# قفع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%81%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قفع

قَفِعَ قَفَعاً وتَقَفَّعَ وانْقَفَعَ؛ قال:
حَوْزَها من عَقبٍ إِلى ضَبُعْ
في ذَنَبانٍ ويَبِيسٍ مُنْقَفِعْ،
وفي رُفُوضِ كَلإٍ غيرِ قَشِعْ
والقَفَعُ: انْزِواء أَعالي الأُذن وأَسافِلِها كأَنما أَصابتها نار فانْزَوَتْ، وأُذُنٌ قَفْعاء، وكذلك الرِّجْلُ إِذا ارتدَّت أَصابعها إِلى القدم فَتَزَوَّتْ عِلّةً أَو خِلْقةً، ورِجْلٌ قَفْعاءُ، وقد قَفِعَتْ قَفَعاً. يقال: رجُل أَقْفَعُ وامرأَة قَفْعاءُ بيِّنةُ القَفَعِ. وقَفَّعَ البَرْدُ أَصابِعَه: أَيْبَسَها وقَبَّضَها، وبذلك سمي المُقَفَّعُ؛ ورجل أَقْفَعُ وامرأَة قَفْعاءُ وقوم قُفْعُ الأصابع ورجل مُقَفَّعُ اليدين. ونظر أَعرابي إِلى قُنْفُذةٍ وقد تقبضت فقال: أَتُرى البرد قَفَّعَها؟ أَي قَبَّضَها.
والقُفاعُ: داءٌ تَشَنَّجُ منه الأَصابع، وقد تَقَفَّعَت هي. والمِقْفَعةُ: خشبة تضرب بها الأَصابع. وفي حديث القاسم بن مُخَيْمِرةَ: أَنّ غُلاماً مرّ به فَعَبَث به فتناوله القاسِمُ بمِقْفَعةٍ قَفْعةً شديدةً أَي ضربه؛ المِقْفَعةُ: خشبة يضرب بها الأَصابع؛ قال ابن الأَثير: وهو من قَفَعَه عما أَراد إِذا صرفه عنه. يقال قَفَعْتُه عما أَراد إِذا مَنَعْتَه فانْقَفَعَ انقِفاعاً.
والقَفْعُ: نبت. والقُفّاعُ: نبات مُتَقَفِّعٌ كأَنه قُرُونٌ صَلابةً إِذا يَبِسَ؛ قال الأَزهري: يقال له كَفُّ الكلْبِ. والقَفْعاءُ: حَشِيشةٌ ضعيفة خَوّارةٌ وهي من أَحرار البُقُولِ، وقيل: هي شجرة تنبت فيها حَلَقٌ كحَلَقِ الخَواتِيمِ إِلا أَنها لا تلتقي، تكون كذلك ما دامت رَطْبة، فإِذا يَبِسَت سقط ذلك عنها؛ قال كعب بن زهير يصف الدُّرُوعَ: بِيضٌ سَوابِغُ قد شُكَّتْ لها حَلَقٌ،
كأَنَّه حَلَقُ القَفْعاء مَجْدُولُ
والقَفْعاءُ: شجر. قال أَبو حنيفة: القَفْعاءُ شجرة خضراء ما دامت رَطْبةً، وهي قُضْبانٌ قِصارٌ تخرج من أَصل واحد لازمة للأَرض ولها وريق صغير؛ قال زهير:
جُونيَّة كَحصاةِ القَسْمِ، مَرْتَعُها
بالسِّيّ،ما تُنْبتُ القَفْعاءُ والحَسَكُ
قال الأَزهري: القَفْعاءُ من أَحْرارِ البُقُولِ رأَيتها في البادية ولها نَوْرٌ أَحمر وذكرها زهير في شعره فقال: جُونِيَّة؛ قال الليث: القَفْعاءُ حشيشةٌ خَوّارةٌ من نبات الربيع خَشْناء الورَقِ، لها نَور أَحمر مثل شَرَرِ النار، وورَقُها تَراها مُسْتَعْلِياتٍ من فوق وثمرها مُقَفَّعٌ من تحت؛ وقال بعض الرواة: القَفْعاء من أَحرار البقول تنبت مُسْلَنْطِحةً، ورقها مثل ورق اليَنْبُوتِ وقد تَفَقَّعَتْ هي، والقَيْفُوعُ نحوها، وقيل: القَيْفُوعُ نِبْتةٌ ذات ثمرة في قرونٍ، وهي ذاتُ ورق وغِصنَةٍ تنبُتُ بكل مكان.
وشاة قَفْعاءُ: وهي القصِيرةُ الذنب وقد قَفِعَتْ قَفَعاً، وكَبْشٌ أَقْفَعُ، وهنّ الكِباشُ القُفْعُ؛؛ قال الشاعر:
إِنَّ وَجَدْنا العِيسَ خَيراً بَقِيّةً
من القُفْعِ أَذْناباً، إِذا ما اقْشَعَرَّتِ
قال الأَزهريّ: كأَنه أَراد بالقُفْع أَذناباً المِعْزَى لأَنها تَقْشَعِرُّ إِذا صَرِدَتْ، وأَما الضأْنُ فإِنها لا تَقْشَعِرُّ من الصَّرَدِ. والقَفْعاءُ: الفَيْشَلةُ.
والقَفْعُ: جُنَنٌ كالمَكابِّ من خشب يدخل تحتها الرجال إِذا مشوا إِلى الحُصونِ في الحرب؛ قال الأَزهري: هي الدّبّاباتُ التي يُقاتَلُ تحتها، واحدتها قَفْعةٌ. والقَفْعُ: ضَبْرٌ تُتَّخَذُ من خشَبٍ يمشي بها الرجالُ إِلى الحُصونِ في الحرب يدخل تحتها الرجال.
والقُفّاعةُ: مِصْيَدةٌ للصيْدِ، قال ابن دري: ولا أَحسبها عربية. والقَفعاتُ: الدُّوّاراتُ التي يجعل فيها الدّهّانون السِّمْسِمَ المطحون يضعون بعضه على بعض ثم يَضْغَطُونَه حتى يَسِيل منه الدهن. والقَفَعةُ: جماعةُ الجرادِ. وفي حديث عمر: أَنه ذكر عنده الجراد فقال: لَيْتَ عندنا منه قَفْعةً أَو قَفْعَتَيْن؛ القَفْعةُ: هو هذا الشبيه بالزَّبِيل، وقال الأَزهري: هو شيء كالقفة يتخذ واسعَ الأَسفل ضَيِّقَ الأَعلى، حَشْوُها مكانَ الحلفاءِ عَراجِينُ تُدَقُّ، وظاهرها خُوص على عمَلِ سِلالِ الخوص. وفي المحكم: القَفْعةُ هَنةٌ تُتَّخَذُ من خوص تشبه الزَّبِيلَ ليس بالكبير، لا عُرى لها، يُجْنى فيها الثمر ونحوه وتسمى بالعِراق القُفّة. وقال ابن الأَعرابي: القُفْعُ القِفافُ، واحدتها قَفْعةٌ. وقال محمد بن يحيى: القَفْعةُ الجُلّة بلغة اليمن يحمل فيها القطن. ويقال: أَقْفِعْ هذا أَي أَوْعِه
قال: ورجل قَفّاع لماله إِذا كان لا يُنْفِقُه، ولا يبالي ما وقع في قَفْعَتِه أَي في وِعائِه.
وحكى الأَزهري عن الليث: يقال أَحمر قُفاعِيّ، وهو الأَحمر الذي يَتَقَشَّر أَنفه من شدة حُمْرته، وقال: لم أَسمع أَحمر قُفاعِيّ، القاف قبل الفاء، لغير الليث، والمعْروفُ في باب تأْكيد صفة الألوان أَصفر فاقعٌ وقُفاعِيٌّ، وقد ذكر في موضعه.

### Türkçe

**قَفِعَ** **قَفَعاً** ve **تَقَفَّعَ** ve **انْقَفَعَ**; dedi ki:
**حَوْزَها من عَقبٍ إِلى ضَبُعْ**
**في ذَنَبانٍ ويَبِيسٍ مُنْقَفِعْ،**
**وفي رُفُوضِ كَلإٍ غيرِ قَشِعْ**

Ve **القَفَعُ**: kulağın üst kısımlarının ve alt kısımlarının, sanki ona ateş isabet etmiş de büzülmüş gibi, içe çekilmesidir; ve **أُذُنٌ قَفْعاء**; ve aynı şekilde, parmakları ayağa doğru geri dönüp de bir hastalıkla yahut yaratılışça büzülürse, ayak (da böyledir); ve **رِجْلٌ قَفْعاءُ**; ve gerçekten **قَفِعَتْ قَفَعاً**. Denir: **رجُل أَقْفَعُ** ve **امرأَة قَفْعاءُ**; **بيِّنةُ القَفَعِ** (yani **القَفَعِ**’i açık olan). Ve **قَفَّعَ البَرْدُ أَصابِعَه**: yani onları kuruttu ve onları büzdü; ve bununla **المُقَفَّعُ** adlandırıldı; ve **رجل أَقْفَعُ** ve **امرأَة قَفْعاءُ** ve **قوم قُفْعُ الأصابع** ve **رجل مُقَفَّعُ اليدين**. Bir bedevî, büzülmüş bir kirpiye (**قُنْفُذةٍ**) baktı da dedi: “Görüyor musun, soğuk (**البرد**) onu **قَفَّعَ** etti mi?” yani onu **قَبَّضَ** etti.

Ve **القُفاعُ**: parmakların ondan dolayı kasıldığı bir hastalıktır; ve (parmaklar) kendileri de gerçekten **تَقَفَّعَت**.

Ve **المِقْفَعةُ**: parmakların onunla vurulduğu bir tahta. Ve **القاسم بن مُخَيْمِرةَ** hadîsinde: bir oğlan onun yanından geçti de onunla oynadı; bunun üzerine **القاسِمُ** onu bir **مِقْفَعةٍ** ile şiddetli bir **قَفْعةً** ile aldı; yani onu vurdu; **المِقْفَعةُ**: parmakların onunla vurulduğu bir tahta; **ابن الأَثير** dedi ki: Bu, “onu istediğinden **قَفَعَه** etti” (yani onu ondan çevirdi) sözündendir. Denir: “Onu istediğinden **قَفَعْتُه**” yani onu men ettim; böylece o da **انْقَفَعَ انقِفاعاً**.

Ve **القَفْعُ**: bir bitkidir. Ve **القُفّاعُ**: kuruduğu zaman sertlikçe sanki boynuzlar gibi olan, **مُتَقَفِّعٌ** bir bitkidir; **الأَزهري** dedi ki: Ona **كَفُّ الكلْبِ** denir. Ve **القَفْعاءُ**: zayıf, gevşek bir ottur; ve o, **أَحرار البُقُولِ**’dendir; ve denildi ki: O, içinde yüzük halkaları gibi halkalar biten bir ağaçtır; ancak onlar birleşmez; yaş kaldığı müddetçe böyle olur; kuruduğu zaman o (halkalar) ondan düşer; **كعب بن زهير** zırhları vasfederek dedi:
**بِيضٌ سَوابِغُ قد شُكَّتْ لها حَلَقٌ،**
**كأَنَّه حَلَقُ القَفْعاء مَجْدُولُ**

Ve **القَفْعاءُ**: bir ağaçtır. **أَبو حنيفة** dedi ki: **القَفْعاءُ** yaş kaldığı müddetçe yeşil bir ağaçtır; ve o, tek bir kökten çıkan, yere yapışık kısa dallardır; ve onun küçük yaprakçığı vardır; **زهير** dedi ki:
**جُونيَّة كَحصاةِ القَسْمِ، مَرْتَعُها**
**بالسِّيّ،ما تُنْبتُ القَفْعاءُ والحَسَكُ**

**الأَزهري** dedi ki: **القَفْعاءُ** **أَحْرارِ البُقُولِ**’dendir; onu çölde gördüm; ve onun kırmızı çiçeği (**نَوْرٌ**) vardır; ve **زهير** onu şiirinde zikretti de “**جُونِيَّة**” dedi; **الليث** dedi ki: **القَفْعاءُ** bahar bitkilerinden, yaprağı kaba, gevşek bir ottur; onun ateş kıvılcımı gibi kırmızı bir çiçeği vardır; ve yaprağını üst taraftan yükselmiş görürsün; ve meyvesi alt taraftan **مُقَفَّعٌ**’dır; ve bazı râviler dedi ki: **القَفْعاء** **أَحرار البقول**’dendir; yayvan olarak biter; yaprağı **اليَنْبُوتِ** yaprağı gibidir; ve kendisi de gerçekten **تَفَقَّعَتْ**; ve **القَيْفُوعُ** onun gibidir; ve denildi ki: **القَيْفُوعُ** boynuzlar içinde meyvesi olan bir bitkiciktir; ve o, yaprak ve dal sahibidir; her yerde biter.

Ve **شاة قَفْعاءُ**: o, kuyruğu kısa olandır; ve gerçekten **قَفِعَتْ قَفَعاً**; ve **كَبْشٌ أَقْفَعُ**; ve onlar **الكِباشُ القُفْعُ**’dur; şair dedi ki:
**إِنَّ وَجَدْنا العِيسَ خَيراً بَقِيّةً**
**من القُفْعِ أَذْناباً، إِذا ما اقْشَعَرَّتِ**

**الأَزهريّ** dedi ki: Sanki **القُفْع** ile keçilerin (**المِعْزَى**) kuyruklarını kastetti; çünkü onlar üşüdükleri zaman (**صَرِدَتْ**) ürperirler (**تَقْشَعِرُّ**); koyun (**الضأْنُ**) ise soğuktan (**الصَّرَدِ**) ürpermez.

Ve **القَفْعاءُ**: **الفَيْشَلةُ**.

Ve **القَفْعُ**: savaşta kalelere yürüdüklerinde erkeklerin altına girdikleri, ağaçtan, kapaklar gibi siperlerdir (**جُنَنٌ كالمَكابِّ**); **الأَزهري** dedi ki: Onlar, altında savaşılan **الدّبّاباتُ**tır; tekili **قَفْعةٌ**’dır. Ve **القَفْعُ**: ağaçtan yapılan bir siper (**ضَبْرٌ**)dir; erkekler onunla savaşta kalelere yürür; erkekler onun altına girer.

Ve **القُفّاعةُ**: av için bir tuzaktır; **ابن دري** dedi ki: Onun Arapça olduğunu sanmıyorum.

Ve **القَفعاتُ**: yağcıların öğütülmüş susamı (**السِّمْسِمَ**) içine koydukları, bir kısmını bir kısmı üzerine koyup sonra ondan yağ akıncaya kadar sıktıkları yuvarlak kaplardır (**الدُّوّاراتُ**).

Ve **القَفَعةُ**: çekirge topluluğudur. **عمر** hadîsinde: yanında çekirge anıldı da dedi ki: “Keşke yanımızda ondan bir **قَفْعةً** yahut iki **قَفْعَتَيْن** olsaydı”; **القَفْعةُ**: **الزَّبِيل**e benzeyen bu şeydir; **الأَزهري** dedi ki: O, altı geniş, üstü dar olarak yapılan, sepet gibi bir şeydir; iç dolgusunun, **الحلفاءِ** yerine dövülmüş **عَراجِينُ** olduğu; dışının ise hurma yaprağı şeritleriyle (**خُوص**) hurma yaprağı sepetleri yapımı tarzında olduğu (bir şeydir). **المحكم**’de: **القَفْعةُ** hurma yaprağı şeritlerinden yapılan, büyük olmayan, kulpu olmayan, meyve ve benzeri şeylerin toplandığı, **الزَّبِيل**e benzeyen bir şeydir; Irak’ta ona **القُفّة** denir. **ابن الأَعرابي** dedi ki: **القُفْعُ** sepetlerdir (**القِفافُ**); tekili **قَفْعةٌ**’dır. **محمد بن يحيى** dedi ki: **القَفْعةُ** Yemen dilinde, içinde pamuk taşınan çuvaldır (**الجُلّة**).

Ve denir: “**أَقْفِعْ** bunu” yani onu kap içine koy.

Dedi ki: Malına karşı **رجل قَفّاع** (yani malını harcamayan) denir; ve **قَفْعَتِه**’ne, yani kabına (**وِعائِه**) ne düştüğüne aldırmaz.

**الأَزهري** **الليث**’ten nakletti: Denir: **أَحمر قُفاعِيّ**; o, kızıllığının şiddetinden burnu soyulan kırmızıdır; ve dedi ki: **الليث**’ten başkası için, **القاف**’ın **الفاء**’dan önce geldiği **أَحمر قُفاعِيّ** (sözünü) işitmedim; renk sıfatlarını pekiştirme babında bilinen ise **أَصفر فاقعٌ** ve **قُفاعِيٌّ**’dir; ve o, yerinde zikredilmiştir.
