# قفص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%81%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قفص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قفص

القَفْصُ: الخفّة والنشاطُ والوَثْبُ، قَفَصَ يَقْفِصُ قَفْصاً وقَفِصَ قَفَصاً، فهو قَفِصٌ، والقَبْصُ نحوه. والقَفِصُ: النشيط. والقُفَاصُ: الوَعِلُ لوثَبانِه. وقَفِصَ الفرسُ قَفَصاً: لم يُخْرِجْ كلَّ ما عنده من العَدْوِ. والقَفِصُ: المُتَقبِّض. وفرسٌ قَفِصٌ، وهو المتقبض الذي لا يُخْرِج كلَّ ما عنده، يقال: جَرَى قَفِصاً؛ قال ابن مقبل : جَرَى قَفِصاً، وارْتَدّ من أَسْرِ صُلْبِه
إِلى مَوْضعٍ من سَرْجِه، غيرَ أَحْدَبِ
أَي يَرْجِعُ بعضُه إِلى بعض لقَفَصِه وليس من الحدَب. وقَفِصَ قَفَصاً، فهو قَفِصٌ: تقَبَّض وتَشَنَّجَ من البرد، وكذلك كل ما شَنِجَ؛ عن اللحياني؛ قال زيد الخيل:
كأَنّ الرِّجالَ التَّغْلَبيّين، خَلْفَها،
قَنافذُ قَفْصَى عُلِّقَتْ بالجَنائِب
قَفْصَى جمع قَفِصٍ مثل جَرِب وجَرْبى وحَمِقٍ وحَمْقَى. والقَفَص: مصدر قَفِصَت أَصابِعُه من البرد يَبِسَت. وقَفَصَ الشيءَ قَفْصاً: جمَعَه. وقَفَّصَ الظَبْيَ: شدَّ قوائمه وجمَعَها. وفي حديث أَبي جرير: حَجَجْت فلَقِيَني رجل مُقَفِّصٌ ظَبْياً فاتَّبَعْتُه فذَبَحْتُه وأَنا ناسٍ لإِحْرامي؛ المقَفَّصُ: الذي شُدَّت يداه ورِجْلاه، مأْخوذ من القَفَصِ الذي يُحْبَسُ فيه الطيرُ. والقَفِصُ: المُتَقَبض بعضُه إِلى بعض. الأَصمعي: أَصْبَحَ الجرادُ قَفِصاً إِذا أَصابَه البرْدُ فلم يستطع أَن يَطِيرَ. والقُفَاصُ: داء يصيب الدوابّ فَتَيْبَسُ قوائمها.
وتقافَصَ الشيء: اشْتَبَك. والقَفَصُ: واحدُ الأَقْفاصِ التي للطير. والقَفَصُ: شيء يُتَّخذُ من قصب أَو خشَبٍ للطير. والقَفَصُ: خشبتان مَحْنُوّتان بين أَحْنائِهما شبَكةٌ يُنْقَل بها البُرُّ إِلى الكُدْسِ. وفي الحديث: في قُفْصٍ من الملائكة أَو قَفْصٍ من النور، وهو المُشْتَبِك المتَداخِل. والقَفِيصة: حَدِيدة من أَداة الحَرّاث.
وبَعيرٌ قَفِصٌ: مات من حَرٍّ. وقَفِصَ الرجل قَفَصاً: أَكل التمر وشرِبَ عليه النَّبيذ فوَجَد لذلك حرارة في حَلْقِه وحُموضةً في معدته. قال أَبو عوْن الحِرْمازِيّ: إِن الرجل إِذا أَكل التمر وشرِبَ عليه الماء قَفِصَ، وهو أَن يُصِيبَه القَفَصُ، وهو حرارةٌ في حَلْقِه وحُموضةٌ في معدته. وقال الفراء: قالت الدُّبَيرِيّة قَفِصَ وقَبِصَ، بالفاء والباء، إِذا عَرِبَتْ معدته.
والقُفْصُ: قوم في جَبَل من جبال كِرْمان، وفي التهذيب: القُفْصُ جيلٌ من الناس مُتَلَصِّصُون في نواحي كِرْمان أَصحاب مِراسٍ في الحرْب. وقَفُوصٌ: بَلدٌ يُجْلَب منه العُود؛ قال عدي بن زيد:
يَنْفَحُ مِنْ أَرْدانِها المِسْكُ والـ
ـهِنْدِيُّ والغَلْوَى، ولُبْنى قَفُوصْ
وفي حديث أَبي هريرة: وأَن تَعْلوَ التُّحُوتُ الوُعُولَ، قيل: وما التحُوتُ؟ قال: بيوتُ القافِصَةِ يُرْفَعُون فوق صالحيهم؛ القافصةُ اللئام، والسين فيه أَكثر، قال الخطابي: ويحتمل أَن يكون أَراد بالقافصة ذوي العيوب من قولهم أَصبح فلان قَفِصاً إِذا فسدت معدته وطبيعته. والقَفْصُ: القُلَة التي يُلْعَبُ بها، قال: ولست منها على ثقة.

### Türkçe

**القَفْصُ**: hafiflik, canlılık ve sıçrayış; **قَفَصَ يَقْفِصُ قَفْصاً**
ve **قَفِصَ قَفَصاً**; o hâlde o **قَفِصٌ**’tir; **القَبْصُ** da onun gibidir. **القَفِصُ**: çevik olan.
**القُفَاصُ**: sıçrayışından dolayı dağ keçisi. Ve **قَفِصَ الفرسُ قَفَصاً**: koşudan, yanında olanın hepsini çıkarmadı. Ve **القَفِصُ**: büzülen. Ve **فرسٌ قَفِصٌ**: o, büzülen, yanında olanın hepsini çıkarmayan; denir ki: **جَرَى قَفِصاً**; İbn Mukbil dedi:
جَرَى قَفِصاً، وارْتَدّ من أَسْرِ صُلْبِه
إِلى مَوْضعٍ من سَرْجِه، غيرَ أَحْدَبِ
Yani: **لقَفَصِه**’den dolayı onun bir kısmı bir kısmına döner; kamburluktan değildir. Ve **قَفِصَ قَفَصاً**,
o hâlde o **قَفِصٌ**’tir: soğuktan büzüldü ve kasıldı; ve aynı şekilde kasılan her şey; Lihyânî’den; Zeyd el-Hayl dedi:
كأَنّ الرِّجالَ التَّغْلَبيّين، خَلْفَها،
قَنافذُ قَفْصَى عُلِّقَتْ بالجَنائِب
**قَفْصَى**: **قَفِصٍ**’in çoğuludur; **جَرِب** ve **جَرْبى** ve **حَمِقٍ** ve **حَمْقَى** gibi. Ve **القَفَص**: **قَفِصَت أَصابِعُه من البرد**’in mastarıdır; kurudular. Ve **قَفَصَ الشيءَ قَفْصاً**: onu topladı.
Ve **قَفَّصَ الظَبْيَ**: onun ayaklarını bağladı ve onları topladı. Ve Ebû Cerîr’in hadisinde: “Haccettim; derken bir adam bana **مُقَفِّصٌ ظَبْياً** olarak rastladı; ben de onu izledim; sonra onu boğazladım, ihramımı unutmuş olduğum hâlde”; **المقَفَّصُ**: elleri ve ayakları bağlanmış olan; kuşun içinde hapsedildiği **القَفَصِ**’ten alınmıştır. Ve **القَفِصُ**: bir kısmı bir kısmına büzülen. Asma‘î: çekirge sabahladığında **قَفِصاً** olur; soğuk ona isabet ettiğinde, uçamaz. Ve **القُفَاصُ**: binek hayvanlarına isabet eden bir hastalık; böylece ayakları kurur.
Ve **تقافَصَ الشيء**: birbirine geçti. Ve **القَفَصُ**: kuş için olan **الأَقْفاصِ**’ın bir tanesidir.
Ve **القَفَصُ**: kuş için kamıştan yahut ağaçtan yapılan bir şeydir. Ve **القَفَصُ**: iki eğilmiş tahta; iki eğriliğin arasında bir ağ vardır; onunla buğday yığına taşınır. Ve hadiste: “meleklerden bir **قُفْصٍ** içinde yahut nurdan bir **قَفْصٍ** içinde”; o, birbirine geçmiş, iç içe girmiş olandır. Ve **القَفِيصة**: çiftçi aletinden bir demir parçası.
Ve **بَعيرٌ قَفِصٌ**: sıcaktan öldü. Ve **قَفِصَ الرجل قَفَصاً**: hurma yedi ve onun üzerine nebîz içti; bunun sebebiyle boğazında bir hararet ve midesinde bir ekşilik buldu. Ebû Avn el-Hirmâzî dedi: “Şüphesiz adam hurma yiyip onun üzerine su içtiğinde **قَفِصَ** olur; o da ona **القَفَصُ**’un isabet etmesidir; o, boğazında bir hararet ve midesinde bir ekşiliktir.” Ferrâ dedi: Dubeyriyye, **قَفِصَ** ve **قَبِصَ** dedi; **بالفاء والباء**; midesi bozulduğunda.
Ve **القُفْصُ**: Kirman dağlarından bir dağda bir kavim; ve Tehzîb’de: **القُفْصُ** insanlardan bir nesildir; Kirman yörelerinde hırsızlık edenler; savaşta bir beceri sahipleri.
Ve **قَفُوصٌ**: udun getirildiği bir belde; Adî b. Zeyd dedi:
يَنْفَحُ مِنْ أَرْدانِها المِسْكُ والـ
ـهِنْدِيُّ والغَلْوَى، ولُبْنى قَفُوصْ
Ve Ebû Hureyre’nin hadisinde: “Ve **التُّحُوتُ**’un **الوُعُولَ**’a yükselmesi”; denildi ki: **التحُوتُ** nedir? Dedi: “**القافِصَةِ**’nin evleridir; salihlerinin üstüne yükseltilirler”; **القافصةُ**: alçak kimseler; onda **السين** daha çoktur. Hattâbî dedi: ve muhtemeldir ki **القافصة** ile ayıplı olanları kastetti; “Falanca **قَفِصاً** sabahladı” sözlerinden; midesi ve tabiatı bozulduğunda.
Ve **القَفْصُ**: onunla oynanan **القُلَة**; dedi ki: ve ben bundan emin değilim.
