# قفص (ق-ف-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%81%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ف - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والصاد والفاء معهما
ق ص ف، ص ف ق، ق ف ص، ف ق ص مستعملات قصف: القَصْفُ: كسر قناة، ونحوها نصفين.
يقال: قَصَفْتُها إذا انكسرت ولم تبن، فإذا بانت قيل: انقصَفتْ.
ورجل قَصِفٌ: سريع الانكسار عن النجدة.
وانقَصَفَ القوم عن كذا إذا خلوا عنه فترة وخذلاناً.
والأَقْصَفُ: الذي انكسرت ثنيته من النصف، وثنية قَصْفاءُ.
والقَصْفُ: اللعب واللهو.
والقاصِفُ: الريح الشديدة تَقْصِفُ الشجرة أي تكسرها.
وقَصَفَ البعير أنيابه يقصِفُها قَصْفاً وقَصيفاً، وهو صريف أنيابه.
صفق: وصَفْقا العنق جانباه، وأصل ذلك الصَّفْقُ أي السقع.
وانصَفَقَ القوم يميناً وشمالاً، والريح تَصفِقُ الثوب في كل صَفْقٍ أي يضطرب.
واصطفَقَ القوم: اضطربوا.
وصَفَقت رأسه بيدي، وعينه صَفقة أي ضربة.
وصِفاقُ البطن: الجلد الباطن الذي يلي سواد البطن، ويقال: جلد البطن كله صِفاق.
والصًّفقةُ: ضرب اليد على اليد في البيع والبيعة.
واصطَفَقَ القوم على أمير واحد أي اجتمعوا عليه، والسين جائز في كله.
قفص: القَفَصُ للطير، والسين لا يجوز.
ورجل قَفِصٌ: منقبض بعضه إلى بعض.
فقص: الفَقّوصُ: البطيخ، بلغة مصر: الذي لم ينضج.

##### Türkçe

**القاف** ve **الصاد** ve **الفاء** bunlarla birlikte

**ق ص ف**، **ص ف ق**، **ق ف ص**، **ف ق ص** kullanımdadır. **قصف**: **القَصْفُ**: bir kamışı ve benzerini iki yarı olarak kırmaktır.

**قَصَفْتُها** denir; kırıldığı ve ayrılmadığı zaman. Ayrıldığı zaman ise **انقصَفتْ** denir.

Ve bir adam **قَصِفٌ**: yiğitlikten çabuk kırılan (çabuk çöken).

Ve **انقَصَفَ القوم عن كذا**: bir müddet ve yüzüstü bırakma ile ondan boşaldıkları (ondan uzak kaldıkları) zaman.

Ve **الأَقْصَفُ**: ön dişi ortasından kırılmış olan; ve bir ön diş **قَصْفاءُ**dur.

Ve **القَصْفُ**: oyun ve eğlencedir.

Ve **القاصِفُ**: şiddetli rüzgâr; ağacı **تَقْصِفُ** eder, yani onu kırar.

Ve deve, azı dişlerini **قَصَفَ** eder; onları **يقصِفُها** **قَصْفاً** ve **قَصيفاً** (diye); ve o, azı dişlerinin gıcırdamasıdır.

**صفق**: ve boynun iki yanı **صَفْقا**dır; bunun aslı **الصَّفْقُ**tur, yani vurma.

Ve kavim sağa ve sola **انصَفَقَ** etti; ve rüzgâr elbiseyi her **صَفْقٍ**te **تَصفِقُ** eder, yani çalkalanır.

Ve kavim **اصطفَقَ** etti: çalkalandılar.

Ve başını elimle **صَفَقت** ettim; ve gözü **صَفقة**dır, yani bir darbe.

Ve karının **صِفاقُ**u: karın karalığına bitişik olan iç deridir; ve denir ki: karın derisinin tamamı **صِفاق**tır.

Ve **الصًّفقةُ**: alışverişte ve biatte elin ele vurulmasıdır.

Ve kavim tek bir emir üzerinde **اصطَفَقَ** etti; yani onun üzerinde toplandılar; ve **السين** hepsinde caizdir.

**قفص**: **القَفَصُ** kuş içindir; ve **السين** caiz değildir.

Ve bir adam **قَفِصٌ**: bir kısmı bir kısmına doğru büzülmüş (çekilmiş) olan.

**فقص**: **الفَقّوصُ**: karpuzdur; Mısır diliyle: olgunlaşmamış olan.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو عمرو: قَفَصْتُ الظبيَ قَفْصاً، إذا شددتَ قوائمه وجمعتَها. والقَفَصُ بالتحريك: واحد الأقْفاصِ التي للطير.

##### Türkçe

أبو عمرو: **قَفَصْتُ** **الظبيَ** **قَفْصاً**: eğer onun ayaklarını sıkıca bağlayıp onları bir araya toplarsan. Ve **القَفَصُ** (harekeli): kuş için olan **الأقْفاصِ**’tan bir tanesi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ص ف
قصف ، صفق ، فقص ، قفص ، صقف .
قصف : روى أبو داود عن النضرِ بن شميل أنه روى حديثاً بإسناد له أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) خَرَجَ يوماً على صَعْدَةٍ يتبعَها حذاقى عليها قَوْصفٌ لم يَبقَ منها إلا قَرْقَرُهَا .
قال النَّضرُ : الصّعْدَةُ : الأَتانُ ، والحذاقيُّ : الْجَحْشُ ، والقَوْصفُ : القَطِيفَةُ وقَرْقَرُها ظَهْرُهَا .
وقال ابن السكيت : القَصْفُ مَصدَرُ قَصَفْتُ العودَ أقْصفُهُ قَصْفاً إذا كَسرْتُهُ .
قال : والقَصْفُ من الهديرِ .
ويقال : عُودٌ قَصِفٌ بين القصَفِ إذا كان خَواراً ، ورجلٌ قَصفٌ .
وأخبرني المنذري عن ابن الأعرابي : رَجلٌ قَصفُ البَطْنِ وهو الذي إذا جَاعَ فَتَرَ واسْتَرْخَى ولم يحتمل الجُوعَ .
وقال الليث : القَصْفُ كَسْرُ القناةِ ونحوهَا نِصْفَيْنِ .
يقال : قَصِفَتِ القنَاةُ قَصَفاً إذا انْكسرتْ ولم تَبِنْ ، فإذا بانَتْ قِيلَ انقصقَتْ ، وأنشد :
وأسْمرٌ غير مَجْلوزٍ عَلَى قَصف
ورجلٌ قَصفٌ : سريع الانكسارِ عن النَّجْدَةِ .
ويقال للقوم : إذا خَلَوْا عن شيءٍ فَتْرَةً وخِذْلاناً : قد انقصَفُوا عنه ، والأقْصفُ الذي انْكَسرتْ ثنيتُهُ من النِّصْف وثنيةٌ قَصْفاءُ . قلت : والذي سَمِعناه وحفِظْناهُ لأهل اللُّغةِ الأقْصمُ بالميم للذي انْكسَرَتْ ثنّيتهُ .
وأخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت عن الفراء قال : قال بعض الأعرابِ لرجل أَقْصمِ الثَّنية : قد جاءَتكم القَصْماءُ ذَهَبَ إلى سِنِّهِ فأنَّثهَا .
والقاصف : الريح الشديدة التي تقصف الشَّجرَةَ .
روي عن نابغةِ بني جَعْدةَ أنه سَمِعَ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) يقول : ( فأَنَا والنَّبيّون فُرّاطُ القاصفينَ ) معناه : أن النبيينَ يَتَقدّمون أمَمهمْ إلى الجنَّةِ ، وهم على أَثرهمْ يبادِرونَ إلى الجنَّةِ فَيَزْدَحِمونَ حتى يَقْصِفَ بَعضُهمْ بَعْضاً بِدَاراً إليها .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القُصوفُ : الإقامة في الأكل والشربِ .
قال : والصُّقوف : المظَالُّ ، قلت : الأصل فيه السُّقُوفُ .
وقال الليث : القَصْفُ : اللعِب واللَّهْو وسمعت قَصْفةَ القومِ أيْ دَفعتهمْ في تَزاحمهمْ .
وقال العجاج :
كقصفةِ الناس من المُحْرَنْجمِ
وفي حديث آخر : عن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنهُ قال : ( لما يهُمُّني من انْقِصَافِهِمْ على باب الجنَّةِ أهمُّ عِنْدِي منْ تَمامِ شَفَاعَتِي ) وقَصَفَ الْفَحْلُ يقْصِفُ قَصْفاً وقُصُوفاً وقَصِيفاً إذا هَدَرَ في الشِّقْشِقَةِ ، ويقالُ : قصِف النَّبْتُ يقْصَفُ قصَفاً فهو قصِفٌ : إذا طال حتى انْحَنَى مِنْ طُولِهِ ، وقال لبِيد :
حتى تَزَيَّنَتِ الْجِوَاءُ بِفاخِرٍ
قَصِفٍ كألْوانِ الرِّجالِ عَمِيم
أيْ : بِنَبْتٍ فاخِرٍ .
وقال ابن شُميل : الْقَصَافُ المرْأة الضَّخْمَةُ ورعْدٌ قاصِفٌ إذا اشْتَدَّ صوتُهُ .
صفق : أبو عبيد عن أبي عبيدة : صَفَقْتُ الباب وأصْفَقْتُهُ وبلقْتُهُ وأبلَقْتُهُ بِمَعْناهُ ، وقال الأصمعيُّ : صفقْتُ البابَ أَصْفِقُهُ صَفْقاً ، ولمْ يَذْكُرْ أصْفَقْتُهُ ، أبو عبيد عن أبي زيد : سفقتُ الباب وأسْفقتهُ : إذا ردَدْته ، أبو منصور : وهذا ضدُّ ما قال أبو عبيدة لأن بلقْتُه بمعْنَى فتحته لا غيرُ .
وقال ابن شُميلٍ : سَفَقْتُ الباب وصفقْتُهُ ، قال : وقال أبو الدُّقَيْشِ : صفقْتُ الباب أصفِقهُ صَفقاً أي : فتحتُهُ ، وتركتُ بابَهُ مَصْفوقاً أي : مفْتُوحاً قال : والناس يقُولونَ صَفقْتُ الباب وأصفقتُه إذا رَدَدْتَهُ ، وقال أبو الخَطَّاب : يقالُ هَذَا كُلُّهُ ، قال : وبابٌ مبلُوقٌ أي مفتُوحٌ .
وروى ابن الفرج عن أعرابيَ أنَّهُ قال : أصفقْتُ الباب وأصمَقْتُه بمعْنى أغلقْتُه .
وقال غيره : هي الإجافة دون الإغلاقِ ، وقال الأصمعيُّ : ثوبٌ سفيقٌ وصفيقٌ : مُحْكَمُ الصنْعة ، وأعطاه سفقْة يمينه وصفقة يمينِه إذا بايَعُه ، قال : ويقال : أصفقوا على ذلك الأمر إصْفاقاً إذا اجتمعوا عليه ، ويقال : اصْفِقْهُمْ عَنْك ، أي : اصْرِفهُم عَنْكَ وأنشدَ قول رؤبةَ :
فَما اشْتلاها صفقةً في الْمُنصفَقْ
حتى تردَّى أرْبَعٌ في الْمُنْعَفَقْ
قال : ويقال : صفَّقَ بيديْهِ وصفحَ سَواءٌ ، وفي الحديث : ( التَّسْبيحُ للرِّجال والتَّصفيقُ للنِّساءِ ) المعنى : أنهُ إذا نابَ الْمُصلي شَيْءٌ في صلاتِهِ فأراد تَنْبيهَ من بحذائهِ صفقت المرأة بيديْهَا وسبَّحَ الرَّجل بلسانه ، وقال الأصمعيُّ : صَفقَ فلانٌ عيْن فلان يصفِقُها إذا ضربها ويقال : وردنا ماءً كأنه صفَقٌ ، وهو أول ما يُصبُّ في القربةَ الجديدةِ فيخْرجُ الماء أصفر ، ويقال : صفَّق الخمْر إذا حوَّلَهَا من إناءٍ إلى إناء فهيَ مُصفقَةٌ ويقالُ : أصفقتْ يده بكذا وكذا إذا صادفته ووافقته .
وقال النَّمر بن تَوْلَب يصفُ جزّاراً :
حتى إذا طُرِحَ النَّصيبُ وَأصْفَقت
يَدُهُ بجلْدَة ضَرْعِها وحُوارِها
وقال أبو كبير الهذَليّ :
أخلاد إن يُصْفِق لأهْلِ حظيرة
فيها المجهجة والمنارة يُرْزِم
إن يُصْفق أي يقدر ويُتَاحُ ، يقالُ : أُصْفِقَ له ، أي : أتيح ، يقول : إنْ قُدِّرَ لأهل حظيرة متحرّزين الأسَد ، كان المقْدُورُ كائِناً ، وقوله : والمنارة يُرْزِمُ ، أرَادَ : تَوَقدَ عيني الأسد كالنار .
وفي الحديث : ( صفْقتان في صفقة رِباً ) ، معناه : بَيْعَتان في بَيعةٍ واحدةٍ رِباً ، وهو على وجْهين : أحدُهما : أن يقول البائعُ للمُشتري : بعتُك عبدي هذا بمائةِ دِرْهمٍ على أنْ تَشْتَري مِنّي هذا الثَّوْبَ بعشرة دراهم . والوجهُ الثاني : أن تَقُول لَهُ بِعْتُكَ هذا الثوب بعشْرينَ درهماً عَلَى أنْ تبيعَني متاعك بعشرةِ دراهم ، وإنما قيل للبيعةِ صفقةٌ لِضرب اليد على اليد عند عقد
البيع ، وصفقَا العنق وغيره ناحيتاهُ ، وجاءَ أهل ذلك الصفق أي : أهل ذلك الجانب .
وفي حديث لُقْمانَ بن عادٍ حين وصف إخوتهُ ، فلما بلغ صفةَ ذِي العفاق قال : خذِي منّي أخي ، ذا العِفاق صَفّاق أفَّاقٌ .
قالَ القتيبي : قال الأصمعي : الصَّفّاق الذي يصفِق على الأمر العظيم ، والأفَّاق الذي يتصرف ويأتي الآفاقَ . قال القتيبي : روى هذا أبو سفيان عن الأصمعيّ .
أبو مَنصور : والذي أراه في تفْسير الصفاق غيرُ هذا القوْل ، والصَّفّاق عندي الرَّجل الكثيرُ الأسفار والتصرف في البلادِ والتجارات ، والصَّفْق والأفْقُ قريبان مِنَ السّواءِ ، وكذلِك الصَّفّاقُ والأفاق ، ويقالُ : انصفَقَ القوْمُ عن جهتهمْ أي : انصرَفوا عنها .
وقال الليث : يقالُ للثَّوْبِ المعَلق تصفِّقُه الرياحُ كل مصفَّقٍ وتصفِقُه بمعناه .
وأنشد :
وأخرَى تصفِّقها كلُّ رِيح
سَريع لدَى الجوْر إرغانُها
ويقال : اصطفَقتِ المزاهرُ إذا أجابَ بعضها بعضاً ، وصِفاقُ البطن : الجلدُ الباطنُ الذي يلي سوادَ البطن .
قال : وبعضٌ يقول جلدُ البَطن كلُّه صِفاقٌ .
شمرٌ عن ابن شميل : الصِّفاقُ ما بين الجلد والمَصْرَان ، ومرَاقُّ البَطن صِفاقٌ أجمَعُ ما تحتَ الجلدِ منه إلى سواد البطن .
قال : ومرَاقُّ البَطن كلُّ ما لم ينحنِ عليه عَظْمٌ .
قال : وقال الأصمعي : الصِّفاقُ : الجلدُ الأسفلُ الذي دُون الجلدِ الذي يُنسلخُ ، فإذا سُلِخَ المَسْكُ بقي ذلكَ يُمْسِكُ البطنَ ، وهو الذِي إذا انشقَّ كان منه الفَتْقُ .
أبو عبيدٍ عن الأموي : أصْفقْتُ الغنمَ : إذا لم تَحْلُبْها في اليوم إلا مرةً .
وأنشدنا :
أَوْدَى بنُو غنْمٍ بألْبانِ العُصُم
بالمُصْفَقاتِ وَرَضُوعاتِ الْبَهَمْ
وقال غيره : الْمُصافِقُ منَ الإبل الذي يَنامُ عَلَى جَنْبِه مرَّة وعلى الآخَرِ مرّة ، وإذا مَخَضَتِ الناقةُ صافَقَتْ .
وقال الشاعر يصف دجاجة وبيضتها :
وحاملةٍ حَيّاً وليْسَتْ بحيَّةٍ
إذا مَخضَتْ يوماً بهِ لم تُصافقِ
ويقال : صَفَقَه بالسَّيْفِ إذا ضَرَبَه .
وقال الراجزُ :
كأنها بَصْرِيّةٌ صوَافِقُ
وَمِصْرَاعَا البَابِ صَفْقَاهُ ، ويقال : صفَّقَ الخمرَ إذا مَزَجها بالماءِ .
وقال الأعشى :
وشمولٍ تحْسَبُ العينُ إذا
صُفِّقَتْ وَرْدَتهَا نَوْرَ الذُّبَحْ
وقال ابن شميلٍ : يقال : إنه لمُبَارَك الصفْقَة أي : لا يشتَرِي شيئاً إلا رَبحَ فيه ، وقد اشتريتُ اليومَ صفقةً صالحةً ، والصفقةُ تكون للبائع والمشتَرِي ، ويقال لحوادِثِ الخُطوبِ وصوارفها : صوافقُ وصفائقُ .
وقال أبو ذُؤيب :
أخ لكَ مأمون السَّجيَّات خِضْرم
إذا صَفَقَتْه في الحرُوبِ الصوافق
وقال كثيِّرٌ في الصَّفائق :
وأنْتِ المُنى يا أمَّ عمرٍ لو أننا
نَنالُكِ أو تُدْني نواكِ الصفائقُ
الواحدَةُ : صفِيقةٌ بمعنى صافِقة .
سلمة عن الفراء : صفَقْتُ القَدَحَ وصفَّقْته وأصفقته إذا ملأته ، والتصفيقُ أن ينويَ نيَّةً ثمّ يرُدَّها ، ومنه :
وزلَل النِّيّة والتصفِيق
قفص : قال الليث : والقفصُ : شيءٌ يُتخذُ من قصبٍ أوْ خَشَبٍ للطير .
وأخبرني المنذرِي عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : وقال أبو عَوْنٍ الحرمازيّ إن الرجل إذا أكل التمرَ وشرِبَ الماء عليه قَفِصَ ، وهو أنْ يُصيبه القَفَصُ وهو حرارةٌ في حلقه وحموضةٌ في معدته .
وروى سلمة عن الفراء قال : قالت الدُّبيريَّةُ : قفِصَ وقبِصَ بالفاءِ والباء إذا عرِبَتْ معدتهُ .
أبو عبيد عن أبي عمرو قال : القَبْصُ : الخفَّةُ والنشاط ، وقد قبَصَ يقبِصُ ، والقُفصُ نحوه .
أبو عبيد : القفِصُ : النشيطُ ، والقفْصُ : الوَثْبُ ، وقد قَفصَ يقفِصُ وقفَّصتُ الظبْيَ : إذا شددْتُ قوائمَه وجمعْتُها .
وقال الأصمعيُّ : أصبحَ الجرادُ قَفِصاً إذا أصابه البردُ فلم يستطعْ أنْ يطير ، وفرَسٌ قفِصٌ وهو المتَقَبِّضُ الذي لا يُخرجُ ما عنده كلَّه ، يقال : جرَى قفِصاً .
وقال ابنُ مُقبل :
جرَى قفِصاً وارْتدّ من أصل صُلبِه
إلى موضعٍ منْ سَرْجه غير أحْدب
أي : يرجعُ بعضُه إلى بعضٍ لقَفَصِه وليس منَ الحدب .
اللحياني : قفِصَ يقْفَصُ قَفصَاً : إذا تشنَّج من البرْد ، والقفْصُ : حَبُّ ، والقُفص : جيلٌ متلصِّصُون في جبَل لهم بين جبالِ فارسَ وتخُوم بلادِ السِّندِ .
فقص : قال اللحياني : فقَسْتُ البَيضةَ أفْقِسُها فقْساً ، وفقَصْتُها فقصاً إذا فضَخْتُها .

##### Türkçe

ق ص ف
**قصف** ، **صفق** ، **فقص** ، **قفص** ، **صقف** .

**قصف** : Ebû Dâvûd, en-Naḍr b. Şumeyl’den rivayet etti: Ona ait bir isnadla bir hadis rivayet etti ki Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) bir gün, onu bir **حذاقى** takip ederken bir **صَعْدَةٍ** üzerine çıktı; onun üzerinde bir **قَوْصفٌ** vardı; ondan **قَرْقَرُهَا**’sından başka bir şey kalmamıştı.
en-Naḍr dedi: **الصّعْدَةُ**: dişi eşek; **الحذاقيُّ**: sıpa; **القَوْصفُ**: kadife (türü bir örtü); onun **قَرْقَرُها**’sı ise sırtıdır.

İbnü’s-Sikkît dedi: **القَصْفُ** , “**قَصَفْتُ** yayı **أقْصفُهُ** **قَصْفاً**”ın mastarıdır; onu kırdığım zaman.
Dedi: ve **القَصْفُ** uğultudan (bir tür ses)dır.
Ve denir: **عُودٌ قَصِفٌ** “**القصَفِ** arasında” (yani) gevşek/çürük olduğu zaman; ve **رجلٌ قَصفٌ**.

el-Münzirî bana İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: **رَجلٌ قَصفُ البَطْنِ**: o, acıktığı zaman gevşeyen, salıveren ve açlığa tahammül etmeyen kimsedir.

el-Leys dedi: **القَصْفُ** , mızrağı ve benzerini iki yarıya kırmaktır.
Denir: **قَصِفَتِ القنَاةُ قَصَفاً**: kırıldığı ve ayrılmadığı zaman; ayrıldığı zaman ise **انقصقَتْ** denilir. Ve şu beyit okunmuştur:
وأسْمرٌ غير مَجْلوزٍ عَلَى قَصف

Ve **رجلٌ قَصفٌ**: yiğitlikten çabuk kırılan (çabuk vazgeçen).
Ve kavim için denir: bir şeyden bir süre gevşeklik ve yüzüstü bırakma ile boş kaldıkları zaman: ondan **انقصَفُوا**. Ve **الأقْصفُ**: iki ön dişi yarıdan kırılan kimsedir; ve **ثنيةٌ قَصْفاءُ**. Dedim: Dil ehli için işittiğimiz ve ezberlediğimiz, ön dişi kırılan kimse için **الأقْصمُ** (mimli)dir.

el-Münzirî bana el-Ḥarrânî’den, o İbnü’s-Sikkît’ten, o el-Ferrâ’dan haber verdi; dedi ki: Bedevîlerden biri, **أَقْصمِ الثَّنية** bir adama dedi ki: “Size **القَصْماءُ** geldi”; onun dişini kastetti; onu müennes yaptı.

**القاصف**: ağacı kıran şiddetli rüzgâr.
Benî Ca‘de’nin Nâbiğa’sından rivayet edildi: Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) şöyle derken işitmiş: ( فأَنَا والنَّبيّون فُرّاطُ القاصفينَ ) manası: peygamberler ümmetlerinin önüne cennete geçerler; onlar da arkalarından cennete koşuşurlar; öyle ki cennete doğru aceleyle birbirlerini kırarcasına sıkışırlar.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **القُصوفُ**: yemede ve içmede ikamet (uzun süre kalma).
Dedi: ve **الصُّقوف**: gölgelikler; dedim: bunun aslı **السُّقُوفُ**tur.

el-Leys dedi: **القَصْفُ**: oyun ve eğlencedir; ve “**قَصْفةَ القومِ** işittim” yani sıkışmalarında onları ittim.
el-‘Accâc dedi:
كقصفةِ الناس من المُحْرَنْجمِ

Başka bir hadiste: Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki şöyle dedi: ( لما يهُمُّني من انْقِصَافِهِمْ على باب الجنَّةِ أهمُّ عِنْدِي منْ تَمامِ شَفَاعَتِي )

Ve **قَصَفَ الْفَحْلُ** **يقْصِفُ** **قَصْفاً** ve **قُصُوفاً** ve **قَصِيفاً**: **الشِّقْشِقَةِ**’de böğürdüğü zaman.
Ve denir: **قصِف النَّبْتُ** **يقْصَفُ** **قصَفاً**; o **قصِفٌ**dur: uzayıp uzunluğundan eğildiği zaman. Lebîd dedi:
حتى تَزَيَّنَتِ الْجِوَاءُ بِفاخِرٍ
قَصِفٍ كألْوانِ الرِّجالِ عَمِيم
Yani: seçkin bir bitki ile.

İbn Şumeyl dedi: **الْقَصَافُ**: iri kadın; ve **رعْدٌ قاصِفٌ**: sesi şiddetlendiği zaman.

**صفق** : Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Ubeyde’den: “**صَفَقْتُ** kapıyı ve **أصْفَقْتُهُ**; ve **بلقْتُهُ** ve **أبلَقْتُهُ** onun manasıyladır” dedi. el-Asma‘î dedi: “**صفقْتُ** kapıyı, onu **أَصْفِقُهُ** **صَفْقاً**”; **أصْفَقْتُهُ**’yu zikretmedi. Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “**سفقتُ** kapıyı ve **أسْفقتهُ**: onu geri çevirdiğin zaman.” Ebû Manṣûr: Bu, Ebû ‘Ubeyde’nin söylediğinin zıddıdır; çünkü **بلقْتُه** “onu açtım” manasındadır, başka değil.

İbn Şumeyl dedi: “**سَفَقْتُ** kapıyı ve **صفقْتُهُ**.” Dedi: Ebû’d-Duḳayş dedi: “**صفقْتُ** kapıyı, onu **أصفِقهُ** **صَفقاً**; yani: onu açtım; ve kapısını **مَصْفوقاً** bıraktım; yani: açık.” Dedi: İnsanlar “**صَفقْتُ** kapıyı ve **أصفقتُه**” derler; onu geri çevirdiğin zaman. Ebû’l-Ḫaṭṭâb dedi: Bunun hepsi söylenir. Dedi: ve **بابٌ مبلُوقٌ** yani açık.

İbnü’l-Ferec bir bedevîden rivayet etti: dedi ki: “**أصفقْتُ** kapıyı ve **أصمَقْتُه**” kapattım manasında.
Başkası dedi: Bu, kapatmadan aşağı bir “örtme/çekme”dir.

el-Asma‘î dedi: **ثوبٌ سفيقٌ** ve **صفيقٌ**: sağlam yapılı. Ve ona **سفقْة** sağ elini ve **صفقة** sağ elini verdi: ona biat ettiği zaman. Dedi: Ve denir: “O iş üzerinde **أصفقوا** **إصْفاقاً**” yani onun üzerinde toplandılar. Ve denir: “**اصْفِقْهُمْ عَنْك**” yani onları senden çevir. Ve Ru’be’nin sözü okunmuştur:
فَما اشْتلاها صفقةً في الْمُنصفَقْ
حتى تردَّى أرْبَعٌ في الْمُنْعَفَقْ

Dedi: Ve denir: **صفَّقَ** iki eliyle; ve **صفحَ** eşittir. Ve hadiste: ( التَّسْبيحُ للرِّجال والتَّصفيقُ للنِّساءِ ) manası: namaz kılanın namazında bir şey vaki olup da hizasındakini uyarmak istediğinde kadın iki eliyle çırpar; erkek diliyle tesbih eder.

el-Asma‘î dedi: “Falan, falanın gözünü **صَفقَ** eder, onu **يصفِقُها**”: onu vurduğu zaman. Ve denir: “Bir suya vardık; sanki o **صفَقٌ** gibiydi”: o, yeni kırbaya ilk dökülen şeydir; su sarı çıkar. Ve denir: **صفَّقَ** şarabı: onu bir kaptan bir kaba aktardığı zaman; o **مُصفقَةٌ**dir. Ve denir: “Eli şu ve şu ile **أصفقتْ**”: ona rastladığı ve ona uyduğu zaman.

en-Nemir b. Tevleb, bir kasabı vasfederken dedi:
حتى إذا طُرِحَ النَّصيبُ وَأصْفَقت
يَدُهُ بجلْدَة ضَرْعِها وحُوارِها

Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
أخلاد إن يُصْفِق لأهْلِ حظيرة
فيها المجهجة والمنارة يُرْزِم
“**إن يُصْفِق**” yani: gücü yeter ve nasip olur; denir: “Ona **أُصْفِقَ**” yani: nasip edildi. Diyor ki: korunmuş bir ağıla aslan için takdir edilirse, takdir edilen vaki olur. Ve sözü: “**والمنارة يُرْزِمُ**”: aslanın gözünün ateş gibi parlamasını kastetti.

Ve hadiste: ( صفْقتان في صفقة رِباً ) manası: tek bir satışta iki satış ribadır; o iki vech üzeredir: birincisi, satıcının müşteriye demesi: “Bu kölemi sana yüz dirheme sattım; şu elbiseyi de benden on dirheme satın alman şartıyla.” İkinci vech: ona demen: “Bu elbiseyi sana yirmi dirheme sattım; eşyalarını bana on dirheme satman şartıyla.” Satışa **صفقة** denilmesi, satış akdinde elin ele vurulmasındandır. Ve **صفقَا** boynun ve başkasının iki yanı (tarafı)dır. Ve “Şu **الصفق** ehli geldi” yani: o tarafın ehli.

‘Âd b. Lükmân’ın, kardeşlerini vasfettiği bir hadiste: **ذِي العفاق**’ın sıfatına varınca dedi ki: “Benden al kardeşimi; **ذا العِفاق**; **صَفّاق** **أفَّاقٌ**.”
el-Ḳuteybî dedi: el-Asma‘î dedi: **الصَّفّاق**: büyük iş üzerine vuran (girişen) kimsedir; **الأفَّاق**: dolaşan ve ufuklara gelen kimsedir. el-Ḳuteybî dedi: Bunu Ebû Süfyân, el-Asma‘î’den rivayet etti.

Ebû Manṣûr: Benim **الصفاق**’ın tefsirinde gördüğüm, bu söz değildir; **الصَّفّاق** bence ülkelerde ve ticaretlerde çok sefer eden ve çok dolaşan adamdır. Ve **الصَّفْق** ile **الأفْقُ** eşitliğe yakındır; aynı şekilde **الصَّفّاقُ** ile **الأفاق** da. Ve denir: “Kavim, yönlerinden **انصفَقَ**” yani ondan döndüler.

el-Leys dedi: Rüzgârların onu çırptığı asılı elbiseye **مصفَّقٍ** denir; ve **تصفِقُه** onun manasındadır.
Ve şu beyit okunmuştur:
وأخرَى تصفِّقها كلُّ رِيح
سَريع لدَى الجوْر إرغانُها

Ve denir: **اصطفَقتِ المزاهرُ**: bazısı bazısına cevap verdiği zaman. Ve **صِفاقُ البطن**: karnın siyahlığına bitişik olan iç deridir.
Dedi: Bazısı “karnın derisinin hepsi **صِفاقٌ**” der.

Şemmer, İbn Şumeyl’den: **الصِّفاقُ** derinin ile bağırsak arasındakidir; ve karnın **مرَاقُّ**’u, derinin altından karnın siyahlığına kadar olanın tamamı olarak **صِفاقٌ**dur.
Dedi: ve karnın **مرَاقُّ**’u, üzerine kemik eğilmeyen her şeydir.
Dedi: el-Asma‘î dedi: **الصِّفاقُ**: soyulan derinin altındaki alt deridir; misk yüzülünce o kalır; karnı tutar; o, yarıldığı zaman ondan **الفَتْقُ** olur.

Ebû ‘Ubeyd, el-Umevî’den: **أصْفقْتُ الغنمَ**: onu günde bir kereden başka sağmadığın zaman.
Ve bize şu beyit okundu:
أَوْدَى بنُو غنْمٍ بألْبانِ العُصُم
بالمُصْفَقاتِ وَرَضُوعاتِ الْبَهَمْ

Başkası dedi: Develerden **الْمُصافِقُ**: bir kere bir yanı üzerine, bir kere öteki yanı üzerine yatan; ve deve doğum sancısı çektiği zaman **صافَقَتْ**.
Bir şair, bir tavuğu ve yumurtasını vasfederken dedi:
وحاملةٍ حَيّاً وليْسَتْ بحيَّةٍ
إذا مَخضَتْ يوماً بهِ لم تُصافقِ

Ve denir: Onu kılıçla **صَفَقَه**: onu vurduğu zaman.
Recez söyleyen dedi:
كأنها بَصْرِيّةٌ صوَافِقُ

Ve kapının iki kanadı **صَفْقَاهُ**’dır. Ve denir: **صفَّقَ** şarabı: onu su ile karıştırdığı zaman.
el-A‘şâ dedi:
وشمولٍ تحْسَبُ العينُ إذا
صُفِّقَتْ وَرْدَتهَا نَوْرَ الذُّبَحْ

İbn Şumeyl dedi: Denir: “O, **مُبَارَك الصفْقَة**” yani: bir şey satın almaz ki onda kâr etmesin. Ve “Bugün iyi bir **صفقة** satın aldım.” Ve **الصفقةُ** satıcı ve alıcı için olur. Ve belâların olaylarına ve onların savurmalarına **صوافقُ** ve **صفائقُ** denir.
Ebû Ḏu’eyb dedi:
أخ لكَ مأمون السَّجيَّات خِضْرم
إذا صَفَقَتْه في الحرُوبِ الصوافق

Keṯîr, **الصَّفائق** hakkında dedi:
وأنْتِ المُنى يا أمَّ عمرٍ لو أننا
نَنالُكِ أو تُدْني نواكِ الصفائقُ
Tekili: **صفِيقةٌ**; **صافِقة** manasında.

Seleme, el-Ferrâ’dan: **صفَقْتُ** kadehi, ve **صفَّقْته** ve **أصفقته**: onu doldurduğum zaman. Ve **التصفيقُ**: bir niyet etmektir, sonra onu geri çevirmektir; ondan:
وزلَل النِّيّة والتصفِيق

**قفص** : el-Leys dedi: **القفصُ**: kuş için kamıştan yahut ağaçtan yapılan bir şeydir.
el-Münzirî bana Sa‘leb’den, o İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: Ebû ‘Avn el-Ḥarmâzî dedi: Adam hurma yiyip üzerine su içtiği zaman **قَفِصَ** eder; o, kendisine **القَفَصُ** isabet etmesidir; o da boğazında bir hararet ve midesinde bir ekşiliktir.

Seleme, el-Ferrâ’dan rivayet etti; dedi ki: ed-Dübeyriyye dedi: **قفِصَ** ve **قبِصَ** ( **الفاءِ** ve **الباء** ile) midesi bozulduğu zaman.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **القَبْصُ**: hafiflik ve canlılıktır; ve **قبَصَ** **يقبِصُ**; ve **القُفصُ** onun gibidir.

Ebû ‘Ubeyd: **القفِصُ**: çevik olan; ve **القفْصُ**: sıçrayıştır; ve **قَفصَ** **يقفِصُ**; ve ceylanı **قفَّصتُ**: ayaklarını sıktığım ve onları topladığım zaman.

el-Asma‘î dedi: Çekirge sabahleyin **قَفِصاً** olur: soğuk isabet edip uçamaz olduğu zaman. Ve **فرَسٌ قفِصٌ**: büzülen, içinde olanın hepsini çıkarmayan; denir: **جرَى قفِصاً**.

İbn Muḳbil dedi:
جرَى قفِصاً وارْتدّ من أصل صُلبِه
إلى موضعٍ منْ سَرْجه غير أحْدب
Yani: **قَفَصِه**’inden dolayı bir kısmı bir kısmına döner; kamburluktan değildir.

el-Liḥyânî: **قفِصَ** **يقْفَصُ** **قَفصَاً**: soğuktan kasılıp tutulduğu zaman. Ve **القفْصُ**: tanedir. Ve **القُفص**: Fars dağları ile Sind ülkesinin sınırları arasında, kendilerine ait bir dağda bulunan, hırsızlıkla geçinen bir nesildir.

**فقص** : el-Liḥyânî dedi: Yumurtayı **فقَسْتُ**; onu **أفْقِسُها** **فقْساً**; ve onu **فقَصْتُها** **فَقصاً**: onu ezdiğim zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والفاء وما يثلثهما)
(قفل)  القاف والفاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ أحدهما على أوبةٍ من سفر، والآخر على صَلاَبةٍ وشِدَّةٍ في شيء.
فالأوَّل القُفول، وهو الرُّجوع من السَّفَر، ولا يقال للذاهبين قافلةٌ حتّى يرجعوا.
وأمَّا الأصل الآخَر فالقَفِيل، وهو الخشب اليابس. ومنه القُفْل: سمِّي بذلك لأنَّ فيه شدّاً وشِدَّة. يقال أقفَلتُ البابَ فهو مُقْفَل. ويقال للبخيل: هو مُقْفَل اليدين. وقَفَِلَ الشّيء: يَبِس. وخيلٌ قَوَافِلُ: ضَوَامِر. ويقال: أقْفَلَه الصّومُ: أيبَسَه.
(قفن)  القاف والفاء والنون ليس بأصلٍ، لكنَّهم يقولون: القَفَن: لغةٌ في القَفا. والقفِينةَ: الشَّاة تُذبَح من قَفاها. ويقال: إنَّ القَفَّانَ: طَريقةُ الشّيء ومُنتهَى عملِه. وجاء في حديث عمر: "ثمَّ أكون على قَفّانِه".
(قفي)  القاف والفاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على إتْباعِ شيءٍ لشيء. من ذلك القَفْو، يقال قَفوت أثَرَه. وقَفَّيتُ فلاناً بفلانٍ، إذا أتْبَعتَه إيّاه. وسمِّيت قافيةُ البيت قافيةً لأنَّها تقفو سائرَ الكلام، أي تتلوه وتَتْبعه. والقَفَا: مُؤْخِر الرّأس والعُنُق، كأنَّه شيءٌ يَقفو الوجه. والقافية: القفا. وفي الحديث: "يقعدُ الشّيطانُ على قافية رأسِ أحدهم".
قال ابن دريد([1]): يقال فلانٌ قِفْوتي: أي تُهمتي، وقِفْوَتي، أي خِيرَتي.
قال: فكأنَّه من الأضداد. وهذا الذي قاله فإنَّ المعنى فيه إذا اتَّهمه: قفاه أي تَبِعه يطلب سيّئةً عنده، وإذا كان خِيرَتَه قَفاه أيضاً أي تَبِعه يرجو خَيْره. وليس ذلك عندنا من طريقة الأضداد في شيء. والقَفِيُّ والقَفاوة: ما يُدَّخر من لبنٍ أو غيرِه لمن يُراد تكرمتُه به. وهو من القياس، كأنَّه يُرادَ [و] يتبَع به إذا أُهديَ له. قال سلامة:
ليس بأسفَى ولا أقنَى ولا سَغِلٍ *** يُسقَى دواءَ قَفِيِّ السَّكْنِ مَرْبوبِ([2])وقولهم: قَفَوت الرَّجُل، إذا قذفْتَه بفُجورٍ([3]) هو من هذا، كأنَّه أتْبَعَه كلاماً قبيحاً. وفي الحديث: "لا نَقْفُو أمَّنا([4])".
(قفح)  القاف والفاء والحاء، قال ابنُ دريد([5]): قَفَحت نفسُه عن الشّيء إذا كرهَتْه. قال: وهو في شِعر الطرِمّاح([6]).
(قفخ)  القاف والفاء والخاء كلمةٌ واحدةٌ* وهو ضربُ الشَّيءِ اليابس على مِثله. يقال قَفَخ هامتَه. قال:
* قَفخاً على الهامِ وبَجَّاً وَخْضا([7]) *
(قفد)  القاف والفاء والدال أصلٌ يدلُّ على التواءٍ في شيء. من ذلك القَفَد: التواءُ رسغِ اليد الوحشيّ؛ رجلٌ أقفدُ وامرأةٌ قفداء. وكذلك الفرس. ويقولون: القَفْداء: جنس من الاعتمام.
(قفر)  القاف والفاء والراء أصلٌ يدلُّ على خُلوٍّ من خير. من ذلك القَفْر: الأرض الخالية. ومنه القَفَار: الطَّعام ولا أُدْمَ معه. وفي الحديث: "ما أقْفَرَ بيتٌ فيه خَلّ". وامرأةٌ قَفرة: قليلةُ اللّحم.
ومما شذَّ عن هذا الأصل، وهو من باب الإبدال، يقولون: اقتفرت الأثَرَ واقتفيتُه، وتفقَّر مثلُه. قال صخر([8]):
* فإنِّي عن تفقُّركم مكيثُ([9]) *
وأمَّا القَفُّور فنَبت. قال ابنُ أحمر:
تَرعَى القَطاةُ الخِمسَ قَفُّورَها([10]) *** ثم تَعُرُّ الماءَ فيمن يَعُرّْ
ومن القياس الأوّل قولهم: نزلْنا ببني فلانٍ فبتْنا القَفْرَ، إذا لم يَقرُونا وقال ابن دريد([11]) -وليس من البابين-: القفَر: الشَّعر. وأنشد:
قد عَلِمَتْ خَودٌ بساقَيْها القَفَر *** لتُروَين أو لتُبيدَنَّ الشُّجُرْ([12])جمع شِجار وهو خَشَب البِئر.
(قفز)  القاف والفاء والزاء أصلانِ يدلُّ [أحدهما] على شبه الوَثْب، والآخر على شيءٍ يُلبَس.
فالأوَّل القَفَزان: مصدر قَفَز. ويقال للضَّفادع: القَوافز. والآخر القُفَّاز: وهو ضربٌ من الحَلْي تَتَّخذه المرأةُ في يديها ورجليها. ويقولون على التشبيه بهذا: فرسٌ مقفَّز، إذا استدار تحجيلُه بقوائمه ولم يجاوز الأشاعر نَحْوَ المنَعَّل. فأمَّا القَفِيز فمعرَّب.
(قفس)  القاف والفاء والسين. يقولون: القَفَس: الغضب.
(قفش)  القاف والفاء والشين. فيه طريفَة ابنِ دريد([13]): قفش: جمع.
(قفص)  القاف والفاء والصاد كلماتٌ تدلُّ على جمعٍ واجتماع. يقولون: تقفّص، إذا تجمَّع، وقَفَّصتُ الظّبْيَ، إذا شددتَ قوائمَه جميعاً. وقولهم: إن القَفْصَ: الوَثْب، من هذا، وذلك تجمُّع.
(قفط)  القاف والفاء والطاء كلمةٌ واحدة. يقولون: قَفَط الطَّائرُ، إذا سَفِد.
(قفع)  القاف والفاء والعين كلماتٌ تدلُّ على تجمُّع في شيء. يقال: أذنٌ قَفْعاءُ، كأنَّها أصابَتْها نار فانزَوَتْ. والرِّجْل القَفْعاء: التي ارتدَّتْ أصابعُها إلى القَدَم من البرد. والقَفْعة: شيءٌ يتَّخَذ من خُوص يُجتَنَى فيه الرُّطَب. وفي الحديث في ذكر الجراد: "ليْتَ عندنا منه قَفْعَةً أو قفعتين". والله تعالى أعلمُ وأحكم.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3: 156).
([2]) ديوان سلامة بن جندل 8 والمفضليات (1: 119) واللسان (قفا).
([3]) في الأصل: "بعجوز"، صوابه في المجمل واللسان.
([4]) في اللسان: وقال النبي صلى الله عليه وسلم: "نحن بنو النضر بن كنانة لا نقذف أبانا ولا نقفو أمنا".
([5]) الجمهرة (2: 175).
([6]) وكذا ورد الكلام في المجمل والجمهرة. يشير إلى قول الطرماح في ملحقات ديوانه 189:
يسف خراطة مكر الجنا *** ب حتى ترى نفسه قافحه
 ([7]) لرؤبة في ديوانه 81 واللسان (قفخ، بجج)، وقد سبق في (بج).
([8]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "وقال أبو الملثم صخر"، وصواب "الملثم" "المثلم" وهو رجل هذلي يناقض بشعره صخر الغي الهذلي، وليس الشعر لصخر، بل هو لأبي المثلم. انظر ديوان الهذليين (2: 224).
([9]) صدره كما في الديوان: * أنسل بني شغارة من لصخر *
([10]) البيت في اللسان (عرر، قفر) وفي الأصل: "تقفرها".
([11]) الجمهرة (2: 400).
([12]) أنشدهما في الجمهرة. وأنشد الأول في اللسان (قفر).
([13]) الجمهرة (3: 65).

ـ

##### Türkçe

(باب **القاف** ve **الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**قفل**)  **القاف** ve **الفاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; ikisinden biri yolculuktan bir dönüşe, diğeri ise bir şeyde katılığa ve sertliğe delâlet eder.
Birincisi **القُفول**dür; o, yolculuktan dönüştür. Gidenlere, dönünceye kadar **قافلة** denilmez.
Diğer asla gelince: **القَفِيل**dir; o, kuru ağaçtır. Ondan **القُفْل**: onda bir sıkma ve sertlik bulunduğu için böyle adlandırılmıştır. Denir: Kapıyı **أقفَلتُ**; o da **مُقْفَل**dir. Cimriye de denir: O, **مُقْفَل** iki ellidir. Ve **قَفَِلَ** şey: kurudu. Ve **خيلٌ قَوَافِلُ**: zayıflamışlardır. Ve denir: Orucu ona **أقْفَلَه**: yani onu kuruttu.

(**قفن**)  **القاف** ve **الفاء** ve **النون** bir asıl değildir; fakat onlar derler: **القَفَن**: **القَفا**da bir dildir. Ve **القفِينةَ**: ensesinden boğazlanan koyundur. Ve denir: Şüphesiz **القَفَّانَ**: şeyin yolu ve işinin sonudur. Ömer’in hadîsinde geldi: "Sonra onun **قَفّانِه** üzerinde olurum."

(**قفي**)  **القاف** ve **الفاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeye tâbi olmasına delâlet eder. Bundan **القَفْو**: denir: Onun izini **قَفوت**. Ve **قَفَّيتُ** falancayı falancayla, onu ona tâbi kıldığında. Ve beytin **قافيةُ**si **قافيةً** diye adlandırıldı; çünkü o, sözün geri kalanını **تقفو** eder; yani onu izler ve ona tâbi olur. Ve **القَفَا**: başın ve boynun arkasıdır; sanki yüzü izleyen bir şey gibidir. Ve **القافية**: ensedir. Hadîste: "Şeytan, onların birinin başının **قافية**si üzerine oturur."
İbn Düreyd dedi([1]): Denir: Falanca benim **قِفْوتي**mdir: yani ithamımdır; ve **قِفْوَتي**mdir: yani seçkinimdir.
Dedi: Sanki o, zıtlar cümlesindendir. Onun söylediği şudur ki: manası onda, onu itham ettiğinde: onu **قفاه** etti; yani onda bir kötülük arayarak onu izledi; ve eğer o onun seçkini ise, onu yine **قَفاه** etti; yani hayrını umarak onu izledi. Bu ise bizim nezdimizde zıtların yolundan hiçbir şey değildir. Ve **القَفِيُّ** ve **القَفاوة**: kendisiyle ikram edilmesi istenen kimse için sütten veya başkasından saklanan şeydir. Ve o, kıyastandır; sanki ona murad edilir ve ona hediye edildiğinde onunla tâbi olunur. Selâme dedi:
ليس بأسفَى ولا أقنَى ولا سَغِلٍ *** يُسقَى دواءَ **قَفِيِّ** السَّكْنِ مَرْبوبِ([2])
Ve onların sözü: Adamı **قَفَوت**; onu bir fuhuşla([3]) attığında, bu da bundandır; sanki ona çirkin bir söz tâbi kılmıştır. Hadîste: "Biz annemize **نَقْفُو** etmeyiz([4])."

(**قفح**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الحاء**; İbn Düreyd dedi([5]): **قَفَحت** nefsi şeyden, onu kerih gördüğünde. Dedi: O, **الطرِمّاح**ın şiirindedir([6]).

(**قفخ**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الخاء** tek bir kelimedir*; o, kuru şeyin benzerine vurulmasıdır. Denir: Onun başını **قَفَخ** etti. Dedi:
* قَفخاً على الهامِ وبَجَّاً وَخْضا([7]) *

(**قفد**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الدال** bir asıldır; bir şeyde bükülmeye delâlet eder. Bundan **القَفَد**: elin dış bileğinin bükülmesidir; **أقفدُ** bir adam ve **قفداء** bir kadın. Ve at da böyledir. Ve derler: **القَفْداء**: sarık sarınmanın bir cinsidir.

(**قفر**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الراء** bir asıldır; hayırdan boş olmaya delâlet eder. Bundan **القَفْر**: boş arazi. Ondan **القَفَار**: yanında katık olmayan yemektir. Hadîste: "İçinde sirke bulunan bir ev **أقْفَرَ** olmaz." Ve **قَفرة** bir kadın: eti azdır.
Bundan şâz olan şeylerdendir; o da ibdâl babındandır: derler: izi **اقتفرت** ve onu **اقتفيتُ**; ve benzeri **تفقَّر**. Sahr dedi([8]):
* فإنِّي عن تفقُّركم مكيثُ([9]) *
**القَفُّور**a gelince: bir bitkidir. İbn Ahmer dedi:
تَرعَى القَطاةُ الخِمسَ قَفُّورَها([10]) *** ثم تَعُرُّ الماءَ فيمن يَعُرّْ
Birinci kıyastan: onların sözü: Falancanın oğullarına indik de **القَفْرَ** geceleyip kaldık; bize ikram etmediklerinde. Ve İbn Düreyd dedi([11]) -iki babdan da değildir-: **القفَر**: saçtır. Ve şu beyti okudu:
قد عَلِمَتْ خَودٌ بساقَيْها القَفَر *** لتُروَين أو لتُبيدَنَّ الشُّجُرْ([12])
**شِجار**ın cem‘idir; o, kuyunun odunudur.

(**قفز**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الزاء** iki asıldır; [birisi] sıçramaya benzer şeye, diğeri giyilen bir şeye delâlet eder.
Birincisi **القَفَزان**dır: **قَفَز**ın masdarıdır. Ve kurbağalara **القَوافز** denir. Diğeri **القُفَّاز**dır; o, kadının ellerinde ve ayaklarında edindiği bir çeşit ziynettir. Ve bununla teşbih üzere derler: **فرسٌ مقفَّز**; bacaklarındaki sekisinin yuvarlak olup kılları aşmaması, nal giydirilmişe yakın olduğunda. **القَفِيز**e gelince: mu‘arrebdir.

(**قفس**)  **القاف** ve **الفاء** ve **السين**. Derler: **القَفَس**: öfkedir.

(**قفش**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الشين**. Onda İbn Düreyd’in bir nükte(si) vardır([13]): **قفش**: topladı.

(**قفص**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الصاد**; toplanmaya ve birleşmeye delâlet eden kelimelerdir. Derler: **تَقَفّص**; toplandığında. Ve **قَفَّصتُ** ceylanı; bütün ayaklarını bağladığında. Ve onların sözü: Şüphesiz **القَفْصَ**: sıçramadır; bu da bundandır; ve o, toplanmadır.

(**قفط**)  **القاف** ve **الفاء** ve **الطاء** tek bir kelimedir. Derler: Kuş **قَفَط** etti; çiftleştiğinde.

(**قفع**)  **القاف** ve **الفاء** ve **العين**; bir şeyde toplanmaya delâlet eden kelimelerdir. Denir: **أذنٌ قَفْعاءُ**; sanki ona ateş isabet etmiş de büzülmüştür. Ve **الرِّجْل القَفْعاء**: soğuktan parmakları ayağa geri dönmüş olan. Ve **القَفْعة**: hurma tazesinin toplandığı, hurma yaprağından yapılan bir şeydir. Çekirgeyi anmada hadîste: "Keşke yanımızda ondan bir **قَفْعَةً** yahut iki **قفعتين** olsaydı." Ve Allah Teâlâ daha iyi bilir ve daha hikmetlidir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ف ص
جاء بالطير في قفص وفي أقفاص‏.‏
وتقافص الشيء‏:‏ تشابك‏.‏
وقفّص الظبيَ والدابة‏:‏ شدّ قوائمه‏.‏
وقفصه البرد‏:‏ قبضه‏.‏
وقفصه الوجع‏:‏ أيبسه‏.‏

##### Türkçe

ق ف ص
Kuş ile **قفص** içinde ve **أقفاص** içinde geldi.
**تقافص** olan şey: birbirine dolaştı.
Ceylanı ve binek hayvanını **قفّص** etti: onun ayaklarını bağladı.
Soğuk onu **قفص** etti: onu büzdü.
Ağrı onu **قفص** etti: onu kuruttu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَفْصُ: الخفّة والنشاطُ والوَثْبُ، قَفَصَ يَقْفِصُ قَفْصاً وقَفِصَ قَفَصاً، فهو قَفِصٌ، والقَبْصُ نحوه. والقَفِصُ: النشيط. والقُفَاصُ: الوَعِلُ لوثَبانِه. وقَفِصَ الفرسُ قَفَصاً: لم يُخْرِجْ كلَّ ما عنده من العَدْوِ. والقَفِصُ: المُتَقبِّض. وفرسٌ قَفِصٌ، وهو المتقبض الذي لا يُخْرِج كلَّ ما عنده، يقال: جَرَى قَفِصاً؛ قال ابن مقبل : جَرَى قَفِصاً، وارْتَدّ من أَسْرِ صُلْبِه
إِلى مَوْضعٍ من سَرْجِه، غيرَ أَحْدَبِ
أَي يَرْجِعُ بعضُه إِلى بعض لقَفَصِه وليس من الحدَب. وقَفِصَ قَفَصاً، فهو قَفِصٌ: تقَبَّض وتَشَنَّجَ من البرد، وكذلك كل ما شَنِجَ؛ عن اللحياني؛ قال زيد الخيل:
كأَنّ الرِّجالَ التَّغْلَبيّين، خَلْفَها،
قَنافذُ قَفْصَى عُلِّقَتْ بالجَنائِب
قَفْصَى جمع قَفِصٍ مثل جَرِب وجَرْبى وحَمِقٍ وحَمْقَى. والقَفَص: مصدر قَفِصَت أَصابِعُه من البرد يَبِسَت. وقَفَصَ الشيءَ قَفْصاً: جمَعَه. وقَفَّصَ الظَبْيَ: شدَّ قوائمه وجمَعَها. وفي حديث أَبي جرير: حَجَجْت فلَقِيَني رجل مُقَفِّصٌ ظَبْياً فاتَّبَعْتُه فذَبَحْتُه وأَنا ناسٍ لإِحْرامي؛ المقَفَّصُ: الذي شُدَّت يداه ورِجْلاه، مأْخوذ من القَفَصِ الذي يُحْبَسُ فيه الطيرُ. والقَفِصُ: المُتَقَبض بعضُه إِلى بعض. الأَصمعي: أَصْبَحَ الجرادُ قَفِصاً إِذا أَصابَه البرْدُ فلم يستطع أَن يَطِيرَ. والقُفَاصُ: داء يصيب الدوابّ فَتَيْبَسُ قوائمها.
وتقافَصَ الشيء: اشْتَبَك. والقَفَصُ: واحدُ الأَقْفاصِ التي للطير. والقَفَصُ: شيء يُتَّخذُ من قصب أَو خشَبٍ للطير. والقَفَصُ: خشبتان مَحْنُوّتان بين أَحْنائِهما شبَكةٌ يُنْقَل بها البُرُّ إِلى الكُدْسِ. وفي الحديث: في قُفْصٍ من الملائكة أَو قَفْصٍ من النور، وهو المُشْتَبِك المتَداخِل. والقَفِيصة: حَدِيدة من أَداة الحَرّاث.
وبَعيرٌ قَفِصٌ: مات من حَرٍّ. وقَفِصَ الرجل قَفَصاً: أَكل التمر وشرِبَ عليه النَّبيذ فوَجَد لذلك حرارة في حَلْقِه وحُموضةً في معدته. قال أَبو عوْن الحِرْمازِيّ: إِن الرجل إِذا أَكل التمر وشرِبَ عليه الماء قَفِصَ، وهو أَن يُصِيبَه القَفَصُ، وهو حرارةٌ في حَلْقِه وحُموضةٌ في معدته. وقال الفراء: قالت الدُّبَيرِيّة قَفِصَ وقَبِصَ، بالفاء والباء، إِذا عَرِبَتْ معدته.
والقُفْصُ: قوم في جَبَل من جبال كِرْمان، وفي التهذيب: القُفْصُ جيلٌ من الناس مُتَلَصِّصُون في نواحي كِرْمان أَصحاب مِراسٍ في الحرْب. وقَفُوصٌ: بَلدٌ يُجْلَب منه العُود؛ قال عدي بن زيد:
يَنْفَحُ مِنْ أَرْدانِها المِسْكُ والـ
ـهِنْدِيُّ والغَلْوَى، ولُبْنى قَفُوصْ
وفي حديث أَبي هريرة: وأَن تَعْلوَ التُّحُوتُ الوُعُولَ، قيل: وما التحُوتُ؟ قال: بيوتُ القافِصَةِ يُرْفَعُون فوق صالحيهم؛ القافصةُ اللئام، والسين فيه أَكثر، قال الخطابي: ويحتمل أَن يكون أَراد بالقافصة ذوي العيوب من قولهم أَصبح فلان قَفِصاً إِذا فسدت معدته وطبيعته. والقَفْصُ: القُلَة التي يُلْعَبُ بها، قال: ولست منها على ثقة.

##### Türkçe

**القَفْصُ**: hafiflik, canlılık ve sıçrayış; **قَفَصَ يَقْفِصُ قَفْصاً**
ve **قَفِصَ قَفَصاً**; o hâlde o **قَفِصٌ**’tir; **القَبْصُ** da onun gibidir. **القَفِصُ**: çevik olan.
**القُفَاصُ**: sıçrayışından dolayı dağ keçisi. Ve **قَفِصَ الفرسُ قَفَصاً**: koşudan, yanında olanın hepsini çıkarmadı. Ve **القَفِصُ**: büzülen. Ve **فرسٌ قَفِصٌ**: o, büzülen, yanında olanın hepsini çıkarmayan; denir ki: **جَرَى قَفِصاً**; İbn Mukbil dedi:
جَرَى قَفِصاً، وارْتَدّ من أَسْرِ صُلْبِه
إِلى مَوْضعٍ من سَرْجِه، غيرَ أَحْدَبِ
Yani: **لقَفَصِه**’den dolayı onun bir kısmı bir kısmına döner; kamburluktan değildir. Ve **قَفِصَ قَفَصاً**,
o hâlde o **قَفِصٌ**’tir: soğuktan büzüldü ve kasıldı; ve aynı şekilde kasılan her şey; Lihyânî’den; Zeyd el-Hayl dedi:
كأَنّ الرِّجالَ التَّغْلَبيّين، خَلْفَها،
قَنافذُ قَفْصَى عُلِّقَتْ بالجَنائِب
**قَفْصَى**: **قَفِصٍ**’in çoğuludur; **جَرِب** ve **جَرْبى** ve **حَمِقٍ** ve **حَمْقَى** gibi. Ve **القَفَص**: **قَفِصَت أَصابِعُه من البرد**’in mastarıdır; kurudular. Ve **قَفَصَ الشيءَ قَفْصاً**: onu topladı.
Ve **قَفَّصَ الظَبْيَ**: onun ayaklarını bağladı ve onları topladı. Ve Ebû Cerîr’in hadisinde: “Haccettim; derken bir adam bana **مُقَفِّصٌ ظَبْياً** olarak rastladı; ben de onu izledim; sonra onu boğazladım, ihramımı unutmuş olduğum hâlde”; **المقَفَّصُ**: elleri ve ayakları bağlanmış olan; kuşun içinde hapsedildiği **القَفَصِ**’ten alınmıştır. Ve **القَفِصُ**: bir kısmı bir kısmına büzülen. Asma‘î: çekirge sabahladığında **قَفِصاً** olur; soğuk ona isabet ettiğinde, uçamaz. Ve **القُفَاصُ**: binek hayvanlarına isabet eden bir hastalık; böylece ayakları kurur.
Ve **تقافَصَ الشيء**: birbirine geçti. Ve **القَفَصُ**: kuş için olan **الأَقْفاصِ**’ın bir tanesidir.
Ve **القَفَصُ**: kuş için kamıştan yahut ağaçtan yapılan bir şeydir. Ve **القَفَصُ**: iki eğilmiş tahta; iki eğriliğin arasında bir ağ vardır; onunla buğday yığına taşınır. Ve hadiste: “meleklerden bir **قُفْصٍ** içinde yahut nurdan bir **قَفْصٍ** içinde”; o, birbirine geçmiş, iç içe girmiş olandır. Ve **القَفِيصة**: çiftçi aletinden bir demir parçası.
Ve **بَعيرٌ قَفِصٌ**: sıcaktan öldü. Ve **قَفِصَ الرجل قَفَصاً**: hurma yedi ve onun üzerine nebîz içti; bunun sebebiyle boğazında bir hararet ve midesinde bir ekşilik buldu. Ebû Avn el-Hirmâzî dedi: “Şüphesiz adam hurma yiyip onun üzerine su içtiğinde **قَفِصَ** olur; o da ona **القَفَصُ**’un isabet etmesidir; o, boğazında bir hararet ve midesinde bir ekşiliktir.” Ferrâ dedi: Dubeyriyye, **قَفِصَ** ve **قَبِصَ** dedi; **بالفاء والباء**; midesi bozulduğunda.
Ve **القُفْصُ**: Kirman dağlarından bir dağda bir kavim; ve Tehzîb’de: **القُفْصُ** insanlardan bir nesildir; Kirman yörelerinde hırsızlık edenler; savaşta bir beceri sahipleri.
Ve **قَفُوصٌ**: udun getirildiği bir belde; Adî b. Zeyd dedi:
يَنْفَحُ مِنْ أَرْدانِها المِسْكُ والـ
ـهِنْدِيُّ والغَلْوَى، ولُبْنى قَفُوصْ
Ve Ebû Hureyre’nin hadisinde: “Ve **التُّحُوتُ**’un **الوُعُولَ**’a yükselmesi”; denildi ki: **التحُوتُ** nedir? Dedi: “**القافِصَةِ**’nin evleridir; salihlerinin üstüne yükseltilirler”; **القافصةُ**: alçak kimseler; onda **السين** daha çoktur. Hattâbî dedi: ve muhtemeldir ki **القافصة** ile ayıplı olanları kastetti; “Falanca **قَفِصاً** sabahladı” sözlerinden; midesi ve tabiatı bozulduğunda.
Ve **القَفْصُ**: onunla oynanan **القُلَة**; dedi ki: ve ben bundan emin değilim.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ف ص * * القَفَصُ * واحد * أَقفاصِ * الطير

##### Türkçe

* ق ف ص * * **القَفَصُ** * **واحد** * **أَقفاصِ** * kuşun.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

قفص الظبي  قفصا:  شد قوائمه وجمعها  ، حكاه أبو عبيد عن أبي عمرو، كما في الصحاح، قال ابن دريد: قفص  الشيء  قفصا، إذا جمعه و  قرب بعضه من بعض  ، هكذا في النسخ، ونص الجمهرة: وقرن بعضه إلى بعض. قال: قفص  اليعسوب  ، وهو ذكر النحل:  شده في الخلية بخيط لئلا يخرج  . قفص قفصا:  أوجع  ، ونص ابن عباد: قفصه الوجع: أوجعه. وفي الأساس: قفصه البرد: أوجعه. وقفصه الوجع: أيبسه. قال ابن عباد: قفص يقفص، إذا  صعد وارتفع، ومنه التلاع القوافص  ، أي المرتفعة الصاعدة في السماء.  وقفصه  ، بالقتح:  د، بطرف أفريقية  ، من أعمال الجريد،  منها  ، هكذا في النسخ والصواب: منه  مالك بن عيسى  القفصي، حدث عن عباس الدوري، وعنه محمد بن قاسم البياني. وأبو إسحاق  إبراهيم بن محمد  بن أبي بكر القفصي، سمع ابن كليب والقاسم بن عساكر، وخلقا، ومات بدمشق سنة 609  المحدثان  . قلت: ومنه أيضا: أبو عبد الله محمد بن قاسم بن محمد بن عبد العزيز القرشي المخزومي القفصي، ولد سنة 776 وكان إماما محدثا، له حواش على التمهيد لابن عبد البر، حدث عنه النجم بن فهد وغيره، ترجمه السخاوي في الضوء. قفصة أيضا:  ع، بديار العرب، ويض?  ، عن الفراء. القفاص،  كغراب: الوعل  لوثبانه، نقله ابن عباد، وهو في اللسان أيضا. القفاص، أيضا:  داء في الدواب  ، وفي العباب: في الغنم  ييبس قوائمها  . القفيص  كأمير  : العيان،  عيان الفدان وحلقته  ، نقله الصاغاني عن ابن عباد. قفوص، كصبور: د، ويضم  ، وبالوجهين روي قول أبي دواد جارية بن الحجاج الإيادي:
  فتركته مـتـجـدلا                      تنتبه عرج القفوص  ومنه: لبنى قفوص  ، وهو بالفتح فقط،  وهي طيبة الرائحة  ، في قول عدي بن زيد العبادي:
  ينفح من أردانها المسك وال                      عنبر والغلوى ولبنى قفوص

  قال الصاغاني: ورأيت نسخة من التهذيب للأزهري موقوفة بالمدرسة النظامية ببغداد، وهي في غاية الوضوح ضبطا وشكلا، في تركيب  غ ل و  : الغلوى: الغالية، في قول عدي بن زيد: لبنة فقوص: بالفاء قبل القاف، محققا مبينا، ولم يذكره في باب القاف، وتقديم القاف على الفاء أثبت. قلت: ولذا ذكره في التكملة في موضعين. وكون أن الأزهري لم يذكره في القاف غريب من الصاغاني، فقد نقل عنه صاحب اللسان، وهو ثقة، عن التهذيب في هذا التركيب ما نصه: وقفوص: بلد يجلب منه العود، وأنشد قول عدي بن زيد، فتأمل. ويروى: والهندي بدل والعنبر، وفي أخرة: والغار.  والقفص، بالضم: جبل بكرمان  ، هكذا في النسخ كلها، والصواب: جيل،  بكسر الجيم والياء التحتية  ، ففي العباب قال ابن دريد: القفص، بالضم،: جيل ينزلون جبلا من جبال كرمان ينسبون إليه، يقال له جبل القفص، وقال غيره: هو معرب كفج أو كوفج. قلت: وفي التهذيب: القفص: جيل من الناس متلصصون في نواحي كرمان أصحاب مراس في الحرب. القفص، أيضا:  ة  من قرى دجيل  بين بغداد وعكبراء، منها  أبو العباس،  أحمد ابن الحسن بن أحمد  بن سليمان المحدث الصالح  القفصي، من شيوخ السمعاني، وقد روى عن الحسين بن طلحة النعالي، وغيره،  وجماعة محدثون  خرجوا منها، منهم علي بن أبي بكر بن طاهر، من شيوخ أبي مشق، وابنه أبو بكر، محمد بن علي القفصي، سمع من أبي الوقت، وأبو بكر، محمد بن عبد الكريم القفصي، قرأ بالروايات على أبي الخطاب الصيرفي، قرأ عليه أبو المظفر أحمد بن أحمد بن حمدي وعبد الجبار بن أبي الفضل بن الفرج القفصي المقرئ، قرأ بالروايات على أبي الكرم الشهرزوري، مات سنة 597، والإمام أبو إسحاق يوسف بن جامع القفصي، الضرير، شيخ القراء ببغداد، مات سنة 682.  وفي الحديث  في قفص من الملائكة   ، بالضم،   أو قفص من النور   ، بالفتح،  ويحرك  . قال الصاغاني:  وهو المشتبك المتداخل بعضه في بعض  ، إن شاء الله تعالى. القفص،  بالتحريك  ، واحد الأققاص:  محبس الطير  ، يتخذ من خشب أو قصب، أيضا:  أداة للزرع  ، وهي خشبتان محنوتان، بين أحنائهما شبكة،  ينقل فيها  ، وفي بعض الأصول: بها،  البر إلى الكدس  ، كذا في اللسان، ونقله ابن عباد أيضا. قال أبو عمرو: القفص:  الخفة، والنشاط  ، والقبص نحوه. قال اللحياني: القفص:  التشنج من البرد  ، والتقبض. قال أبو عون الحرمازي: القفص:  حرارة في الحلق، وحموضة في المعدة، من شرب الماء على التمر  ، إذا أكل على الريق. وقاله غيره: من شرب النبيذ، بدل الماء. وقال الفراء: قالت الدبيرية:  قفص  وقبص: بالفاء والباء، إذا عربت معدته، وهو  كفرح، في الكل  ، يقال: قفص وقبص، إذا خف ونشط، وقفص، إذا تقبض من البرد، وكذلك كل ما شنج. وقفصت أصابعه من البرد، إذا يبست.  وفرس قفص، ككتف: منقبض  ، وفي بعض الأصول: متقبص  لا يخرج ما عنده كله  من العدو، وقد قفص قفصا. قال حميد بن ثور -رضي الله تعالى عنه- يصف حمارا وأتنه:
  هيجها قاربا يهوي على قذف                      شم السنابك لا كزا ولا قفصا ويقال: جرة قفصا. قال ابن مقبل:

  جرى قفصا وارتد من أسر صلبهإلى موضع من سرجه غير أحدب أي يرجع بعضه إلى بعض لقفصه، وليس من الحدب. قال ابن عباد:  جراد قفص: يجسو جناحاه من البرد  . وقال الأصمعي: أصبح الجراد قفصا، إذا أصابه البرد فلم يستطع أن يطير.  وأقفص  الرجل:  صار ذا قفص من الطير  . ومنه حديث ابن جرير:  حججت فلقيني رجل مقفص طيرا فابتعته فذبحته وأنا ناس لإحرامي  .  وثوب مقفص، كمعظم  ، أي  مخطط كهيئة القفص  .  وتقافص  الشيء:  اشتبك  . وكل شيء اشتبك فقد تقافص، وقد وجد هذا في بعض نسخ الصحاح على الهامش، وعليه علامة الزيادة.  وتقفص  : اشتبك. وقال ابن فارس: أي  تجمع  . ومما يستدرك عليه: القفص، بالفتح الوثب كالقفز، وقد وجد في بعض نسخ الصحاح، وأهمله المصنف، رحمه الله تعالى، قصورا، قفص يقفص قفصا. وخيل قفصى: جمع قفص، كجربى جمع جرب، وحمقى جمع حمق. قال زيد الخيل:
  كأن الرجال التغلبيين خلقهـا                      قنافذ قفصى علقت بالجنائب والمقفص، كمكرم: الذي شدت يداه ورجلاه. وبعير قفص: مات من حر. والقافصة: اللئام، والسين فيه أكثر. والقافصة: ذوو العيوب، عن الخطابي. والقفص، بالفتح: القلة يلعب بها الصبيان. قال ابن سيده: ولست منه على ثقة. والقفاص: من يتعانى عمل الأقفاص. وأقفاص: قرية بمصر من أعمال البهنسا، وهي أقفهس.

##### Türkçe

**قفص** **الظبي** **قفصا**: bacaklarını sıktı ve onları topladı; bunu Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan hikâye etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Düreyd dedi: **قفص** **الشيء** **قفصا**: onu topladığı ve onun bir kısmını bir kısmına yaklaştırdığı zaman; nüshalarda böyle; **الجمهرة**’nin nassı ise: “ve onun bir kısmını bir kısmına yaklaştırdı.” Dedi: **قفص** **اليعسوب**، وهو ذكر النحل: onu kovanda bir iple bağladı ki çıkmasın.

**قفص** **قفصا**: acıttı; İbn Abbâd’ın nassı: **قفصه** **الوجع**: onu acıttı. **الأساس**’ta: **قفصه** **البرد**: onu acıttı. Ve **قفصه** **الوجع**: onu kuruttu. İbn Abbâd dedi: **قفص** **يقفص**: çıktığı ve yükseldiği zaman; ondan: **التلاع** **القوافص**: yani gökte yükselen, çıkan (yüksek) olanlar.

Ve **قفصه**، بالقتح: Afrika’nın ucunda bir yer; **الجريد**’in amellerinden; ondan—nüshalarda böyle, doğrusu: ondan—Mâlik b. Îsâ **القفصي**; Abbâs ed-Dûrî’den rivayet etti; ondan da Muhammed b. Kâsım el-Beyânî. Ve Ebû İshâk İbrâhîm b. Muhammed b. Ebî Bekr **القفصي**; İbn Kuleyb’i ve el-Kâsım b. Asâkir’i ve bir topluluğu işitti; ve Dımaşk’ta sene 609’da öldü; iki muhaddis. Dedim: Ondan ayrıca: Ebû Abdillâh Muhammed b. Kâsım b. Muhammed b. Abdilazîz el-Kureşî el-Mahzûmî **القفصي**; sene 776’da doğdu ve imam, muhaddis idi; İbn Abdilberr’in **التمهيد**’i üzerine hâşiyeleri vardır; ondan en-Necm b. Fehd ve başkaları rivayet etti; es-Sehâvî onu **الضوء**’da tercüme etti.

**قفصة** أيضا: Arap diyarında bir yer; ve “**يض?**” (şöyle de söylenir), el-Ferrâ’dan.

**القفاص**، كغراب: sıçrayışından dolayı dağ keçisi; İbn Abbâd nakletti; **اللسان**’da da vardır.

**القفاص**، أيضا: binek hayvanlarında bir hastalık; **العباب**’da: koyunlarda; onların bacaklarını kurutur.

**القفيص** كأمير: **العيان**; **عيان** **الفدان** ve onun halkası; es-Sağânî, İbn Abbâd’dan nakletti.

**قفوص**، كصبور: bir yer; ve zamme ile de (okunur); ve iki vecihle Ebû Duvâd Câriye b. el-Haccâc el-İyâdî’nin sözü rivayet edilmiştir:

  فتركته مـتـجـدلا                      تنتبه عرج القفوص

Ve ondan: **لبنى** **قفوص**; o yalnız fetha iledir; o güzel kokuludur; Adî b. Zeyd el-İbâdî’nin sözünde:

  ينفح من أردانها المسك وال                      عنبر والغلوى ولبنى قفوص

Es-Sağânî dedi: el-Ezherî’nin **التهذيب**’inden Bağdat’taki Medrese-i Nizâmiye’de vakfedilmiş bir nüsha gördüm; ضبط ve şekil bakımından son derece açıktır; **غ ل و** terkibinde: **الغلوى**: **الغالية**; Adî b. Zeyd’in sözünde: **لبنة** **فقوص**: **الفاء**’ın **القاف**’tan önce olmasıyla; tahkik edilmiş, açıklanmış olarak; ve onu **القاف** babında zikretmedi; ve **القاف**’ın **الفاء** üzerine takdimi daha sabittir. Dedim: Bu yüzden onu **التكملة**’de iki yerde zikretti. Ve el-Ezherî’nin onu **القاف**’ta zikretmemesi, es-Sağânî’den gariptir; çünkü **اللسان** sahibi onu—o güvenilirdir—**التهذيب**’den bu terkibde şu nass ile nakletti: **وقفوص**: kendisinden **العود** getirilen bir belde; ve Adî b. Zeyd’in sözünü inşâd etti; öyleyse düşün. Ve şöyle rivayet edilir: **والهندي** yerine **والعنبر**; ve sonunda: **والغار**.

Ve **القفص**، بالضم: Kirman’da bir dağ; bütün nüshalarda böyle; doğrusu: **جيل**; **الجيم** ve **الياء التحتية**’nin kesriyle. **العباب**’da İbn Düreyd dedi: **القفص**، بالضم: Kirman dağlarından bir dağa inen bir kavim; ona nisbet edilirler; ona **جبل القفص** denir. Başkası dedi: o, **كفج** veya **كوفج** gibi muarrebdir. Dedim: **التهذيب**’de: **القفص**: Kirman’ın nahiyelerinde hırsızlık yapan, savaşta sertlik sahipleri olan bir insan topluluğu.

**القفص**، أيضا: Dicle (Düceyl) köylerinden bir köy; Bağdat ile Ukberâ arasında; ondan Ebû’l-Abbâs Ahmed b. el-Hasen b. Ahmed b. Süleymân, salih muhaddis **القفصي**; es-Sem‘ânî’nin şeyhlerindendir; el-Hüseyn b. Talha en-Nu‘âlî’den ve başkasından rivayet etti; ve ondan bir topluluk muhaddisler çıktı; onlardan: Ali b. Ebî Bekr b. Tâhir, Ebû Mişq’ın şeyhlerindendir; ve onun oğlu Ebû Bekr Muhammed b. Ali **القفصي**; Ebû’l-Vakt’tan işitti. Ve Ebû Bekr Muhammed b. Abdilkerîm **القفصي**; rivayetlerle Ebû’l-Hattâb es-Sayrafî’ye okudu; ona Ebû’l-Muzaffer Ahmed b. Ahmed b. Hamdî okudu. Ve Abdülcebbâr b. Ebî’l-Fazl b. el-Ferec **القفصي** el-mukri’; rivayetlerle Ebû’l-Kerem eş-Şehrizûrî’ye okudu; sene 597’de öldü. Ve imam Ebû İshâk Yûsuf b. Câmi‘ **القفصي**; âmâ; Bağdat’ta kurrâ şeyhi; sene 682’de öldü.

Ve hadiste: **في قفص من الملائكة**; zamme ile; yahut **قفص من النور**; fetha ile; ve harekelenir. Es-Sağânî dedi: O, bir kısmı bir kısmına geçmiş, iç içe girmiş olan (şey)dir; inşâallah تعالى.

**القفص**، بالتحريك: **الأققاص**’ın teki: kuşun hapsi (kafesi); ağaçtan veya kamıştan yapılır. Ayrıca: ekin için bir alet; o, iki oyulmuş tahtadır; onların kıvrımları arasında bir ağ vardır; onunla—bazı asıllarda: onunla—buğday yığına taşınır; **اللسان**’da böyle; İbn Abbâd da nakletti.

Ebû Amr dedi: **القفص**: hafiflik ve canlılık; **القبص** onun gibidir. el-Lihyânî dedi: **القفص**: soğuktan kasılma ve büzülme. Ebû Avn el-Harmâzî dedi: **القفص**: boğazda bir hararet ve midede bir ekşilik; aç karnına yedikten sonra hurmanın üzerine su içmekten. Başkası da söyledi: su yerine nebîz içmekten. el-Ferrâ dedi: ed-Dübeyriyye dedi ki: **قفص** ve **قبص**: **الفاء** ve **الباء** ile; midesi bozulduğu zaman; ve o, hepsinde **كفرح** gibidir. Denir: **قفص** ve **قبص**: hafifleyip canlandığı zaman; ve **قفص**: soğuktan büzüldüğü zaman; ve her ne kasılırsa böyledir. Ve **قفصت** أصابعه من البرد: soğuktan parmakları kuruduğu zaman.

Ve **فرس** **قفص**، ككتف: büzülmüş; bazı asıllarda: **متقبص**; koşudan (hızdan) yanındaki her şeyi bütünüyle çıkarmaz; ve **قفص** **قفصا**.

Humeyd b. Sevr -رضي الله تعالى عنه- bir eşeği ve dişisini vasfederek dedi:

  هيجها قاربا يهوي على قذف                      شم السنابك لا كزا ولا قفصا

Ve denir: **جرة** **قفصا**. İbn Mukbil dedi:

  جرى قفصا وارتد من أسر صلبهإلى موضع من سرجه غير أحدب

Yani **قفصه**’den dolayı onun bir kısmı bir kısmına döner; ve o, kamburluktan değildir.

İbn Abbâd dedi: **جراد** **قفص**: soğuktan iki kanadı büzülür. el-Asma‘î dedi: çekirge sabahleyin **قفصا** oldu: soğuk ona isabet ettiği ve uçamaya gücü yetmediği zaman.

Ve **أقفص** الرجل: kuşlardan **قفص** sahibi oldu. Ve ondan İbn Cerîr hadisi: “Haccettim; derken kuşla **مقفص** bir adam beni karşıladı; onu satın aldım; ve ihramımı unutmuşken onu boğazladım.”

Ve **ثوب** **مقفص**، كمعظم: yani **مخطط**; **القفص** heyeti gibi.

Ve **تقافص** **الشيء**: birbirine geçti (kenetlendi). Ve her şey birbirine geçtiyse **تقافص** etmiştir. Bu, **الصحاح**’ın bazı nüshalarında kenarda bulunmuştur; ve üzerinde ziyade işareti vardır.

Ve **تقفص**: birbirine geçti. İbn Fâris dedi: yani toplandı.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **القفص**، بالفتح: sıçrama; **القفز** gibi. Bu, **الصحاح**’ın bazı nüshalarında bulunmuştur; musannif onu—رحمه الله تعالى—kusurla ihmal etti. **قفص** **يقفص** **قفصا**.

Ve **خيل** **قفصى**: **قفص**’un cem‘i; **جربى**’nın **جرب**’in cem‘i olması gibi; ve **حمقى**’nın **حمق**’ın cem‘i olması gibi. Zeyd el-Hayl dedi:

  كأن الرجال التغلبيين خلقهـا                      قنافذ قفصى علقت بالجنائب

Ve **المقفص**، كمكرم: elleri ve ayakları bağlanan kimse.

Ve **بعير** **قفص**: sıcaktan öldü.

Ve **القافصة**: alçaklar; onda **السين** daha çoktur.

Ve **القافصة**: ayıp sahipleri; el-Hattâbî’den.

Ve **القفص**، بالفتح: çocukların oynadığı bir top (küre). İbn Sîde dedi: Ben ondan emin değilim.

Ve **القفاص**: **الأقفاص** işini yapan kimse.

Ve **أقفاص**: Mısır’da el-Behnesâ amellerinden bir köy; o, **أقفهس**’tir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَفَصَهُ
1 قَفَصَهُ ذ , (S, M, A, Msb, K,) aor. قَفُصَ , (TK,) inf. n. قَفْصٌ, (M, TA,) He collected it, gathered it, or put it, together; namely, a thing: (M, Msb:) or he put, or brought, one part, or parts, thereof near to another, or others: (K:) or he collected it, gathered it, or put it, together, and connected, or conjoined, one part, or parts, thereof with another, or others. (Jm, TA.) ― -b2- He collected, or put, together his legs; namely, those of a beast of carriage: (Msb:) or he tied, or bound, his legs, and collected, or put, them together; namely, those of an antelope; (AA, A 'Obeyd, M, A, K;) and those of a beast of carriage; as also ↓ قفّصهُ. (L.) ― -b3- He tied it, (namely, the يَعْسُوب, K, i. e., the male bee, TA,) in the hive, with a thread, that it might not go forth. (K.)

2 قَفَّصَ see 1.

اقفص
4 اقفص ذ He (a man, TA) had a cage, or coop, (قَفَص,) of birds. (K.)

5 تَقَفَّصَ see 6.

تقافص
6 تقافص ذ It (a thing, M, A, meaning anything, TA) was, or became, complicated, or confused; [either properly, as when said of a cage or the like; or tropically, as when said of an affair of the mind;] (M, A, K, TA;) as also ↓ تقفّص: (TA:) or the latter signifies it was, or became, collected, gathered, or put, together. (IF, K, TA.)

قَفْصٌ
قَفْصٌ ذ : see what next follows.

قُفْصٌ
قُفْصٌ ذ : see what next follows.

قَفَصٌ
قَفَصٌ ذ A cage, coop, or place of confinement, (A, K,) or thing made of canes or reeds, or of wood, (M, TA,) [or of palm-sticks, &c.,] for a bird or birds: (S, M, A, K:) said by some to be an arabicized word [from the Persian قَفَسٌ]: by others, to be Arabic, from قَفَصَهُ in the first of the senses explained above: (Msb:) pl. أَقْفَاصٌ. (S, A, Msb.) ― -b2- [It is also applied to The cageformed structure of the bones of the thorax: (see ظَرِبَانٌ:) and is used in this sense in the present day.] ― -b3- Also, A certain implement for seedproduce; (K;) or a thing composed of two curved pieces of wood between which is a net; (M, L;) upon which wheat is conveyed to the heap where it is trodden out. (M, L, K.) ― -b4- فِى قَفَصٍ مِنَ المَلَائِكَةِ, (M, Msb,) or قَفَضٍ مِنَ النُّورِ, (M,) or من الملائكة ↓ فى قُفْصٍ, or قُفْصٍ من النور, [so in several copies of the K, but accord. to the TA, من النور ↓ قَفْصٍ, being there said to be in the former case with damm, and in the latter with fet-h,] and قَفَصٍ, (K,) occurring in a trad., (M, Msb, K,) means, (assumed tropical:) In an assemblage of angels: (Msb:) or in a confused assemblage of angels: and in a confused mixture of light. (M, Sgh, K.)

قَفَّاصٌ
قَفَّاصٌ ذ A maker of cages or coops. (TA.)

رجُلٌ مُقْفِصٌ طَيْرًا
رجُلٌ مُقْفِصٌ طَيْرًا ذ A man having a cage, or coop, of birds. (TA, from a trad.)

مُقَفَّصٌ
مُقَفَّصٌ ذ [in the L, and TA without any syll. signs: but in the latter said to be like مكرم, by which is generally meant مُكْرَمٌ: in the L, however, it is mentioned after قَفَّصَ الظَّبْىَ as meaning “ he tied, or bound, the legs of the antelope: ” and this indicates that it is as I have written it:] Having his arms and legs, or fore legs and hind legs, tied, or bound. (L, TA.) ― -b2- ثَوْبٌ مُقَفَّصٌ A garment, or piece of cloth, marked with lines in the form of a قَفَص. (K.)

##### Türkçe

قَفَصَهُ
1 **قَفَصَهُ** ذ , (S, M, A, Msb, K,) muzâri‘i **قَفُصَ** , (TK,) mastar ismi **قَفْصٌ**, (M, TA,) Onu topladı, bir araya getirdi, yahut bir araya koydu; yani bir şeyi: (M, Msb:) yahut onun bir parçasını veya parçalarını diğerine veya diğerlerine yaklaştırarak koydu yahut getirdi: (K:) yahut onu topladı, bir araya getirdi, yahut bir araya koydu ve onun bir parçasını veya parçalarını diğerine veya diğerlerine bağladı yahut bitiştirdi. (Jm, TA.) ― -b2- Binek hayvanının bacaklarını topladı yahut bir araya koydu: (Msb:) yahut onun bacaklarını bağladı yahut bağladı ve onları topladı yahut bir araya koydu; yani bir ceylanın; (AA, A 'Obeyd, M, A, K;) ve binek hayvanının; bunun gibi ↓ **قفّصهُ**. (L.) ― -b3- Onu, (yani **يَعْسُوب**, K, yani erkek arı, TA,) kovanda, dışarı çıkmaması için, bir iplikle bağladı. (K.)

2 **قَفَّصَ**: 1’e bak.

اقفص
4 **اقفص** ذ O (bir adam, TA) kuşların bir kafesine yahut kümesine, (**قَفَص,**) sahip oldu. (K.)

5 **تَقَفَّصَ**: 6’ya bak.

تقافص
6 **تقافص** ذ O (bir şey, M, A, yani herhangi bir şey, TA) karmaşıklaştı yahut karıştı; [ya hakikaten, kafes veya benzeri hakkında söylendiği gibi; yahut mecazen, zihnin bir işi hakkında söylendiği gibi;] (M, A, K, TA;) bunun gibi ↓ **تقفّص**: (TA:) yahut ikincisi, toplandı, bir araya getirildi, yahut bir araya konuldu, demektir. (IF, K, TA.)

قَفْصٌ
**قَفْصٌ** ذ : hemen sonra gelen şeye bak.

قُفْصٌ
**قُفْصٌ** ذ : hemen sonra gelen şeye bak.

قَفَصٌ
**قَفَصٌ** ذ Bir kafes, kümes, yahut hapis yeri, (A, K,) yahut kamışlardan veya sazlardan, yahut ağaçtan yapılmış şey, (M, TA,) [yahut hurma çubuklarından vb.,] bir kuş yahut kuşlar için: (S, M, A, K:) bazılarınca Arapçalaştırılmış bir kelime olduğu söylenmiştir [Farsça **قَفَسٌ**’den]: başkalarınca ise Arapça olduğu, yukarıda açıklanan mânâların birincisinde **قَفَصَهُ**’den geldiği (Msb:) çoğulu **أَقْفَاصٌ**. (S, A, Msb.) ― -b2- [Ayrıca göğüs kafesinin kemiklerinin kafes-şekilli yapısına da uygulanır: (**ظَرِبَانٌ**’a bak:) ve bu mânâda günümüzde kullanılır.] ― -b3- Ayrıca, tohum mahsulü için belirli bir âlet; (K;) yahut aralarında bir ağ bulunan iki eğri ağaç parçasından oluşan bir şey; (M, L;) bunun üzerinde buğday, harman dövülen yığına taşınır. (M, L, K.) ― -b4- **فِى قَفَصٍ مِنَ المَلَائِكَةِ**, (M, Msb,) yahut **قَفَضٍ مِنَ النُّورِ**, (M,) yahut من الملائكة ↓ **فى قُفْصٍ**, yahut **قُفْصٍ من النور**, [K’nin birkaç nüshasında böyle; fakat TA’ya göre, **من النور** ↓ **قَفْصٍ**, orada denildiğine göre birinci durumda damme ile, ikinci durumda fetha ile,] ve **قَفَصٍ**, (K,) bir hadiste vârid olup, (M, Msb, K,) şu mânâya gelir: (mecaz kabul edilerek:) Meleklerden bir topluluk içinde: (Msb:) yahut meleklerden karışık bir topluluk içinde: ve ışığın karışık bir karışımı içinde. (M, Sgh, K.)

قَفَّاصٌ
**قَفَّاصٌ** ذ Kafes yahut kümes yapan kimse. (TA.)

رجُلٌ مُقْفِصٌ طَيْرًا
**رجُلٌ مُقْفِصٌ طَيْرًا** ذ Kuşların bir kafesine yahut kümesine sahip bir adam. (TA, bir hadisten.)

مُقَفَّصٌ
**مُقَفَّصٌ** ذ [L’de ve TA’da hiçbir hece harekesi olmaksızın: fakat ikincisinde **مكرم** gibi olduğu söylenmiştir; bununla genellikle **مُكْرَمٌ** kastedilir: ancak L’de, **قَفَّصَ الظَّبْىَ**’dan sonra “ceylanın bacaklarını bağladı yahut bağladı” mânâsında zikredilmiştir: ve bu, onu benim yazdığım gibi olduğunu gösterir:] Kolları ve bacakları, yahut ön ayakları ve arka ayakları bağlanmış yahut bağlanmış olan. (L, TA.) ― -b2- **ثَوْبٌ مُقَفَّصٌ** Bir **قَفَص** şeklinde çizgilerle işaretlenmiş bir elbise yahut kumaş parçası. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَفَصَ
قَفَصَ U ( n. ac. قَفْص 1 ),
a.  Collected; brought, put together; connected, conjoined; grouped.

b.  Bound the feet of.

قَفِصَ
قَفِصَ A ( n. ac. قَفَص 4 ),
a.  Was nimble, brisk &c.

b.  Was chilled, numbed.

قَفَّصَ
قَفَّصَ II ,
a.  see I (b) .

b.  [ coll. ], Caged; put in a coop.

أَقْفَصَ
أَقْفَصَ IV ,
a.  Had a cage or coop of birds.

تَقَفَّصَ
تَقَفَّصَ V ,
a.  Was collected, put together; rolled himself up.

b.  see VI .

تَقَاْفَصَ
تَقَاْفَصَ VI ,
a.  Was confused, entangled, intricate.

قَفْص
قَفْص 1 ,
a.  Made of net; reticular, reticulate, retiform.

b.  see 4 (b) .

قُفْص
قُفْص 3 ,
a.  see 1 (a) &  4 ( b ).

قَفَص
قَفَص 4 , ( pl. أَقْفَاْص 38 ),
a.  Cage; coop.

b.  Assemblage; confused mixture.

c.  see 1 (a) .

قَفِص
قَفِص 5 ,
a.  Benumbed.

b.  Shrinking.

قَاْفِصَة
قَاْفِصَة 21t , ( pl. قَوَاْفِصُ 41 ),
a.  High, lofty ( hill ).

قَفَّاْص
قَفَّاْص 28 ,
a.  Cagemaker.

قَفَّصَ
N. P. قَفَّصَ II ,
a.  Bound, tied.

b.  Striped, checked ( garment ).

c.  [ coll. ], Caged; cooped.

قُفْصُل
قُفْصُل
a.  Lion.

##### Türkçe

**قَفَصَ**
**قَفَصَ** U ( n. ac. **قَفْص** 1 ),
a. Topladı; bir araya getirdi, koydu; bağladı, bitiştirdi; grupladı.

b. Ayaklarını bağladı.

**قَفِصَ**
**قَفِصَ** A ( n. ac. **قَفَص** 4 ),
a. Çevik, atik vb. oldu.

b. Üşüdü, uyuştu.

**قَفَّصَ**
**قَفَّصَ** II ,
a. I (b)’ye bak.

b. [ topl. ], Kafese koydu; kümese koydu.

**أَقْفَصَ**
**أَقْفَصَ** IV ,
a. Kuşlar için bir kafesi veya kümesi vardı.

**تَقَفَّصَ**
**تَقَفَّصَ** V ,
a. Toplandı, bir araya getirildi; kendini yuvarlayıp topladı.

b. VI’ya bak.

**تَقَاْفَصَ**
**تَقَاْفَصَ** VI ,
a. Karışık oldu, dolaştı; girift oldu.

**قَفْص**
**قَفْص** 1 ,
a. Ağdan yapılmış; ağsı, ağ gibi; ağ biçimli.

b. 4 (b)’ye bak.

**قُفْص**
**قُفْص** 3 ,
a. 1 (a) ve 4 ( b )’ye bak.

**قَفَص**
**قَفَص** 4 , ( pl. **أَقْفَاْص** 38 ),
a. Kafes; kümes.

b. Topluluk; karışık karışım.

c. 1 (a)’ya bak.

**قَفِص**
**قَفِص** 5 ,
a. Uyuşmuş.

b. Büzülen.

**قَاْفِصَة**
**قَاْفِصَة** 21t , ( pl. **قَوَاْفِصُ** 41 ),
a. Yüksek, yüce (tepe).

**قَفَّاْص**
**قَفَّاْص** 28 ,
a. Kafesçi.

**قَفَّصَ**
N. P. **قَفَّصَ** II ,
a. Bağladı, bağlayıp tuttu.

b. Çizgili, kareli (giysi).

c. [ topl. ], Kafese koydu; kümese koydu.

**قُفْصُل**
**قُفْصُل**
a. Aslan.
