ait olduğu görüşünü benimseyen, fakat bir kavme karşı savaşmak üzere çıkmayanlardır. (L.) ― -b5- [Ve müfredi,] **قَاعِدٌ** (mecaz:) çocuk doğurmaktan, (S, K,) hayız kanı görmekten, (ISk, S, K,) ve kocaya sahip olmaktan kesilmiş bir kadın: (Zj, K:) yahut yaşça ilerlemiş yaşlı bir kadın: (IAth:) çoğulu **قَوَاعِدُ**: (ISk, S:) “oturan” mânasını kastettiğinde **قَاعِدَةٌ** dersin. (ISk, IAth.) ― -b6- **نَخْلَةٌ قَاعِدَةٌ** (mecaz:) bir yıl meyve verip bir yıl vermeyen bir hurma ağacı: (A, TA:) yahut yılında meyve vermemiş olan. (IKtt.) ― -b7- Ayrıca, **قَاعِدٌ**, bir hurma ağacı: yahut genç bir hurma ağacı: çoğulu [yahut daha doğrusu cem‘e benzer isim] **قَعَدٌ**, tıpkı **خَدَمٌ**’in **خَادِمٌ**’den olması gibi. (L.) ― -b8- **قَاعِدٌ** (mecaz:) gövdesi olan genç bir hurma ağacı: (A, K:) yahut [dalları] ele erişilebilen [genç hurma]. (S, K.) Ör. **فِى أَرْضِهِمْ كَذَا مِنَ القَاعِدِ** Onların arazisinde gövdeli genç hurmalardan şu kadar vardır. (A.) Böylece genel isim olarak kullanılır. (TA.) -A2- **رَحًى قَاعِدَةٌ** Elle sapından tutularak çevrilen bir değirmen. (L.) -A3- **حَلَبْتَ قَاعِدًا**: **حلب** maddesine bak.

**قَاعِدَةٌ**
**قَاعِدَةٌ** ذ Bir evin temeli yahut esası: (Msb:) çoğulu **قَوَاعِدُ**: (S, Msb:) ki bu, Zj’ye göre, onu taşıyan bir yapının sütunları yahut direkleri (أَسَاطِين) demektir. (L.) [Bundan dolayı,] **قَاعِدَتَا البَابِ** [Kapının iki yan dikmesi]. (K, سوم maddesinde.) ― -b2- **بَنَى أَمْرَهُ عَلَى قَاعِدَةٍ**, ve **على قَوَاعِدَ**, (mecaz:) [işini sağlam bir temel üzerine, ve sağlam temeller üzerine bina etti]. Ve **قَاعِدَةُ أَمْرِكَ وَاهِيَةٌ** (mecaz:) [işinin temeli gevşektir]. (A.) ― -b3- **قَوَاعِدُ السَّحَابِ** (mecaz:) ufukta görüş boyunca uzanan bulutların alt kısımları; bir binanın temellerine benzetilmiştir: (A'Obeyd, L:) yahut görüş boyunca uzanan ve alçakta duran bulutlar. (IAth, L.) ― -b4- [Bundan dolayı] **قَوَاعِدُ الهَوْدَجِ** **هودج**’un altında, (S, K,) enlemesine yerleştirilen dört parça ağaç, (S, K,) [ikisi diğer ikisinin üzerine gelecek şekilde, kare bir çerçeve oluşturacak tarzda,] ve **هودج** onların üzerine sabitlenir. (K.) [**فشل** maddesinde 1’e bak.] -A2- Istılah olarak, **ضَابِطٌ** ile aynı mânadadır; yani (mecaz olduğu varsayılan:) küllî yahut genel bir kaide yahut kanun. (Msb.) [**ضَابِط**’a bak.]

**أَقْعَدُ**
**أَقْعَدُ** ذ incikte gevşeklik ve çöküklük bulunan bir deve. **قَعَدٌ**’e bak. (TA.) Fakat **أَصْدَفَ**’e bak -A2- **فُلَانٌ أَقْعَدُ مِنْ فُلَانٍ** (mecaz:) falan kimse, falan kimseden, reis yahut en eski atasına daha yakın akrabadır. (IAar, IAth, L.) Ayrıca **قُعْدُدٌ**’e bak.

**مَقْعَدٌ**
**مَقْعَدٌ** ذ Oturma yeri; oturulan yer; (L, Msb, K;) bunun gibi ↓ **مَقْعَدَةٌ**: (L, K:) birincisinin çoğulu **مَقَاعِدُ**, (Msb,) çarşılarda vb. insanların oturma yerleri demektir. (S.) **هُوَ مِنِّى مَقْعَدَ القَابِلَةِ** [O, bana nispetle, sanki ebenin oturduğu yerdedir;] yani yakınlıkta; mânası: önümde, bana yapışık şekilde bana çok yakındır: (Sb, S:) makam yakınlığını ifade eder. (Sb, L.) Ayrıca **مَعْقِدٌ**’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı, (mecaz:) ikamet yeri,] **تَرَكُوا مَقَاعِدَهُمْ**, (mecaz:) ikamet yerlerini terk ettiler. (A.) ― -b3- Oturma zamanı. (MF.) ― -b4- ↓ **المَقْعَدَةُ** makat [S ve Msb’de, **بَاسُور** vb. maddelerinde gösterildiği üzere, ve modern Arapçada da böyledir; ve görünüşe göre ayrıca, üzerine oturulan arka taraf]: eş anlamlısı **السَّافلَةُ**. (S, Msb.)

**مُقْعَدٌ**

**مُقْعَدٌ** ذ (mecaz:) Oturmaya devam etmeye onu mecbur eden bir hastalığı olan: (K:) yahut bedenindeki bir hastalık sebebiyle topal, yahut hareket kudretinden mahrum; (Mgh, L;) sanki hastalık onu oturmaya devam etmeye mecbur etmiş gibi: (Mgh:) yahut uzamış hastalık sebebiyle ayakta durma kudretinden mahrum; sanki oturmaya devam etmeye mecbur edilmiş gibi: (L:) yahut bedenindeki bir hastalıkla, yürüme kudretinden onu mahrum eden; (Msb:) topal bir adam. (S, L:) ayrıca, **زَمِنٌ** ile aynı mânâda: (Msb:) tabiplere göre, **مُقْعَدٌ** ve **زَمِنٌ** eş anlamlıdır; [yukarıdaki ikinci açıklamaya bak; burada işaret edilen odur;] fakat bazıları ayırım yapar ve der ki: birincisi uzuvları büzülmüş olmayı, ikincisi ise uzamış bir hastalığı ifade eder; (Mgh;) [ki bu, Msb’de birinci kelimeye nispet edilen iki mânâdan birine benzer:] bazılarına göre, **قُعَادٌ**’dan olup, o da develerde sağrılarına isabet eden bir hastalığı ifade eder: (L:) [ve] **مُقْعَدٌ** [denilir] bu hastalığı olan deveye. (L.) ― -b2- **مُقْعَدُ النَّسَبِ**, ve **مقعد الأَسْبَابِ**, (mecaz kabul edilen:) soyu kısa olan bir adam. (L.) ― -b3- **مُقْعَدُ الحَسَبِ** (mecaz kabul edilen:) şerefi yahut asâleti olmayan bir adam. (L.) Ayrıca **قُعْدُدٌ**’a da bak. -A2- **مُقْعَدُ الأَنْفِ** (mecaz:) burun delikleri geniş olan bir adam: (K:) yahut burun delikleri geniş ve kısa olan. (A, L.) **ثَدْىٌ مُقْعَدٌ** (mecaz:) şişkin, çıkık yahut kabarık olan, (S, A, L, K,) eli dolduran, (A,) ve henüz sarkıp katlanır hâle gelmemiş bir meme. (S, L, K.) -A3- **بِئْرٌ مُقْعَدَةٌ** Suyu içine gelmeden önce kısmen kazılıp sonra bırakılan bir kuyu; (K;) **مُسْهَبَةٌ** ile aynı mânâda. (TA.) -A4- **مُقْعَدَاتٌ** (mecaz:) **قَطًا** denilen türden, uçmak için yükselmeden önceki (L, K) yavru kuşlar. (L.) ― -b2- (mecaz:) kurbağalar. (A, L, K.)

**أَخَذَهُ المُقِيمُ المُقْعِدُ**
**أَخَذَهُ المُقِيمُ المُقْعِدُ** ذ (mecaz:) (A) Kederler onu tuttu; onu, sükûnet üzere kalamayacak derecede huzursuz edip, onu ayağa kalktırıp oturtarak: **أَخَذَهُ مَا قَدُمَ وَمَا حَدُثَ**, ve **مَا قَرُبَ وَمَا بَعُدَ**’a benzer bir ibare. (Mgh, md. قدم.) -A2- **مُقْعِدٌ** ve ↓ **مُقَعِّدٌ** Bir hizmetçi. (IAar, L.)

**مَقْعَدَهٌ**
**مَقْعَدَهٌ** ذ ve **المَقْعَدَةُ**: **مَقْعَدُ**’a bak.

**مُقْعَدَةُ**
**مُقْعَدَةُ** ذ ve **مُقْعَدَاتٌ**: **مُقْعَدٌ**’a bak.

**مُقَعِّدٌ**
**مُقَعِّدٌ** ذ : **مُقْعِدٌ**’e bak.
