# قفز — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%81%D8%B2/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قفز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B2.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: قفز

ق ز ف
قفز ، زقف : ( مستعملة ) .
زقف : أهمله الليث .
وهو عربيٌّ صحيحٌ ، قرأتُ بخط شمر فيما ألّف من غريب الحديث فقال : بَلَغَ عمرَ ابن الخطاب أن معاوية قال : لو بلغَ هذا الأمر إلينا بني عبد منافٍ ، يعني الخلافةَ تَزَقَفْنَاهُ تَزَقُّفَ الأُكْرَةِ .
قال شمر : التَّزَقفُ كالتّلَقُّفِ ، يقال : تَزَقفْتُ الكُرَة وتَلَقَّفْتُها بمعنى واحد ، وهو أخذُها باليد أو بالفم بين السماء والأرض .
قال ، وفي حديث ابن الزبير قال : لما اصْطَفَّ الصَّفّانِ يومَ الجَمَلِ كان الأشترُ زَقَفنِي منهم فاتَخَذْنا فوقعنا إلى الأرض ، فقلتُ اقتلوني ومالكاً .
قال شمر : الكُرَةُ أعْرَبُ ، وقد جاء الأُكْرةُ في الشِّعْرِ ، وأنشد :
تَبِيتُ الفِراخُ بأكنافِها
كأَنَّ حواصِلَهُنَّ الأُكر
وقال مزاحمٌ العقَيلي :
ويضرِبُ إضرابَ الشُّجَاعِ وعنده
إذا ما التَقَى الزَّحْفانِ خَطفٌ مُزاقَف
قفز : قال الليث : القَفْزُ والقَفَزَانُ ويقال لِلأَمَةِ قَفَّازَةٌ لقلة استقرارها ، والقَفِيزُ : مكيالٌ ، وهو أيضاً مقدارٌ من مساحة الأرض ، والقُفَّاز : لباس الكف ، ويقال للخيل السِّراع التي تثبُ في عدوها قافزةٌ وقوافزُ .
وأنشد :
بِقَافِزاتٍ تحتَ قافِزينا
وقال شمر في حديث رواه عن عائشة : أنها رخَّصت لِلمُحْرمةِ في القُفَّازَين .
قال شمر : القُفَّازَانِ شيء تلبسه نساء الأعراب في أيديهنَّ يُغَطِّي أصابعها ويدها مع الكف .
وقال خالد بن جنبة : القُفَّازَان تُقَفِّزهُما المرأة إلى كعوب المرفقين ، فهو سترة لها وإذا لبست برقُعها وقُفَّازها وخُفَّيْها فقد
تكَنَّنَتْ ، والقفَّازُ : يُتَّخَذ من القطن فيُحشى بطانةً وظهارةً ومن اللُّبود والجلود .
وقال ابن دريد : القُفَّازُ : ضربٌ من الحُلِيّ تتخذه المرأة ليديها ورجليها ومن ذلك يقال : تَقَفَّزَتْ بالحِناء إذا نَقشَتْ به يديها ورجليها .
وأنشد :
قُولاَ لذاتِ القُلْبِ والقفَّازِ
أما لِمَوْعُودِكِ من نجازِ
عمرو بن أبي عمرو عن أبيه في ( شِيات الخيل ) قال : إذا كان البياض في يديه فهو مُقفَّزٌ ، وإذا ارتفع إلى رُكبتيه فهو مُجَبَّبٌ .
وقال أبو عبيدة : إذا كان البياض في يديه إلى مرفقيه دون الرِّجلين ، فهو أقْفَز .
أبو منصور : والقُفَّيْزَى من لِعَبِ صبيان العرب ينصبون خَشبة ثم يَتَقَافزون عليها .
وقال ابن المبارك : قَفِيزُ الطحّان منهيٌّ عنه ، وهو أن يقول : أطحنُ بكذا وكذا وزيادة قَفِيزٍ من نفس الطَّحين .

### Türkçe

ق ز ف
**قفز** , **زقف** : (kullanılan).
**زقف** : onu Leys ihmal etti.
Ve o sahih bir Arapçadır; Şemmer’in, garîbü’l-hadîs’ten telif ettiği şeydeki hattıyla okudum; şöyle dedi: Ömer b. el-Hattâb’a, Muâviye’nin şöyle dediği ulaştı: “Bu iş bize, Benî Abd Menâf’a ulaşsaydı—yani hilâfet—onu, **الأُكْرَة**’nin kapılıp alınması gibi **تَزَقَفْنَاهُ** (onu kapıp alırdık).”
Şemmer dedi: **التَّزَقفُ** **التّلَقُّفِ** gibidir; denir ki: **تَزَقفْتُ الكُرَة** ve **تَلَقَّفْتُها** tek bir mânâ ile; ve o, onu el ile yahut ağız ile, gök ile yer arasında almaktır.
Dedi; ve İbnü’z-Zübeyr hadîsinde dedi: Cemel günü iki saf dizilince, Eşter onlardan beni **زَقَفنِي** etti; derken bizi aldı, böylece yere düştük; ben de “Beni öldürün ve Mâlik’i (de)” dedim.
Şemmer dedi: **الكُرَةُ** daha fasih Arapçadır; şiirde **الأُكْرةُ** gelmiştir; ve inşâd etti:
تَبِيتُ الفِراخُ بأكنافِها
كأَنَّ حواصِلَهُنَّ الأُكر
Ve Muzâhim el-Ukaylî dedi:
ويضرِبُ إضرابَ الشُّجَاعِ وعنده
إذا ما التَقَى الزَّحْفانِ خَطفٌ مُزاقَف

**قفز** : Leys dedi: **القَفْزُ** ve **القَفَزَانُ**; ve câriyeye, yerleşip durmasının azlığından dolayı **قَفَّازَةٌ** denir; ve **القَفِيزُ**: bir ölçek; o ayrıca yerin yüzölçümünden bir miktardır; ve **القُفَّاز**: avuç giysisi; ve koşusunda sıçrayan süratli atlara **قافزةٌ** ve **قوافزُ** denir.
Ve inşâd etti:
بِقَافِزاتٍ تحتَ قافِزينا
Şemmer, Âişe’den rivayet ettiği bir hadîste dedi: Muhreme kadına **القُفَّازَين** hakkında ruhsat verdi.
Şemmer dedi: **القُفَّازَانِ** bedevî kadınlarının ellerinde giydikleri bir şeydir; parmaklarını ve elini, avuçla birlikte örter.
Hâlid b. Cunbe dedi: **القُفَّازَان**’ı kadın dirseklerin topuklarına kadar yukarı çeker; o, onun için bir örtüdür; ve burku‘unu, **قُفَّاز**’ını ve mestlerini giydiğinde artık **تكَنَّنَتْ** olmuştur; ve **القفَّازُ**: pamuktan yapılır; astar ve dışlık olarak doldurulur; ve keçe(ler)den ve derilerden (de yapılır).
İbn Düreyd dedi: **القُفَّازُ**: kadının elleri ve ayakları için edindiği ziynet türlerinden bir türdür; bundan dolayı denir ki: kınayla **تَقَفَّزَتْ**; yani onunla ellerini ve ayaklarını nakşettiği zaman.
Ve inşâd etti:
قُولاَ لذاتِ القُلْبِ والقفَّازِ
أما لِمَوْعُودِكِ من نجازِ
Amr b. Ebî Amr, babasından, (atların alâmetleri) hakkında dedi: Beyazlık ellerinde olursa o **مُقفَّزٌ**’dür; dizlerine kadar yükselirse o **مُجَبَّبٌ**’dür.
Ebû Ubeyde dedi: Beyazlık ellerinde dirseklerine kadar olup ayaklarda olmazsa, o **أقْفَز**’dir.
Ebû Mansûr: ve **القُفَّيْزَى** Arap çocuklarının oyunlarındandır; bir tahta dikerler, sonra onun üzerine **يَتَقَافزون** (karşılıklı sıçrayıp atlarlar).
İbnü’l-Mübârek dedi: Değirmencinin **قَفِيزُ**’i yasaklanmıştır; o da şudur: “Şu kadar ve şu kadarla öğütürüm ve öğütmenin kendisinden bir **قَفِيزٍ** fazlalık (da)” demesidir.
