# قعر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B9%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قعر

قَعْرُ كل شيء: أَقصاه، وجمعه قُعُور. وقَعَر البئرَ وغيرها: عَمَّقَها ونهر قَعِيرٌ: بعيد القَعْرِ، وكذلك بئر قَعِيرة وقَعِير، وقد قَعُرَتْ قَعارةً. وقصعة قَعيرة: كذلك. وقَعَر البئرَ يَقْعَرُها قَعْراً: انتهى إِلى قَعْرها، وكذلك الإِناء إِذا شَرِبْتَ جميع ما فيه حتى تَنْتَهي إِلى قَعْره. وقَعَر الثريدةَ: أَكلها من قَعْرها. وأَقْعَر البئرَ: جعل لها قَعْراً. وقال ابن الأَعرابي: قَعَر البئرَ يَقْعَرُها عَمَّقها، وقَعَر الحَفْرَ كذلك، وبئر قَعِيرةٌ وقد قَعُرَتْ قَعارةً. ورجل بعيد القَعْرِ أَي الغَوْر، على المَثَل. وقَعْرُ الفمِ: داخلُه. وقَعَّر في كلامه وتَقَعَّرَ تَشَدَّقَ وتكلم بأَقصى قَعْر فمه، وقيل: تكلم بأَقصى حلقه. ورجل قَيْعَرٌ وقَيْعار: مُتَقَعِّر في كلامه. والتقعيرُ: التعميق. والتَّقْعير في الكلام: التَّشَدُّق فيه. والتَّقَعُّر: التَّعَمُق. وقَعَّر الرجلُ إِذا رَوَّى فنظر فيما يَغْمُضُ من الرأْي حتى يستخرجه. ابن الأَعرابي: القَعَرُ العقل التام. يقال: هو يَتَقَعَّر في كلامه إِذا كان يَتَنَحَّى وهو لَحَّانة، ويَتعاقَلُ وهو هِلْباجة. أَبو زيد: يقال ما خرج من أَهل هذا القَعْرِ أَحدٌ مثله، كقولك: من أَهل هذا الغائط مثل البصرة أَو الكوفة.
وإِناء قَعْرانُ: في قَعْره شيء. وقصعة قَعْرى وقَعِرة: فيها ما يُغَطِّي قَعْرها، والجمع قَعْرى، واسم ذلك الشيء القَعْرَةُ والقُعْرَة. الكسائي: إِناء نَصْفانُ وشَطْرانُ بلغ ما فيه شَطْرَه، وهو النصف. وإِناء نَهْدانُ وهو الذي علا وأَشرف، والمؤنث من هذا كله فَعْلى. وقَعْبٌ مِقْعار: واسع بعيد القَعْر. والقَعْرُ: جَوْبَةٌ تَنْجابُ من الأَرض وتنهبط يَصْعُب الانحدار فيها. والمُقَعِّر: الذي يبلغ قَعْرَ الشيء. وامرأَة قَعِرة: بعيدة الشهوة؛ عن اللحياني، وقيل: هي التي تجد الغُلْمةَ في قَعْر فرجها، وقيل: هي التي تريد المبالغة، وقيل: امرأَة قَعِرَة وقَعِيرةٌ نَعْتُ سَوْء في الجماع. والقُعَرُ من النمل: التي تَتَّخِذُ القُرَيَّاتِ. وضربه فقَعَرَه أَي صَرَعَه. ابن الأَعرابي قال: صحف أَبو عبيد يوماً في مجلس واحد في ثلاثة أَحرف فقال: ضربه فانْعَقَر، وإِنما هو فانْقَعَر، وقال : في صدره حَشَكٌ، والصحيح حَسَكٌ، وقال: شُلَّتْ يَدُه، والصواب شَلَّتْ. وقَعَر النخلَةَ فانْقَعَرَتْ هي: قَطَعَها من أَصلها فسقطت، والشجرةُ انْجَعَفَتْ من أَصلها وانْصَرَعَتْ هي. وفي التنزيل العزيز: كأَنهم أَعجازُ نخل مُنْقَعِرٍ؛ والمُنْقَعِرُ: المُنْقَلِعُ من أَصله. وقَعَرْتُ النخلة إِذا قَلَعْتها من أَصلها حتى تَسْقُط، وقد انْقَعَرَتْ هي. وفي الحديث: أَن رجلاً تَقَعَّر عن مال له، وفي رواية: انْقَعَر عن ماله أَي انْقَلَع من أَصله. يقال: قَعَرَه إِذا قَلَعَه، يعني أَنه مات عن مال له. وفي حديث ابن مسعود: أَن عمر لقي شيطاناً فصارَعَه فقَعَره أَي قَلَعه، وقيل: كلُّ ما انْصَرَع، فقد انْقَعَر وتَقَعَّر؛ قال لبيد: وأَرْبَد فارِس الهَيْجا، إِذا ما
تَقَعَّرَتِ المشاجِرُ بالفِئامِ
أَي انقلبت فانصرعت، وذلك في شِدَّة القتال عند الإنهزام. ابن الأَعرابي: قالت الدُّبَيْريَّةُ القَعْر الجَفْنَة وكذلك المِعْجَنُ والشِّيزى والدَّسِيعَةُ؛ روى ذلك كله الفراء عن الدُّبَيْريَّةِ. وقَعَّرتِ الشاةُ: أَلقت ولدها لغير تمام؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
أَبقى لنا اللهُ وتَقْعِيرُ المَجَرْ
سُواداً غَرابيبَ، كأَظْلالِ الحَجَر
والقَعْراء: موضع. وبنو المِقْعارِ:بطن من بني هِلالٍ. وقَدَحٌ قَعْرانُ أَي مُقَعَّرٌ.

### Türkçe

**قَعْرُ** her şeyin: onun en uç noktasıdır; çoğulu **قُعُور**’dur. Ve **قَعَر البئرَ** ve başkasını: onu derinleştirdi. Ve **نهر قَعِيرٌ**: **قَعْر**’ı uzak olan (yani dibi uzak olan); aynı şekilde **بئر قَعِيرة** ve **قَعِير**; ve **قَعُرَتْ** **قَعارةً**. Ve **قصعة قَعيرة**: aynı şekilde. Ve **قَعَر البئرَ يَقْعَرُها قَعْراً**: onun **قَعْر**’ına ulaştı; aynı şekilde kap, eğer içindekinin tamamını içersen, ta ki onun **قَعْر**’ına varıncaya kadar. Ve **قَعَر الثريدةَ**: onu **قَعْر**’ından yedi. Ve **أَقْعَر البئرَ**: ona bir **قَعْر** yaptı. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **قَعَر البئرَ يَقْعَرُها** onu derinleştirdi; ve **قَعَر الحَفْرَ** da aynı şekilde; ve **بئر قَعِيرةٌ** ve **قَعُرَتْ قَعارةً**. Ve **رجل بعيد القَعْرِ** yani derinlik (gizlilik) sahibi; mesel olarak. Ve **قَعْرُ الفمِ**: onun içidir.

Ve **قَعَّر في كلامه** ve **تَقَعَّرَ**: ağzını genişçe açtı ve ağzının en uç **قَعْر**’ıyla konuştu; ve denildi ki: boğazının en uç kısmıyla konuştu. Ve **رجل قَيْعَرٌ** ve **قَيْعار**: sözünde **مُتَقَعِّر** olan. Ve **التقعيرُ**: derinleştirmedir. Ve sözde **التَّقْعير**: onda ağzı genişçe açmadır. Ve **التَّقَعُّر**: derinleşmedir. Ve adam **قَعَّر**: eğer düşünüp (rivayetleri) aktardı ve görüşten kapalı olan şeye bakıp onu çıkarıncaya kadar (araştırdıysa). İbnü’l-A‘râbî: **القَعَرُ** tam akıldır. Denilir: o, sözünde **يَتَقَعَّر**; eğer o, **لَحَّانة** olduğu hâlde (sözden) uzak duruyor ve **هِلْباجة** olduğu hâlde akıllı görünüyorsa. Ebû Zeyd: denilir: bu **القَعْر** ehli içinden onun gibisi çıkmadı; senin “Basra yahut Kûfe gibi şu çukur yerin ehlinden” demen gibi.

Ve **إِناء قَعْرانُ**: onun **قَعْر**’ında bir şey vardır. Ve **قصعة قَعْرى** ve **قَعِرة**: onun **قَعْر**’ını örten bir şey vardır; çoğulu **قَعْرى**’dır; o şeyin adı **القَعْرَةُ** ve **القُعْرَة**’dir. el-Kisâî: **إِناء نَصْفانُ** ve **شَطْرانُ**: içindekinin **شَطْر**’una ulaştı; o da yarıdır. Ve **إِناء نَهْدانُ**: o, yükselen ve yukarıdan görünen şeydir; bunun hepsinin müennesi **فَعْلى**’dır. Ve **قَعْبٌ مِقْعار**: geniş, **قَعْر**’ı uzak. Ve **القَعْرُ**: yerden yarılıp açılan ve alçalan bir çukurluktur; içinde aşağı inmek zorlaşır. Ve **المُقَعِّر**: şeyin **قَعْر**’ına ulaşan kimsedir. Ve **امرأَة قَعِرة**: şehveti uzak (az) olan; el-Lihyânî’den. Ve denildi ki: o, **قَعْر**’ında (en dibinde) **غُلْمةَ**yı (şiddetli cinsel isteği) bulan kadındır. Ve denildi ki: o, aşırılığa varmayı isteyen kadındır. Ve denildi ki: **امرأَة قَعِرَة** ve **قَعِيرةٌ**: cinsel birleşmede kötü bir niteleme. Ve karıncalardan **القُعَرُ**: **القُرَيَّاتِ** edinenlerdir. Ve ona vurdu da **فَقَعَرَه**: yani onu yere serdi. İbnü’l-A‘râbî dedi: Ebû Ubeyd bir gün bir mecliste üç harfte tashif yaptı; şöyle dedi: “Ona vurdu da **فانْعَقَر**”; hâlbuki o ancak **فانْقَعَر**’dır. Ve dedi: “Göğsünde **حَشَكٌ** vardır”; doğrusu **حَسَكٌ**’tır. Ve dedi: “**شُلَّتْ** eli”; doğrusu **شَلَّتْ**’tir.

**وقَعَر النخلَةَ** da **فانْقَعَرَتْ** o: onu kökünden kesti de düştü. Ve ağaç, kökünden **انْجَعَفَتْ** ve o **انْصَرَعَتْ**. Ve aziz tenzilde: **كأَنهم أَعجازُ نخل مُنْقَعِرٍ**; ve **المُنْقَعِرُ**: kökünden sökülüp çıkan. **وقَعَرْتُ النخلة**: onu kökünden söküp düşürünceye kadar (yaptığımda); ve o **انْقَعَرَتْ**. Ve hadiste: bir adam, kendisine ait bir maldan dolayı **تَقَعَّر** etti; ve bir rivayette: malından **انْقَعَر** etti; yani kökünden sökülüp ayrıldı. Denilir: **قَعَرَه**; onu söktüğünde; yani onun, kendisine ait bir mal bırakarak öldüğü (kastedilir). Ve İbn Mes‘ûd’un hadisinde: Ömer bir şeytanla karşılaştı da onunla güreşti, onu **فَقَعَره**; yani onu söküp attı. Ve denildi ki: her ne **انْصَرَع** olduysa, muhakkak **انْقَعَر** ve **تَقَعَّر** olmuştur; Lebîd dedi:
وأَرْبَد فارِس الهَيْجا، إِذا ما
تَقَعَّرَتِ المشاجِرُ بالفِئامِ
Yani devrildi de yere serildi; bu, bozgun anında şiddetli çarpışmadadır. İbnü’l-A‘râbî: ed-Dübeyriyye dedi: **القَعْر** **الجَفْنَة**’dir; aynı şekilde **المِعْجَنُ** ve **الشِّيزى** ve **الدَّسِيعَةُ**; bunların hepsini el-Ferrâ ed-Dübeyriyye’den rivayet etti. **وقَعَّرتِ الشاةُ**: tam olmaksızın yavrusunu attı; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyiti okudu:
أَبقى لنا اللهُ وتَقْعِيرُ المَجَرْ
سُواداً غَرابيبَ، كأَظْلالِ الحَجَر
Ve **القَعْراء**: bir yerdir. Ve **بنو المِقْعارِ**: Benî Hilâl’den bir koldur. Ve **قَدَحٌ قَعْرانُ**: yani **مُقَعَّرٌ**.
