# قفد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%81%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قفد

قفده، كضربه: صفع قفاه، وفي الأفعال لابن القطاع: ضرب رأسه بباطن، كفه وفي حديث معاوية قال ابن المثنى: قلت لأمية: ما حطأني حطأة، فقال: قفدني قفدة القفد: صفع الرأس ببسط الكف من قبل القفا. قفد قفدا عمل العمل، يقال: ما زلت أقفدك منذ اليوم. أي أعمل لك العمل، نقله الصاغاني. في الأفعال لابن القطاع: قفد، كفرح، كل ذي عنق قفدا: استرخى عنقه، ومنه الأقفد وهو المسترخي العنق من الناس والنعام، أو هو الغليظه أي العنق. قيل: الأقفد من الناس: من يمشي على صدور قدميه من قبل الأصابع ولا تبلغ عقباه الأرض. عبد أقفد: كز اليدين والرجلين القصير الأصابع، وقال الليث: الأقفد من الرجال: الذي في عقبه استرخاء من الناس، والظليم أقفد، وامرأة قفداء. والأقفد من الرجال: الضعيف الرخو المفاصل. قفد كفرح قفدا. والقفد ايضا، أي محركة: أن يميل خف البعير من اليد أو الرجل إلى الجانب الإنسي، فإن مال إلى الوحشي فهو صدف والبعير أصدف، قال الراعي:
  من معشر كحلت باللؤم أعينهمقفد الأكف لئام غير صياب وقيل: القفد: أن يخلق رأس الكف والقدم مائلا إلى الجانب الوحشي. هذا في البهائم. والقفد، محركة، فينا: أن يرى مقدم رجليه من مؤخرهما من خلف. أنشد ابن الأعرابي:
  أقيفد حفاد عليه عـبـاءة                      كساها معديه مقاتلة الدهر والقفد في الإبل: يبس الرجلين من خلقة، وفي الخيل: ارتفاع من العجاية وإليه الحافر، والقفد أيضا انتصاب الرسغ وإقباله على الحافر ولا يكون ذلك إلا في الرجل، قفد قفدا وهو أقفد، وهو عيب في الخيل، وزاد في الأفعال: كالقوام في الأيدي. وقال ابن شميل: القفد: يبس يكون في رسغه كأنه يطأ على مقدم سنبكه. و القفد أيضا: أن يلف عمامته ولا يسدل عذبته. وقال ثعلب: هو أن يعتم على قفد رأسه، ولم يفسر القفد. وكذا القفداء، وفي الأفعال: وقفد الرجل: تعمم القفداء، إذا لم يسدل ذؤابة. في التهذيب: العمة القفداء معروفة، وهي غير الميلاء. قال: وكان مصعب بن الزبير يعتم القفداء، وكان محمد بن سعد بن أبي وقاص الذي قتله الحجاج يعتم الميلاء. والقفدانة، محركة: غلاف المكحلة يتخذ من مشاوب أي يتخذ مخططا بحمرة وخضرة وصفرة، وربما اتخذ من أديم. والقفدانة والقفدان: خريطة من أدم تتخذ للعطر وغيره فارسي معرب، وقال ابن دريد: هي خريطة العطار. قال يصف شقشقة البعير:
  في جونة كقفدان العطار عنى بالجونة ها هنا الحمراء.

### Türkçe

**قفده**، **كضربه**: ensesini tokatladı. **وفي الأفعال لابن القطاع**: avucunun içiyle başını vurdu. Muâviye hadîsinde; İbnü’l-Müsennâ dedi ki: Ümeyye’ye dedim: “Beni bir **حطأة** ile **حطأني** etmedi.” O da dedi ki: “Beni **قفدني قفدة** ile **القفد**’in **قفدة**’siyle yaptı: enseden, avucu açarak başı tokatlamaktır.”

**قفد قفدا**: işi yaptı; denilir ki: “Bugünden beri seni **أقفدك** etmeyi sürdürdüm.” Yani: senin için işi yaparım; bunu es-Sağânî nakletti.

**في الأفعال لابن القطاع**: **قفد**، **كفرح**: boynu olan her şey **قفدا** etti: boynu gevşedi; bundan **الأقفد** (boynu gevşek olan) gelir; insanlardan ve devekuşlarından boynu gevşek olan; yahut o, yani boyun, kalınıdır. Denildi: insanlardan **الأقفد**: ayak parmakları tarafından, ayaklarının ön kısımları üzerinde yürüyen; topukları yere ulaşmayan kimsedir.

**عبد أقفد**: elleri ve ayakları kısa parmaklı, elleri ve ayakları büzük olan. el-Leys dedi ki: erkeklerden **الأقفد**: topuğunda gevşeklik bulunan kimsedir; ve erkek devekuşu **أقفد**’dir; ve kadın **قفداء**’dır. Ve erkeklerden **الأقفد**: zayıf, eklemleri gevşek olandır.

**قفد كفرح قفدا**.

Ve **القفد** da, yani harekeli: devenin ayağının (tırnağının) elden veya ayaktan iç tarafa meyletmesidir; eğer dış tarafa meylederse o **صدف**’tur ve deve **أصدف**’tir. er-Râʿî dedi ki:
  “Bir topluluktan ki gözleri alçaklıkla sürmelenmiştir; **قفد الأكف** (elleri içe meyilli), alçak kimseler, isabetli olmayanlar.”

Ve denildi: **القفد**: elin ve ayağın baş kısmının dış tarafa meyilli yaratılmasıdır. Bu, hayvanlardadır.

Ve **القفد** (harekeli), bizde: iki ayağının ön kısmının, arkadan, iki ayağının arka kısmından görülmesidir. İbnü’l-Aʿrâbî inşâd etti:
  “**أقيفد** bir torun; üzerinde bir aba,
  onu Maʿdî’si giydirmiştir; zamanla savaşan.”

Ve **القفد** develerde: yaratılıştan iki bacağın kuruluğudur; atlarda: **العجاية**’den bir yükselmedir ve tırnak ona doğrudur. Ve **القفد** ayrıca: bileğin dikleşmesi ve tırnağa yönelmesidir; bu ancak bacakta olur. **قفد قفدا** etti ve o **أقفد**’dir; bu, atlarda bir ayıptır. Ve **في الأفعال**’da artırdı: ellerdeki **القوام** gibi.

İbn Şümeyl dedi ki: **القفد**: bileğinde bir kuruluk olur; sanki tırnağının ön kısmı üzerine basar.

Ve **القفد** ayrıca: sarığını sarıp püskülünü salıvermeyişidir. Saʿleb dedi ki: o, başının **قفد**’i üzerine sarık sarmasıdır; **القفد**’i açıklamadı. Ve aynı şekilde **القفداء**. Ve **في الأفعال**’da: **وقفد الرجل**: **القفداء** sarındı; püskül sarkıtmazsa.

**في التهذيب**: **العمة القفداء** bilinir; o, **الميلاء**’dan başkadır. Dedi ki: Musʿab b. ez-Zübeyr **القفداء** sarınırdı; el-Haccâc’ın öldürdüğü Muhammed b. Saʿd b. Ebî Vakkâs ise **الميلاء** sarınırdı.

Ve **القفدانة** (harekeli): sürme kabının kılıfıdır; **مشاوب**’dan yapılır; yani kırmızı, yeşil ve sarı ile çizgili yapılır; bazen deriden yapılır.

Ve **القفدانة** ve **القفدان**: koku ve başkası için yapılan deriden bir torbacıktır; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. İbn Düreyd dedi ki: o, attarın torbacığıdır. Devenin **شقشقة**’sını vasfederek dedi ki:
  “Attarın **قفدان**’ı gibi bir **جونة** içinde.”
Burada **الجونة** ile kırmızıyı kastetti.
