# قفر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%81%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قفر

القفز، والقفزة: الخلاء من الأرض لا ماء به ولا نبات. يقال: أرض قفر، ومفازة قفز، وقفزة: لا نبات بها ولا ماء، كالمقفاز، بالكسر. ويقال: دار قفر، ومنزل قفز، فإذا أفردت قلت: انتهينا إلى قفرة من الأرض. وقال الليث: القفر: المكان الخلاء من الناس، وربما كان به كلأ قليل، ج قفار وقفور، قال الشماخ:
  يخوض أمامهن الماء حتى                      تبين أن ساحته قـفـور ويقال: أرض قفر، ودار قفر، وأرض قفار، ودار قفار: تجمع على سعتها لتوهم المواضع، كل موضع على حياله قفر، فإذا سميت أرضا بهذا الاسم أنثت. وأقفر المكان: خلا من الكلإ والناس. ومن المجاز: أقفر الرجل: خلا من أهله وانفرد عنهم، وبقي وحده، وقال عبيد:
  أقفر من أهله عـبـيد                      فاليوم لا يبدي ولا يعيد ومن المجاز: أقفر الرجل: ذهب طعامه وجاع. وقفر ماله، كفرح، قفرا، وكذلك زمر ماله زمرا، إذا قل، وهو قفر المال زمره؛ عن أبي زيد. وقفر الطعام قفرا: صار قفارا، أي بلا أدم. ومن المجاز: القفر ككتف: القليل القفر محركة، أي الشعر، هكذا فسره ابن دريد، وأنشد:
  قد علمت خود بساقيها القفر                      لتروين أو لتبيدن الشجـر

  قال الأزهري: الذي عرفناه بهذا المعنى الغفر بالغين، ولا أعرف القفر. قلت: وقد ذكره الجوهري بالغين. وقال الصاغاني: وهذا الرجز لأبي محمد الفقعسي، وفي رجزه السجل وبعده: أو لأروحن أصلا لا أشتمل. والمشطور الأول ليس فيه. وفي المحكم: رجل قفر الشعر واللحم: قليلهما، والأنثى قفرة وقفرة، وكذلك الدابة. تقول منه: قفرت المرأة، بالكسر، تقفر قفرا فهي قفرة، أي قليلة اللحم. وقال أبو عبيد: القفرة من النساء: القليلة اللحم. والقفر، ككتف: الذئب المنسوب إلى القفر، كرجل نهر، أنشد ابن الأعرابي:
  فلئن غادرتهم فـي ورطة                      لأصيرن نهزة الذئب القفر ومن المجاز: سويق قفار، كسحاب: غير ملتوت بإدام. ومن المجاز: خبز قفر وقفار: غير مأدوم، يقال: أكلت اليوم خبزا قفارا، وطعاما قفارا، إذا أكله غير مأدوم. قال أبو زيد: مأخوذ من القفر: البلد الذي لا شئ به؛ هكذا نقله أبو عبيد. والتقفير: جمعك الشيء نحو التراب وغيره. والقفير، كأمير: الزبيل، قال ابن دريد: لغة يمانية. والقفير: الطعام إذا كان غير مأدوم. وقال أبو عمرو: القفير والقليف: الجلة العظيمة البحرانية التي يحمل فيها القباب، وهو الكنعد المالح. والقفير: ماء، ويقال: بئر بأرض عذرة من، وفي بعض النسخ: في طريق الشأم، كذا في مختصر البلدان. ومن المجاز: قفر الأثر، واقتفره، وتقفره: اقتفاه وتبعه، هكذا في النسخ، والصواب: تتبعه. وفي حديث يحيى بن يعمر: ظهر قبلنا أناس يتقفرون العلم ويروى يقتفرون، أي يتطلبونه. وفي حديث بني إسرائيل: وكانوا يقتفرون الأثر- وأنشد لأعشى باهلة يرثى أخاه المنتشر ابن وهب:
  لا يغمر الساق من أين ولا نصب                      ولا يزال أمام القوم يقـتـفـر قال الزمخشري: هو مأخوذ من قولهم: اقتفر العظم، إذا لم يبق عليه شيئا. والقفور، كتنور: وعاء طلع النخل، وقال الأصمعي: الكافور: وعاء النخل. ويقال أيضا: قفور، كالقافور، لغة في الكافور، والقفور: نبت ترعاه القطا، قال ابن أحمر:
  ترعى القطاة البقل قفوره                      ثم تعر الماء فيمن يعـر والقفيرة، كجهينة: اسم أم الفرزدق الشاعر؛ قاله الليث. وقال الأزهري: كأنه تصغير القفرة من النساء، وهي القليلة اللحم. واقتفر العظم: تعرقه ولم يبق فيه شيئا، أنشد الكسائي:
  كأن المحـالة فـيهـا الـردا                      ح لم يعرها الناحضون اقتفارا وأقفرت البلد: وجدته، وفي التكملة: أصبته قفرا، أي خاليا عن الناس. والقفار، كسحاب: لقب خالد ابن عامر أحد بني عميرة بن خفاف ابن امرئ القيس، سمي بذلك لأنه نزل به قوم، فأطعمهم خبزا قفارا، وقيل: بل أطعم في وليمة خبزا ولبنا ولم يذبح لهم، فلامه الناس، فقال:
  أنا القفار خالد بن عـامـر                      لا بأس بالخبز ولا بالخاثر
  أتت بهم داهية الجـواعـر                      بظراء ليس فرجها بطاهر

  قاله ابن الأعرابي. والقفر، بالفتح: الثور إذا عزل عن أمه ليحرث به وهو مجاز، كرجل انفرد عن عشيرته. ومما يستدرك عليه: أقفر الرجل: صار إلى القفر. وأقفر جسده من اللحم، ورأسه من الشعر. وإنه لقفر الرأس: أي لا شعر عليه. وإنه لقفر الجسم من اللحم. والقفرة: المرأة القليلة اللحم؛ عن أبي عبيد. وأقفر الرجل: أكل طعامه بلا أدم. وأقفر الرجل، إذا لم يبق عنده أدم.- ومنه الحديث: ما أقفر بيت فيه خل، أي ما خلا من الإدام ولا عدم أهله الأدم. قال أبو عبيد: ولا أرى أصله إلا مأخوذا من القفر، أي البلد الذي لا شيء به. والمقفر: الخالي من الطعام. والعرب تقول: نزلنا ببني فلان فبتنا القفر، إذا لم يقروا. والقافور، والقفور: كافور الطيب؛ نقله الصاغاني. وقال الليث: القفور: شئ من أفاويه الطيب. وأنشد:
  مثواة عطارين بالعطـور                      أهضامها والمسك والقفور وهكذا ذكره الأزهري أيضا. والقفير، كزبير: موضع في شعر ابن مقبل. ومن أمثالهم: نبت القفر يقال للحجر والصخر.

### Türkçe

**القفز** ve **القفزة**: yerden boşluk; onda ne su vardır ne de bitki. Denir: **أرض قفر** ve **مفازة قفز** ve **وقفزة**: onda ne bitki vardır ne su; **المقفاز** gibi, kesre ile. Ve denir: **دار قفر** ve **منزل قفز**; tekil yaptığında dersin ki: “Yerin bir **قفرة**sine vardık.” Leys dedi: **القفر**: insanlardan boş olan yer; bazen onda az bir ot olur; çoğulu **قفار** ve **وقفور**dur. Şemmâh dedi:
  Onların önlerinde suya dalar, ta ki                      onun avlusunun **قـفـور** olduğu belli olur
Ve denir: **أرض قفر** ve **دار قفر** ve **أرض قفار** ve **دار قفار**: genişliğine göre toplanır; yerleri vehmettirmek için; her yer kendi başına **قفر**dır. Bir yere bu adla “**أرض**” diye ad verdiğinde onu dişil yaparsın. Ve **أقفر المكان**: ottan ve insanlardan boşaldı. Mecazdan: **أقفر الرجل**: ehlinden boşaldı ve onlardan ayrılıp tek kaldı, yalnız kaldı. Ubeyd dedi:
  **عـبـيد** ehlinden **أقفر** oldu                      bugün ne ortaya koyar ne geri çevirir
Mecazdan: **أقفر الرجل**: yiyeceği gitti ve acıktı. Ve **قفر ماله** (sevinmek gibi) **قفرا**; aynı şekilde **زمر ماله زمرا**: azaldığında; o, malın **قفر**ı, onun **زمر**idir; Ebû Zeyd’den. Ve **قفر الطعام قفرا**: **قفارا** oldu; yani katıksız. Mecazdan: **القفر** (omuz gibi): az; **القفر** (harekeli): yani saç; İbn Düreyd onu böyle tefsir etti; ve okudu:
  İnce yapılı kadın, iki baldırının **القفر**ını bilmiştir                      ya sulanacaksın ya da ağaç yok olup gidecek

Ezherî dedi: Bu anlamla bildiğimiz **الغفر**dir, **غ** ile; **القفر**i bilmem. Ben dedim: Cevherî onu **غ** ile zikretmiştir. Sâğânî dedi: Bu recez, Ebû Muhammed el-Faq‘asî’nindir; onun recezinde **السجل** ve ondan sonra: “ya da mutlaka sabahleyin gideceğim; asla bürünmem.” Birinci yarım mısra onda yoktur. Ve **المحكم**’de: **رجل قفر الشعر واللحم**: ikisinin de azı; dişisi **قفرة** ve **وقفرة**; binek hayvanı da böyledir. Ondan dersin: **قفرت المرأة** (kesre ile), **تقفر قفرا**; o hâlde o **قفرة**dir; yani eti az. Ebû Ubeyd dedi: kadınlardan **القفرة**: eti az olan. Ve **القفر** (omuz gibi): **القفر**a nispet edilen kurt; **رجل نهر** gibi. İbnü’l-A‘râbî okudu:
  Eğer onları bir çıkmazda bırakırsam                      mutlaka **الذئب القفر**un avı olurum
Mecazdan: **سويق قفار** (bulut gibi): katıkla yoğrulmamış. Mecazdan: **خبز قفر** ve **قفار**: katıksız; denir: bugün **خبزا قفارا** ve **طعاما قفارا** yedim; onu katıksız yediğinde. Ebû Zeyd dedi: **القفر**dan alınmıştır: içinde hiçbir şey olmayan belde; Ebû Ubeyd onu böyle nakletti. Ve **التقفير**: toprağa ve başkasına benzer bir şeyi toplaman. Ve **القفير** (emîr gibi): sepet; İbn Düreyd dedi: Yemenî bir dildir. Ve **القفير**: katıksız olduğunda yiyecek. Ebû Amr dedi: **القفير** ve **القليف**: Bahreyn’e ait büyük sepet; içinde kubbeler taşınır; o, tuzlu **الكنعد**dır. Ve **القفير**: bir su; ve denir: **بئر**; **أرض عذرة**’de; bazı nüshalarda: Şam yolunda; **مختصر البلدان**’da böyle. Mecazdan: **قفر الأثر** ve **اقتفره** ve **تقفره**: izini sürdü ve ona tâbi oldu; nüshalarda böyle; doğrusu: “onu izledi”dir. Yahyâ b. Ya‘mer hadîsinde: “Bizden önce ilmi **يتقفرون** eden insanlar ortaya çıktı”; **يقتفرون** diye de rivayet edilir; yani onu talep ederler. Benî İsrâîl hadîsinde: “Ve onlar izi **يقتفرون** ederlerdi.” Bâhileli A‘şâ’dan, kardeşi el-Munteşir b. Vehb’e mersiye olarak okundu:
  Baldırı nereden olursa olsun suya batmaz, ne de yorgunluk                      kavmin önünde sürekli **يقـتـفـر** eder
Zemahşerî dedi: Şu sözlerinden alınmıştır: **اقتفر العظم**; üzerinde hiçbir şey bırakmadığında. Ve **القفور** (tandır gibi): hurma tomurcuğunun kabı. Asma‘î dedi: **الكافور**: hurma kabıdır. Ve ayrıca denir: **قفور**; **القافور** gibi; **الكافور**da bir dildir. Ve **القفور**: bir bitki; onu **القطا** otlar. İbn Ahmer dedi:
  **القطاة** onun **قفوره** olan otu otlar                      sonra suyu, su arayanlar içinde arar
Ve **القفيرة** (Cüheyne gibi): şair Ferazdak’ın annesinin adı; Leys söyledi. Ezherî dedi: Sanki kadınlardan **القفرة**nın küçültmesidir; o, eti az olandır. Ve **اقتفر العظم**: onu sıyırdı; onda hiçbir şey bırakmadı. Kisâî okudu:
  Sanki içindeki ip, gevşekliktir                      onu kemirenler **اقتفارا** ile soymamış
Ve **أقفرت البلد**: onu buldum; **التكملة**’de: onu **قفرا** buldum; yani insanlardan boş. Ve **القفار** (bulut gibi): Hâlid b. Âmir’in lakabıdır; o, Benî ‘Umeyre b. Haffâf b. İmriü’l-Kays’tan biridir. Bununla adlandırıldı; çünkü bir kavim ona indi de onlara **خبزا قفارا** yedirdi. Denildi ki: bilakis bir ziyafette onlara ekmek ve süt yedirdi, onlar için kesmedi; insanlar onu ayıpladı; o da dedi:
  Ben **القفار**ım, Hâlid b. **عـامـر**                      ekmekte de **الخاثر**de de beis yoktur
  Onları **الجـواعـر** felaketi getirdi                      **بظراء**; onun ferci temiz değildir

Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve **القفر** (fetha ile): öküz; annesinden ayrılıp onunla sürmek için; bu mecazdır; aşiretinden ayrılıp tek kalan adam gibi. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **أقفر الرجل**: **القفر**a gitti. Ve bedeni etten, başı saçtan **أقفر** oldu. Ve o, **قفر الرأس**tır: yani onda saç yoktur. Ve o, bedeni etten **قفر**dır. Ve **القفرة**: eti az kadın; Ebû Ubeyd’den. Ve **أقفر الرجل**: yiyeceğini katıksız yedi. Ve **أقفر الرجل**: yanında katık kalmadığında. Bundan hadîs: “İçinde sirke bulunan ev **ما أقفر** etmez”; yani katıktan boşalmaz ve ehli katıktan mahrum olmaz. Ebû Ubeyd dedi: Aslını ancak **القفر**dan alınmış görürüm; yani içinde hiçbir şey olmayan belde. Ve **المقفر**: yiyecekten boş olan. Araplar der ki: falan oğullarına indik de **القفر** olarak geceledik; yani bizi ağırlamadıklarında. Ve **القافور** ve **القفور**: güzel koku **كافور**u; Sâğânî nakletti. Leys dedi: **القفور**: güzel kokulardan bir şey. Ve okudu:
  Güzel kokularla attarların konak yeri                      onun kokuları, misk ve **القفور**
Ezherî de onu böyle zikretti. Ve **القفير** (Zübeyr gibi): İbn Mukbil’in şiirinde bir yer. Ve onların darbımesellerindendir: “**نبت القفر**”; taş ve kaya için söylenir.
