# قفد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%81%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قفد

القَفْدُ: صَفْعُ الرَّأْس ببسط الكف من قِبَلِ القَفا.
تقول: قَفَدَه قَفْداً صفع قفاه ببطن الكف.
والأَقْفَدُ: المسترخي العنق من الناس والنعام، وقيل: هو الغليظ العنق. وفي حديث معاوية: قال ابن المثنى: قلت لأُمية ما حَطأَني حَطْأَةً، فقال: قَفَدَني قفْدَةً؛ القَفْدُ صَفْعُ الرأْس ببسط الكف من قبل القفا. والقفد، بفتح الفاء: أَن يميل خُفُّ البعير من اليد أَو الرجل إِلى الجانب الإِنسي؛ قَفِدَ، فهو أَقْفَدُ، فإِن مال إِلى الوحْشِيّ، فهو أَصْدَفُ؛ قال الراعي:
مِنْ مَعْشَرٍ كُحِلَتْ باللُّؤمِ أَعْيُنُهُمْ،
قُفْدِ الأَكُفِّ، لِئامٍ غيرِ صُيَّابِ
وقيل: القَفَدُ أَن يُخْلَقَ رأْس الكفِّ والقَدَمِ مائلاً إِلى الجانب الوحشيّ. وقيل: القَفَدُ في الإِنسان أَن يُرى مُقَدَّمُ رجله من مؤَخَّرِها من خلفه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
أُقَيْفِدُ حَفَّادٌ عليه عَباءةٌ
كَساها مَعَدَّيْهِ مُقاتَلَة الدَّهْرِ
وهو في الإِبل يُيْسُ الرجْلَيْنِ من خِلقَهٍ، وفي الخيل ارتفاع من العُجايَةِ وأَلْيَة الحافر وانتصابُ الرُّسْغِ وإِقبْالُه على الحافر، ولا يكون ذلك إِلا في الرجل. قَفِدَ قَفَداً، وهو أَقْفَدُ وهو عيب؛ وقيل: الأَقفد من الناس الذي يمشي على صدور قدميه من قبل الأَصابع ولا تبلغ عقباه الأَرض، ومن الدوابِّ المُنْتَصِبُ الرسْغِ في إِقبال على الحافر. يقال: فرس أَقْفَدُ بَيِّنُ القَفَدِ وهو عيب من عيوب الخيل؛ قال: ولا يكون القَفَدُ إِلا في الرجل. ابن شميل: القَفَدُ يُبْس يكون في رُسْغِه كأَنه يَطَأُ على مُقَدَّمِ سُنْبُكِه. وعبد أَقْفَدُ كَزُّ اليَدَيْنِ والرجلين قصير الأَصابع. قال الليث: الأَقفد الذي في عقبه استرخاء من الناس؛ والظَّلِيم أَقفد، وامرأَة قَفْداءُ. والأَقْفَدُ من الرجال: الضعيف الرِّخْوُ المفاصلِ؛ وقَفِدَتْ أَعضاو ه قَفَداً. والقَفَدانَةُ: غِلافُ المُكْحُلَةُ يُتَّخَذ من مَشاوِبَ وربما اتُّخِذَ من أَديم. والقَفَدانَة والقَفَدان: خَريطة من أَدَم تتخذ للعطر، بالتحريك، فارسي معرب؛ قال ابن دريد: هي خريطة العَطَّار؛ قال يصف شِقْشِقَة البعير:
في جَوْنَةٍ كَقَفَدانِ العَطَّار
عنى بالجونة ههنا الحمراء. والقَفَدُ: جنس من العِمَّة. واعْتَمَّ القَفَدَ والقَفْداءَ إِذا لَوَى عِمامَته على رأْسه ولم يَسْدُلْها؛ وقال ثعلب: هو أَن يعتم على قَفْدِ رأْسِه ولم يفسر القَفْد. التهذيب: والعِمَّة القَفْداءُ معروفة وهي غير المَيْلاءِ. قال أَبو عمرو: كان مصعب بن الزبير يعتم القفداء، وكان محمد بن سعد بن أَبي وقاص الذي قتله الحجاج يعتم الميلاء.

### Türkçe

**القَفْدُ**: ense tarafından avuç içini açarak başa vurmadır.

Dersin ki: **قَفَدَه قَفْداً**; avuç içiyle ensesine vurdu.

**والأَقْفَدُ**: insanlardan ve devekuşlarından boynu gevşek olan; ve denildi ki: o, boynu kalın olandır.

Muâviye hadîsinde: İbnü’l-Müsennâ dedi: Ümeyye’ye “Beni bir **حَطْأَةً** ile **حَطأَني** etmedi” dedim; o da dedi ki:
“Beni bir **قَفْدَةً** ile **قَفَدَني** etti”; **القَفْدُ** ense tarafından avuç içini açarak başa vurmadır.

Ve **القفد** (fâ’nın fethiyle): devenin toynağının, ön ayaktan yahut arka ayaktan iç tarafa meyletmesidir; **قَفِدَ**; o hâlde o **أَقْفَدُ**’dur; eğer dış tarafa meylederse, o **أَصْدَفُ**’dur;
er-Râ‘î dedi:
مِنْ مَعْشَرٍ كُحِلَتْ باللُّؤمِ أَعْيُنُهُمْ،
قُفْدِ الأَكُفِّ، لِئامٍ غيرِ صُيَّابِ

Ve denildi ki: **القَفَدُ** avuç başının ve ayağın başının dış tarafa meyilli olarak yaratılmasıdır. Ve denildi ki: insanda **القَفَدُ**, ayağının ön kısmının, arkasından, onun arka tarafından, arka kısmından görülmesidir; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
أُقَيْفِدُ حَفَّادٌ عليه عَباءةٌ
كَساها مَعَدَّيْهِ مُقاتَلَة الدَّهْرِ

Ve o, develerde iki bacağın yaratılıştan **يُيْسُ**’udur; atlarda ise **العُجايَةِ**’den ve toynağın **أَلْيَة**’sinden bir yükselme ve **الرُّسْغِ**’ün dikleşmesi ve onun toynağa doğru yönelmesi ve toynağa yönelişidir; ve bu ancak bacakta olur. **قَفِدَ قَفَداً**; ve o **أَقْفَدُ**’dur; ve o bir ayıptır; ve denildi ki: insanlardan **الأَقفد**, ayak parmakları tarafından ayaklarının ön kısımları üzerinde yürüyen, topukları yere ulaşmayan kimsedir; binek hayvanlarından ise, toynağa doğru yöneliş içinde **الرسْغِ**’ü dik olan. Denir ki: “**فرس أَقْفَدُ**”, **القَفَدِ**’i açık olan; ve o, atların ayıplarından bir ayıptır; dedi ki: **القَفَدُ** ancak bacakta olur. İbn Şümeyl: **القَفَدُ** onun **رُسْغِ**’ünde olan bir **يُبْس**’tur; sanki toynağının ön kısmı üzerine basar. Ve **عبد أَقْفَدُ**: elleri ve ayakları büzüşük, parmakları kısa olan.

Leys dedi: **الأَقفد** insanlardan topuğunda gevşeklik bulunan kimsedir; ve erkek devekuşu **أَقفد**’dir; ve bir kadın **قَفْداءُ**.

Erkeklerden **الأَقْفَدُ**: eklemleri zayıf, gevşek olan; ve onun uzuvları **قَفَداً** olarak **قَفِدَتْ**.

**القَفَدانَةُ**: sürme kabının kılıfıdır; **مَشاوِبَ**’den yapılır; bazen de deriden yapılır.

**القَفَدانَة** ve **القَفَدان**: koku için yapılan deriden bir torbacıktır; harekeli olarak; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; İbn Düreyd dedi: o, attarın torbacığıdır; deve köpüğünü vasfederken dedi:
في جَوْنَةٍ كَقَفَدانِ العَطَّار

Burada **الجونة** ile kırmızıyı kastetti.

**القَفَدُ**: sarığın bir cinsidir. Ve **اعْتَمَّ القَفَدَ** ve **القَفْداءَ**: sarığını başı üzerine doladığı ve onu sarkıtmadığı zaman. Sa‘leb dedi: o, başının **قَفْدِ**’i üzerine sarık sarmasıdır; ve **القَفْد**’i açıklamadı. Tehzîb: ve **العِمَّة القَفْداءُ** bilinir; ve o, **المَيْلاءِ**’dan başkadır. Ebû Amr dedi: Mus‘ab b. ez-Zübeyr **القفداء** sarardı; Haccâc’ın öldürdüğü Muhammed b. Sa‘d b. Ebî Vakkâs ise **الميلاء** sarardı.
