# قفف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%81%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قفف

القفيف، كأمير: يبيس أحرار البقول وذكورها كالجفيف، وأحرار البقول: هو ما يؤكل منها بلا طبخ، وذكورها: ما غلظ منها. وإلى المرارة ما هو، يقال: الإبل فيما شاءت من جفيف وقفيف، نقله الجوهري. قف العشب، قفوفا بالضم يبس وقال الأصمعي: إذا اشتد يبسه، كما في الصحاح. وقف الثوب قفوفا: جف بعد الغسل نقله الجوهري. وقف شعره قفوفا: إذا قام فزعا نقله الجوهري، وقيل: غضبا، وقيل: لهما. وقال الفراء: قف جلده قفوفا، يريد اقشعر، وأنشد:
  وإني لتعـرونـي لـذكـراك قـفة                      كما انتفض العصفور من سبل القطر وقف الصيرفي يقف قفوفا: سرق الدراهم بين أصابعه، فهو قفاف كشداد، نقله الجوهري وفي حديث بعضهم، وضرب مثلا فقال: ذهب قفاف إلى صيرفي بدراهم وهو الذي يسرق الدراهم بكفه عند الانتقاد قال:
  فقف بكفه سبعين مـنـهـا                      من السود المروقة الصلاب وروينا عن عبد الله بن إدريس قال سئل الأعمش عن حديث فامتنع أن يحدث به، فلم يزالوا به حتى استخرجوه منه، فلما حدث به ضرب مثلا، فقال: جاء قفاف إلى صيرفي بدراهم يريه إياها، فوزنها، فوجدها تنقص سبعين درهما، فأنشأ يقول:
  عجبت عجيبة من ذئب سوء                      أصاب فريسة من ليث غاب
  فقف بكفه سبعين مـنـهـا                      تنقاها من السود الصـلاب
  فإن أخدع فقد يخدع ويؤخـذ                      عتيق الطير من جو السحاب نقله ابن ناصر الدين الدمشقي الحافظ في شرح حديث أم زرع. ويقال: أتيته على قفان ذلك، وقافيته: أي على أثره وذكره الجوهري في قفن ومنه حديث عمر رضي الله عنه: أنه قال له حذيفة رضي الله عنه: إنك تستعين بالرجل الفاجر، فقال: إني استعمله لأستعين بقوته، ثم أكون على قفانه. يريد ثم أكون على أثره ومن ورائه، أتتبع أموره، وأبحث عن أخباره.فكفايته واضطلاعه بالعمل ينفعني، ولا تدعه مراقبتي وكلاءة عيني أن يختان وأنشد الأصمعي:
  وما قل عندي المال إلا سترته                      بخيم على قفان ذلك واسـع

  وقال بعضهم: هذا قفانه: أي حينه وأوانه وكذلك ربانه وإبانه. وقيل: قول عمر السابق مأخوذ من قولهم: هو قفان على فلان، وقبان: أي أمين عليه يتحفظ أمره ويحاسبه، ولهذا قيل للميزان الذي يقال له القبان: قبان، كأنه شبه اطلاعه على مجاري أحواله بالأمين المنصوب عليه، لإغنائه مغناه، وسده مسده. وقال الأصمعي: قفان كل شيء: جماعه، واستقصاء معرفته قال أبو عبيد: ولا أحسب هذه الكلمة عربية، إنما أصلها قبان، وقفان: فعال من قولهم في القفا: القفن، ومن جعل النون زائدة فهو فعلان، وذكره الجوهري في ق - ف - ن ثم قال: والنون زائدة، وأهمل ذكره في هذا الموضع، فقوله: بزيادة النون يلزمه ذكره اللفظ في هذا التركيب، لأنه يكون فعلان، وذكر الزمخشري أن وزنه فعال، وقال ابن الأعرابي: هو عربي صحيح لا وضع له في العجمية، فعلى هذا تكون النون فيه زائدة، فإن ما في آخره نون بعد ألف فإن فعلان فيه أكثر من فعال، وأما الأصمعي، فقال: قفان: قبان، بالباء التي بين الفاء والباء. أعربت بإخلاصها فاء، وقد يجوز إخلاصها باء لأن سيبويه قد أطلق ذلك في الباء التي بين الفاء والباء والقفة، مثلثة: رعدة تأخذ من الحمى وقشعريرة عن ابن شميل، ولم يذكر التثليث، وقد قف قفوفا: أرعد واقشعر. وقال النضر: القفة كالقشعريرة، وأصله التقبض والاجتماع، كأن الجلد ينقبض عند الفزع، فيقوم الشعر لذلك. والقفة بالكسر: أول ما يخرج من بطن المولود وهو العقي أيضا، كما في السان. والقفة بالضم: القرعة اليابسة، كما في الصحاح، وقال الليث: كهيئة القرعة تتخذ من الخوص. يقال: شيخ كالقفة، وعجوز كالقفة، وعبارة الصحاح: وربما اتخذ من خوص ونحوه كهيئتها، تجعل فيه المرأة قطنها، وقال غيره: يجتنى فيها من النخل، ويضع فيها النساء غزلهن. وقال الأزهري: تجعل فيها معاليق تعلق بها من رأس الرحل، يضع فيها الراكب زاده، وتكون مقورة ضيقة الرأس. والقفة: القارة هو بالقاف، ووقع في بعض نسخ العباب بالفاء. والقفة: ما ارتفع من الأرض كالقف قال شمر: القف: ما ارتفع من الأرض وغلظ، ولم يبلغ أن يكون جبلا، وفي الصحاح: ما ارتفع من متن الأرض، والجمع قفاف، زاد غيره: وأقفاف، قال امرؤ القيس:
  فلما أجزنا ساحة الحي وانتحى                      بنا بطن خبت ذي قفاف عقنقل وقيل: القف كالغبيط من الأرض، وقيل: هو ما بين النشزين، وهو مكرمة، وقيل: القف: أغلظ من الجرم والحزن. والقفة: الرجل الصغير الجرم، عن الأصمعي. أو القصير القليل اللحم. وقال غيره: هو الضعيف منهم، ويفتح. والقفة: الأرنب عن كراع. والقفة: شيء كالفأس كالقف بلا هاء. والقفة: الشجرة البالية اليابسة وبه فسر الأصمعي قولهم: كبر حتى صار كأنه قفة، كما في الصحاح، ونسبه الصاغاني لابن السكيت، وقال الأزهري: وجائز أن يشبه الشيخ إذا اجتمع خلقه بقفة الخوص. قال الأصمعي: وقد قف قفوفا: إذا انضم بعضه إلى بعض حتى صار كالقفة وأنشد:
  رب عجوز رأسها كالقفه
  تسعى بخف معها هرشفه وروى أبو عبيد: كالكفه.

  وقيس قفة، ممنوعة من الصرف: لقب وهو غير قيس كبة الذي تقدم ذكره في موضعه، قال سيبويه: لا يكون في قفة التنوين، لأنك أردت المعرفة التي أردتها حين قلت: قيس، فلو نونت قفة كان الاسم نكرة، كأنك قلت: قفة معرفة، ثم لصقت قيسا إليها بعد تعريفها. والقف، بالضم: القصير من الرجال عن ابن عباد. وقال غيره: القف: ظهر الشيء. وقال ابن عباد: القف: خرت الفأس. قال: وجاءنا بقف من الناس أي، الأوباش والأخلاط. قال: والقف: السد من الغيم كأنه جبل. وقال ابن شميل: القف: حجارة غاص بعضها ببعض مترادف بعضها إلى بعض، حمر لا يخالطها من لين وسهولة شيء، قال: وهو جبل، غير أنه ليس بطويل في السماء، فيه إشراف على ما حوله وما أشرف منه على الأرض حجارة، تحت تلك الحجارة أيضا حجارة، قال: ولا تلقى قفا إلا وفيه حجارة متقلعة عظام، كالإبل البروك وأعظم، وصغار قال: ورب قف حجارته فنادير أمثال البيوت قال: وقد يكون فيه رياض وقيعان فالروضة حينئذ من القف الذي هي فيه، ولو ذهبت تحفر فيها لغلبتك كثرة حجارتها، وهي إذا رأيتها رأيتها طينا، وهي تنبت وتعشب. قال الأزهري: وقفاف الصمان على هذه الصفة، وهي بلاد عريضة واسعة فيها رياض وقيعان وسلقان كثيرة، وإذا أخصبت ربعت العرب جميعا، لسعتها، وكثرة عشب قيعانها، وهي من حزون نجد. ج: قفاف بالكسر، وأقفاف وهذه عن سيبويه، وعلى الأولى اقتصر الجوهري، وتقدم شاهد القفاف، وأما شاهد أقفاف فقول رؤبة:
  وقف أقفاف ورمل بحون
  من رمل يرني ذي الركام الأعكن والقف: علم واد بالمدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، عليه مال لأهلها، قال زهير بن أبي سلمى:
  لمن طلل كالوحي عاف منازلـه                      عفا الرس منها فالرسيس فعاقله
  فقف فصارات فأكناف منـعـج                      فشرقي سلمى حوضه فأجاوله وقد أضاف إليه زهير المذكور شيئا آخر فثناه، فقال:
  كم للمنازل من عام ومن زمن                      لآل أسماء بالقفين فالركـن وفي بعض النسخ: فالقفين، والأولى الصواب. وقفقفتا البعير: لحياه هكذا في النسخ، والصواب: قفقفا البعير، كما هو نص العباب، وأما قول عمرو ابن أحمر الباهلي يصف ظليما:
  يظل يحفهن بقفقفـيه                      ويلحفهن هفهافا ثخينا فإنه يريد أنه يحف بيضه بجناحيه، ويجعلهما له كاللحاف، وهو رقيق مع ثخنه. وأقفت الدجاجة إقفافا، فهي مقف: انقطع بيضها قال الجوهري: هذا قول الأصمعي. أو إذا جمعت بيضها في بطنها قال: هذا قول الكسائي. وقال أبو زيد: أقفت العين عين المريض والباكي: ذهب دمعها وارتفع سوادها. وقال ابن دريد قفقف الرجل: ارتعد من البرد وغيره كالخوف والحمى والغضب، وقيل: القفقفة: الرعدة مغموما، وأنشد:
  نعم ضجيع الفتى إذا برد اللي                      ل سحيرا وقفقف الصـرد ويروى قرقف وقد ذكر في موضعه. أو قفقف: إذا اضطرب حنكاه، واصطكت أسنانه من البرد، أو من نافض الحمى، قاله الليث. وقفقف: النبت: يبس، كتقفقف فيهما أي في النبت والارتعاد بالبرد، عن ابن دريد. وقال الأصمعي: تقفقف من البرد، وترفرف بمعنى واحد.
 ومما يستدرك عليه:

  القف: ما يبس من البقول وتناثر حبه وورقه، فالمال يرعاه، ويسمن عليه، وأنشد الليث:
  كأن صوت خلفها والخلف
  كشة أفعى في يبيس قف وأنشد أبو حنيفة:
  تدق في القف وفي العيشوم
  أفاعيا كقطع الطخيم والقف، بالضم: من حبائل السباع وناقة قفية: ترعى القف، قال سيبويه: في معدول النسب الذي يجيء على غير قياس: إذا نسبت إلى قفاف قلت: قفي، فإن كان عنى جمع قف فليس من شاذ النسب، إلا أن يكون عنى به اسم موضع أو رجل، فإن ذلك إذا نسبت إليه قلت: قفافي، لأنه ليس بجمع فيرد إلى واحد للنسب. واستقف الشيخ: أي انضم وتشنج، ونقله الجوهري والزمخشري. وقفت الأرض: يبس بقلها جفوفا، وأرض جافة قافة. وقال أبو حنيفة: أقفت السائمة: وجدت المراعي يابسة. وقال ابن الأثير: قف البئر، بالضم: هو الدكة التي تجعل حولها، وبه فسر حديث أبي موسى: دخلت عليه فإذا هو جالس على رأس البئر وقد توسط قفها وأصل القف: ما غلظ من الأرض وارتفع، أو هو من القف: اليابس؛ لأن ما ارتفع حول البئر يكون يابسا في الغالب. وقال الليث: القفة: بنة الفأس، وقال الأزهري: بنة الفأس: أصلها الذي فيه خرتها. والقفان، بالضم: موضع، قال البرجمي:
  خرجنا من القفين لا حي مثلنا                      بآيتنا نزجي اللقاح المطافلا والقفان: الجماعة. وقفقفا الطائر: جناحاه. والقفقفان: الفكان. ونبت قفقاف: يابس. وفي رواية النسائي، في حديث أم زرع: إذا أكل اقتف أي: أتى على جميعه، لشرهه ونهمه.

### Türkçe

**القفيف**، **كأمير**: baklagillerin yenilen (serbest) kısımlarının ve onların erkeklerinin kurusu; **كالجفيف**. Baklagillerin yenilen (serbest) kısımları: onlardan pişirmesiz yenilen şeydir. Onların erkekleri: onlardan kalınlaşan şeydir. Ve acılığa doğru olan şeydir. Denir ki: **الإبل فيما شاءت من جفيف وقفيف**; bunu el-Cevherî nakletti.

**قف العشب**، **قفوفا** (zammesiyle): kurudu, dedi. El-Asma‘î dedi: kuruluğu şiddetlendiği zaman; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

**وقف الثوب قفوفا**: yıkamadan sonra kurudu; bunu el-Cevherî nakletti.

**وقف شعره قفوفا**: korkudan dikildiği zaman; bunu el-Cevherî nakletti. Ve denildi ki: öfkeden; ve denildi ki: ikisi için.

El-Ferrâ dedi: **قف جلده قفوفا**; yani “ürperdi”yi kasteder. Ve şu beyti okudu:
  Ve gerçekten ben, seni anmamdan dolayı bir **قفة**’ye uğrarım                      tıpkı serçenin yağmurun yolundan silkinişi gibi

**وقف الصيرفي يقف قفوفا**: parmaklarının arasında dirhemleri çaldı; o hâlde o, **قفاف**’tır, **كشداد**; bunu el-Cevherî nakletti. Ve bazılarının hadisinde; bir misal vurdu ve dedi ki: **ذهب قفاف إلى صيرفي بدراهم**; o, sayım sırasında avucuyla dirhemleri çalan kimsedir. Dedi ki:
  Böylece avucuyla onlardan yetmişini çaldı                      sert, cilalı siyahlardan

Ve Abdullah b. İdrîs’ten rivayet ettik; dedi ki: el-A‘meş’e bir hadis hakkında soruldu da, onu rivayet etmekten kaçındı; onu ondan çıkarıncaya kadar onu bırakmadılar. Onu rivayet edince bir misal vurdu ve dedi ki: **جاء قفاف إلى صيرفي بدراهم يريه إياها**; onu tarttı, onları yetmiş dirhem eksik buldu; derken şöyle söylemeye başladı:
  Kötü bir kurttan bir acayipliğe şaştım                      kayıp bir aslandan bir av ele geçirdi
  Böylece avucuyla onlardan yetmişini çaldı                      sert siyahlardan ayıklayıp seçerek
  Eğer aldatırsa, aldatır ve yakalanır                      bulutların göğünden eski kuş (bile)

Bunu, Ümmü Zer‘ hadisinin şerhinde hâfız İbn Nâsıruddîn ed-Dımaşkî nakletti.

Ve denir: **أتيته على قفان ذلك**; ve **قافيته**: yani onun izi üzere. El-Cevherî bunu **قفن** maddesinde zikretti. Ve ondan, Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisi: Huzeyfe (Allah ondan razı olsun) ona dedi ki: “Sen fâcir adamla yardım alıyorsun.” O dedi ki: “Onu, kuvvetiyle yardım almak için kullanıyorum; sonra da **على قفانه** olurum.” Yani: sonra onun izi üzere ve arkasında olurum; işlerini takip ederim ve haberlerini araştırırım. Böylece onun bana yeterliliği ve işi yüklenmesi bana fayda verir; ve benim gözetimim ve gözümün bekçiliği onu hainlik etmeye bırakmaz. El-Asma‘î şu beyti okudu:
  Mal bende azalmadı ki onu örtmüş olmayayım                      bunun **قفان**’ı üzerinde geniş bir çadırla

Ve bazısı dedi ki: “Bu, onun **قفانه**’dır”: yani onun vakti ve zamanı. Aynı şekilde **ربانه** ve **إبانه**.

Ve denildi ki: Ömer’in önceki sözü, onların “o, falan üzerine **قفان**’dır ve **قبان**’dır” sözünden alınmıştır; yani onun üzerinde emindir; işini korur ve onu hesaba çeker. Bu yüzden, kendisine **القبان** denilen mizana **قبان** denildi; sanki onun hâllerinin cereyanlarına vukufunu, onun üzerine dikilmiş emin kimseye benzetti; onun yerini tutması ve onun boşluğunu doldurması sebebiyle.

El-Asma‘î dedi: Her şeyin **قفان**’ı: onun toplamı ve onun bilgisini sonuna kadar elde etmektir. Ebû Ubeyd dedi: Bu kelimenin Arapça olduğunu sanmıyorum; ancak aslı **قبان**’dır. **وقفان**: “kafa” hakkında onların “**القفا**: **القفن**” sözünden **فعال** veznindedir. Nûnu زائد yapan kimse için ise o **فعلان**’dır. El-Cevherî onu **ق - ف - ن**’de zikretti; sonra dedi ki: “nûn زائدdır.” Ve bu yerde onun zikrini ihmal etti. O hâlde onun “nûnun ziyadesi” sözü, bu terkibde lafzı zikretmesini gerektirir; çünkü o **فعلان** olur. Zemahşerî, vezninin **فعال** olduğunu zikretti. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, Arapça sahihdir; Acemcede bir vaz‘ı yoktur. Buna göre nûn onda زائد olur; çünkü sonunda eliften sonra nûn bulunan şeyde **فعلان**, **فعال**’dan daha çoktur. Asma‘î’ye gelince, dedi ki: **قفان**: **قبان**’dır; fâ ile bâ arasında olan bâ ile. O, fâ olarak saflaştırılarak Arapçalaştırıldı. Ve onu bâ olarak saflaştırmak da caiz olur; çünkü Sîbeveyh, fâ ile bâ arasında olan bâ hakkında bunu mutlak olarak söylemiştir.

Ve **القفة**: üç türlü (okunuşla): hummadan gelen bir titreme ve bir ürperme; İbn Şümeyl’den. O, üçlü okunuşu zikretmedi. Ve **قد قف قفوفا**: titredi ve ürperdi.

En-Nadr dedi: **القفة** ürperme gibidir; aslı büzülme ve toplanmadır; sanki korku anında deri büzülür; bunun için saç dikilir.

Ve **القفة** (kesre ile): doğanın karnından çıkan ilk şeydir; o, **العقي**’dir de; **السان**’da olduğu gibi.

Ve **القفة** (zamme ile): kuru kabaktır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Leys dedi: hurma yaprağından yapılan, kabak biçiminde bir şey gibi. Denir: **شيخ كالقفة** ve **عجوز كالقفة**. **الصحاح**’ın ibaresi: “Bazen hurma yaprağından ve benzerinden onun biçiminde yapılır; kadın onun içine pamuğunu koyar.” Başkası dedi: onun içinde hurmadan toplanır; kadınlar onun içine ipliklerini koyarlar. Ezherî dedi: onun içinde, semerin başından asılan askılar yapılır; binekli, azığını onun içine koyar; o, oyuk, başı dar olur.

Ve **القفة**: **القارة**’dır; o, **بالقاف** iledir. Bazı **العباب** nüshalarında **بالفاء** ile vaki olmuştur.

Ve **القفة**: yerden yükselen şeydir; **كالقف**. Şemmer dedi: **القف**: yerden yükselen ve kalınlaşan şeydir; dağ olacak dereceye varmamıştır. **الصحاح**’ta: yerin sırtından yükselen şey. Çoğulu **قفاف**’dır. Başkası artırdı: ve **أقفاف**. İmru’ul-Kays dedi:
  Mahallenin meydanını geçince ve yönelince                      bizi, sert **قفاف**’lı bir kumluğun içi götürdü

Ve denildi ki: **القف** yerden **الغبيط** gibidir. Ve denildi ki: o, iki yükselti arasındaki şeydir; o, bir “yükseklik”tir. Ve denildi ki: **القف**: **الجرم** ve **الحزن**’dan daha kalındır.

Ve **القفة**: küçük cüsseli adamdır; el-Asma‘î’den. Yahut kısa, eti az. Başkası dedi: onların zayıfıdır; ve fetha ile de okunur.

Ve **القفة**: tavşandır; Kurâ‘dan.

Ve **القفة**: balta gibi bir şeydir; **كالقف** (hâ’sız).

Ve **القفة**: çürümüş, kuru ağaçtır. Bununla el-Asma‘î, onların “yaşlandı da sanki **قفة** oldu” sözünü tefsir etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Sâgânî bunu İbnü’s-Sikkît’e nisbet etti. Ezherî dedi: Yaşlının, yaratılışı toplandığında, hurma yaprağı **قفة**’sine benzetilmesi caizdir. El-Asma‘î dedi: Ve **قد قف قفوفا**: bazı parçaları bazılarına katılıp **كالقفة** oluncaya kadar toplandığı zaman. Ve şu beyti okudu:
  Nice kocakarı; başı **كالقفه**
  Bir pabuçla yürür; yanında bir **هرشفه**

Ebû Ubeyd rivayet etti: **كالكفه**.

Ve **قيس قفة** (sarf’tan men‘ edilmiş): bir lakaptır; ve o, yerinde zikri geçmiş olan **قيس كبة** değildir. **سيبويه** dedi: **قفة**’de tenvin olmaz; çünkü sen, “**قيس**” dediğin vakit murad ettiğin ma‘rifeyi murad ettin; eğer **قفة**’yi tenvinli yapsaydın isim nekre olurdu; sanki “ma‘rife bir **قفة**” dedin, sonra onu ma‘rife kıldıktan sonra **قيس**’i ona yapıştırdın (ekledin). Ve **القف**, zamme ile: erkeklerden kısa olan; **ابن عباد**’dan. Başkası dedi: **القف**: şeyin sırtı (üst yüzü). **ابن عباد** dedi: **القف**: baltanın **خرت**’i. Dedi: “Bize insanlardan bir **قف** geldi” yani: ayaktakımı ve karışık güruh. Dedi: Ve **القف**: buluttan bir set; sanki bir dağ. **ابن شميل** dedi: **القف**: taşlar; bazısı bazısına gömülmüş, bazısı bazısına bitişik; kırmızı; yumuşaklık ve kolaylıktan hiçbir şey ona karışmaz. Dedi: O bir dağdır; ancak göğe doğru uzun değildir; çevresindekilere bir hâkimiyeti vardır; ondan yere doğru yüksek olan şey taşlardır; o taşların altında da taşlar vardır. Dedi: Bir **قفا** bulmazsın ki onda sökülmüş büyük taşlar olmasın; çökmüş develer gibi ve daha büyük; ve küçükler. Dedi: Nice **قف** vardır ki taşları evler gibi tek tek iri taşlardır. Dedi: Ve onda bahçecikler ve çukurluklar bulunabilir; o vakit **الروضة** içinde bulunduğu **قف**’tandır; eğer onda kazmaya gitsen taşlarının çokluğu sana galip gelir; ve sen onu gördüğünde onu çamur görürsün; ve o bitirir ve otlandırır. **الأزهري** dedi: **قفاف الصمان** bu sıfat üzeredir; ve o, geniş enli memleketlerdir; içinde bahçecikler, çukurluklar ve çok **سلقان** vardır; ve otlandığında Arapların hepsi orada baharlar; genişliği ve çukurluklarının otunun çokluğu sebebiyle; ve o, **حزون نجد**’dendir. Çoğulu: kesre ile **قفاف**; ve **أقفاف**; ve bu, **سيبويه**’dendir; ve birincisi üzerine **الجوهري** iktisar etti; ve **القفاف**’ın şahidi geçti. **أقفاف**’ın şahidi ise **رؤبة**’nin sözüdür:
  “Ve **أقفاف** ve **رمل بحون** üzerinde dur;
  **رمل يرني ذي الركام الأعكن**’den.”

Ve **القف**: Medine’de, sakinine en faziletli salât ve selâm olsun, bir vadinin adıdır; onun üzerinde ehline ait mal vardır. **زهير بن أبي سلمى** dedi:
  “Kime (ait) bir harabe ki vahiy gibi; meskenleri ıssız kalmış;
  Onun izleri silinmiş; derken **الرس**; sonra **الرسيس**; sonra **عاقله**.
  Sonra **قف**; sonra **صارات**; sonra **أكناف منعج**;
  Sonra **شرقي سلمى**; onun havuzu; sonra onun çevreleri.”

Ve zikredilen **زهير** ona başka bir şey daha izafe etti de onu ikiledi; şöyle dedi:
  “Meskenlere nice yıl ve nice zaman (geçti);
  **آل أسماء** için **القفين**’de; sonra **الركن**.”

Ve bazı nüshalarda: **فالقفين**; ve birincisi doğrudur. Ve **قفقفتا البعير**: onun iki çenesi; nüshalarda böyledir; doğrusu: **قفقفا البعير**’dir; **العباب**’ın nassı üzere olduğu gibi. **عمرو ابن أحمر الباهلي**’nin bir devekuşunu vasfederek sözü ise:
  “Onları iki **قفقف**’iyle kuşatıp durur,
  Ve onları kalın bir **هفهاف** ile örtüp durur.”

Şüphesiz o, yumurtasını iki kanadıyla kuşattığını ve ikisini ona yorgan gibi yaptığını murad eder; ve o, kalınlığıyla beraber incedir. Ve tavuk **أقفت** eder, **إقفافا**; o halde o **مقف**’tur: yumurtası kesildi. **الجوهري** dedi: Bu, **الأصمعي**’nin sözüdür. Yahut yumurtasını karnında topladığı vakit; dedi: Bu, **الكسائي**’nin sözüdür. **أبو زيد** dedi: **أقفت العين**: hastanın ve ağlayanın gözü; onun yaşı gitti ve karalığı yükseldi. **ابن دريد** dedi: **قفقف الرجل**: soğuktan ve başkasından, korku ve humma ve öfke gibi, titredi. Ve denildi: **القفقفة**: gamlı iken titreme. Ve şu beyit okundu:
  “Evet, delikanlının iyi yoldaşıdır; gece soğuduğunda, seher vakti;
  Ve **الصرد** **قفقف** ettiğinde.”

Ve **قرقف** diye rivayet edilir; ve o, yerinde zikredilmiştir. Yahut **قفقف**: iki çenesi sarsıldığında ve dişleri soğuktan, yahut hummanın titremesinden birbirine vurduğunda; **الليث** söyledi. Ve **قفقف**: bitki; kurudu. **كتقفقف**: ikisinde, yani bitkide ve soğuktan titremede; **ابن دريد**’dan. **الأصمعي** dedi: Soğuktan **تقفقف** etti; ve **ترفرف**; ikisi bir mânâdadır.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:

**القف**: sebzelerden kuruyan şey; ve tanesi ve yaprağı dökülür; o halde mal (hayvan) onu otlar ve onun üzerinde semirir. **الليث** şu beyiti okudu:
  “Sanki arkasındaki ve arka (tarafın) sesi,
  Kurumuş bir **قف** içinde bir yılanın hışırtısıdır.”

Ve **أبو حنيفة** okudu:
  “**القف**’ta ve **العيشوم**’da ezer,
  **الطخيم** parçaları gibi yılanları.”

Ve **القف** zamme ile: yırtıcıların tuzak iplerinden (olan). Ve **ناقة قفية**: **القف**’ı otlar. **سيبويه** dedi: Kıyas dışı gelen nesebin me‘dûlünde: **قفاف**’a nisbet ettiğinde **قفي** dersin; eğer **قف**’un cem‘ini kastettiyse şâz nesebden değildir; ancak onunla bir yer adı yahut bir adam adı kastetmişse, o takdirde ona nisbet ettiğinde **قفافي** dersin; çünkü o, cem‘ değildir ki nisbet için teke döndürülsün. Ve **استقف الشيخ**: yani toplandı ve kasıldı; **الجوهري** ve **الزمخشري** onu nakletti. **وقفت الأرض**: onun sebzesi kurudu; **جفوفا**. Ve kuru bir yer: **أرض جافة قافة**. **أبو حنيفة** dedi: **أقفت السائمة**: otlakları kuru buldu. **ابن الأثير** dedi: **قف البئر** zamme ile: onun etrafına yapılan sekidir; ve bununla **أبي موسى** hadisi tefsir edildi: “Onun yanına girdim; bir de baktım ki o, kuyunun başında oturuyor; ve onun **قف**’unun ortasına oturmuş.” Ve **القف**’un aslı: yerden kalın olan ve yükselen şeydir; yahut o, **القف**’tan, yani kurudan (gelir); çünkü kuyunun etrafında yükselen şey çoğunlukla kuru olur. **الليث** dedi: **القفة**: baltanın **بنة**’si. **الأزهري** dedi: Baltanın **بنة**’si: onun aslıdır; **خرتها**’sının içinde bulunduğu (kısımdır). Ve **القفان** zamme ile: bir yerdir. **البرجمي** dedi:
  “**القفين**’den çıktık; bizim gibi bir mahalle yok;
  Alâmetimizle sütlü develeri yavrularını izleyerek süreriz.”

Ve **القفان**: cemaat. Ve **قفقفا الطائر**: onun iki kanadı. Ve **القفقفان**: iki çene. Ve **نبت قفقاف**: kuru. Ve **النسائي** rivayetinde, **أم زرع** hadîsinde: “Yediği vakit **اقتف** eder” yani: oburluğu ve iştahı sebebiyle onun tamamını bitirir.
