# قعد — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B9%D8%AF/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: قعد

قَعَدَ قُعوداً ومَقْعَداً، أي جلس. وأقْعَدَهُ غيره. والقَعْدَةُ: المرَّة الواحدة. والقِعْدَةُ بالكسر: نوعٌ منه. والمَقْعَدَةُ: السافلةُ. وذو القِعْدَةِ: شهرٌ، والجمع ذواتُ القِعْدَةِ. وقَعَدَتِ الرَخَمةُ: جثَمتْ. وقَعَدَتِ الفسيلةُ: صار لها جذعٌ. والقاعِدُ من النخل: الذي تناله اليد. والقاعِدُ من النساء، التي قعدتْ عن الولد والحيْض؛ والجمع القواعِدُ. والقاعِدُ من الخوارج، والجمع القَعَدُ، مثل حارسٍ وحَرَسٍ. يقال: القَعَدُ الذي لا ديوان لهم. والقَعَدُ أيضاً: أن يكون بوظيف البعير تطامنٌ واسترخاءٌ. وقواعِدُ البيت: آساسه. وقواعِدُ الهودج: خشبات أربع معترضاتٌ في أسفله. وتَقَعَّدَ فلان عن الأمر، إذا لم يطلبه. وتقاعد به فلانٌ، إذا لم يُخرج إليه من حقِّه. وتَقَعَّدْتُهُ، أي رَبَثْتُهُ عن حاجته وعُقْتُهُ. ويقال: ما تَقَعَّدَني عنك إلا شغلٌ، أي ما حبسني. ورجلٌ قُعَدَةٌ ضُجَعَةٌ، أي كثير القعودِ والاضطجاع. والقَعودُ من الإبل هو البَكْر حين يُركب أي يُمكِن ظهره من الركوب. قال أبو عبيدة: والقَعودُ من الإبل: الذي يَقْتَعدُهُ الراعي في كلِّ حاجة. جاء المثل: اتَّخذوهُ قُعَيِّدَ الحاجاتِ، إذا امتهنوا الرجلَ في حوائجهم. ويقال للقَعودِ أيضاً قُعْدَةٌ بالضم. يقال: نِعْمَ القُعْدَةُ هذا، أي نِعم المُقْتَعَدُ. والمقاعِدُ: مواضع قُعودِ الناس في الأسواق وغيرها. وقولهم: هو منِّي مَقْعَدَ القابلةِ، أي في القرب، وذلك إذا لصِقَ به من بين يديه. والقَعيداتُ: السروجُ والرِحالُ. والقَعيدُ: المُقاعِدُ. وقوله تعالى: "عَنِ اليمينِ وعن الشِمال قَعيدٌ"، وهما قَعيدانِ. وفَعيلٌ وفَعولٌ ممَّا يستوي فيه الواحد والاثنان والجمع.والقَعيدُ: الجرادُ الذي يستوِ جناحه بعد. والقَعيدَةُ: الغِرارَةُ. والقَعيدَةُ من الرمل: التي ليست بمستطيلة. وقَعيدَةُ الرجل: امرأته؛ وكذلك قِعادُهُ. والقَعيدُ من الوحش: ما يأتيك من وراءك، وهو خلاف النَطيحِ. وقولهم: قَعيدَكَ لا آتيكَ، وقَعيدَكَ الله لا آتيك، وقَعْدَكَ الله لا آتيك: يمينٌ للعرب؛ والمعنى بصاحبك الذي هو صاحب كل نَجْوى، كما يقال: نَشَدْتُكَ الله. والأقْعادُ والقُعادُ: داءٌ يأخذ الإبل في أوراكها فيُميلها إلى الأرض. والأقْعادُ في رِجْلِ الفرس: أن تُقَوَّسُ جداً فلا تنتصب. والمُقْعَدُ: الأعرج، تقول منه: أُقْعِدَ الرجل. يقال: متى أصابك هذا القُعادَ. والمُقْعَدُ من الثدي: الناهدُ الذي لم يَنثنِ بعدُ. قال النابغة:
والبَطنُ ذو عُكَنٍ لَطيفٌ طَيُّهُ		والإتْبُ تَنْفُجُهُ بثَدْيٍ مُقْعَـدِ
ورجلٌ قُعْدُدٌ، إذا كان قريبَ الآباء إلى الجدّ الأكبر.

### Türkçe

**قَعَدَ** **قُعوداً** ve **مَقْعَداً**: yani oturdu. Ve başkası onu oturttu: **أقْعَدَهُ**. Ve **القَعْدَةُ**: bir defa (tek sefer). Ve **القِعْدَةُ** (kesre ile): ondan bir tür. Ve **المَقْعَدَةُ**: aşağı (alçak) olan. Ve **ذو القِعْدَةِ**: bir ay; çoğulu **ذواتُ القِعْدَةِ**. Ve **وقَعَدَتِ الرَخَمةُ**: çömeldi (yere çöktü). Ve **وقَعَدَتِ الفسيلةُ**: onun için bir gövde oldu. Ve hurmadan **القاعِدُ**: elin eriştiği (aşağıda olan). Ve kadınlardan **القاعِدُ**: doğumdan ve hayızdan geri kalmış (kesilmiş) olan; çoğulu **القواعِدُ**. Ve Hâricîlerden **القاعِدُ**; çoğulu **القَعَدُ**; **حارسٍ** ve **حَرَسٍ** gibi. Denir ki: **القَعَدُ** divanı olmayan kimselerdir. Ve **القَعَدُ** ayrıca: devenin uyluk kısmında bir alçalma ve gevşeklik bulunmasıdır. Ve **قواعِدُ البيت**: onun temeli. Ve **قواعِدُ الهودج**: onun alt kısmında enlemesine (konmuş) dört tahta. Ve **تَقَعَّدَ** falan kimse işten: onu istemediği zaman. Ve falan kimse onunla **تقاعد** etti: ona hakkından olanı çıkarmadığı (vermediği) zaman. Ve onu **تَقَعَّدْتُهُ**: yani onu ihtiyacından alıkoydum ve onu engelledim. Ve denir: **ما تَقَعَّدَني عنك إلا شغلٌ**: yani beni hapsetti (alıkoydu). Ve bir adam **قُعَدَةٌ ضُجَعَةٌ**: yani çok oturan ve çok yatan. Ve develerden **القَعودُ**: binek yapıldığı vakit **البَكْر** (genç erkek deve); yani sırtını binmeye elverişli kılar. Ebû Ubeyde dedi ki: develerden **القَعودُ**: çobanın her ihtiyaçta üzerine oturduğu (bindiği) şeydir. Mesel geldi: **اتَّخذوهُ قُعَيِّدَ الحاجاتِ**; adamı ihtiyaçlarında hor kullandıkları zaman. Ve **القَعود** için ayrıca **قُعْدَةٌ** (damme ile) denir. Denir: **نِعْمَ القُعْدَةُ هذا**: yani ne güzel **المُقْتَعَدُ** (üzerine oturulan). Ve **المقاعِدُ**: çarşılarda ve başkalarında insanların oturuş yerleri. Ve onların sözü: **هو منِّي مَقْعَدَ القابلةِ**: yani yakınlıkta; bu, ön tarafından ona yapıştığı zaman (söylenir). Ve **القَعيداتُ**: eyerler ve semerler. Ve **القَعيدُ**: **المُقاعِدُ** (oturan). Ve Yüce Allah’ın sözü: **"عَنِ اليمينِ وعن الشِمال قَعيدٌ"**; ve onlar iki **قَعيد**dir. Ve **فَعيلٌ** ve **فَعولٌ**, tekil, ikil ve çoğulda eşit olanlardandır. Ve **القَعيدُ**: kanadı henüz düzleşmemiş çekirge. Ve **القَعيدَةُ**: çuval. Ve kumdan **القَعيدَةُ**: uzunlamasına olmayan. Ve adamın **قَعيدَةُ**: karısı; aynı şekilde onun **قِعادُهُ**. Ve yabanî hayvandan **القَعيدُ**: arkandan sana gelen; o, **النَطيحِ**in zıddıdır. Ve onların sözü: **قَعيدَكَ لا آتيكَ** ve **قَعيدَكَ الله لا آتيك** ve **وقَعْدَكَ الله لا آتيك**: Araplar için bir yemin; mânâ: her gizli konuşmanın sahibi olan arkadaşın hakkı için; nitekim denir: **نَشَدْتُكَ الله**. Ve **الأقْعادُ** ve **القُعادُ**: develeri kalçalarından tutan, onları yere doğru eğen bir hastalık. Ve atın bacağında **الأقْعادُ**: çok kavislenmesi, böylece doğrulmamasıdır. Ve **المُقْعَدُ**: topal; ondan dersin ki: **أُقْعِدَ الرجل** (adam topal oldu). Denir: **متى أصابك هذا القُعادَ** (bu **القُعاد** sana ne zaman isabet etti). Ve memeden **المُقْعَدُ**: henüz bükülmemiş (sarkmamış) dik meme. Nâbiga dedi ki:
Ve karın, kıvrımları olan; kıvrımı ince (zarif); ve kalça, **ثَدْيٍ مُقْعَدِ** ile onu kabartır.
Ve bir adam **قُعْدُدٌ**: babalar bakımından en büyük dedeye yakın olduğu zaman.
