# قفز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%81%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قفز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قفز

قفز يقفز، من حد ضرب، قفزا، بالفتح، وقفزانا، محركة، وقفازا وقفوزا، بضمهما: وثب والاسم القفزى، محركة، يقال: جاءت الخيل تعدو القفزى. قفز فلان: مات؛ كأنه مقلوب فقز، وهو مجاز. والقفيز، كأمير: مكيال معروف، وهو ثمانية مكاكيك، عند أهل العراق. ومن الأرض: قدر مائة وأربع وأربعين ذراعا. وقيل: هو مكيال يتواضع الناس عليه. وفي التهذيب: القفيز: مقدار من مساحة الأرض. ج، أقفزة وقفزان، بالضم، وبالكسر نقله الصاغاني عن الفراء وقال إنه لغة في الضم. في حديث ابن عمر: كره للمحرمة لبس القفازين. القفاز كرمان: لباس الكف، وهو شيء يعمل لليدين يحشى بقطن بطانة وظهارة، ومن الجلود واللبود، وله أزرار تزرر، على الساعدين، تلبسهما المرأة للبرد، وهو من لبسة نساء الأعراب، وفي حديث عائشة، رضوان الله عليها: أنها رخصت لها. وقال خالد بن جنبة: القفازان تقفزهما المرأة إلى كعوب المرفقين، فهو سترة لها. أو القفاز: ضرب من الحلي تتخذه المرأة لليدين والرجلين، ومنه استعير التقفز بالحناء، كما سيأتي. يقال: لبس الصائد القفازين. القفاز: حديدة مشتبكة يجلس عليها البازي، وقد تقفز الصائد، قاله الزمخشري. من المجاز: القفاز: بياض في أشاعر الفرس. وقد قفز - كفرح - قفزا: ابيضت يداه إلى مرفقيه دون رجليه، قاله ابن القطاع. من المجاز: تقفزت المرأة بالحناء، أي نقشت يديها ورجليها به، قال:
  قولا لذات القلب والقفاز                      أما لموعودك من نجاز من المجاز: الأقفز والمقفز من الخيل: ما كان بياض تحجيله في يديه إلى المرفقين دون الرجلين؛ كأنه لبس القفازين. وقال أبو عمرو في شيات الخيل: إذا كان البياض في يديه فهو مقفز، فإذا ارتفع إلى ركبتيه فهو مجبب، وهو مأخوذ من القفازين. وقال الزمخشري: المقفز: ما لم يجاوز تحجيله الأشاعر، وهو المنعل. يقال: تقافز الصبيان، وهم يلعبون القفيزى، كسميهى: لعبة للصبيان، ينصبون خشبة - وفي الأساس: خشبات - ويتقافزون عليها، أي يتواثبون. والقوافز: الضفادع، نقله الصاغاني. وقفيز، كأمير: غلام للنبي صلى الله عليه وسلم، جاء ذكره في حديث أنس بن مالك، قاله ابن فهد. قلت: هذا الحديث رواه الدار قطني وغيره من طريق محمد بن سليمان الحراني، عن زهير بن محمد، عن أبي بكر بن أنس. وخيل قافزة وقوافز: سراع تثب في عدوها، قال:
  بقافزات تحت قافزينا القفاز - ككتان - هو النقاز. ويا ابن النقازة، وهي الأمة؛ لقلة استقرارها. قال الأزهري: وقفيز الطحان الذي نهي عنه، قال ابن المبارك، هو أن يقول: اطحن بكذا وكذا وزيادة قفيز من نفس الدقيق، وقيل: هو أن يستأجر رجلا ليطحن له حنطة معلومة بقفيز من دقيقها. ومحمد بن سعيد بن قفيز، كأمير، عن معروف الخياط. وقفيز أيضا: لقب عبد الله بن عامر بن كريز القرشي، كذا ذكره ابن ماكولا.

### Türkçe

**قفز** **يقفز**: bir darbe sınırından; **قفزا** (fetha ile), **وقفزانا** (harekeli), **وقفازا** ve **وقفوزا** (ikisi de damme ile): sıçradı; isim **القفزى** (harekeli)dir; denir ki: “Atlar **القفزى** koşarak geldi.” **قفز** falan: öldü; sanki **فقز**’ün ters çevrilmişidir; bu mecazdır.

Ve **القفيز**, **كأمير**: mâlum bir ölçek; Irak ehli yanında sekiz **مكاكيك**tir. Ve yerden: yüz kırk dört arşın ve dört arşın miktarıdır. Ve denildi: insanların üzerinde uzlaştıkları bir ölçektir. Ve **التهذيب**’de: **القفيز**: yer ölçümünden bir miktardır. Çoğulu: **أقفزة** ve **وقفزان** (damme ile); kesra ile de—bunu **الصاغاني** **الفراء**’dan nakletti ve bunun dammede bir dil olduğunu söyledi.

İbn Ömer hadîsinde: ihramlı kadına **القفازين** giymek mekruh görüldü.

**القفاز** **كرمان**: avuç giysisi; o, ellere yapılan bir şeydir; pamukla doldurulur; astar ve dış yüzü vardır; derilerden ve keçe(ler)den olur; düğmeleri vardır, önkollar üzerine iliklenir; kadın onu soğuk için giyer; o, bedevî kadınlarının giyimindendir. Âişe hadîsinde—Allah’ın rızası onun üzerine olsun—onun için ruhsat verdiği (nakledilmiştir). Hâlid b. Cunbe dedi: **القفازان**: kadın onları dirseklerin topuklarına kadar geçirir; o, onun için bir örtüdür. Yahut **القفاز**: kadının ellere ve ayaklara edindiği bir tür süstür; ondan kınayla **التقفز** ödünç alınmıştır; ileride geleceği üzere. Denir ki: avcı **القفازين** giydi.

**القفاز**: doğanın üzerine oturduğu, birbirine geçmiş bir demirdir; avcı da **تقفز** edebilir; bunu **الزمخشري** söyledi.

Mecazdan: **القفاز**: atın kıllarında bir beyazlıktır. Ve **قفز**—**كفرح**—**قفزا**: elleri dirseklerine kadar, ayakları olmaksızın beyazladı; bunu İbnü’l-Kattâ‘ söyledi.

Mecazdan: kadın kınayla **تقفزت** etti; yani onunla ellerini ve ayaklarını nakşetti; dedi ki:
قولا لذات القلب والقفاز                      أما لموعودك من نجاز

Mecazdan: atlardan **الأقفز** ve **المقفز**: ellerinde dirseklere kadar, ayaklar olmaksızın, seki beyazlığı olan; sanki **القفازين** giymiştir. Ebû Amr atların alâmetlerinde dedi: beyazlık ellerinde olursa o **مقفز**dir; dizlerine kadar yükselirse o **مجبب**dir; o, **القفازين**’den alınmıştır. **الزمخشري** dedi: **المقفز**: seki beyazlığı kılları aşmayan; o, **المنعل**dir.

Denir ki: çocuklar **تقافز** ettiler; onlar **القفيزى** oynuyorlar, **كسميهى**: çocuklar için bir oyundur; bir tahta dikerler—**الأساس**’ta: tahtalar—ve onun üzerine **يتقافزون** ederler; yani birbirlerine sıçrarlar.

Ve **القوافز**: kurbağalardır; bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve **قفيز**, **كأمير**: Peygamber’e—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—ait bir oğlandır; Enes b. Mâlik hadîsinde zikri geldi; bunu İbn Fehd söyledi. Dedim: bu hadîsi **الدار قطني** ve başkaları, Muhammed b. Süleymân el-Harrânî yoluyla, Züheyr b. Muhammed’den, Ebû Bekr b. Enes’ten rivayet etti.

Ve **خيل قافزة** ve **قوافز**: koşusunda sıçrayarak hızlı olanlar; dedi ki:
بقافزات تحت قافزينا

**القفاز**—**ككتان**—**النقاز**dır. Ve “ey **ابن النقازة**”; o da câriyedir; yerleşip durmasının azlığından dolayı.

**الأزهري** dedi: ve yasaklanan **قفيز الطحان**; İbnü’l-Mübârek dedi: o, “şu kadar ve şu kadarla öğüt ve aynı undan bir **قفيز** fazlalık” demesidir. Ve denildi: o, bilinen bir buğdayı, onun unundan bir **قفيز** karşılığında öğütmesi için bir adamı kiralamasıdır.

Ve Muhammed b. Saîd b. **قفيز**, **كأمير**, Ma‘rûf el-Hayyât’tan (rivayet eder).

Ve **قفيز** ayrıca: Kureyşli Abdullah b. Âmir b. Kurayz’in lakabıdır; İbn Mâkûlâ onu böyle zikretti.
