# قفز (ق-ف-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%81%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ف - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والزاي والفاء معهما
ق ف ز يستعمل فقط قفز: القَفْزُ والقَفَزانُ: وثبان أكثر من النِّقَزانِ.
وأمة قَفّازَةٌ لقلة استقرارها.
والقُفّازُ: لباس للكف.
ويقال للخيل السراع التي تثب في عدوها: قافِزةٌ وقوافِزُ.
والقَفيزُ: مكيال، وهو أيضاً مقدار من مساحة الأرض.

##### Türkçe

**القاف** ve **الزاي** ve **الفاء** bunlarla birlikte

ق ف ز yalnızca **قفز** kullanılır: **القَفْزُ** ve **القَفَزانُ**: **النِّقَزانِ**’dan daha fazla sıçramalardır.

Ve az durulup yerleşmesinden dolayı bir cariye **قَفّازَةٌ** (denir).

Ve **القُفّازُ**: avuç için bir giysi.

Ve koşusunda sıçrayan süratli atlara: **قافِزةٌ** ve **قوافِزُ** denir.

Ve **القَفيزُ**: bir ölçek; o, ayrıca yerin alanından bir miktardır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قَفَزَ يَقْفِزُ قَفْزاً وقَفَزاناً: وثب. ويقال: جاءت الخيل تعدو القَفَزى؛ من القَفْزِ. والقَفيزُ: مكيالٌ، وهو ثمانية مكاكيك. والجمع أقْفِزَةٌ وقُفْزانٌ. والقُفَّازُ بالضم والتشديد: شيءٌ يُعمل لليدين يُحشى بقطن ويكون له أزرارٌ تزرُّ على الساعدين من البرد تلبسه المرأة في يديها، وهما قُفَّازانِ. ويقال: تَقَفَّزَتِ المرأةُ بالحنَّاء. والأقْفَزُ من الخيل: الذي بياض تحجيله في يديه إلى مرفقيه دون الرجلين، وكذلك المُقَفَّزُ؛ كأنَّه أُلْبِسَ القُفَّازَيْنِ.

##### Türkçe

**قَفَزَ** **يَقْفِزُ** **قَفْزاً** ve **قَفَزاناً**: sıçradı. Ve denilir: atlar **القَفَزى** koşarak geldi; **القَفْزِ**’den. Ve **القَفيزُ**: bir ölçek; o, sekiz **مكاكيك**tir. Çoğulu **أقْفِزَةٌ** ve **قُفْزانٌ**dur. Ve **القُفَّازُ** (ötre ile ve şeddeli): eller için yapılan bir şeydir; pamukla doldurulur ve onun düğmeleri olur; soğuktan dolayı önkollar üzerine iliklenen düğmeler; kadın onu ellerinde giyer; ikisi **قُفَّازانِ**dır. Ve denilir: kadın kınayla **تَقَفَّزَتِ**. Ve atlardan **الأقْفَزُ**: elindeki **تحجيل**inin beyazlığı dirseklerine kadar olup ayaklar olmaksızın olan; ve كذلك **المُقَفَّزُ**; sanki iki **القُفَّازَيْنِ** giydirilmiştir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ز ف
قفز ، زقف : ( مستعملة ) .
زقف : أهمله الليث .
وهو عربيٌّ صحيحٌ ، قرأتُ بخط شمر فيما ألّف من غريب الحديث فقال : بَلَغَ عمرَ ابن الخطاب أن معاوية قال : لو بلغَ هذا الأمر إلينا بني عبد منافٍ ، يعني الخلافةَ تَزَقَفْنَاهُ تَزَقُّفَ الأُكْرَةِ .
قال شمر : التَّزَقفُ كالتّلَقُّفِ ، يقال : تَزَقفْتُ الكُرَة وتَلَقَّفْتُها بمعنى واحد ، وهو أخذُها باليد أو بالفم بين السماء والأرض .
قال ، وفي حديث ابن الزبير قال : لما اصْطَفَّ الصَّفّانِ يومَ الجَمَلِ كان الأشترُ زَقَفنِي منهم فاتَخَذْنا فوقعنا إلى الأرض ، فقلتُ اقتلوني ومالكاً .
قال شمر : الكُرَةُ أعْرَبُ ، وقد جاء الأُكْرةُ في الشِّعْرِ ، وأنشد :
تَبِيتُ الفِراخُ بأكنافِها
كأَنَّ حواصِلَهُنَّ الأُكر
وقال مزاحمٌ العقَيلي :
ويضرِبُ إضرابَ الشُّجَاعِ وعنده
إذا ما التَقَى الزَّحْفانِ خَطفٌ مُزاقَف
قفز : قال الليث : القَفْزُ والقَفَزَانُ ويقال لِلأَمَةِ قَفَّازَةٌ لقلة استقرارها ، والقَفِيزُ : مكيالٌ ، وهو أيضاً مقدارٌ من مساحة الأرض ، والقُفَّاز : لباس الكف ، ويقال للخيل السِّراع التي تثبُ في عدوها قافزةٌ وقوافزُ .
وأنشد :
بِقَافِزاتٍ تحتَ قافِزينا
وقال شمر في حديث رواه عن عائشة : أنها رخَّصت لِلمُحْرمةِ في القُفَّازَين .
قال شمر : القُفَّازَانِ شيء تلبسه نساء الأعراب في أيديهنَّ يُغَطِّي أصابعها ويدها مع الكف .
وقال خالد بن جنبة : القُفَّازَان تُقَفِّزهُما المرأة إلى كعوب المرفقين ، فهو سترة لها وإذا لبست برقُعها وقُفَّازها وخُفَّيْها فقد
تكَنَّنَتْ ، والقفَّازُ : يُتَّخَذ من القطن فيُحشى بطانةً وظهارةً ومن اللُّبود والجلود .
وقال ابن دريد : القُفَّازُ : ضربٌ من الحُلِيّ تتخذه المرأة ليديها ورجليها ومن ذلك يقال : تَقَفَّزَتْ بالحِناء إذا نَقشَتْ به يديها ورجليها .
وأنشد :
قُولاَ لذاتِ القُلْبِ والقفَّازِ
أما لِمَوْعُودِكِ من نجازِ
عمرو بن أبي عمرو عن أبيه في ( شِيات الخيل ) قال : إذا كان البياض في يديه فهو مُقفَّزٌ ، وإذا ارتفع إلى رُكبتيه فهو مُجَبَّبٌ .
وقال أبو عبيدة : إذا كان البياض في يديه إلى مرفقيه دون الرِّجلين ، فهو أقْفَز .
أبو منصور : والقُفَّيْزَى من لِعَبِ صبيان العرب ينصبون خَشبة ثم يَتَقَافزون عليها .
وقال ابن المبارك : قَفِيزُ الطحّان منهيٌّ عنه ، وهو أن يقول : أطحنُ بكذا وكذا وزيادة قَفِيزٍ من نفس الطَّحين .

##### Türkçe

ق ز ف
**قفز** , **زقف** : (kullanılan).
**زقف** : onu Leys ihmal etti.
Ve o sahih bir Arapçadır; Şemmer’in, garîbü’l-hadîs’ten telif ettiği şeydeki hattıyla okudum; şöyle dedi: Ömer b. el-Hattâb’a, Muâviye’nin şöyle dediği ulaştı: “Bu iş bize, Benî Abd Menâf’a ulaşsaydı—yani hilâfet—onu, **الأُكْرَة**’nin kapılıp alınması gibi **تَزَقَفْنَاهُ** (onu kapıp alırdık).”
Şemmer dedi: **التَّزَقفُ** **التّلَقُّفِ** gibidir; denir ki: **تَزَقفْتُ الكُرَة** ve **تَلَقَّفْتُها** tek bir mânâ ile; ve o, onu el ile yahut ağız ile, gök ile yer arasında almaktır.
Dedi; ve İbnü’z-Zübeyr hadîsinde dedi: Cemel günü iki saf dizilince, Eşter onlardan beni **زَقَفنِي** etti; derken bizi aldı, böylece yere düştük; ben de “Beni öldürün ve Mâlik’i (de)” dedim.
Şemmer dedi: **الكُرَةُ** daha fasih Arapçadır; şiirde **الأُكْرةُ** gelmiştir; ve inşâd etti:
تَبِيتُ الفِراخُ بأكنافِها
كأَنَّ حواصِلَهُنَّ الأُكر
Ve Muzâhim el-Ukaylî dedi:
ويضرِبُ إضرابَ الشُّجَاعِ وعنده
إذا ما التَقَى الزَّحْفانِ خَطفٌ مُزاقَف

**قفز** : Leys dedi: **القَفْزُ** ve **القَفَزَانُ**; ve câriyeye, yerleşip durmasının azlığından dolayı **قَفَّازَةٌ** denir; ve **القَفِيزُ**: bir ölçek; o ayrıca yerin yüzölçümünden bir miktardır; ve **القُفَّاز**: avuç giysisi; ve koşusunda sıçrayan süratli atlara **قافزةٌ** ve **قوافزُ** denir.
Ve inşâd etti:
بِقَافِزاتٍ تحتَ قافِزينا
Şemmer, Âişe’den rivayet ettiği bir hadîste dedi: Muhreme kadına **القُفَّازَين** hakkında ruhsat verdi.
Şemmer dedi: **القُفَّازَانِ** bedevî kadınlarının ellerinde giydikleri bir şeydir; parmaklarını ve elini, avuçla birlikte örter.
Hâlid b. Cunbe dedi: **القُفَّازَان**’ı kadın dirseklerin topuklarına kadar yukarı çeker; o, onun için bir örtüdür; ve burku‘unu, **قُفَّاز**’ını ve mestlerini giydiğinde artık **تكَنَّنَتْ** olmuştur; ve **القفَّازُ**: pamuktan yapılır; astar ve dışlık olarak doldurulur; ve keçe(ler)den ve derilerden (de yapılır).
İbn Düreyd dedi: **القُفَّازُ**: kadının elleri ve ayakları için edindiği ziynet türlerinden bir türdür; bundan dolayı denir ki: kınayla **تَقَفَّزَتْ**; yani onunla ellerini ve ayaklarını nakşettiği zaman.
Ve inşâd etti:
قُولاَ لذاتِ القُلْبِ والقفَّازِ
أما لِمَوْعُودِكِ من نجازِ
Amr b. Ebî Amr, babasından, (atların alâmetleri) hakkında dedi: Beyazlık ellerinde olursa o **مُقفَّزٌ**’dür; dizlerine kadar yükselirse o **مُجَبَّبٌ**’dür.
Ebû Ubeyde dedi: Beyazlık ellerinde dirseklerine kadar olup ayaklarda olmazsa, o **أقْفَز**’dir.
Ebû Mansûr: ve **القُفَّيْزَى** Arap çocuklarının oyunlarındandır; bir tahta dikerler, sonra onun üzerine **يَتَقَافزون** (karşılıklı sıçrayıp atlarlar).
İbnü’l-Mübârek dedi: Değirmencinin **قَفِيزُ**’i yasaklanmıştır; o da şudur: “Şu kadar ve şu kadarla öğütürüm ve öğütmenin kendisinden bir **قَفِيزٍ** fazlalık (da)” demesidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والفاء وما يثلثهما)
(قفل)  القاف والفاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ أحدهما على أوبةٍ من سفر، والآخر على صَلاَبةٍ وشِدَّةٍ في شيء.
فالأوَّل القُفول، وهو الرُّجوع من السَّفَر، ولا يقال للذاهبين قافلةٌ حتّى يرجعوا.
وأمَّا الأصل الآخَر فالقَفِيل، وهو الخشب اليابس. ومنه القُفْل: سمِّي بذلك لأنَّ فيه شدّاً وشِدَّة. يقال أقفَلتُ البابَ فهو مُقْفَل. ويقال للبخيل: هو مُقْفَل اليدين. وقَفَِلَ الشّيء: يَبِس. وخيلٌ قَوَافِلُ: ضَوَامِر. ويقال: أقْفَلَه الصّومُ: أيبَسَه.
(قفن)  القاف والفاء والنون ليس بأصلٍ، لكنَّهم يقولون: القَفَن: لغةٌ في القَفا. والقفِينةَ: الشَّاة تُذبَح من قَفاها. ويقال: إنَّ القَفَّانَ: طَريقةُ الشّيء ومُنتهَى عملِه. وجاء في حديث عمر: "ثمَّ أكون على قَفّانِه".
(قفي)  القاف والفاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على إتْباعِ شيءٍ لشيء. من ذلك القَفْو، يقال قَفوت أثَرَه. وقَفَّيتُ فلاناً بفلانٍ، إذا أتْبَعتَه إيّاه. وسمِّيت قافيةُ البيت قافيةً لأنَّها تقفو سائرَ الكلام، أي تتلوه وتَتْبعه. والقَفَا: مُؤْخِر الرّأس والعُنُق، كأنَّه شيءٌ يَقفو الوجه. والقافية: القفا. وفي الحديث: "يقعدُ الشّيطانُ على قافية رأسِ أحدهم".
قال ابن دريد([1]): يقال فلانٌ قِفْوتي: أي تُهمتي، وقِفْوَتي، أي خِيرَتي.
قال: فكأنَّه من الأضداد. وهذا الذي قاله فإنَّ المعنى فيه إذا اتَّهمه: قفاه أي تَبِعه يطلب سيّئةً عنده، وإذا كان خِيرَتَه قَفاه أيضاً أي تَبِعه يرجو خَيْره. وليس ذلك عندنا من طريقة الأضداد في شيء. والقَفِيُّ والقَفاوة: ما يُدَّخر من لبنٍ أو غيرِه لمن يُراد تكرمتُه به. وهو من القياس، كأنَّه يُرادَ [و] يتبَع به إذا أُهديَ له. قال سلامة:
ليس بأسفَى ولا أقنَى ولا سَغِلٍ *** يُسقَى دواءَ قَفِيِّ السَّكْنِ مَرْبوبِ([2])وقولهم: قَفَوت الرَّجُل، إذا قذفْتَه بفُجورٍ([3]) هو من هذا، كأنَّه أتْبَعَه كلاماً قبيحاً. وفي الحديث: "لا نَقْفُو أمَّنا([4])".
(قفح)  القاف والفاء والحاء، قال ابنُ دريد([5]): قَفَحت نفسُه عن الشّيء إذا كرهَتْه. قال: وهو في شِعر الطرِمّاح([6]).
(قفخ)  القاف والفاء والخاء كلمةٌ واحدةٌ* وهو ضربُ الشَّيءِ اليابس على مِثله. يقال قَفَخ هامتَه. قال:
* قَفخاً على الهامِ وبَجَّاً وَخْضا([7]) *
(قفد)  القاف والفاء والدال أصلٌ يدلُّ على التواءٍ في شيء. من ذلك القَفَد: التواءُ رسغِ اليد الوحشيّ؛ رجلٌ أقفدُ وامرأةٌ قفداء. وكذلك الفرس. ويقولون: القَفْداء: جنس من الاعتمام.
(قفر)  القاف والفاء والراء أصلٌ يدلُّ على خُلوٍّ من خير. من ذلك القَفْر: الأرض الخالية. ومنه القَفَار: الطَّعام ولا أُدْمَ معه. وفي الحديث: "ما أقْفَرَ بيتٌ فيه خَلّ". وامرأةٌ قَفرة: قليلةُ اللّحم.
ومما شذَّ عن هذا الأصل، وهو من باب الإبدال، يقولون: اقتفرت الأثَرَ واقتفيتُه، وتفقَّر مثلُه. قال صخر([8]):
* فإنِّي عن تفقُّركم مكيثُ([9]) *
وأمَّا القَفُّور فنَبت. قال ابنُ أحمر:
تَرعَى القَطاةُ الخِمسَ قَفُّورَها([10]) *** ثم تَعُرُّ الماءَ فيمن يَعُرّْ
ومن القياس الأوّل قولهم: نزلْنا ببني فلانٍ فبتْنا القَفْرَ، إذا لم يَقرُونا وقال ابن دريد([11]) -وليس من البابين-: القفَر: الشَّعر. وأنشد:
قد عَلِمَتْ خَودٌ بساقَيْها القَفَر *** لتُروَين أو لتُبيدَنَّ الشُّجُرْ([12])جمع شِجار وهو خَشَب البِئر.
(قفز)  القاف والفاء والزاء أصلانِ يدلُّ [أحدهما] على شبه الوَثْب، والآخر على شيءٍ يُلبَس.
فالأوَّل القَفَزان: مصدر قَفَز. ويقال للضَّفادع: القَوافز. والآخر القُفَّاز: وهو ضربٌ من الحَلْي تَتَّخذه المرأةُ في يديها ورجليها. ويقولون على التشبيه بهذا: فرسٌ مقفَّز، إذا استدار تحجيلُه بقوائمه ولم يجاوز الأشاعر نَحْوَ المنَعَّل. فأمَّا القَفِيز فمعرَّب.
(قفس)  القاف والفاء والسين. يقولون: القَفَس: الغضب.
(قفش)  القاف والفاء والشين. فيه طريفَة ابنِ دريد([13]): قفش: جمع.
(قفص)  القاف والفاء والصاد كلماتٌ تدلُّ على جمعٍ واجتماع. يقولون: تقفّص، إذا تجمَّع، وقَفَّصتُ الظّبْيَ، إذا شددتَ قوائمَه جميعاً. وقولهم: إن القَفْصَ: الوَثْب، من هذا، وذلك تجمُّع.
(قفط)  القاف والفاء والطاء كلمةٌ واحدة. يقولون: قَفَط الطَّائرُ، إذا سَفِد.
(قفع)  القاف والفاء والعين كلماتٌ تدلُّ على تجمُّع في شيء. يقال: أذنٌ قَفْعاءُ، كأنَّها أصابَتْها نار فانزَوَتْ. والرِّجْل القَفْعاء: التي ارتدَّتْ أصابعُها إلى القَدَم من البرد. والقَفْعة: شيءٌ يتَّخَذ من خُوص يُجتَنَى فيه الرُّطَب. وفي الحديث في ذكر الجراد: "ليْتَ عندنا منه قَفْعَةً أو قفعتين". والله تعالى أعلمُ وأحكم.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3: 156).
([2]) ديوان سلامة بن جندل 8 والمفضليات (1: 119) واللسان (قفا).
([3]) في الأصل: "بعجوز"، صوابه في المجمل واللسان.
([4]) في اللسان: وقال النبي صلى الله عليه وسلم: "نحن بنو النضر بن كنانة لا نقذف أبانا ولا نقفو أمنا".
([5]) الجمهرة (2: 175).
([6]) وكذا ورد الكلام في المجمل والجمهرة. يشير إلى قول الطرماح في ملحقات ديوانه 189:
يسف خراطة مكر الجنا *** ب حتى ترى نفسه قافحه
 ([7]) لرؤبة في ديوانه 81 واللسان (قفخ، بجج)، وقد سبق في (بج).
([8]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "وقال أبو الملثم صخر"، وصواب "الملثم" "المثلم" وهو رجل هذلي يناقض بشعره صخر الغي الهذلي، وليس الشعر لصخر، بل هو لأبي المثلم. انظر ديوان الهذليين (2: 224).
([9]) صدره كما في الديوان: * أنسل بني شغارة من لصخر *
([10]) البيت في اللسان (عرر، قفر) وفي الأصل: "تقفرها".
([11]) الجمهرة (2: 400).
([12]) أنشدهما في الجمهرة. وأنشد الأول في اللسان (قفر).
([13]) الجمهرة (3: 65).

ـ

##### Türkçe

(باب **القاف** ve **الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**قفل**)  **القاف** ve **الفاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; ikisinden biri yolculuktan bir dönüşe, diğeri bir şeyde katılık ve şiddete delâlet eder.
Birincisi **القُفول**dür; o, yolculuktan dönüştür; gidenlere, dönünceye kadar **قافلة** denilmez.
Diğer asla gelince: **القَفِيل**dir; o, kuru ağaçtır. Ondan **القُفْل**: onda bir sıkma ve şiddet bulunduğu için bununla adlandırılmıştır. Denir: **أقفَلتُ البابَ**; o da **مُقْفَل**dir. Cimriye de denir: o, **مُقْفَل اليدين**dir. Ve **قَفَِلَ الشّيء**: kurudu. Ve **خيلٌ قَوَافِلُ**: zayıflamışlar. Ve denir: **أقْفَلَه الصّومُ**: onu kuruttu, yani.

(**قفن**)  **القاف** ve **الفاء** ve **النون** asıl değildir; lâkin onlar derler: **القَفَن**: **القَفا**da bir lugattır. Ve **القفِينةَ**: ense tarafından boğazlanan koyun. Ve denir: muhakkak **القَفَّانَ**: bir şeyin yolu ve işinin nihayetidir. Ömer’in hadîsinde geldi: “Sonra onun **قَفّانِه** üzerinde olurum.”

(**قفي**)  **القاف** ve **الفاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeye tâbi olmasına delâlet eder. Bundan **القَفْو**: denir **قَفوت أثَرَه**. Ve **قَفَّيتُ فلاناً بفلانٍ**: onu ona tâbi kıldığın zaman. Ve beytin **قافيةُ**si **قافيةً** diye adlandırıldı; çünkü o, sözün geri kalanını **تقفو** eder; yani onu izler ve ona tâbi olur. Ve **القَفَا**: başın ve boynun arkasıdır; sanki yüzü **يَقفو** eden bir şey gibidir. Ve **القافية**: **القفا**dır. Hadîste: “Şeytan, onların birinin başının **قافية**si üzerine oturur.”

İbn Düreyd([1]) dedi: denir: falan **قِفْوتي**: yani ithamımdır; ve **قِفْوَتي**: yani seçkinimdir.
Dedi: sanki o, zıtlar cümlesindendir. Onun söylediği şudur ki: onda mânâ, onu itham ettiği zaman: onu **قفاه** etti; yani onda bir kötülük arayarak onu tâkip etti; ve eğer o, onun seçkini ise onu yine **قَفاه** etti; yani hayrını umarak onu tâkip etti. Bu ise bizim nezdimizde zıtların yolundan hiçbir şey değildir. Ve **القَفِيُّ** ve **القَفاوة**: kendisiyle ikram edilmesi istenen kimse için sütten veya başkasından saklanan şeydir. Ve o, kıyastandır; sanki ona murad olunur ve ona hediye edildiği zaman onunla tâbi olunur. Selâme dedi:
ليس بأسفَى ولا أقنَى ولا سَغِلٍ *** يُسقَى دواءَ **قَفِيِّ السَّكْنِ** مَرْبوبِ([2])
Ve onların sözü: **قَفَوت الرَّجُل**; onu bir fuhuşla([3]) itham ettiğin zaman, bu da bundandır; sanki ona çirkin bir söz tâbi kılmıştır. Hadîste: “Biz, anamıza **نَقْفُو** etmeyiz([4]).”

(**قفح**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الحاء**; İbn Düreyd([5]) dedi: **قَفَحت** nefsi, bir şeyden, onu kerih gördüğü zaman. Dedi: o, **الطرِمّاح**([6]) şiirindedir.

(**قفخ**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الخاء** tek bir kelimedir*; o, kuru bir şeyi benzeri üzerine vurmaktır. Denir: **قَفَخ هامتَه**. Dedi:
* قَفخاً على الهامِ وبَجَّاً وَخْضا([7]) *

(**قفد**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الدال** bir asıldır; bir şeyde bükülmeye delâlet eder. Bundan **القَفَد**: elin dış bileğinin bükülmesidir; **رجلٌ أقفدُ** ve **امرأةٌ قفداء**. At da böyledir. Ve derler: **القَفْداء**: sarık sarınmanın bir cinsi.

(**قفر**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الراء** bir asıldır; hayırdan boş olmaya delâlet eder. Bundan **القَفْر**: boş arazi. Ondan **القَفَار**: yanında katık bulunmayan yemektir. Hadîste: “İçinde sirke bulunan bir ev **أقْفَرَ** olmaz.” Ve **امرأةٌ قَفرة**: eti az.

Bu asıldan şâz olan şeylerdendir; o da ibdâl babındandır: derler **اقتفرت الأثَرَ** ve **اقتفيتُه**; ve benzeri **تفقَّر**. Sahr([8]) dedi:
* فإنِّي عن تفقُّركم مكيثُ([9]) *
**القَفُّور** ise bir bitkidir. İbn Ahmer dedi:
تَرعَى القَطاةُ الخِمسَ **قَفُّورَها**([10]) *** ثم تَعُرُّ الماءَ فيمن يَعُرّْ
Birinci kıyastan: onların sözü: falanın oğullarına indik de **القَفْرَ** geceleyip kaldık; yani bize ikram etmediler. Ve İbn Düreyd([11]) dedi -iki babdan da değildir-: **القفَر**: saçtır. Ve inşâd etti:
قد عَلِمَتْ خَودٌ بساقَيْها **القَفَر** *** لتُروَين أو لتُبيدَنَّ الشُّجُرْ([12])
**شِجار**ın cem‘idir; o, kuyunun odunudur.

(**قفز**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الزاء** iki asıldır; [birisi] sıçramaya benzer bir şeye, diğeri giyilen bir şeye delâlet eder.
Birincisi **القَفَزان**dır: **قَفَز**ın masdarı. Ve kurbağalara **القَوافز** denir. Diğeri **القُفَّاز**dır; o, kadının ellerinde ve ayaklarında edindiği bir çeşit süstür. Ve bununla teşbih üzere derler: **فرسٌ مقفَّز**; bacaklarındaki akıtması yuvarlak olup kılları aşmadığı, nal giydirilmişe yakın olduğu zaman. **القَفِيز** ise mu‘arrebdir.

(**قفس**)  **القاف** ve **الفاء** ve **السين**. Derler: **القَفَس**: öfkedir.

(**قفش**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الشين**. Onda İbn Düreyd’in([13]) bir nükteciği vardır: **قفش**: topladı.

(**قفص**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الصاد** toplanma ve birleşmeye delâlet eden kelimelerdir. Derler: **تَقَفّص**; toplandığı zaman. Ve **قَفَّصتُ الظّبْيَ**; bütün ayaklarını bağladığın zaman. Ve onların sözü: muhakkak **القَفْصَ**: sıçramadır; bu da bundandır; çünkü o, toplanmadır.

(**قفط**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الطاء** tek bir kelimedir. Derler: **قَفَط الطَّائرُ**; çiftleştiği zaman.

(**قفع**)  **القاف** ve **الفاء** ve **العين** bir şeyde toplanmaya delâlet eden kelimelerdir. Denir: **أذنٌ قَفْعاءُ**; sanki ona ateş isabet etmiş de büzülmüştür. Ve **الرِّجْل القَفْعاء**: soğuktan parmakları ayağa geri dönmüş olan. Ve **القَفْعة**: hurma tazesi toplamak için içinde toplandığı, hurma yaprağından yapılan bir şeydir. Çekirgeyi anmada hadîste: “Keşke bizde ondan bir **قَفْعَةً** yahut iki **قفعتين** olsaydı.” Allah Teâlâ daha iyi bilir ve daha hikmetlidir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ف ز
هو قفّاز نقّاز‏.‏
ويا ابن القفّازة وهي الأمة لقلة استقرارها‏.‏
وخيلٌ قوافز‏.‏
والدعاميص تتقافز على الماء‏.‏
وتقافز الصبيان‏.‏
وهم يلعبون القفّيزى‏:‏ ينصبون خشبات يقفزون عليها‏.‏
ولبس الصائد القفازين وتقفّز‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قفز الرجل‏:‏ مات‏.‏
وتقفّزت المرأة بالحنّاء‏:‏ تخضّبت إلى رسغيها‏.‏
وفرس مقفّز‏:‏ لم يجاوز تحجيله أشاعره وهو المنعل‏.‏

##### Türkçe

ق ف ز
O, **قفّاز** **نقّاز**’dır.
Ve: “Ey **ابن القفّازة**” — o da cariyedir; az istikrarı sebebiyle.
Ve **خيلٌ قوافز**.
Ve **الدعاميص** su üzerinde sıçrayışırlar.
Ve **تقافز الصبيان**.
Onlar **القفّيزى** oynarlarken: üzerine sıçradıkları tahtalar dikerler.
Ve avcı **القفازين** giydi ve **تقفّز** etti.
Mecazdan: **قفز الرجل**: öldü.
Ve kadın **بالحنّاء** ile **تقفّزت**: bileklerine kadar kınalandı.
Ve **فرس مقفّز**: **تحجيله**’i **أشاعره**’ni aşmadı; o da **المنعل**’dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ف ز * * قَفَزَ * وثب وبابه ضرب و * قَفَزاناً * أيضا بفتحتين و * القَفِيزُ * مكيال وهو ثمانية مكاكيك والجمع * أقْفِزةٌ * و * قُفْزانٌ * و * القُفَّازُ * بوزن العكاز شيء يعمل لليدين يخشى بقطن ويكون له أزرار يزرّ على الساعدين من البرد تلبسه المرأة في يديها وهما قفازان

##### Türkçe

* ق ف ز * **قَفَزَ**: sıçradı; ve babı **ضرب**’dır. Ve **قَفَزاناً**: yine, iki fetha ile. Ve **القَفِيزُ**: bir ölçektir; o, sekiz **مكاكيك**’tir. Çoğulu: **أقْفِزةٌ** ve **قُفْزانٌ**. Ve **القُفَّازُ**: **العكاز** vezninde; ellere yapılan bir şeydir; pamukla doldurulur ve onun düğmeleri olur; soğuktan (korunmak için) önkollar üzerine iliklenir; kadın onu ellerinde giyer; ve onlar iki **قفازان**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

قفز يقفز، من حد ضرب، قفزا، بالفتح، وقفزانا، محركة، وقفازا وقفوزا، بضمهما: وثب والاسم القفزى، محركة، يقال: جاءت الخيل تعدو القفزى. قفز فلان: مات؛ كأنه مقلوب فقز، وهو مجاز. والقفيز، كأمير: مكيال معروف، وهو ثمانية مكاكيك، عند أهل العراق. ومن الأرض: قدر مائة وأربع وأربعين ذراعا. وقيل: هو مكيال يتواضع الناس عليه. وفي التهذيب: القفيز: مقدار من مساحة الأرض. ج، أقفزة وقفزان، بالضم، وبالكسر نقله الصاغاني عن الفراء وقال إنه لغة في الضم. في حديث ابن عمر: كره للمحرمة لبس القفازين. القفاز كرمان: لباس الكف، وهو شيء يعمل لليدين يحشى بقطن بطانة وظهارة، ومن الجلود واللبود، وله أزرار تزرر، على الساعدين، تلبسهما المرأة للبرد، وهو من لبسة نساء الأعراب، وفي حديث عائشة، رضوان الله عليها: أنها رخصت لها. وقال خالد بن جنبة: القفازان تقفزهما المرأة إلى كعوب المرفقين، فهو سترة لها. أو القفاز: ضرب من الحلي تتخذه المرأة لليدين والرجلين، ومنه استعير التقفز بالحناء، كما سيأتي. يقال: لبس الصائد القفازين. القفاز: حديدة مشتبكة يجلس عليها البازي، وقد تقفز الصائد، قاله الزمخشري. من المجاز: القفاز: بياض في أشاعر الفرس. وقد قفز - كفرح - قفزا: ابيضت يداه إلى مرفقيه دون رجليه، قاله ابن القطاع. من المجاز: تقفزت المرأة بالحناء، أي نقشت يديها ورجليها به، قال:
  قولا لذات القلب والقفاز                      أما لموعودك من نجاز من المجاز: الأقفز والمقفز من الخيل: ما كان بياض تحجيله في يديه إلى المرفقين دون الرجلين؛ كأنه لبس القفازين. وقال أبو عمرو في شيات الخيل: إذا كان البياض في يديه فهو مقفز، فإذا ارتفع إلى ركبتيه فهو مجبب، وهو مأخوذ من القفازين. وقال الزمخشري: المقفز: ما لم يجاوز تحجيله الأشاعر، وهو المنعل. يقال: تقافز الصبيان، وهم يلعبون القفيزى، كسميهى: لعبة للصبيان، ينصبون خشبة - وفي الأساس: خشبات - ويتقافزون عليها، أي يتواثبون. والقوافز: الضفادع، نقله الصاغاني. وقفيز، كأمير: غلام للنبي صلى الله عليه وسلم، جاء ذكره في حديث أنس بن مالك، قاله ابن فهد. قلت: هذا الحديث رواه الدار قطني وغيره من طريق محمد بن سليمان الحراني، عن زهير بن محمد، عن أبي بكر بن أنس. وخيل قافزة وقوافز: سراع تثب في عدوها، قال:
  بقافزات تحت قافزينا القفاز - ككتان - هو النقاز. ويا ابن النقازة، وهي الأمة؛ لقلة استقرارها. قال الأزهري: وقفيز الطحان الذي نهي عنه، قال ابن المبارك، هو أن يقول: اطحن بكذا وكذا وزيادة قفيز من نفس الدقيق، وقيل: هو أن يستأجر رجلا ليطحن له حنطة معلومة بقفيز من دقيقها. ومحمد بن سعيد بن قفيز، كأمير، عن معروف الخياط. وقفيز أيضا: لقب عبد الله بن عامر بن كريز القرشي، كذا ذكره ابن ماكولا.

##### Türkçe

**قفز** **يقفز**: bir darbe sınırından; **قفزا** (fetha ile), **وقفزانا** (harekeli), **وقفازا** ve **وقفوزا** (ikisi de damme ile): sıçradı; isim **القفزى** (harekeli)dir; denir ki: “Atlar **القفزى** koşarak geldi.” **قفز** falan: öldü; sanki **فقز**’ün ters çevrilmişidir; bu mecazdır.

Ve **القفيز**, **كأمير**: mâlum bir ölçek; Irak ehli yanında sekiz **مكاكيك**tir. Ve yerden: yüz kırk dört arşın ve dört arşın miktarıdır. Ve denildi: insanların üzerinde uzlaştıkları bir ölçektir. Ve **التهذيب**’de: **القفيز**: yer ölçümünden bir miktardır. Çoğulu: **أقفزة** ve **وقفزان** (damme ile); kesra ile de—bunu **الصاغاني** **الفراء**’dan nakletti ve bunun dammede bir dil olduğunu söyledi.

İbn Ömer hadîsinde: ihramlı kadına **القفازين** giymek mekruh görüldü.

**القفاز** **كرمان**: avuç giysisi; o, ellere yapılan bir şeydir; pamukla doldurulur; astar ve dış yüzü vardır; derilerden ve keçe(ler)den olur; düğmeleri vardır, önkollar üzerine iliklenir; kadın onu soğuk için giyer; o, bedevî kadınlarının giyimindendir. Âişe hadîsinde—Allah’ın rızası onun üzerine olsun—onun için ruhsat verdiği (nakledilmiştir). Hâlid b. Cunbe dedi: **القفازان**: kadın onları dirseklerin topuklarına kadar geçirir; o, onun için bir örtüdür. Yahut **القفاز**: kadının ellere ve ayaklara edindiği bir tür süstür; ondan kınayla **التقفز** ödünç alınmıştır; ileride geleceği üzere. Denir ki: avcı **القفازين** giydi.

**القفاز**: doğanın üzerine oturduğu, birbirine geçmiş bir demirdir; avcı da **تقفز** edebilir; bunu **الزمخشري** söyledi.

Mecazdan: **القفاز**: atın kıllarında bir beyazlıktır. Ve **قفز**—**كفرح**—**قفزا**: elleri dirseklerine kadar, ayakları olmaksızın beyazladı; bunu İbnü’l-Kattâ‘ söyledi.

Mecazdan: kadın kınayla **تقفزت** etti; yani onunla ellerini ve ayaklarını nakşetti; dedi ki:
قولا لذات القلب والقفاز                      أما لموعودك من نجاز

Mecazdan: atlardan **الأقفز** ve **المقفز**: ellerinde dirseklere kadar, ayaklar olmaksızın, seki beyazlığı olan; sanki **القفازين** giymiştir. Ebû Amr atların alâmetlerinde dedi: beyazlık ellerinde olursa o **مقفز**dir; dizlerine kadar yükselirse o **مجبب**dir; o, **القفازين**’den alınmıştır. **الزمخشري** dedi: **المقفز**: seki beyazlığı kılları aşmayan; o, **المنعل**dir.

Denir ki: çocuklar **تقافز** ettiler; onlar **القفيزى** oynuyorlar, **كسميهى**: çocuklar için bir oyundur; bir tahta dikerler—**الأساس**’ta: tahtalar—ve onun üzerine **يتقافزون** ederler; yani birbirlerine sıçrarlar.

Ve **القوافز**: kurbağalardır; bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve **قفيز**, **كأمير**: Peygamber’e—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—ait bir oğlandır; Enes b. Mâlik hadîsinde zikri geldi; bunu İbn Fehd söyledi. Dedim: bu hadîsi **الدار قطني** ve başkaları, Muhammed b. Süleymân el-Harrânî yoluyla, Züheyr b. Muhammed’den, Ebû Bekr b. Enes’ten rivayet etti.

Ve **خيل قافزة** ve **قوافز**: koşusunda sıçrayarak hızlı olanlar; dedi ki:
بقافزات تحت قافزينا

**القفاز**—**ككتان**—**النقاز**dır. Ve “ey **ابن النقازة**”; o da câriyedir; yerleşip durmasının azlığından dolayı.

**الأزهري** dedi: ve yasaklanan **قفيز الطحان**; İbnü’l-Mübârek dedi: o, “şu kadar ve şu kadarla öğüt ve aynı undan bir **قفيز** fazlalık” demesidir. Ve denildi: o, bilinen bir buğdayı, onun unundan bir **قفيز** karşılığında öğütmesi için bir adamı kiralamasıdır.

Ve Muhammed b. Saîd b. **قفيز**, **كأمير**, Ma‘rûf el-Hayyât’tan (rivayet eder).

Ve **قفيز** ayrıca: Kureyşli Abdullah b. Âmir b. Kurayz’in lakabıdır; İbn Mâkûlâ onu böyle zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَفَزَ
1 قَفَزَ ذ , aor. قَفِزَ , inf. n. قَفْزٌ (S, A, Msb, K) and قَفَزَانٌ (S, Msb, K) and قُفُوزٌ and قِفَازٌ, (Msb, and so in a copy of the K,) the last with kesr, (Msb,) or قُفَازٌ, (K accord. to the TA,) with damm, (TA,) or قَفَازٌ, (so in the CK,) He leaped, jumped, sprang, or bounded: (S, A, Msb, K:) he (an antelope) did so and alighted with his legs together. (TA, art. نفز.) ― -b2- قَفَزَ الحَائِطَ [He leaped the wall]. (O and K in art. زيف.) -A2- See also 5. -A3- قَفِزَ, aor. قَفَزَ , inf. n. قَفَزَ, (tropical:) He (a horse) had fore legs white as high as his مِرْفَقَانِ [properly signifying the elbows; but here, probably meaning, as it seems to do in some other instances, the knees], but not the kind legs. (IKtt, TA. [And ↓ قُفِّزَ app. has a similar meaning: see its inf. n. تقفيز below; and its part. n. مُقَفَّزٌ, voce أَقْفَزُ.]) But see أَقْفَزُ, and قُفَّازٌ.

2 قَفَّزَ see what next precedes.

تقفّز
5 تقفّز ذ [He put on, or wore, a pair of gloves; as also ↓ قَفَزَ, aor. قَفِزَ , as appears from a quotation in the L, from Khلlid Ibn-Jembeh, viz. القُفَّازَانِ تَقْفِزُهُمَا المَرْأَةُ:] he (a sportsman [or falconer]) put on, or wore, hawking-gloves (قُفَّازَانِ): (A:) or took or prepared for himself the reticulated iron thing upon which the falcon sits. (TA, as from Z.) See قُفَّاز. ― -b2- تَقفّزت بِالْحِنَّآءِ, said of a woman, (S, A,) (tropical:) She dyed her hands (A, K) to the wrists, (A,) and her feet, (K,) with حنّآء. (A, K.)

تقافزوا
6 تقافزوا ذ [They contended together, or vied, one with another, in leaping, jumping, springing, or bounding]. You say so of children playing at the game called قُفَّيْزَى. (A, K.)

قُفْزَةٌ
[ قُفْزَةٌ ذ A leap, jump, spring, or bound.]

قَفَزَى
قَفَزَى ذ A leaping, jumping, springing, or bounding. (K.) You say, جَآءَتِ الخَيْلُ تَعْدُو القَفَزَى [The horses came running with a leaping, jumping, springing, or bounding, motion]; from القَفْزُ [inf. n. of قَفَزَ]. (S, TA.)

قَفُوزٌ
قَفُوزٌ ذ : see قَفَّازٌ.

قَفِيزٌ
قَفِيزٌ ذ A certain measure of capacity, consisting of ten مَكَاكِيك [pl. of مَكُّوكْ]; (S, Msb, K;) accord. to the people of El-'Irلk: (TA:) or twelve times what is termed مَنّ: (Mgh in art. ربع:) [see also جَرِيبٌ, in three places: and see صَاعٌ:] pl. [of pauc.] أَقْفِزَةٌ, and [of mult.] قُفْزَانٌ (S, Msb, K) and قِفْزَانٌ. (Fr, Sgh.) [See كُرٌّ, throughout.] قَفِيزُ الطَّحَّانِ [The قفيز of the grinder] is when one says, “ I will grind for so much and a قفيز of the flour itself: ” so says Ibn-El-Mubلrak: or when one hires a man to grind for him a certain quantity of wheat for a قفيز of its flour, (TA,) or when one says, “ I hire thee to grind this wheat for a pound of its flour, ” for instance; whether there be something else therewith or not: (Msb:) what is thus termed is forbidden. (Msb, TA.) ― -b2- Also, A certain measure of land; (T, Msb, K;) namely, the tenth of a جَرِيب, q. v.: (Msb:) or a hundred and fortyfour cubits. (K.)

قَفَّازٌ
قَفَّازٌ ذ That leaps, jumps, springs, or bounds, much, or often; (A, * Msb;) [and so ↓ قَفُوزٌ, occurring in art. رفأ in the M and K, applied as an epithet to a gazelle.] ― -b2- Hence, قَفَّازَةٌ A female slave: because she seldom remains still. You say, يَا ابْنَ القَفَّازَةِ O son of the female slave. (A.)

قُفَّازٌ
قُفَّازٌ ذ A kind of glove; a thing which is made for the two hands, or hands and arms, stuffed with cotton, (S, L, K,) and having buttons which are buttoned upon the fore arms, (S, L,) worn by a woman as a protection from the cold; (S, L, K;) they are made of skins, and of felt; are worn by the women of the Arabs of the desert; and extend to the bones of the elbow: (L, TA:) a pair of them is called قُفَّازَانِ: (S, L:) or a thing which the women of the Arabs of the desert make for themselves, stuffed with cotton, covering a woman's two hands, with her fingers, and, some add, having buttons upon the fore arm; like what the carrier of the falcon wears: (Msb:) or a thing which those women make for themselves, covering the fingers and hand and arm: and a thing which the sportsman [meaning the falconer] wears upon each hand, or hand and arm, of skin, or of felt, or wool: (Mgh:) or a kind of women's ornament for the hands and feet, or the hands and arms and the feet and legs: and a reticulated iron thing (حَدِيدَةٌ مُشَبَّكَةٌ, accord. to the TA, as from the K, but in the CK مُشْتَبِكَةٌ,) upon which the falcon sits. (K.) ― -b2- And [hence,] Whiteness in the أَشَاعِر [or hairs next the hoof] of a horse. (K. [See also قَفِزَ, and قُفَّزَ, and أَقْفَزُ.])

قُفَّيْزَى
قُفَّيْزَى ذ A certain game of children, who set up pieces of wood, or a piece of wood, (the former accord. to the A, and the latter accord. to the K) and leap over them, or it. (A, K, TA.)

قَافِزٌ
قَافِزٌ ذ Leaping, jumping, springing, or bounding. (Msb.) ― -b2- خَٰيْلٌ قَافِزَةٌ, and قَوَافِزُ, Swift horses, that leap, jump, spring, or bound, in their running. (K.) ― -b3- القَوَافِزُ The frogs. (Sgh, K.)

أَقْفَزُ
أَقْفَزُ ذ (S, K) and ↓ مُقَفَّزٌ (S, A, K) (tropical:) A horse whose whiteness of the lower parts of his fore legs extends as far as his مِرْفَقَانِ [properly signifying the elbows; but here, probably meaning, as it seems to do in some other instances, the knees], without his having the like in the hind legs; (S, K;) as though he had gloves (قُفَّازَانِ) put upon him: (S:) or whose whiteness of the lower parts of the legs does not extend beyond the أَشَاعِر [or hairs next the hoof]; as also مُنَعَّلٌ. (A, TA.)

تَقْفِيزٌ
تَقْفِيزٌ ذ A scattered whiteness intermingling in the shanks, as far as the knees, of a دَابَّة [meaning, horse]: a signification wrongly assigned by Lth to تَقْفِير. (TA in art. فقر.)

مُقَفَّزٌ
مُقَفَّزٌ ذ : see أَقْفَزُ.

##### Türkçe

**قَفَزَ**
1 **قَفَزَ** ذ , muzâri‘ **قَفِزَ** , mastar ismi **قَفْزٌ** (S, A, Msb, K) ve **قَفَزَانٌ** (S, Msb, K) ve **قُفُوزٌ** ve **قِفَازٌ**, (Msb, ve K’nın bir nüshasında da böyle,) sonuncusu kesr ile, (Msb,) yahut **قُفَازٌ**, (TA’ya göre K’da,) damm ile, (TA,) yahut **قَفَازٌ**, (CK’da böyle,) Sıçradı, atladı, fırladı yahut sekerek sıçradı: (S, A, Msb, K:) o (bir ceylan) bunu yaptı ve bacakları bitişik olarak kondu. (TA, **نفز** maddesi.) ― -b2- **قَفَزَ الحَائِطَ** [Duvarı aştı (atlayarak)]. (O ve K, **زيف** maddesinde.) -A2- 5’e de bak. -A3- **قَفِزَ**, muzâri‘ **قَفَزَ** , mastar ismi **قَفَزَ**, (mecaz:) O (bir at) ön bacakları **مِرْفَقَانِ**’ına kadar beyazdı [aslında dirsekleri ifade eder; fakat burada, başka bazı örneklerde yaptığı gibi göründüğü üzere, muhtemelen dizleri kastediyor], fakat arka bacakları o türden değildi. (IKtt, TA. [Ve ↓ **قُفِّزَ** görünüşe göre benzer bir manaya sahiptir: aşağıda mastar ismi **تقفيز**’ine bak; ve onun ism-i fâili **مُقَفَّزٌ**, **أَقْفَزُ** maddesinde.]) Fakat **أَقْفَزُ**’a ve **قُفَّازٌ**’a bak.

2 **قَفَّزَ** bir önce gelenin ne olduğuna bak.

**تقفّز**
5 **تقفّز** ذ [Bir çift eldiven giydi yahut takındı; ve ayrıca ↓ **قَفَزَ**, muzâri‘ **قَفِزَ**, L’de Hâlid İbn-Cembeh’ten bir alıntıdan anlaşıldığı üzere, yani: **القُفَّازَانِ تَقْفِزُهُمَا المَرْأَةُ**:] o (bir avcı [yahut doğancı]) doğancılık eldivenlerini (**قُفَّازَانِ**) giydi yahut takındı: (A:) yahut şahinin üzerine konduğu ağlı demir şeyi kendisi için aldı yahut hazırladı. (TA, Z’den olarak.) **قُفَّاز**’a bak. ― -b2- **تَقفّزت بِالْحِنَّآءِ**, bir kadın hakkında söylenir, (S, A,) (mecaz:) Ellerini (A, K) bileklere kadar, (A,) ve ayaklarını, (K,) **حنّآء** ile boyadı. (A, K.)

**تقافزوا**
6 **تقافزوا** ذ [Atlama, sıçrama, fırlama yahut sekerek sıçrama hususunda birbirleriyle çekiştiler yahut yarıştılar]. Bunu, **قُفَّيْزَى** denilen oyunu oynayan çocuklar hakkında söylersin. (A, K.)

**قُفْزَةٌ**
[ **قُفْزَةٌ** ذ Bir sıçrayış, atlayış, fırlayış yahut sekerek sıçrayış.]

**قَفَزَى**
**قَفَزَى** ذ Bir sıçrama, atlama, fırlama yahut sekerek sıçrama. (K.) Şöyle dersin: **جَآءَتِ الخَيْلُ تَعْدُو القَفَزَى** [Atlar, sıçrayıp atlayarak koşar hâlde geldiler]; **قَفَزَ**’ın mastar ismi olan **القَفْزُ**’dendir. (S, TA.)

**قَفُوزٌ**
**قَفُوزٌ** ذ : **قَفَّازٌ**’a bak.

**قَفِيزٌ**
**قَفِيزٌ** ذ On **مَكَاكِيك**’ten [**مَكُّوكْ**’un çoğulu] oluşan belirli bir hacim ölçüsü; (S, Msb, K;) Irak halkına göre: (TA:) yahut **مَنّ** denilen şeyin on iki katı: (Mgh, **ربع** maddesinde:) [**جَرِيبٌ**’e de bak, üç yerde: ve **صَاعٌ**’a bak:] azlık çoğulu **أَقْفِزَةٌ**, ve çokluk çoğulu **قُفْزَانٌ** (S, Msb, K) ve **قِفْزَانٌ**. (Fr, Sgh.) [Baştan sona **كُرٌّ**’a bak.] **قَفِيزُ الطَّحَّانِ** [Değirmencinin **قَفِيز**’i], kişinin “Şu kadar karşılığında ve unun kendisinden bir **قفيز** karşılığında öğüteceğim” demesidir: İbnü’l-Mübârek böyle der: yahut bir kimsenin, kendisi için belirli bir miktar buğdayı, unundan bir **قفيز** karşılığında öğütmesi için bir adamı tutmasıdır, (TA,) yahut mesela “Seni, bu buğdayı unundan bir rıtl karşılığında öğütmen için tutuyorum” demesidir; bununla birlikte başka bir şey olsun yahut olmasın: (Msb:) böyle adlandırılan şey haramdır. (Msb, TA.) ― -b2- Ayrıca, bir arazi ölçüsü; (T, Msb, K;) yani, bir **جَرِيب**’in onda biri, bk. o: (Msb:) yahut yüz kırk dört arşın. (K.)

**قَفَّازٌ**
**قَفَّازٌ** ذ Çokça yahut sıkça sıçrayan, atlayan, fırlayan yahut sekerek sıçrayan; (A, * Msb;) [ve böylece ↓ **قَفُوزٌ**, M ve K’da **رفأ** maddesinde geçer, bir ceylana sıfat olarak uygulanır.] ― -b2- Bundan dolayı, **قَفَّازَةٌ** Bir cariye: çünkü nadiren hareketsiz kalır. Şöyle dersin: **يَا ابْنَ القَفَّازَةِ** Ey cariyenin oğlu. (A.)

**قُفَّازٌ**
**قُفَّازٌ** ذ Bir tür eldiven; iki el için, yahut eller ve kollar için yapılmış, pamukla doldurulmuş bir şey, (S, L, K,) ve ön kollar üzerine iliklenen düğmeleri olan, (S, L,) soğuktan korunma olarak bir kadının giydiği; (S, L, K;) derilerden ve keçeden yapılırlar; çöl Araplarının kadınları tarafından giyilirler; ve dirsek kemiğine kadar uzanırlar: (L, TA:) bir çifti **قُفَّازَانِ** diye adlandırılır: (S, L:) yahut çöl Araplarının kadınlarının kendileri için yaptıkları, pamukla doldurulmuş, bir kadının iki elini, parmaklarıyla birlikte örten, ve bazıları ekler: ön kol üzerinde düğmeleri olan; şahini taşıyanın giydiği şeye benzer: (Msb:) yahut o kadınların kendileri için yaptıkları, parmakları ve eli ve kolu örten bir şey: ve avcının [yani doğancının] her bir el üzerinde, yahut el ve kol üzerinde, deriden yahut keçeden yahut yünden giydiği bir şey: (Mgh:) yahut kadınların eller ve ayaklar için, yahut eller ve kollar ve ayaklar ve bacaklar için bir tür süsü: ve şahinin üzerine konduğu ağlı bir demir şey (**حَدِيدَةٌ مُشَبَّكَةٌ**, TA’ya göre K’dan olarak; fakat CK’da **مُشْتَبِكَةٌ**,) (K.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] bir atın **أَشَاعِر**’inde [yahut toynağa bitişik kıllarında] beyazlık. (K. [**قَفِزَ**’e de bak, ve **قُفَّزَ**’e de, ve **أَقْفَزُ**’a da.])

**قُفَّيْزَى**
**قُفَّيْزَى** ذ Çocukların belirli bir oyunu; odun parçaları, yahut bir odun parçası dikerler, (birincisi A’ya göre, ikincisi K’ya göre) ve onların, yahut onun üzerinden atlarlar. (A, K, TA.)

**قَافِزٌ**
**قَافِزٌ** ذ Sıçrayan, atlayan, fırlayan yahut sekerek sıçrayan. (Msb.) ― -b2- **خَٰيْلٌ قَافِزَةٌ**, ve **قَوَافِزُ**, Koşuşlarında sıçrayan, atlayan, fırlayan yahut sekerek sıçrayan, hızlı atlar. (K.) ― -b3- **القَوَافِزُ** Kurbağalar. (Sgh, K.)

**أَقْفَزُ**
**أَقْفَزُ** ذ (S, K) ve ↓ **مُقَفَّزٌ** (S, A, K) (mecaz:) Ön bacaklarının alt kısımlarının beyazlığı **مِرْفَقَانِ**’ına kadar uzanan [aslında dirsekleri ifade eder; fakat burada, başka bazı örneklerde yaptığı gibi göründüğü üzere, muhtemelen dizleri kastediyor], arka bacaklarda bunun benzeri bulunmayan at; (S, K;) sanki ona eldivenler (**قُفَّازَانِ**) giydirilmiş gibi: (S:) yahut bacakların alt kısımlarının beyazlığı **أَشَاعِر**’in [yahut toynağa bitişik kılların] ötesine geçmeyen; ve ayrıca **مُنَعَّلٌ**. (A, TA.)

**تَقْفِيزٌ**
**تَقْفِيزٌ** ذ Bir **دَابَّة**’nin [yani atın] inciklerinde, dizlere kadar, karışık hâlde bulunan dağınık bir beyazlık: Lth’nin **تَقْفِير**’e yanlış olarak verdiği bir anlamdır. (TA, **فقر** maddesinde.)

**مُقَفَّزٌ**
**مُقَفَّزٌ** ذ : **أَقْفَزُ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَفَزَ
قَفَزَ I ( n. ac. قَفْز 1 ,  قُفَاْز 24 ,  قُفُوْز 27 ,  قَفَزَاْن 36 ),
a.  Leapt, jumped, sprang, vaulted.

قَفِزَ
قَفِزَ A ( n. ac. قَفَز 4 ),
a.  Had white fore-legs ( horse ).

قَفَّزَ
قَفَّزَ II ,
a.  Made to leap.

تَقَفَّزَ
تَقَفَّزَ V ,
a.  Wore hawking-gloves.

b.  Dyed the hands & feet.

تَقَاْفَزَ
تَقَاْفَزَ VI ,
a.  Competed in leaping &c.

قَفْزَة
قَفْزَة 1t , ( pl. قَفَزَات ),
a.  Leap, jump, spring, bound.

قَفَزَى
قَفَزَى 4ya ,
a.  see 1t .

أَقْفَزُ
أَقْفَزُ 14 ,
a.  White-legged.

قَاْفِز
قَاْفِز 21 ,
a.  Leaping, jumping, springing; bounder; leaper, jumper.

قَاْفِزَة
قَاْفِزَة 21t , ( pl. قَوَاْفِزُ 41 ),
a.  fem. of قَاْفِز 21 .

قَفِيْز
قَفِيْز 25 , ( pl. أَقْفِزَة 15t ,  قِفْزَاْن 34 ,  قُفْزَاْن 35 ),
a.  A certain measure.

b.  [ coll. ], Portion of flour, which is the miller's due.

قَفُوْز
قَفُوْز 26 ,  قَفَّاْز 28 ,
a.  see 21 .

قَفَّاْزَة
قَفَّاْزَة 28t ,
a.  Female slave.

قُفَّاْز
قُفَّاْز 29 ,
a.  Gloves, gauntlets.

قَوَاْفِزُ
قَوَاْفِزُ 41
a.  [ art. ], Frogs.

قَفَّزَ
N.P. قَفَّزَ II ,
a.  see 14 .

قُفَيْزَى
قُفَيْزَى
a.  A certain game.

##### Türkçe

قَفَزَ
**قَفَزَ** I ( mastar-ı aslî: **قَفْز** 1, **قُفَاْز** 24, **قُفُوْز** 27, **قَفَزَاْن** 36 ),
a. Sıçradı, atladı, fırladı, sekerek/aşarak geçti.

قَفِزَ
**قَفِزَ** A ( mastar-ı aslî: **قَفَز** 4 ),
a. (At) ön ayakları beyaz oldu.

قَفَّزَ
**قَفَّزَ** II ,
a. Sıçrat(t)ı.

تَقَفَّزَ
**تَقَفَّزَ** V ,
a. Doğancılık eldivenleri giydi.

b. Elleri ve ayakları boyadı.

تَقَاْفَزَ
**تَقَاْفَزَ** VI ,
a. Sıçramada vb. yarıştı.

قَفْزَة
**قَفْزَة** 1t , (çoğulu **قَفَزَات** ),
a. Sıçrayış, atlayış, fırlayış, sekme.

قَفَزَى
**قَفَزَى** 4ya ,
a. 1t’ye bak.

أَقْفَزُ
**أَقْفَزُ** 14 ,
a. Beyaz bacaklı.

قَاْفِز
**قَاْفِز** 21 ,
a. Sıçrayan, atlayan, fırlayan; sıçrayıcı; atlayıcı.

قَاْفِزَة
**قَاْفِزَة** 21t , (çoğulu **قَوَاْفِزُ** 41 ),
a. **قَاْفِز** 21’in müennesi.

قَفِيْز
**قَفِيْز** 25 , (çoğulu **أَقْفِزَة** 15t, **قِفْزَاْن** 34, **قُفْزَاْن** 35 ),
a. Belli bir ölçü.

b. [topl.], değirmencinin hakkı olan un payı.

قَفُوْز
**قَفُوْز** 26 , **قَفَّاْز** 28 ,
a. 21’e bak.

قَفَّاْزَة
**قَفَّاْزَة** 28t ,
a. Kadın köle.

قُفَّاْز
**قُفَّاْز** 29 ,
a. Eldivenler, uzun eldivenler.

قَوَاْفِزُ
**قَوَاْفِزُ** 41
a. [terim], Kurbağalar.

قَفَّزَ
Özel ad: **قَفَّزَ** II ,
a. 14’e bak.

قُفَيْزَى
**قُفَيْزَى**
a. Belli bir oyun.
