# قلب (ق-ل-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

- Harfler: ق - ل - ب
- Kur'an'da: 168 geçiş · 155 ayet · 61 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (61)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [قُلُوبِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | فُعُولِهِمْ | Onların kalpleri | 37 | 36 | [2:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:7.md) |
| [قُلُوبُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولُهُمْ | Onların kalpleri | 18 | 17 | [2:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:118.md) |
| [قُلُوبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90.md) | فُعُولِ | Kalpler | 9 | 9 | [3:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:151.md) |
| [قُلُوبِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولِكُمْ | Kalpleriniz | 9 | 9 | [3:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:103.md) |
| [الْقُلُوبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8F.md) | الْفُعُولُ | Kalpler | 5 | 5 | [13:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/13:28.md) |
| [قُلُوبَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولَهُمْ | Onların kalpleri | 5 | 5 | [5:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/5:13.md) |
| [قُلُوبُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولُكُمْ | Kalpleriniz | 5 | 5 | [2:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:74.md) |
| [قُلُوبِهِمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%8F.md) | فُعُولِهِمُ | Onların kalpleri | 5 | 5 | [2:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:93.md) |
| [قُلُوبُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فُعُولُنَا | Kalplerimiz | 4 | 4 | [2:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:88.md) |
| [انْقَلَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | انْفَعَلُوا | Döndüler | 3 | 2 | [12:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/12:62.md) |
| [بِقَلْبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8D.md) | بِفَعْلٍ | Kalp ile | 3 | 3 | [26:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/26:89.md) |
| [قَلْبِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلِكَ | Kalbin | 3 | 3 | [2:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:97.md) |
| [قُلُوبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8C.md) | فُعُولٌ | Kalpler | 3 | 3 | [7:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/7:179.md) |
| [وَقُلُوبُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفُعُولُهُمْ | Onların kalpleri; Ve onların kalpleri | 3 | 3 | [23:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/23:60.md) |
| [انْقَلَبْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | انْفَعَلْتُمْ | Döndünüz | 2 | 2 | [3:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:144.md) |
| [فَتَنْقَلِبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَتَنْفَعِلُوا | Dönmeniz sebebiyle; Hemen dönersiniz | 2 | 2 | [3:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:149.md) |
| [قَلْبَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَهُ | Onun kalbi | 2 | 2 | [18:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/18:28.md) |
| [قَلْبِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فَعْلِهِ | Onun kalbi | 2 | 2 | [2:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:204.md) |
| [قُلُوبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8F.md) | فُعُولُ | Kalpler | 2 | 2 | [9:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:117.md) |
| [مُنْقَلِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُنْفَعِلُونَ | Dönenler | 2 | 2 | [7:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/7:125.md) |
| [وَقَلْبِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90.md) | وَفَعْلِهِ | Ve onun kalbi | 2 | 2 | [8:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/8:24.md) |
| [يَنْقَلِبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%92.md) | يَنْفَعِلْ | Döner | 2 | 2 | [3:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:144.md) |
| [يُقَلِّبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F.md) | يُفَعِّلُ | Döndürür | 2 | 2 | [18:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/18:42.md) |
| [الْقَلْبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Kalp | 1 | 1 | [3:159](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:159.md) |
| [الْقُلُوبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90.md) | الْفُعُولِ | Kalpler | 1 | 1 | [22:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/22:32.md) |
| [انْقَلَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | انْفَعَلَ | Döndü | 1 | 1 | [22:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/22:11.md) |
| [تَتَقَلَّبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F.md) | تَتَفَعَّلُ | Döner | 1 | 1 | [24:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/24:37.md) |
| [تَقَلُّبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%91%D8%A8%D9%8E.md) | تَفَعُّلَ | Dönmek | 1 | 1 | [2:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:144.md) |
| [تَقَلُّبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%91%D8%A8%D9%8F.md) | تَفَعُّلُ | Dönmek | 1 | 1 | [3:196](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:196.md) |
| [تَقَلُّبُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تَفَعُّلُهُمْ | Onların dönmesi | 1 | 1 | [40:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/40:4.md) |
| [تَقَلُّبِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%91%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | تَفَعُّلِهِمْ | Onların dönmesi | 1 | 1 | [16:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/16:46.md) |
| [تُقَلَّبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F.md) | تُفَعَّلُ | Döndürülür | 1 | 1 | [33:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:66.md) |
| [تُقْلَبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%82%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعَلُونَ | Döndürülürsünüz | 1 | 1 | [29:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/29:21.md) |
| [فَانْقَلَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَانْفَعَلُوا | Hemen döndüler | 1 | 1 | [3:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:174.md) |
| [فَيَنْقَلِبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَيَنْفَعِلُوا | Hemen dönerler | 1 | 1 | [3:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:127.md) |
| [قَلْبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Kalp | 1 | 1 | [50:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/50:37.md) |
| [قَلْبَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | فَعْلَيْنِ | İki kalp | 1 | 1 | [33:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:4.md) |
| [قَلْبُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلُهُ | Onun kalbi | 1 | 1 | [2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:283.md) |
| [قَلْبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%90.md) | فَعْلِ | Kalp | 1 | 1 | [40:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/40:35.md) |
| [قَلْبِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلِهَا | Onun kalbi | 1 | 1 | [28:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/28:10.md) |
| [قَلْبِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%90%D9%8A.md) | فَعْلِي | Kalbim | 1 | 1 | [2:260](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:260.md) |
| [قُلُوبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8D.md) | فُعُولٍ | Kalpler | 1 | 1 | [47:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/47:24.md) |
| [قُلُوبَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فُعُولَنَا | Kalplerimiz | 1 | 1 | [3:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:8.md) |
| [قُلُوبُكُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | فُعُولُكُمَا | İkinizin kalpleri | 1 | 1 | [66:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/66:4.md) |
| [قُلُوبِنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فُعُولِنَا | Kalplerimiz | 1 | 1 | [59:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/59:10.md) |
| [لَمُنْقَلِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَمُنْفَعِلُونَ | Dönenler | 1 | 1 | [43:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/43:14.md) |
| [لِقُلُوبِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%84%D9%90%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لِفُعُولِكُمْ | Kalpleriniz için | 1 | 1 | [33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:53.md) |
| [مُتَقَلَّبَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | مُتَفَعَّلَكُمْ | Sizin döndüğünüz yer | 1 | 1 | [47:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/47:19.md) |
| [مُنْقَلَبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | مُنْفَعَلًا | Kesin dönüş yeri | 1 | 1 | [18:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/18:36.md) |
| [مُنْقَلَبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8D.md) | مُنْفَعَلٍ | Dönüş | 1 | 1 | [26:227](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/26:227.md) |
| [وَانْقَلَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَانْفَعَلُوا | Ve döndüler | 1 | 1 | [7:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/7:119.md) |
| [وَتَقَلُّبَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%91%D8%A8%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | وَتَفَعُّلَكَ | Ve senin dönmen | 1 | 1 | [26:219](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/26:219.md) |
| [وَقَلَّبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَفَعَّلُوا | Ve döndürdüler | 1 | 1 | [9:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:48.md) |
| [وَقَلْبُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | وَفَعْلُهُ | Onun kalbi | 1 | 1 | [16:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/16:106.md) |
| [وَقُلُوبِهِنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | وَفُعُولِهِنَّ | Ve onların kalpleri | 1 | 1 | [33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:53.md) |
| [وَنُقَلِّبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F.md) | وَنُفَعِّلُ | Döndürürüz | 1 | 1 | [6:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/6:110.md) |
| [وَنُقَلِّبُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَنُفَعِّلُهُمْ | Ve onları döndürürüz | 1 | 1 | [18:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/18:18.md) |
| [وَيَنْقَلِبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F.md) | وَيَنْفَعِلُ | Ve döner | 1 | 1 | [84:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/84:9.md) |
| [يَنْقَلِبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8E.md) | يَنْفَعِلَ | Döner | 1 | 1 | [48:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/48:12.md) |
| [يَنْقَلِبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F.md) | يَنْفَعِلُ | Döner | 1 | 1 | [2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:143.md) |
| [يَنْقَلِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَنْفَعِلُونَ | Dönerler | 1 | 1 | [26:227](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/26:227.md) |

## Mücavir kökler — 217 mücavir (526 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [طبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B9.md) — 11 ortak ayet · G² 82 · Ağaç, taş gibi şeylerin üzrini çentmek için kullanılan taş…
2. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 94 ortak ayet · G² 63 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
3. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 12 ortak ayet · G² 58 · “Bürde” gocuk demektir
4. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 49 ortak ayet · G² 45 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
5. [قسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 45 · قسور Arslan demektir
6. [رعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 37 · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
7. [طمأن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%A3%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 36 · Huzur bulan
8. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 7 ortak ayet · G² 27 · Kavrarlar
9. [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) — 5 ortak ayet · G² 27 · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…
10. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 12 ortak ayet · G² 23 · Kulak demektir
11. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 14 ortak ayet · G² 20 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
12. [ختم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 19 · Ve mühürledi
13. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 18 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
14. [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 18 · Kayadaki çukur demektir
15. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 19 ortak ayet · G² 17 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
16. [ربط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Rabat bağ, halka demektir
17. [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Ürperdi
18. [حنجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Gırtlaklar
19. [غلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Kılıflılar
20. [نعس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Uyuklamak
21. [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 15 · Okların konduğu kap demektir
22. [حرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
23. [رأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
24. [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · Onların ağızları ile
25. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 9 ortak ayet · G² 13 · İki yüzlüler
26. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Örter
27. [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Benzeşen
28. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 12 ortak ayet · G² 11 · İşiten
29. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 32 ortak ayet · G² 10 · Dağın sivri noktası demektir
30. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
31. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
32. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 14 ortak ayet · G² 10 · Baid uzak demektir
33. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 17 ortak ayet · G² 9 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
34. [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
35. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
36. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 8 · Hilal yeni ay demektir
37. [شرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Şeriha” et dilimi demektir
38. [لين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır
39. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
40. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Okun ön yarısına denir
41. [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
42. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 14 ortak ayet · G² 7 · “Nezle” konaklama yeri demektir
43. [أسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · İsar kayış, bağdır
44. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 21 ortak ayet · G² 7 · Hufre, çukur demektir
45. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 7 · Gem demektir
46. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 7 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
47. [ألف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
48. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
49. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
50. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 21 ortak ayet · G² 6 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
51. [حجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kaş demektir
52. [قذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
53. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
54. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Sağanak yağmur demektir
55. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
56. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Arka demektir
57. [رجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kir demektir
58. [عبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
59. [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
60. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قلب |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md), [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md), [لبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8.md), [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin içini dışına, altını üstüne çevirmek; yönünü tersine döndürmek ve bir nesnenin en saf, en merkezi özü olmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın idrak, irade ve niyet mekanizmasının değişkenliği ile varoluşsal yönelişin bütünüyle tersine çevrilip aslına döndürülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Sabit kalmayan, her an yeni bir etkiyle yön değiştirebilen dinamik bilinç merkezi ve ontolojik dönüşüm ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kalbi yalnızca biyolojik pompalama organına veya modern romantik bir duygu merkezine indirgeyip akletme, anlama ve ahlaki sorumluluk yüklenen idrak çekirdeği işlevini yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قل | Hafiflik, yerinden oynama, hareketlilik, ayrılma ve bir zeminden sıyrılarak kalkma; nitekim [قلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B9.md) kökünde kökünden söküp çıkarma, [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) kökünde ağırlığın ve hacmin azalması, [قلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85.md) kökünde ucunu yontup hafifleterek biçimlendirme, [قلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AF.md) kökünde büküp boyna dolama hareketleri ortaktır | ب | İçerilik ve temas bildiren harfin eklenmesiyle hareket nesnenin kendi içine ve zıt yüzüne bükülmüş, hafifleyip yerinden oynayan şeyin altının üstüne getirilmesi veya bir merkezin tersyüz edilmesi anlamına özelleşmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Bir sınır çizgisi etrafında toplanmayı, dönme hareketini ve merkezileşmeyi simgeler |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi sevk etmeyi, bir yöne çekmeyi, kontrolü ve aktarımı temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir mekanın içini, özünü, mahfuz alanı ve derinlikli kapalı yapıyı ifade eder |
| قلب | İçteki özün toplanarak yönünü tersine çevirmesi ve merkez etrafında devretmesi | İçte saklı olan cevherin (ب) bir idare ve sevk ilkesiyle (ل) kendi ekseni veya sınırları etrafında dönerek (ق) altını üstüne getirmesi hareketini kurar |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin yüzünü tersine çevirmek, altını üstüne getirmek (zahr li-batn), elbisenin astarını dışa çıkarmak, ekmeği ateşte çevirmek ve hurma ağacının gövdesindeki en beyaz, saf iç lifi (şahme/öz) çıkarıp ayırmaktır. Ayrıca toprağın kazılıp altının üstüne çevrilmesiyle oluşan kuyuya da bundan ötürü قليب denmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem kullanımında kalbin kararsızlığı ve durumdan duruma hızla geçmesi şu beyitle darbımesel haline gelmiştir: ما سمي القَلْبُ إلا من تَقَـلُّـبـه / والرأي بصرف والإنسان أطوار (Kalbe, ancak sürekli değişkenliğinden ve evrilip çevrilmesinden ötürü kalp adı verilmiştir; nitekim görüşler yön değiştirir, insan ise hâlden hâle geçer). |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin dilindeki saf ve kusursuz Kureyş lehçesini nitelemek üzere كان قرشياً قَلْباً ifadesinde geçtiği gibi, içine hiçbir karışım ve yabancı unsur girmemiş katıksız, arı özü ifade etmek için kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde قلب biçimi doğrudan iç organ olarak kalbi, zihinsel merkezi ve tersyüz etme hareketini karşılayan temel bir ortak mirastır. İbranicede lēv veya lēvāv biçimleri doğrudan zihin, niyet, iç merkez ve iradeyi karşılarken; kökün dönme ve tersine çevrilme niteliği Arapçada çok daha berrak korunmuştur. Akadcada libbu göğüs boşluğundaki iç organı, bir şeyin en derin merkezini, düşünce ve arzunun kaynağını karşılar. Süryanicede lebbā benzer şekilde ruhsal, akli ve hayati çekirdeği ifade eder. Güney Sami dillerinde ve kadim Arapça lehçelerinde hem cismani öz (hurmanın özü, madenin katıksız hali) hem de hareket boyutu (tersine çevrilme, altüst olma) fonetik denkliğini koruyarak birleşmiştir. Kökün Sami zeminindeki ana karakteri, canlı varlığın dış kabuğunun ardındaki en mahrem ve değişken yönetici merkez olmasıdır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneyi altüst etmek, evirip çevirmek ve her şeyin en saf özü | Hareket ve cevher olmak üzere iki asıldan türemiştir; organa bu adın verilmesi hem sürekli atıp hâlden hâle dönmesinden hem de bedenin en şerefli özü olmasındandır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca libbu, İbranice lēv/lēvāv, Süryanice lebbā, Ge'ez lebb | Kelime başındaki kaf sesinin düşmesi veya zayıflamasıyla Sami dillerinde ağırlıklı olarak iç organ ve zihin çekirdeği manası öne çıkmış, Arapçada ise kök fiil karakteri olan dönme anlamıyla birleşik kalmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda iç organ, göğüs ve merkez bildiren tek heceli unsurlar | Mısır dilinde ib (kalp/akıl/düşünce) formuna kadar uzanan iç merkez tasavvuru ile kavramsal paralellik taşır | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قلب | Anlamlı | Tersyüz etmek, evirip çevirmek, öz | Bir şeyin altını üstüne çevirmek, merkez, en saf çekirdek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) | Anlamlı | Ön, yüzleşmek, yönelmek, kabul etmek | Bir şeyin ön tarafı, geleceğe veya bir hedefe doğru yönelme | Hedef kökle zıt yönlü simetri taşır; biri öne yöneliş, diğeri tersine çevrilmedir |
| [لقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%A8.md) | Anlamlı | Ad takmak, unvan vermek | Bir kimseyi belirgin bir vasıfla çağırıp nitelemek | Dışa vuran tanıtıcı işaret; Kur'an'da geçer |
| [لبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D9%82.md) | Anlamlı | Uygun olmak, yakışmak, yumuşamak | Bir işe veya elbiseye yatkınlık, uyumluluk | Kök içi uyum ve yumuşaklık; Kur'an'da geçmez |
| [بقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%84.md) | Anlamlı | Yeşermek, bitki bitirmek | Topraktan sebze ve yeşillik çıkması | Yerin içindekini dışa fışkırtması; Kur'an'da geçer |
| [بلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%82.md) | Anlamlı | Alacalık, beyaz ile siyahın karışması | İki zıt rengin bir arada bulunması, kapının ardına kadar açılması | Zıt durumların birleşmesi; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قلب | Merkez | İdrak, niyet ve yönelim merkezi | Değişkenlik, hâlden hâle geçiş ve tersyüz olabilme kabiliyetini doğrudan içeren bilinç çekirdeğidir | Kararların, imanın, inkârın ve duyguların kaynadığı dinamik merkez |
| [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) | Komşu | Duygu ve tutuşma merkezi | [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) kökünde yakıcılık, heyecan, telaş ve hararet vurgusu varken, قلب kökünde değişkenlik, karar verme ve akletme yetisi esastır | Göğüsteki organın his ve ürperti boyutu |
| [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) | Komşu | Kalbin mahalli, göğüs | [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) kalbin içinde barındığı dış çevreyi, niyetlerin ilk belirdiği giriş alanını ifade ederken, قلب onun en derinindeki özdür | Vesvesenin ve daralmanın ilk temas ettiği kabuk |
| [لبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8.md) | Komşu | Katıksız akıl, saf öz | [لبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8.md) arınmış, tortusuz saf aklı ve kesin idraki ifade eder; قلب ise dalgalanmaya ve sapmaya da açık dinamik organdır | Yanılmayan, arı zihinsel kavrayış |
| [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) | Komşu | Bağlama ve denetleme yetisi | [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) nefsi ve eylemleri dizginleyip bağlayan zihinsel işlevdir; قلب ise aklın eylemini gerçekleştirdiği mahalli ve fail zemini anlatır | Değerlendirme ve alıkoyma faaliyeti |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Kararlılık, yerinde durma | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) kökü bir halde kaim olma, değişmeme ve sarsılmamayı ifade eder; قلب kökünün tabiatındaki devrilme ve dönüşmenin tam karşıtıdır | Sarsılmazlık ve yerleşiklik |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قلب | Tersyüz etmek, öz, iç merkez | Hem fiziksel döndürmeyi hem de manevi kavrayış ve karar odağını bütüncül içerir | Kesin |
| Latince | cor, vertere, invertere | Kalp, merkez; çevirmek, tersine çevirmek | Cor biyolojik ve ahlaki merkezi karşılarken, vertere dönüşüm ve tersine çevrilme eylemini verir; tek bir kökte iki anlam birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | heart, invert, overturn, core | Kalp, merkez, tersyüz etmek | Heart duygusal ve ahlaki merkezi, core saf özü, invert ise altüst etmeyi ifade eder; dilde iki ayrı köke bölünmüştür | Güçlü |
| Almanca | Herz, Umkehren, Kern | Kalp, yönünü çevirmek, çekirdek | Herz iç dünyayı ve idraki, umkehren yönün bütünüyle tersine dönmesini, Kern ise şahmeyi ve özü karşılar | Güçlü |
| Fransızca | cœur, renverser, noyau | Kalp, merkez, devirmek | Cœur bilinç ve his mahalli iken, renverser tersine çevirme eylemini, noyau ise özü temsil eder | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَلْب / قُلُوب | Akıl, kavrama ve idrak yetisi | İnsanın gerçeği anlaması, düşünmesi ve kavraması bağlamında (Hac [22:46](https://lisan.digital/tr/ayet/22:46.md), Kâf [50:37](https://lisan.digital/tr/ayet/50:37.md)) |
| قَلْب / قُلُوب | İman, inkâr ve niyetin karar mahalli | Hidayetin, nifakın, kibrin veya takvanın yerleştiği ahlaki merkez (Bakara [2:7](https://lisan.digital/tr/ayet/2:7.md), Hucurât [49:14](https://lisan.digital/tr/ayet/49:14.md), Hac [22:32](https://lisan.digital/tr/ayet/22:32.md)) |
| قَلْب / قُلُوب | Korku, huzur ve sükûnetin mekânı | Dehşetin veya ilahi güvencenin doğrudan çarptığı duygu zemini (Âl-i İmrân [3:151](https://lisan.digital/tr/ayet/3:151.md), Ra'd [13:28](https://lisan.digital/tr/ayet/13:28.md), Ahzâb [33:10](https://lisan.digital/tr/ayet/33:10.md)) |
| اِنْقَلَبَ / يَنْقَلِبُ | Geriye dönmek, irtidat etmek | Davadan, imandan veya savaştan topukları üstünde gerisingeriye sapmak (Âl-i İmrân [3:144](https://lisan.digital/tr/ayet/3:144.md), Mâide [5:21](https://lisan.digital/tr/ayet/5:21.md)) |
| اِنْقِلَاب / مُنْقَلَب | Varılacak akıbet, nihai dönüşüm | Dünyadaki amellerin ahirette bütünüyle tersyüz olarak varacağı yer (Şuarâ [26:227](https://lisan.digital/tr/ayet/26:227.md), A'râf [7:125](https://lisan.digital/tr/ayet/7:125.md)) |
| تَقَلُّب | Hâlden hâle geçme, dolaşma, hareket | İnsanların yeryüzünde veya inkârcıların refah içinde gezip dolaşması, yüzün göğe çevrilmesi (Bakara [2:144](https://lisan.digital/tr/ayet/2:144.md), Âl-i İmrân [3:196](https://lisan.digital/tr/ayet/3:196.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-amel ilişkisi, hidayet ve dalalet | İmanın mahiyeti dille ikrarın yanında kalbin tasdiki midir; kalbin mühürlenmesi ve hidayetin kalbe ilka edilişi cebir midir | İrade, tasdik ve inkârın nihai ontolojik onay makamı |
| Fıkıh | Niyet nazariyesi ve ikrah hali | İbadetlerde ve akitlerde niyetin dil ile değil kalple geçerli olması; ölüm tehdidi altında kalbi imanla dolu iken küfür sözü söyleyenin hükmü | Hukuki geçerliliği belirleyen asıl iç yöneliş ve kast |
| Tefsir | Hidayet, mühürlenme ve basiret | Kalplerin mühürlenmesi, pas tutması ve körleşmesinin mecaz mı yoksa manevi bir gerçeklik mi olduğu | Bedenin içinde basireti ve hakikati algılayan manevi göz |
| Hadis | Ahlak, fitne ve nefis tezkiyesi | Kalbin iki parmak arasında evrilip çevrilmesi duası ve bedende bir et parçası vardır ki o düzelirse bütün beden düzelir uyarısı | Bütün amellerin sıhhatini ve bozulmasını belirleyen merkezi dinamik odak |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı irtibatı | İman, ihlas ve niyet merkezi | Varlığın yönünü bütünüyle Yaratan'a çevirmesi | Dindarlık biçimsel hareketlerden ibaret olmayıp kalbin ihlasla yön değiştirmesi ve istikamette sabitlenmesidir | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve idrak | Sezgi, derin kavrayış ve basiret | Verileri birleştirip anlamlandırma | Bilgi sadece duyusal veri toplama değil, kalbin o verileri hikmetle tevil edip hakikate döndürmesidir | Güçlü |
| Siyasi | Otorite, meşruiyet ve biat | Gönüllü rıza ve toplumsal sadakat | İktidarın kalıcı zemin bulması | Kılıçla zaptedilen bedenler ilk sarsıntıda geri döner; kalıcı otorite kalplerin devşirilmesi ve meşruiyetle kurulur | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve servet dolaşımı | Tedavül, piyasa dinamizmi | Sermayenin atıl kalmayıp dönmesi | Servetin tek elde birikmeyip toplum içinde elden ele evrilip çevrilmesi ve piyasada sürekli dolaşmasıdır | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz dönüşümü, polarite değişimi ve tersinirlik (inversion) | Fizikte bir sistemin kutuplarının yer değiştirmesi, termodinamikte tersinir süreçler ve bir matrisin evrilerek transpozunun veya tersinin alınması eylemidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Radikal paradigma değişimi, paradigma kayması ve yabancılaşma | Bireyin veya toplumun temel değer sisteminin kırılma yaşayarak tam zıddına dönmesi, devrimsel altüst oluşlar ve inanç krizleridir | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kalp kavramını sadece akıl dışı, irrasyonel ve romantik duyguların, değişken hislerin kaynağı sayarak zihinsel kavrayıştan ve rasyonel sorumluluktan tamamen soyutlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kalp, Kur'an'da akletme fiilinin doğrudan nispet edildiği (Hac [22:46](https://lisan.digital/tr/ayet/22:46.md)), hakkı batıldan ayıran fıkhın, idrakin, niyetin, ahlaki iradenin ve vahyin ilk muhatap olduğu en kapsamlı bilişsel ve manevi merkezdir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İmanı aklı dışlayan bir iç coşkuya indirgemek, akletmeyi ise hissiz bir mekanizmaya hapsederek Kur'an'ın akıl-kalp bütünlüğünü parçalamak; böylece kalbin mühürlenmesini veya körelmesini bilişsel bir körlük değil sadece duygusal bir katılık olarak okumak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunun çekirdeğini teşkil eder; insanın hidayete erişi, sapışı, nifakı veya ihlası kalbin yönelimine bağlıdır. Ayrıca insanın akıbetinin dünyadaki durumunun bütünüyle tersyüz edileceği hesap gününe dayandığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini tahlil eden ayetlerde, aklın ve basiretin inkâr yüzünden işlevsizleştiğini bildiren nasslarda ve ölüm ile diriliş sonrası geri dönüşü (inkılâb) haber veren eskatolojik uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın sabit, statik ve determinist bir yapıda olduğu zannını yıkar; kalbin her an dönebileceğini göstererek kibri engeller, imanın bir kazanım değil sürekli korunması gereken dinamik bir yöneliş olduğunu öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin yüzünü tersine çevirmek, altını üstüne getirmek ve bir bütünün en saf, katıksız iç çekirdeğini açığa çıkarmak.
- Soyut anlam: Düşünce, niyet ve idrakin hâlden hâle evrilmesi, insanın yönelişinin zıt kutbuna dönebilme potansiyeli ve varoluşsal nihai dönüşüm.
- Sistematik karşılık: Dinamik bilinç mekanizmasının her an dönüşüme açık olan merkezi ve sistemin entropik ya da hidayet eksenli yön değiştirme matrisi.
- LaTeX modeli: $$S(t+\Delta t) = \mathbf{P} \cdot S(t) \quad \text{burada} \quad \det(\mathbf{P}) = -1$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$ sistemin veya bilincin belirli bir andaki durum vektörünü, $S(t+\Delta t)$ ise dönüşüm sonrası yeni durumu temsil eder. $\mathbf{P}$ matrisi yön değiştirme ve tersyüz etme operatörüdür. Bu operatörün determinantının negatif olması ($\det(\mathbf{P}) = -1$), sistemin sadece ötelenmediğini, oryantasyonunun tersine döndüğünü (altının üstüne geldiğini, zıddına inkılap ettiğini) simgeler.

## Geçtiği ayetler (155 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:7.md) — قُلُوبِهِمْ

خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah onların kalblerini ve kulaklarını mühürlemiştir. Gözlerinin üzerinde bir perde vardır ve onlar için büyük bir azab vardır.

### [Bakara 2:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:10.md) — قُلُوبِهِمْ

فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ

Meal (IK): Kalblerinde hastalık vardır. Allah da hastalıklarını artırdı. Yalan söylemekte olduklarından dolayı onlara elem verici bir azab vardır.

### [Bakara 2:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:74.md) — قُلُوبُكُمْ

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra bunun ardından kalbleriniz yine katılaştı. Şimdi onlar taş gibidir. Yahut daha da katı. Zira öylesi vardır ki; ondan ırmaklar kaynar, öylesi vardır ki; yarılıp ondan su fışkırır, öylesi de vardır ki; Allah korkusundan yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan asla gafil değildir.

### [Bakara 2:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:88.md) — قُلُوبُنَا

وَقَالُوا قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيلًا مَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Dediler ki; bizim kalblerimiz perdelidir. Öyle değil, Allah küfürlerinden dolayı onları la’netlemiştir. Onların pek azı inanırlar.

### [Bakara 2:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:93.md) — قُلُوبِهِمُ

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاسْمَعُوا قَالُوا سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ إِيمَانُكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Hani; size verdiğimiz şeyi kuvvetle tutun ve dinleyin, diye Tur’u tepenize dikmiş ve sizden misak almıştık. İşittik ve karşı geldik dediler ve küfürleri yüzünden buzağı sevgisi kalblerine sindirildi. Eğer inananlardansanız, inancınız size ne kötü şey emrediyor? de.

### [Bakara 2:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:97.md) — قَلْبِكَ

قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): De ki; kim Cebrail’e düşmansa (bilsin ki; ) elinin önündekileri tasdik eden, mü’minler için hidayet ve müjde olan senin kalbine Allah’ın izniyle o indirmiştir.

### [Bakara 2:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:118.md) — قُلُوبُهُمْ

وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ أَوْ تَأْتِينَا آيَةٌ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشَابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَيَّنَّا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ

Meal (IK): Bilmeyenler dediler ki: Allah bizimle konuşmalı veya bize bir ayet gelmeli değil miydi? Onlardan öncekiler de onların dedikleri gibi demişlerdi. Kalbleri birbirine benzemiş. Biz yakınen bilmek isteyen bir kavme ayetlerimizi apaçık bildirdik.

### [Bakara 2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:143.md) — يَنْقَلِبُ

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Böylece sizi vasat bir ümmet kıldık ki, insanların üzerine şahidler olasınız. Peygamber de sizin üzerinize şahid olsun. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, peygambere uyanları, ayağının iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayırdetmek için kıble yaptık. Gerçi bu, büyük bir şeydir. Ama Allah’ın doğru yola ilettiği kimseler için değil. Allah, elbette imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz ki Allah, insanlara Rauf ve Rahim’dir.

### [Bakara 2:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:144.md) — تَقَلُّبَ

قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Doğrusu biz, yüzünün semaya doğru çevrilip durduğunu görüyoruz. Şimdi seni hoşnud olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede bulunursanız bulunun, yüzlerinizi o tarafa çevirin. Şüphesiz ki, kendilerine kitab verilenler bunun Rablarından gelen bir gerçek olduğunu bilirler. Allah, onların yaptıklarından gafil değildir.

### [Bakara 2:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:204.md) — قَلْبِهِ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ

Meal (IK): İnsanlardan öylesi vardır ki; dünya hayatına dair sözü senin hoşuna gider. Ve Allah’ı kalbinde olana şahid tutar. Halbuki o, düşmanların en yamanıdır.

### [Bakara 2:225](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:225.md) — قُلُوبُكُمْ

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Yeminlerinizdeki lağvden dolayı Allah, sizi sorumlu tutmaz. Ancak kalblerinizin kazandığı şeyden dolayı sizi sorumlu tutar. Allah Gafur’dur, Halim’dir.

### [Bakara 2:260](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:260.md) — قَلْبِي

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Hani İbrahim: Rabbım, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster, deyince. İnanmıyor musun? demişti. O da: Hayır öyle değil, ama kalbim iyice mutmain olsun, demişti. Öyleyse dört çeşit kuş al; onları kendine alıştır, sonra her dağ başına onlardan birer parça koy. Sonra onları, çağır, koşarak sana gelirler. Ve bil ki şüphesiz Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Bakara 2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/2:283.md) — قَلْبُهُ

وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ

Meal (IK): Eğer seferde olur da yazacak kimse bulamazsanız; alınan rehinler yeter. Şayet birbirinize güvenirseniz güvenilen kimse Rabbı olan Allah’tan korksun da borcunu ödesin. Bir de şehadeti gizlemeyin. Onu gizleyenin kalbi günahkardır. Allah yaptıklarınızı bilir.

### [Ali İmran 3:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:7.md) — قُلُوبِهِمْ

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأَوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Sana kitabı indiren O’dur. O’nun bazı ayetleri muhkemdir ki bunlar; kitabın anasıdır. Diğer bir kısmı da müteşabihlerdir. İşte kalblerinde eğrilik bulunanlar; fitne çıkarmak ve te’vile yeltenmek için müteşabih olanlara uyarlar. Halbuki onun gerçek te’vilini, ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar: Biz ona inandık, hepsi Rabbımızın katındadır, derler. Ancak akıl sahibleri düşünebilirler.

### [Ali İmran 3:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:8.md) — قُلُوبَنَا

رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ

Meal (IK): Ey Rabbımız; bizi, hidayetine erdirdikten sonra kalblerimizi eğriltme. Katında bize rehmet lutfet. Şüphesiz en çok lütfeden Sen’sin Sen.

### [Ali İmran 3:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:103.md) — قُلُوبِكُمْ

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

Meal (IK): Topluca Allah’ın ipine sarılın, ayrılmayın. Ve Allah’ın üzerindeki nimetini hatırlayın. Hani, siz; düşman idiniz de O, kalblerinizin arasını uzlaştırdı da, O’nun nimeti sayesinde kardeş oldunuz. Siz; bir ateş uçurumunun tam kenarında iken, sizi oradan doğru yola eresiniz diye kurtardı. Alah ayetlerini size işte böylece açıklar.

### [Ali İmran 3:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:126.md) — قُلُوبُكُمْ

وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ

Meal (IK): Bu yardımı Allah; size, sırf bir müjde olsun ve kalbleriniz bununla yatışsın diye yaptı. Yoksa zafer, ancak Aziz ve Hakim olan Allah’tandır.

### [Ali İmran 3:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:127.md) — فَيَنْقَلِبُوا

لِيَقْطَعَ طَرَفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْ يَكْبِتَهُمْ فَيَنْقَلِبُوا خَائِبِينَ

Meal (IK): Küfredenlerin bir kısmını kessin veya perişan etsin de ümitsiz olarak geri dönüp gitsinler diye.

### [Ali İmran 3:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:144.md) — انْقَلَبْتُمْ · يَنْقَلِبْ

وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Muhammed; sadece bir elçidir. Ondan önce de nice elçiler gelip geçmiştir. Şimdi o, ölür veya öldürülürse; geriye mi döneceksiniz? Kim geriye dönerse; Allah’a hiç bir zarar vermez. Allah, şükredenlerin mükafatını verecektir.

### [Ali İmran 3:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:149.md) — فَتَنْقَلِبُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; küfredenlere uyarsanız ökçelerinizin üstünden sizi geri çevirirler de hüsrana uğrayanlardan olursunuz.

### [Ali İmran 3:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:151.md) — قُلُوبِ

سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Hakkında hiçbir delil indirilmediği şeyi Allah’a eş tuttuklarından dolayı küfredenlerin kalblerine korku salacağız. Onların varacağı yer, ateştir. Ne kötüdür o zalimlerin varacağı yer.

### [Ali İmran 3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:154.md) — قُلُوبِكُمْ

ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Sonra o üzüntünün ardından, üzerinize öyle bir emniyet ve öyle bir uyku indirdi ki; içinizden bir kısmını bürüyordu, bir kısmı da canları sevdasına düşmüştü. Allah’a karşı cahiliyet zannı gibi haksız bir zan besliyorlar. Bu işten bize ne? diyorlardı. De ki: Bütün iş Allah’ındır. İçlerinde sana açmadıkları birşey gizliyorlar. Bu, bize ait birşey olsaydı burada öldürülmezdik, diyorlar. De ki: Evlerinizde olsaydınız üzerlerine ölüm yazılmış olanlar yine mutlaka devrilecekleri yerlere çıkıp gideceklerdi. Bu; göğüslerinizin içindekini yoklamak, kalblerinizdekini temizlemek içindir. Allah, göğüslerdekini bilendir.

### [Ali İmran 3:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:156.md) — قُلُوبِهِمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz; küfredip de yeryüzünde dolaşan veya gazada bulunan kardeşleri hakkında: Onlar yanınızda olsalardı ölmezler veya öldürülmezlerdi, diyenler gibi olmayın. Allah; bunu, onların kalblerinde bir hasret olarak koydu. Halbuki öldüren de dirilten de Allah’tır. Ve Allah, yaptığınız şeyleri görendir.

### [Ali İmran 3:159](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:159.md) — الْقَلْبِ

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ

Meal (IK): Allah’ın rahmeti sayesinde sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba ve katı kalbli olsaydın şüphesiz çevrenden dağılır giderlerdi. Öyleyse onları bağışla ve yargılanmalarını dile. İşler hakkında onlarla müşavere et. Bir kerre de azmettin mi artık Allah’a tevekkül et. Muhakkak Allah, tevekkül edenleri sever.

### [Ali İmran 3:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:167.md) — قُلُوبِهِمْ

وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ نَافَقُوا وَقِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا قَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا قَالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًا لَاتَّبَعْنَاكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ

Meal (IK): Bir de münafıklık edenleri açığa vurmak içindi. Kendilerine: Gelin Allah yolunda savaşın veya savunun, dendiği zaman: şayet savaşmayı bilseydik peşinizden gelirdik, dediler. O gün onlar imandan çok küfre yakındılar. Kalblerinde olmayan şeyi ağızlarıyla söylüyorlardı. Onların gizlediği şeyi Allah çok iyi bilir.

### [Ali İmran 3:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:174.md) — فَانْقَلَبُوا

فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُوا رِضْوَانَ اللَّهِ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Sonra da kendilerine hiç bir kötülük dokunmadan Allah’tan bir nimet ve bollukla geri döndüler. Allah’ın rızasına uydular. Ve Allah, çok büyük lutuf sahibidir.

### [Ali İmran 3:196](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/3:196.md) — تَقَلُّبُ

لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلَادِ

Meal (IK): Küfredenlerin diyar diyar dönüp dolaşmaları sakın seni aldatmasın.

### [Nisa 4:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/4:63.md) — قُلُوبِهِمْ

أُولَئِكَ الَّذِينَ يَعْلَمُ اللَّهُ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ وَقُلْ لَهُمْ فِي أَنْفُسِهِمْ قَوْلًا بَلِيغًا

Meal (IK): Onlar öyle kimsler ki; kalblerindekini Allah bilir. Sen onlara aldırma da öğüt ver. Haklarında te’sirli sözler söyle.

### [Nisa 4:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/4:155.md) — قُلُوبُنَا

فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ وَكُفْرِهِمْ بِآيَاتِ اللَّهِ وَقَتْلِهِمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَقَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْهَا بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Sözlerini bozmaları, Allah’ın ayetlerini inkar etmeleri, peygamberlerini haksız yere öldürmeleri, kalblerimiz perdelidir, demeleri yüzünden Allah, evet, inkarlarına karşılık onların kalblerini mühürledi, onun için bunların pek azı hariç inanmazlar.

### [Maide 5:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/5:13.md) — قُلُوبَهُمْ

فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَى خَائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Ahidlerini bozmalarından ötürü onlara la’net ettik, kalblerini de katılaştırdık. Onlar, kelimeleri yerlerinden değiştiriyorlar. Kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. İçlerinden pek azı müstesna daima hainliklerini görürsün. Sen; onları affet ve geç. Muhakkak Allah; ihsan edenleri sever.

### [Maide 5:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/5:21.md) — فَتَنْقَلِبُوا

يَاقَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ

Meal (IK): Ey kavmim; Allah’ın size yazdığı mukaddes yere girin ve ardınıza dönmeyin, yoksa hüsrana uğrayanlardan olursunuz.

### [Maide 5:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/5:41.md) — قُلُوبُهُمْ · قُلُوبَهُمْ

يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Ey peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/5:52.md) — قُلُوبِهِمْ

فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسَارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشَى أَنْ تُصِيبَنَا دَائِرَةٌ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلَى مَا أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ

Meal (IK): Kalblerinde hastalık olanların; bize bir felaket gelmesinden korkuyoruz, diyerek onlara koşuştuklarını görürsün. Olur ki, Allah, fetih verir veya katından bir emir getirir de onlar, içlerinde gizlediklerinden dolayı pişman olurlar.

### [Maide 5:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/5:113.md) — قُلُوبُنَا

قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): Demişlerdi ki: İstiyorsanız ki; ondan yiyelim, kalblerimiz yatışsın ve senin bize hakikaten doğru söylediğini bilelim de biz ona şahidlerden olalım.

### [En'am 6:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/6:25.md) — قُلُوبِهِمْ

وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا حَتَّى إِذَا جَاءُوكَ يُجَادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): İçlerinden seni dinleyenler vardır. Halbuki Biz, onu anlarlar diye, kalblerine örtüler, kulaklarına da ağrılık koyduk. Onlar her ayeti görseler de yine inanmazlar. Hatta sana geldiklerinde, seninle çekişirler. O küfredenler derler ki; Bu, eskilerin masallarından başka birşey değildir.

### [En'am 6:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/6:43.md) — قُلُوبُهُمْ

فَلَوْلَا إِذْ جَاءَهُمْ بَأْسُنَا تَضَرَّعُوا وَلَكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, hiç değilse kendilerine bir azabımız geldiği zaman; yalvarmalı değiller miydi? Fakat kalbleri katılaşmış, şeytan da onlara yaptıklarını süsleyip püslemişti.

### [En'am 6:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/6:46.md) — قُلُوبِكُمْ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ

Meal (IK): De ki: Bana haber verir misiniz; eğer Allah, kulağınızı, gözlerinizi alır ve kalblerinizin üstüne mühür vurursa; Allah’tan başka onları size getirecek ilah kimdir? Bak, ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz da sonra onlar yüz çeviriyorlar.

### [En'am 6:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/6:110.md) — وَنُقَلِّبُ

وَنُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَأَبْصَارَهُمْ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَنَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ

Meal (IK): Biz, onların kalblerini ve gözlerini çeviririz de ona ilk defa iman etmedikleri gibi azgınlıkları içinde kör ve şaşkın bırakırız.

### [Araf 7:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/7:100.md) — قُلُوبِهِمْ

أَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِينَ يَرِثُونَ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ أَهْلِهَا أَنْ لَوْ نَشَاءُ أَصَبْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَنَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ

Meal (IK): Sahiplerinden sonra, yeryüzüne varis olanlara besbelli değilmidir ki; eğer Biz, dileseydik onları da günahlarından dolayı cezalandırırdık. Ve onların kalbleri üzerine mühür basarız da bir şey duymazlar.

### [Araf 7:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/7:101.md) — قُلُوبِ

تِلْكَ الْقُرَى نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَائِهَا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا مِنْ قَبْلُ كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): İşte o kasabaların haberlerinin bir kısmını sana anlatıyoruz. Andolsun ki; peygamberleri; onlara apaçık burhanlar getirdi de, önceleri yalanladıklarından inanmadılar. İşte böyle mühür basar Allah kafirlerin kalblerine.

### [Araf 7:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/7:119.md) — وَانْقَلَبُوا

فَغُلِبُوا هُنَالِكَ وَانْقَلَبُوا صَاغِرِينَ

Meal (IK): İşte orada yenildiler, hor ve hakir geri döndüler.

### [Araf 7:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/7:125.md) — مُنْقَلِبُونَ

قَالُوا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنْقَلِبُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Biz, şüphesiz Rabbımıza dönenleriz.

### [Araf 7:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/7:179.md) — قُلُوبٌ

وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz cinn ve insanlardan bir çoğunu cehennem için yarattık. Onların kalbleri vardır; anlamazlar, gözleri vardır; görmezler, kulakları vardır; duymazlar. Onlar; hayvanlar gibidirler, hatta daha da sapıktırlar. İşte onlar; gafillerin kendilerdir.

### [Enfal 8:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/8:2.md) — قُلُوبُهُمْ

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

Meal (IK): Mü’minler, ancak onlardır ki; Allah anıldığı zaman kalbleri ürperir, Allah’ ın ayetleri kendilerine okunduğu zaman imanları artar ve Rabblarına tevekkül ederler.

### [Enfal 8:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/8:10.md) — قُلُوبُكُمْ

وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى وَلِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Allah; bunu size sırf bir müjde olsun ve kalblerinizi yatışsın diye yapmıştır. Yardım; ancak Allah katındandır. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’ dir.

### [Enfal 8:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/8:11.md) — قُلُوبِكُمْ

إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَلِيَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ

Meal (IK): Hani O, size kendi katından bir emniyet olmak üzere sizi hafif bir uykuya daldırıyordu. Sizi tertemiz yapmak, sizden şeytanın pisliğini gidermek, kalblerinizi pekiştirmek ve ayaklarınıza sebat vermek için gökten üstünüze bir su indiriyordu.

### [Enfal 8:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/8:12.md) — قُلُوبِ

إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلَائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنَاقِ وَاضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ

Meal (IK): Hani Rabbın, meleklere: Ben sizinleyim, haydi iman edenlere sebat verin, diye vahyetmişti. Ben, küfretmiş olanların kalblerine korku salacağım. Artık siz de vurun boyunlarının üstüne, vurun tüm parmaklarına.

### [Enfal 8:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/8:24.md) — وَقَلْبِهِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ وَأَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; sizi hayat verecek şeylere çağırdığı zaman; Allah’a ve Rasulüne icabet edin. Hem bilin ki; Allah şüphesiz kişi ile kalbi arasına girer. Ve muhakkak O’na dönüp toplanacaksınız.

### [Enfal 8:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/8:49.md) — قُلُوبِهِمْ

إِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هَؤُلَاءِ دِينُهُمْ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Hani münafıklar, kalblerinde hastalık bulunanlar: Bunları, dinleri aldattı, diyorlardı. Halbuki kim Allah’a tevekkül ederse; muhakkak ki Allah, Aziz’ dir, Hakim’dir.

### [Enfal 8:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/8:63.md) — قُلُوبِهِمْ

وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ve onların kalblerini birleştirmiştir. Eğer yeryüzünde bulunan her şeyi sarfetsen yine de onların kalblerini birleştiremezdin. Fakat Allah birleştirdi onların arasını. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Enfal 8:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/8:70.md) — قُلُوبِكُمْ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرَى إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey peygamber; elinizdeki esirlere de ki: Eğer Allah kalbinizde hayır olduğunu bilirse; sizden alınandan daha hayırlısını size verir ve sizi bağışlar. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:8.md) — قُلُوبُهُمْ

كَيْفَ وَإِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً يُرْضُونَكُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ وَتَأْبَى قُلُوبُهُمْ وَأَكْثَرُهُمْ فَاسِقُونَ

Meal (IK): Nasıl olabilir ki, şayet size üstün gelselerdi; hakkınızda ne yemin, ne de bir vecibe gözetirlerdi. Sizi ağızlarıyla hoşnud etmeye çalışırlar, ama kalbleri dayatır. Ve onların çoğu fasıklardır.

### [Tevbe 9:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:15.md) — قُلُوبِهِمْ

وَيُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ve kalblerindeki öfkeyi gidersin. Allah; dilediğine tevbe nasib eder. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:45.md) — قُلُوبُهُمْ

إِنَّمَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ

Meal (IK): Senden; ancak, Allah’a ve ahiret gününe inanmayanlar ve kalbleri şüpheye düşüp, şüphelerinde bocalayanlar izin isterler.

### [Tevbe 9:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:48.md) — وَقَلَّبُوا

لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ كَارِهُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, onlar daha önce de fitne aramışlar ve sana karşı bir takım işler çevirmişlerdi. Nihayet Hak geldi ve onlar istemedikleri halde Allah’ın emri zahir oldu.

### [Tevbe 9:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:60.md) — قُلُوبُهُمْ

إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Sadakalar, Allah’tan bir farz olarak; ancak fakirler, miskinler, sadaka üzerinde memur olanlar, kalbleri ısındırılanlar, köleler, borçlular, Allah yolunda olanların ve yolda kalanların uğruna sarfedilir. Ve Allah; Alim’ dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:64.md) — قُلُوبِهِمْ

يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِئُوا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ

Meal (IK): Münafıklar; üzerlerine kalblerinde olanı haber verecek bir surenin indirilmesinden çekiniyorlar. De ki: Siz alay edin bakalım, Allah çekindiğinizi ortaya çıkarandır.

### [Tevbe 9:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:77.md) — قُلُوبِهِمْ

فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ

Meal (IK): Allah’a verdikleri vaadi tutmadıkları ve yalanı adet edindikleri için, kendisinin huzuruna çıkacakları güne kadar Allah kalblerine nifak soktu.

### [Tevbe 9:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:87.md) — قُلُوبِهِمْ

رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Geri kalanlarla birlikte oturmaya razı oldular. Kalblerine mühür vurulmuştur onların. Bu yüzden onlar iyice anlamazlar.

### [Tevbe 9:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:93.md) — قُلُوبِهِمْ

إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ وَهُمْ أَغْنِيَاءُ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sorumluluk ancak, zengin oldukları halde senden izin isteyen, geride kalan kadınlarla bulunmaya razı olanlara ve Allah kalblerini mühürlemiş olduğu için bilmeyenleredir.

### [Tevbe 9:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:95.md) — انْقَلَبْتُمْ

سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Kendilerine döndüğünüz zaman; onlardan vazgeçmeniz için Allah’a yemin edeceklerdir. Öyleyse onlardan yüz çevirin. Çünkü murdardırlar. Yaptıklarının karşılığı olarak varacakları yer, cehennemdir.

### [Tevbe 9:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:110.md) — قُلُوبِهِمْ · قُلُوبُهُمْ

لَا يَزَالُ بُنْيَانُهُمُ الَّذِي بَنَوْا رِيبَةً فِي قُلُوبِهِمْ إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Kalbleri paralayıncaya kadar kurdukları bina kalblerinde kuşku kaynağı olmaya devam edecektir. Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:117.md) — قُلُوبُ

لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Andolsun ki Allah, Peygamberin ve güçlük anında ona uyan muhacir ve ensarın tevbelerini kabul etti. İçlerinden bır kısmının kalbleri kaymak üzere iken yine de onların tevbesini kabul buyurdu. Çünkü O, kendilerine Rauf ve Rahim’dir.

### [Tevbe 9:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:125.md) — قُلُوبِهِمْ

وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَتْهُمْ رِجْسًا إِلَى رِجْسِهِمْ وَمَاتُوا وَهُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Kalblerinde hastalık bulunanların ise, murdarlıklarına murdarlık katmıştır. Ve kafir olarak ölmüşlerdir.

### [Tevbe 9:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/9:127.md) — قُلُوبَهُمْ

وَإِذَا مَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ هَلْ يَرَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Bir sure indiği zaman; birbirlerine bakarlar ve: Sizi bir kimse görüyor mu? der, sonra dönüp giderler. Allah, onların kalblerini döndürmüştür. Çünkü onlar, anlamazlar güruhudur.

### [Yunus 10:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/10:74.md) — قُلُوبِ

ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِ رُسُلًا إِلَى قَوْمِهِمْ فَجَاءُوهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ كَذَلِكَ نَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِ الْمُعْتَدِينَ

Meal (IK): Sonra onun arkasından peygamberleri kavimlerine gönderdik. Onlara apaçık ayetylerle geldiler. Fakat önceden yalanladıkları için inanmadılar. Aşırı gidenlerin kalblerini işte böylece mühürleriz.

### [Yunus 10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/10:88.md) — قُلُوبِهِمْ

وَقَالَ مُوسَى رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوَالًا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

Meal (IK): Musa dedi ki: Rabbımız, doğrusu sen Firavun’a ve erkanına bu dünyada hayatında süsler ve mallar verdin. Rabbımız; Senin yolundan insanları saptırsınlar diye mi? Rabbımız; mallarını yok et, onların kalblerini sık. Çünkü onlar, elim azabı görmedikçe iman etmezler.

### [Yusuf 12:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/12:62.md) — انْقَلَبُوا

وَقَالَ لِفِتْيَانِهِ اجْعَلُوا بِضَاعَتَهُمْ فِي رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَا إِذَا انْقَلَبُوا إِلَى أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Yusuf uşaklarına dedi ki: Karşılık olarak getirdiklerini de yüklerinin içine koyun. Olur ki ailelerine dönünce bunu anlarlar da geri dönerler.

### [Rad 13:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/13:28.md) — قُلُوبُهُمْ · الْقُلُوبُ

الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ

Meal (IK): Onlar ki; inanmışlardır ve kalbleri Allah’ı anmakla huzura kavuşmuştur. Dikkat edin; gerçekten kalbler, ancak Allah’ı anmakla huzura kavuşur.

### [Hicr 15:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/15:12.md) — قُلُوبِ

كَذَلِكَ نَسْلُكُهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Biz, böylece onu suçluların kalbine sokarız.

### [Nahl 16:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/16:22.md) — قُلُوبُهُمْ

إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): İlahınız; tek bir ilahtır. Ahirete inanmayanların kalbleri inkar edicidir ve onlar büyüklük taslayanlardır.

### [Nahl 16:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/16:46.md) — تَقَلُّبِهِمْ

أَوْ يَأْخُذَهُمْ فِي تَقَلُّبِهِمْ فَمَا هُمْ بِمُعْجِزِينَ

Meal (IK): Yahut onlar dönüp dolaşırken kendilerini yakalamasından mı? Allah’ı aciz bırakacak değillerdir.

### [Nahl 16:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/16:106.md) — وَقَلْبُهُ

مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ وَلَكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Kalbi imanla dolu olduğu halde zorlananların dışında, her kim; imanından sonra Allah’ı tanımayıp küfre göğüs açarsa; işte Allah’ın gazabı onların üzerinedir. Ve onlar için büyük bir azab vardır.

### [Nahl 16:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/16:108.md) — قُلُوبِهِمْ

أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ

Meal (IK): Onlar; Allah’ın kalblerini, kulaklarını ve gözlerini mühürlediği kimselerdir. Ve gafiller de işte bunlardır.

### [İsra 17:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/17:46.md) — قُلُوبِهِمْ

وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا

Meal (IK): Onu anlarlar diye kalblerine örtüler koyduk. Kulaklarına da ağırlık. Kur’an’da Rabbını tek olarak zikrettiğin zaman da onlar nefret ederek arkalarına döner giderler.

### [Kehf 18:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/18:14.md) — قُلُوبِهِمْ

وَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ إِذْ قَامُوا فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَنْ نَدْعُوَ مِنْ دُونِهِ إِلَهًا لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا

Meal (IK): Kalkıp da; Bizim Rabbımız göklerin ve yerin Rabbıdır; biz O’ndan başkasına tanrı demeyiz, yoksa andolsun ki; batıl söz söylemiş oluruz, dedikleri zaman kalblerini pekiştirmiştik.

### [Kehf 18:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/18:18.md) — وَنُقَلِّبُهُمْ

وَتَحْسَبُهُمْ أَيْقَاظًا وَهُمْ رُقُودٌ وَنُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَذَاتَ الشِّمَالِ وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِرَارًا وَلَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْبًا

Meal (IK): Onlar uykuda iken; sen, onları uyanık sanırdın. Biz, onları sağa ve sola döndürüyorduk. Köpekleri de dirseklerini eşiğe uzatmıştı. Onları görsen; için korkuyla dolar, geri dönüp kaçardın.

### [Kehf 18:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/18:28.md) — قَلْبَهُ

وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا

Meal (IK): Sabah akşam Rabblarının rızasını dileyerek O’na yalvaranlarla beraber, sen de sabret. Dünya hayatının güzelliklerini isteyerek gözlerini onlardan ayırma. Bizi anmasını unutturduğumuz, heva ve hevesine uymuş, haddi aşmış kimselere itaat etme.

### [Kehf 18:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/18:36.md) — مُنْقَلَبًا

وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَلَئِنْ رُدِدْتُ إِلَى رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيْرًا مِنْهَا مُنْقَلَبًا

Meal (IK): Kıyametin kopacağını da tahmin etmiyorum. Eğer Rabbıma döndürülürsem, andolsun ki; bundan daha iyisini bulurum.

### [Kehf 18:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/18:42.md) — يُقَلِّبُ

وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَى مَا أَنْفَقَ فِيهَا وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَيَقُولُ يَالَيْتَنِي لَمْ أُشْرِكْ بِرَبِّي أَحَدًا

Meal (IK): Nitekim ürünleri yok edildi. Sarfettiği emeğe içi yanarak avuçlarını oğuşturuyordu. Çardakları hep yere düşmüştü. Ve diyordu ki: Ne olaydım, Rabbıma hiç kimseyi ortak koşmasaydım.

### [Kehf 18:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/18:57.md) — قُلُوبِهِمْ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ فَأَعْرَضَ عَنْهَا وَنَسِيَ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ إِنَّا جَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِنْ تَدْعُهُمْ إِلَى الْهُدَى فَلَنْ يَهْتَدُوا إِذًا أَبَدًا

Meal (IK): Kendisine Rabbının ayetleri anlatılıp da, onlardan yüz çeviren ve önceden yaptıklarını unutan kimseden daha zalim kim vardır? Biz, onların kalblerinin üstüne; onu iyice anlamalarına engel olan örtüler, kulaklarına da ağırlık koyduk. Sen, onları hidayete çağırsan da; onlar asla hidayete gelmezler.

### [Enbiya 21:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/21:3.md) — قُلُوبُهُمْ

لَاهِيَةً قُلُوبُهُمْ وَأَسَرُّوا النَّجْوَى الَّذِينَ ظَلَمُوا هَلْ هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ أَفَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ

Meal (IK): Kalbleri gaflet içerisinde. Zulmedenler gizlice fısıldaştılar: Bu sizin gibi bir insandan başka bir şey midir? Siz, göre göre büyüye mi aldanacaksınız?

### [Hac 22:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/22:11.md) — انْقَلَبَ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ

Meal (IK): İnsanlardan öyleleri de vardır ki; Allah’a bir yar kenarındaymış gibi kulluk eder. Ona bir iyilik gelirse yatışır. Başına bir bela gelirse; yüz üstü döner. Dünyayı da ahireti de kaybetmiştir. İşte apaçık kayıp budur.

### [Hac 22:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/22:32.md) — الْقُلُوبِ

ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ

Meal (IK): Bu böyledir. Kim, Allah’ın nişanelerine saygı gösterirse; şüphesiz ki bu kalblerin takvasındandır.

### [Hac 22:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/22:35.md) — قُلُوبُهُمْ

الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَالصَّابِرِينَ عَلَى مَا أَصَابَهُمْ وَالْمُقِيمِي الصَّلَاةِ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah anıldığı zaman kalbleri titrer. Başlarına gelenlere sabr eder, namaz kılar ve kendilerine verdiğimiz rızıktan infak ederler.

### [Hac 22:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/22:46.md) — قُلُوبٌ · الْقُلُوبُ

أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ

Meal (IK): Yeryüzünde dolaşmıyorlar mı ki; orada olanları akledecek kalbleri, işitecek kulakları olsun. Ne var ki yalnız gözler kör olmaz, göğüslerde olan kalbler de körelir.

### [Hac 22:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/22:53.md) — قُلُوبِهِمْ · قُلُوبُهُمْ

لِيَجْعَلَ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Şeytanın karıştırdığı, kalblerinde hastalık bulunan ve kalbleri kaskatı olan kimseleri sınamay vesile kılmak içindir. Zalimler, şüpjesiz derin bir ayrılık içindedirler.

### [Hac 22:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/22:54.md) — قُلُوبُهُمْ

وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَيُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ اللَّهَ لَهَادِ الَّذِينَ آمَنُوا إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Bir de bu, kendilerine ilim verilenlerin onun, Rabbından gelme bir gerçek olduğunu bilip inanmaları ve gönüllerini ona bağlamaları içindir. Muhakkak ki Allah; iman edenleri dosdoğru yola iletir.

### [Müminun 23:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/23:60.md) — وَقُلُوبُهُمْ

وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوْا وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلَى رَبِّهِمْ رَاجِعُونَ

Meal (IK): Ve Rabblarına döneceklerinden kalbleri ürpererek vermeleri gerekenleri verenler,

### [Müminun 23:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/23:63.md) — قُلُوبُهُمْ

بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِنْ هَذَا وَلَهُمْ أَعْمَالٌ مِنْ دُونِ ذَلِكَ هُمْ لَهَا عَامِلُونَ

Meal (IK): Hayır, onların kalbleri bundan habersizdir. Onların bundan başka da yapageldikleri işler vardır.

### [Nur 24:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/24:37.md) — تَتَقَلَّبُ · الْقُلُوبُ

رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ

Meal (IK): Öyle erler ki; ne ticaret, ne alış-veriş onları Allah’ı zikretmekten, namaz kılmaktan ve zekat vermekten alıkoymaz. Onlar gönüllerin ve gözlerin döneceği günden korkarlar.

### [Nur 24:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/24:44.md) — يُقَلِّبُ

يُقَلِّبُ اللَّهُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ

Meal (IK): Allah; gece ile gündüzü evirip çevirir. Doğrusu, görebilenler için bunda ibret vardır.

### [Nur 24:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/24:50.md) — قُلُوبِهِمْ

أَفِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتَابُوا أَمْ يَخَافُونَ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَرَسُولُهُ بَلْ أُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Kalblerinde bir hastalık mı var bunların? Yoksa şüphe mi ettiler? Veya Allah’ın ve Rasulünün kendilerine haksızlık edeceğinden mi korkuyorlar? Hayır, onlar; zalimlerin kendileridir.

### [Şuara 26:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/26:50.md) — مُنْقَلِبُونَ

قَالُوا لَا ضَيْرَ إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنْقَلِبُونَ

Meal (IK): Onlar da dediler ki: Zararı yok. Biz muhakkak Rabbımıza dönenleriz.

### [Şuara 26:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/26:89.md) — بِقَلْبٍ

إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ

Meal (IK): Ancak Allah’a kalb-i selimle gelmiş olan başka.

### [Şuara 26:194](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/26:194.md) — قَلْبِكَ

عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ

Meal (IK): Senin kalbine ki uyarıcılardan olasın.

### [Şuara 26:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/26:200.md) — قُلُوبِ

كَذَلِكَ سَلَكْنَاهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): İşte böylece onu suçluların kalbine sokarız.

### [Şuara 26:219](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/26:219.md) — وَتَقَلُّبَكَ

وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ

Meal (IK): Secde edenler arasında bulunduğunda.

### [Şuara 26:227](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/26:227.md) — مُنْقَلَبٍ · يَنْقَلِبُونَ

إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ

Meal (IK): Ancak iman etmiş, salih amel işlemiş, Allah’ı çokça zikretmiş ve zulme uğratıldıktan sonra zafer kazananlar müstesnadır. Zulmedenler göreceklerdir nasıl bir yıkılışla yıkılacaklarını.

### [Kasas 28:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/28:10.md) — قَلْبِهَا

وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَى فَارِغًا إِنْ كَادَتْ لَتُبْدِي بِهِ لَوْلَا أَنْ رَبَطْنَا عَلَى قَلْبِهَا لِتَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Musa’nın annesi, yüreği bomboş sabah etti. Şayet inananlardan olması için kalbini pekiştirmemiş olsaydık; neredeyse onu açığa vuracaktı.

### [Ankebut 29:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/29:21.md) — تُقْلَبُونَ

يُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَيَرْحَمُ مَنْ يَشَاءُ وَإِلَيْهِ تُقْلَبُونَ

Meal (IK): Dilediğine azab eder, dilediğine merhamet eder. Ve ona çevrileceksiniz.

### [Rum 30:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/30:59.md) — قُلُوبِ

كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): İşte Allah; bilmeyenlerin kalblerine böyle damga basar.

### [Ahzab 33:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:4.md) — قَلْبَيْنِ

مَا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ وَمَا جَعَلَ أَزْوَاجَكُمُ اللَّائِي تُظَاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهَاتِكُمْ وَمَا جَعَلَ أَدْعِيَاءَكُمْ أَبْنَاءَكُمْ ذَلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْوَاهِكُمْ وَاللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَهُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ

Meal (IK): Allah, bir kişinin içinde iki kalb yaratmadı. Ve eşlerinizi, anneleriniz gibi kendinize haram saymanız için yaratmamıştır. Evladlıklarınızı da öz oğullarınız kılmamıştır. Bunlar, dillerinize doladığınız sözlerinizdir. Allah ise hakkı söyler. Ve O, yolu doğrultur.

### [Ahzab 33:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:5.md) — قُلُوبُكُمْ

ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَلَكِنْ مَا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Onları babalarına nisbet ederek çağırın. Allah katında en doğru olan budur. Eğer babalarını bilmezseniz; o takdirde, onlar sizin din kardeşleriniz ve dostlarınızdır. Kalbinizden kasdederek yaptıklarınız dışında hatalarınızda size bir vebal yoktur. Ve Allah; Gafur, Rahim olandır.

### [Ahzab 33:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:10.md) — الْقُلُوبُ

إِذْ جَاءُوكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَإِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا

Meal (IK): Hani onlar size, hem üstünüzden hem de altınızdan gelmişlerdi. Ve hani gözler kaymış, yürekler ağızlara gelmişti ve siz Allah hakkında çeşitli zanlarda bulunuyordunuz.

### [Ahzab 33:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:12.md) — قُلُوبِهِمْ

وَإِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلَّا غُرُورًا

Meal (IK): Ve hani münafıklar ve kalblerinde bir hastalık bulunanlar: Allah ve Rasulü bize sadece boş vaadlerde bulundular, diyorlardı.

### [Ahzab 33:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:26.md) — قُلُوبِهِمُ

وَأَنْزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ صَيَاصِيهِمْ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِيقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِيقًا

Meal (IK): Ehl-i kitabdan onlara destek olanları, kalelerinden indirdi. Ve kalblerine korku saldı. Onlardan kimini öldürüyor, kimini de esir alıyordunuz.

### [Ahzab 33:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:32.md) — قَلْبِهِ

يَانِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا

Meal (IK): Ey peygamber kadınları; sizler, kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz. Eğer sakınıyorsanız; edalı olmayın yoksa kalbinde bir hastalık bulunanlar kötü şeyler umarlar. Ve hep ma’ruf söz söyleyin.

### [Ahzab 33:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:51.md) — قُلُوبِكُمْ

تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُئْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكَ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَلَا يَحْزَنَّ وَيَرْضَيْنَ بِمَا آتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَلِيمًا

Meal (IK): Onlardan istediğini bırakabilir, istediğini alabilirsin. Bırakmış olduklarından da arzu ettiğini almanda sana bir vebal yoktur. Bu, onların gözlerinin aydın olması, üzülmemeleri ve kendilerine verdiğin şeylere razı olmaları için daha elverişlidir. Allah, kalblerimizde olanı bilir. Ve Allah; Alim, Halim olandır.

### [Ahzab 33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:53.md) — لِقُلُوبِكُمْ · وَقُلُوبِهِنَّ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Peygamber’in evlerine yemeğe çağrılmaksızın ve vakitli vakitsiz girmeyin. Ama davet olunursanız; girin ve yemeği yeyince de lafa dalmadan dağılın. Bu haliniz, Peygamber’i üzüyordu, o da size bir şey söylemeye çekiniyordu. Allah ise hakkı söylemekten çekinmez. Peygamber’in eşlerinden bir şey istediğinizde; onu perde arkasından isteyin. Bu; sizin kalbleriniz için de, onların kalbleri için de daha temizdir. Allah’ın Rasulünü üzmeniz ve ondan sonra eşlerini nikahlamak asla caiz değildir. Çünkü bu; Allah katında büyük bir günahtır.

### [Ahzab 33:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:60.md) — قُلُوبِهِمْ

لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Andolsun ki münafıklar, kalblerinde hastalık bulunanlar, şehirde bozguncu haberler yayanlar, buna son vermezlerse; muhakkak seni onlarla mücadeleye çağırırız da sonra çevrende az bir zamandan fazla kalamazlar.

### [Ahzab 33:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/33:66.md) — تُقَلَّبُ

يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يَالَيْتَنَا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولَا

Meal (IK): O gün, yüzleri ateşte çevrilirken; ne olurdu keşki Allah’a itaat etseydik, peygambere de itaat etseydik, derler.

### [Sebe 34:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/34:23.md) — قُلُوبِهِمْ

وَلَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ عِنْدَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَّ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ

Meal (IK): O’nun katında, kendisine izin verdiğinden başkası şefaat edemez. Nihayet kalblerindeki korku giderilince: Rabbınız ne dedi? dediler. Hakkı, dediler. Ve O, Aliyy’dir, Kebir’dir.

### [Saffat 37:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/37:84.md) — بِقَلْبٍ

إِذْ جَاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ

Meal (IK): Çünkü Rabbına selim bir kalb ile gelmişti.

### [Zümer 39:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/39:22.md) — قُلُوبُهُمْ

أَفَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Allah, kimin göğsünü İslam’a açmışsa; artık o, Rabbından bir nur üzeredir. Allah’ın zikrinden kalbleri katılaşmış olanların vay haline. İşte onlar, apaçık bir sapıklık içindedirler.

### [Zümer 39:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/39:23.md) — وَقُلُوبُهُمْ

اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

Meal (IK): Allah, sözün en güzelini; ahenkli, ikişerli bir kitab halinde indirmiştir. Rabblarından korkanların ondan derileri ürperir. Sonra hem derileri hem de kalbleri Allah’ın zikrine karşı yumuşar. Bu, Allah’ın hidayet rehberidir, onunla istediğini hidayete eriştirir. Allah kimi de saptırırsa; ona bir daha yol gösteren bulunmaz.

### [Zümer 39:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/39:45.md) — قُلُوبُ

وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَإِذَا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ

Meal (IK): Allah, tek başına anıldığı zaman; ahirete inanmayanların kalbleri tiksinir. Ama O’ndan başkaları anıldığı vakit hemen yüzleri güler.

### [Mü'min 40:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/40:4.md) — تَقَلُّبُهُمْ

مَا يُجَادِلُ فِي آيَاتِ اللَّهِ إِلَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلَادِ

Meal (IK): Küfredenlerden başkası Allah’ın ayetleri üzerinde tartışmaya girişmez. Öyleyse onların şehirlerde dönüp dolaşması seni aldatmasın.

### [Mü'min 40:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/40:18.md) — الْقُلُوبُ

وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَنَاجِرِ كَاظِمِينَ مَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلَا شَفِيعٍ يُطَاعُ

Meal (IK): Onları yaklaşan gün ile uyar. O zaman ki; yürekler ağızlara gelecek, tasadan yutkunacaklar. Zalimlerin ne dostu, ne de dinlenecek şefaatçısı olur.

### [Mü'min 40:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/40:35.md) — قَلْبِ

الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ

Meal (IK): Onlar ki; kendilerine gelmiş bir huccet bulunmaksızın Allah’ın ayetleri üzerinde tartışırlar. Bu, Allah katında da, iman edenlerin yanında da öfkeyi arttırır. Ve böylece Allah; büyüklük taslayan her zorbanın kalbini mühürler.

### [Fussilet 41:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/41:5.md) — قُلُوبُنَا

وَقَالُوا قُلُوبُنَا فِي أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ وَفِي آذَانِنَا وَقْرٌ وَمِنْ بَيْنِنَا وَبَيْنِكَ حِجَابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنَا عَامِلُونَ

Meal (IK): Bizi, çağırdığın şeye karşı kalblerimiz kapalıdır, kulaklarımızda da bir ağırlık vardır. Seninle bizim aramızda bir perde var. Sen; istediğini yap, biz de yapıcılarız, dediler

### [Şura 42:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/42:24.md) — قَلْبِكَ

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَإِنْ يَشَأِ اللَّهُ يَخْتِمْ عَلَى قَلْبِكَ وَيَمْحُ اللَّهُ الْبَاطِلَ وَيُحِقُّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Yoksa onlar; Allah’a karşı yalan uydurdu mu derler? Allah; dilerse senin kalbini mühürler, batılı yok eder, sözleriyle hakkı yerine getirir. Muhakkak ki O; göğüslerin özünü bilendir.

### [Zuhruf 43:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/43:14.md) — لَمُنْقَلِبُونَ

وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ

Meal (IK): Ve biz, şüphesiz Rabbımıza döneceğiz.

### [Casiye 45:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/45:23.md) — وَقَلْبِهِ

أَفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ وَأَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلَى سَمْعِهِ وَقَلْبِهِ وَجَعَلَ عَلَى بَصَرِهِ غِشَاوَةً فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Gördün mü, o kimseyi ki; heva ve hevesini kendisine tanrı edinmiş, bilgisi olduğu halde Allah onu şaşırtmış, kulağını, kalbini mühürlemiş ve gözüne perde koymuştur? Allah’tan sonra onu kim hidayete eriştirebilir? Hala düşünmeyecek misiniz?

### [Muhammed 47:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/47:16.md) — قُلُوبِهِمْ

وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ حَتَّى إِذَا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِكَ قَالُوا لِلَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ آنِفًا أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

Meal (IK): Onların arasında seni dinleyenler vardır. Nihayet senin yanından çıkınca, kendilerine ilim verilmiş olanlara: Az önce ne demişti? diye sorarlar. İşte bunlar, Allah’ın kalblerini mühürlemiş olduğu ve kendi heveslerine uyan kimselerdir.

### [Muhammed 47:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/47:19.md) — مُتَقَلَّبَكُمْ

فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مُتَقَلَّبَكُمْ وَمَثْوَاكُمْ

Meal (IK): Bil ki; Allah’tan başk ailah yokturç Hem kendinin, hem de mü’min erkeklerle mü’min kadınların günahlarının bağışlanmasını dile. Allah, dolaştığınız yeri de, barındığınız yeri de bilir.

### [Muhammed 47:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/47:20.md) — قُلُوبِهِمْ

وَيَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا لَوْلَا نُزِّلَتْ سُورَةٌ فَإِذَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ وَذُكِرَ فِيهَا الْقِتَالُ رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَأَوْلَى لَهُمْ

Meal (IK): İman etmiş olanlar; bir sure indirilmeli değil miydi? derler. Fakat muhkem bir sure indirilip de orada muharebe zikrolununca; kalblerinde hastalık olanların, ölüm korkusundan bayılmış kimselerin bakışları gibi sana baktıklarını görürsün. Bu, onlar için daha evladır.

### [Muhammed 47:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/47:24.md) — قُلُوبٍ

أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا

Meal (IK): Kur’an’ı düşünmezler mi? Yoksa kalblerin üzerinde kilitleri mi vardır?

### [Muhammed 47:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/47:29.md) — قُلُوبِهِمْ

أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغَانَهُمْ

Meal (IK): Yoksa; kalblerinde hastalık olanlar, kinlerini Allah’ın dışarı vurmayacağını mı sandılar?

### [Fetih 48:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/48:4.md) — قُلُوبِ

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَانًا مَعَ إِيمَانِهِمْ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): O’dur; mü’minlerin kalblerine sekineti indiren. Ta ki; imanlarını imanla arttırsınlar. Göklerin ve yerin orduları Allah’ındır. Allah; Alim ve Hakim olandır.

### [Fetih 48:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/48:11.md) — قُلُوبِهِمْ

سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعًا بَلْ كَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Bedevilerden geri bırakılanlar sana diyeceklerdir ki: Mallarımız ve ailelerimiz bizi alıkoydu. Allah’tan bizim bağışlanmamızı dile. Kalblerinde olmayanı dilleriyle söylüyorlar. De ki: Allah, size bir zarar gelmesini dilerse veya bir fayda elde etmenizi isterse; O’na karşı kim engel olabilir? Hayır, Allah yaptıklarınızdan haberdar olandır.

### [Fetih 48:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/48:12.md) — يَنْقَلِبَ · قُلُوبِكُمْ

بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلَى أَهْلِيهِمْ أَبَدًا وَزُيِّنَ ذَلِكَ فِي قُلُوبِكُمْ وَظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَكُنْتُمْ قَوْمًا بُورًا

Meal (IK): Hayır, siz; peygamberin ve mü’minlerin, ailelerine bir daha dönemeyeceklerini sanmıştınız. Bu, sizin kalblerinize güzel göründü de kötü zanda bulundunuz. Ve helake mahkum bir kavim oldunuz.

### [Fetih 48:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/48:18.md) — قُلُوبِهِمْ

لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا

Meal (IK): Andolsun ki; sana, o ağacın altında bi’at ederlerken Allah mü’minlerden hoşnud olmuştur. Kalblerinde olanı bilmiş de onlara sekineti indirmiş ve onları pek yakın bir fethle mükafatlandırmıştır.

### [Fetih 48:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/48:26.md) — قُلُوبِهِمُ

إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوَى وَكَانُوا أَحَقَّ بِهَا وَأَهْلَهَا وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا

Meal (IK): O küfredenler kalblerinde hamiyyeti, cahiliyyet hamiyyetini ateşlendirdiklerinde Allah; sekinetini peygamberine ve mü’minlerin üzerine indirdi. Ve onları takva sözü üzerinde durdurdu. Onlar, buna daha layık ve ehil kimselerdi. Allah; her şeyi bilmekte olandır.

### [Hucurat 49:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/49:3.md) — قُلُوبَهُمْ

إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولَئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَى لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin yanında seslerini kısanlar, muhakkak ki onlar; Allah’ın gönüllerini takva ile imtihan ettiği kimselerdir. Onlar için; mağfiret ve büyük bir mükafat vardır.

### [Hucurat 49:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/49:7.md) — قُلُوبِكُمْ

وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَكَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ أُولَئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ

Meal (IK): Hem bilin ki; içinizde Allah’ın peygamberi vardır. Şayet o, birçok işlerde size uymuş olsaydı; şüphesiz ki sıkıntıya düşerdiniz. Ama Allah; size imanı sevdirmiş ve onu kalblerinize ziynet yapmış; küfrü, fasıklığı ve isyanı da size çirkin göstermiştir. Rüşdünü bulanlar, işte onlardır.

### [Hucurat 49:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/49:14.md) — قُلُوبِكُمْ

قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bedeviler: İman ettik, dediler. De ki: Siz iman etmediniz, ama müslüman olduk, deyin. İman henüz kalblerinize yerleşmedi. Şayet Allah’a ve peygamberine itaat ederseniz; O, amellerinizden hiç bir şey eksiltmez. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Kaf 50:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/50:33.md) — بِقَلْبٍ

مَنْ خَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ

Meal (IK): Görmediği halde Rahman’dan korkan ve Allah’a yönelik bir kalb ile gelenlere.

### [Kaf 50:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/50:37.md) — قَلْبٌ

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ

Meal (IK): Muhakkak ki bunda; kalbi olan veya hazır bulunup da kulak veren kimseler için elbette bir öğüt vardır.

### [Hadid 57:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/57:16.md) — قُلُوبُهُمْ

أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَلَا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ

Meal (IK): İman edenlerin, Allah’ı anması ve O’ndan inen gerçek için kalblerinin yumuşaması zamanı hala gelmedi mi? Onlar, daha önce kendilerine kitab verilip de üzerlerinden uzun zaman geçmiş, artık kalbleri katılaşmış bulunanlar gibi olmasınlar. Onlardan bir çoğu fasıklardır.

### [Hadid 57:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/57:27.md) — قُلُوبِ

ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ وَجَعَلْنَا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلَّا ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّهِ فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا فَآتَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا مِنْهُمْ أَجْرَهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ

Meal (IK): Sonra onların izleri üzerinde, peygamberlerimizi ard arda gönderdik. Meryem oğlu İsa’yı da arkalarından gönderdik. Ona İncil’i verdik ve ona uyanların kalblerine bir şefkat ve merhamet koyduk. Onların uydurdukları rehbaniyyete gelince; onu kendilerine Biz, yazmadık. Fakat kendileri Allah’ın rızasını kazanmak için yaptılar. Ama buna da hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman etmiş olanlara ecirlerini verdik. İçlerinden çoğu ise fasıklardır.

### [Mücadele 58:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/58:22.md) — قُلُوبِهِمُ

لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kavmin; kendi babaları, oğulları, kardeşleri veya akrabaları da olsa Allah ve Peygamberine muhalefet eden kimselere sevgi beslediğini göremezsin. İşte onların kalbine Allah, iman yazmış ve katından bir ruh ile onları desteklemiştir. Onları altlarından ırmaklar akan cennetlere sokacaktır. Bunlar orada ebediyyen kalacaklardır. Allah; onlardan razı olmuştur, onlar da Allah’tan hoşnud olmuşlardır. İşte onlar; Allah’ın hizbidir. Dikkat edin; Allah’ın hizbi, felaha erenlerin kendileridir.

### [Haşr 59:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/59:2.md) — قُلُوبِهِمُ

هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ فَاعْتَبِرُوا يَاأُولِي الْأَبْصَارِ

Meal (IK): O’dur Ehl-i Kitab’tan küfretmiş olanları ilk sürgünde yurtlarından çıkarmış olan. Halbuki siz, onların çıkacaklarını sanmıştınız. Onlar da kalelerinin kendilerini Allah’tan koruyacağını sanmışlardı. Fakat Allah’ ın azabı onlara hesablamadıkları yerden geldi. Ve kalblerine korku saldı. Kendi elleriyle ve inananların elleriyle evlerini yıkıyorlardı. Ey basiret sahipleri ibret alın.

### [Haşr 59:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/59:10.md) — قُلُوبِنَا

وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Onlardan sonra gelenler ise derler ki: Rabbımız, bizi ve bizden önce iman etmiş olan kardeşlerimizi bağışla. Ve iman etmiş olanlar için kalblerimizde kin bırakma. Rabbımız, muhakkak ki Sen; Rauf’sun, Rahim’sin.

### [Haşr 59:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/59:14.md) — وَقُلُوبُهُمْ

لَا يُقَاتِلُونَكُمْ جَمِيعًا إِلَّا فِي قُرًى مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَرَاءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًا وَقُلُوبُهُمْ شَتَّى ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Onlar, sizinle topluca savaşı; ancak surla çevrilmiş kasabalarda veya duvarlar arasında kabul ederler. Kendi aralarındaki çekişmeleri şiddetlidir. Sen, onları toplu sanırsın, ama kalbleri darmadağınıktır. Bu; onların akletmez bir kavim olmalarındandır.

### [Saff 61:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/61:5.md) — قُلُوبَهُمْ

وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِي وَقَدْ تَعْلَمُونَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Hani Musa, kavmine demişti ki: Ey kavmim, niçin bana eziyet verirsiniz? Halbuki benim size gerçekten Allah’ın rasulü olduğumu biliyorsunuz. Fakat onlar yoldan sapınca; Allah da onların kalblerini saptırmıştı. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [Münafikun 63:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/63:3.md) — قُلُوبِهِمْ

ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا فَطُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Bu, önce iman edip sonra küfretmiş olmalarındandır. Bunun üzerine kalbleri mühürlenmiştir, artık hiç anlamazlar.

### [Tegabün 64:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/64:11.md) — قَلْبَهُ

مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın izni olmadıkça hiç bir musibet isabet etmez. Kim de Allah’a inanırsa; onun kalbini doğruya götürür. Ve Allah; her şeyi bilendir.

### [Tahrim 66:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/66:4.md) — قُلُوبُكُمَا

إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ

Meal (IK): Eğer her ikiniz de Allah’a tevbe ederseniz; gerçekten kaymış olan kalbleriniz düzelmiş olur. Şayet ona karşı birbirinize destek olmaya kalkışırsanız; hiç şüphesiz Allah, onun mevlasıdır. Cebrail de, mü’minlerin salih olanı da, bunun ardından bütün melekler de ona yardımcıdırlar.

### [Mülk 67:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/67:4.md) — يَنْقَلِبْ

ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِئًا وَهُوَ حَسِيرٌ

Meal (IK): Sonra gözünü iki kere daha çevir; göz umduğunu bulamayıp bitkin ve yorgun sana dönecektir.

### [Müddessir 74:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/74:31.md) — قُلُوبِهِمْ

وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَانًا وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ

Meal (IK): Cehennem bekçilerini yalnız meleklerden kıldık. Onların sayılarını da ancak küfretmiş olanlar için bir fitne kıldık. Ki kendilerine kitab verilmiş olanlar, kesin bilgi sahibi olsunlar. İman edenlerin de imanları artsın. Kendilerine kitab verilmiş olanlar ve mü’minler kuşkuya düşmesinler. Bir de kalblerinde hastalık bulunanlarla kafirler: Bununla Allah neyi kasdetmiş? desinler. İşte böyle Allah, dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirir. Rabbının ordularını ancak kendisi bilir. Bu, ancak insanlara bir öğüttür.

### [Naziat 79:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/79:8.md) — قُلُوبٌ

قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ وَاجِفَةٌ

Meal (IK): O gün kalbler titrer,

### [Mutaffifun 83:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/83:14.md) — قُلُوبِهِمْ

كَلَّا بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Hayır; onların kazandıkları, kalblerini paslandırıp körletmiştir.

### [Mutaffifun 83:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/83:31.md) — انْقَلَبُوا

وَإِذَا انْقَلَبُوا إِلَى أَهْلِهِمُ انْقَلَبُوا فَكِهِينَ

Meal (IK): Ailelerinin yanına döndüklerinde, eğlenerek dönerlerdi.

### [İnşikak 84:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/ayet/84:9.md) — وَيَنْقَلِبُ

وَيَنْقَلِبُ إِلَى أَهْلِهِ مَسْرُورًا

Meal (IK): Ve ailesine de sevinçli olarak dönecektir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır. Sonra tersine çevirmeye kalb etme denmiştir. Toplayıp dağıtan mekeze, yani döndüren merkeze kalp adı verilmiştir. İnsanda kanı devrettiren göğüsteki merkeze kalb, haberleri döndüren baştaki merkeze (beyne) de kalb denmiştir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف واللام والباء معهما
ق ب ل، ل ق ب، ق ل ب، ب ق ل، ب ل ق مستعملات قبل: قال الخليل: من قَبْلُ ومن بَعْدُ غايتان بلا تنوين، وهما مثل قولك: ما رأيت مثله قط. فإذا أضفته إلى شيء نصبته إذا وقع موقع الصفة، تقول: جاء قبل عبد الله، وهو قبل زيد قادم. وإذا ألقيت عليه من صار في حد الأسماء نحو قولك: من قبل زيد، فصارت من صفة وخفض قبل ب? من فصار قبل منقاداً ب? من، وتحول من وصفيته إلى الاسمية، لأنه لا تجتمع صفتان. وغلبه من لأن من صار في صدر الكلام فغلب.
والقبُلُ: خلاف الدبر، والقُبْلُ: فرج المرأة.
والقُبْل: من إقبالك على الشيء، تقول: قد أقبَلْتُ قُبْلَكَ، كأنك لا تريد غره.
وسئل الخليل عن قول العرب: كيف أنت لو أَقْبَل قُبْلُكَ، قال: أراه مرفوعاً لأنه اسم وليس بمصدر كالقصد والنحول، إنما هو: كيف أنت لو استُقْبِلَ وجهك بما تكره.
والقِبَل: الطاقة، تقول: لا قِبَل لهم.
وفي معنى آخر هو التلقاء، تقول: لقيته قِبَلاً أي مواجهة، قال الكميت:
ومرصدٍ لك بالشحناءِ وليس له		بالسجل منك إذا واضحته قِبَلُ
أي طاقة. وأصيب هذا من قبله، أي من تلقائه ومن لدنه، وليس من تلقاء الملاقاة، ولكن على معنى: من عنده.
وقوله تعالى: "وحشرنا عليهم كل شيء قُبلاً" أي قَبيلاً قَبيلاً، ويقال: عيانا أي يُستْقْبَلُونَ كذلك فكل جيل من الجن والإنس قُبلٌ.
وقوله: "إنه يراكم هو وقَبيلهُ" أي هو ومن كان من نسله.
وأما القبيلةُ فمن قبائل العرب وسائر الناس.
وقبَيلةَ الرأس: كل فِلْقةٍ قوبلت بالأخرى والكرة لها قَبائِلُ.
والقِبالُ: زمام النعل، ونعل مقبُولة ومُقْبَلَةٌ.
والقِبالُ: شبه فحج وتباعد بين الرجلين، وهو أفجى وأفحج، واحدٌ لا فعل له، قال:
حنكلة فيها قِبالٌ وفجا
والقَبَلُ: رأس الجبل والأكمةِ ونحوه، قال الكميت:
والأخريان لما أوفى بها القبل
ومن الجيران مقابل ومدابر، قال:
حمتك نفسي ومعي جاراتي		مُقابلاتي ومـدابـراتـي
ومُقابَلة وقُبالةٌ: ما كان مستقبل شيء.
وشاة مُقابَلةٌ: قطعت من أذنها قطعة فتركت مُعَلَّقةً من قدم، والمدابرة من خلف.
وإذا ضممت شيئاً إلى شيء، تقول: قابلته به.
والقابلةُ: الليلة المقبلة، العام القابل: المقبل، ولا يقال منه فعل يفعل.
والقابلةُ التي تقبل الولد عن الولادِ، وتجمع قوابل.
والقَبُولُ: الصبا لأنها تستدبر الدبور، وهي تهب مستقبل القبلة، قال:
فإن تمنع سدوس درهميها		فإن الريح طيبة قَبُـولُ
والقَبُولُ: أن تقبل العفو والعافية، وهو اسم للمصدر وقد أميت الفعل منه.
والقَبَلُ: استئناف الشيء، وتقول: أفعل هذا الشيء من ذي قبل، أي من ذي استقبال.
وتقول: أقبلنا على الإبل، وذلك إذا شربت ما في الحوض فاستقيتم على رءوسها وهي تشرب، قال:
قرب لها سقاتها يا ابن خدب		لقَبَلٍ بعد قراها المنتهـب
والفِعل من القُبلة التقبيل.
والتَّقَبُّلُ: القبول، يقال: تقبل الله منك عملك، وتقبلت فلاناً من فلان بقبول حسن.
ورجل مُقابلٌ في الكرم والشرف من قبل أعمامه وأخواله.
ورجل مُقتبَلٌ من الشباب: لم ير فيه أثر من الكبر بعد، قال:
بل ليس بعل كبير لا شباب له		لكن أثيلة صافي اللون مُقْتَبَلُ
رفع أثيلة على طلب الهاء، كقولك: لكنه أقبل فلان أي جاء مستقبلك.
واقتبَلْتُ الإبل طريق كذا أي استَقْبَلْتُ بها أسوقها، قال الشاعر:
أقبَلْتُها الخل من شوران مصعدة		إني لأزوي عليها وهي تنطلق
وقوله: أزوي من زويت عليه أي شددت عليه في المشي وأقبَلْتُ الإناء مجرى الماء ونحو ذلك.
وقَبيلُ القوم، فعله القِبالة.
والقَبيلُ والدبير في فتل الحبل، والقبيلُ: الفتل الأول الذي عليه العامة، والدبير الفَتْلُ الآخر، ويقال: الفتل في قوى الحبل: كل قوة على قوة، فالوجه الداخل قبيل، والوجه الخارج دبير.....
بقل: البََقْلُ: ما ليس بشجر دق ولا جل، وفرق ما بين البَقْل ودق الشجر أن البَقْل إذا رعي لم يبق له ساق، والشجر تبقى له سوق وإن دقت.
وابتَقَلَ القوم إذا رعوا البَقْلَ. والإبل تَبْتَقِل وتَبْتَقَّلُ أي تأكل البَقْلَ، قال:
أرض بها المكاء حيث ابْتَقَلا		صعد ثم انصب ثم صلصلا
وقال أبو النجم:
تَنَقَّلَتْ في أول التَبقُّلِ
والباقِلُ: ما يخرج في أعراض الشجر إذا ما دنت أيام الربيع وجرى فيها الماء فرأيت في أعراضه شبه أعين الجراد قبل أن يستبين ورقه، فذلك الباقل وقد ابقل الشجر.
ويقال عند ذلك: صار الشجر بقلة واحدة.
وابقَلَتِ الأرض فهي مُبْقِلةٌ أي أنبتت البقل، والمَبْقَلَةُ: ذات البَقْلِ.
والباقِلَّى اسم سوادي، وهو الفول وحبه الجرجر.
ويقال للأمرد إذا خرج وجهه: قد بَقَلَ وجهه.
وباقِلٌ اسم رجل يوصف بالعي، وبلغ من عيه أنه اشترى ظبياً فقيل له: بكم اشتريت? فأخرج أصابع يديه ولسانه أي أحد عشر درهماً فأفلت الظبي وذهب.
قلب: القَلبُ مضغة من الفؤاد معلقة بالنياط، قال:
ما سمي القَلْبُ إلا من تَقَـلُّـبـه		والرأي بصرف والإنسان أطوار
وجئتك بهذا الأمر قَلْباً أي محضاً لا يشوبه شيء.
وفي الحديث: كان علي بن أبي طالب عليه السلام يقرأ: "وإياك نستعين" فيشبع رفع النون إشباعاً وكان قرشياً قَلْباً، أي محضاً.
وقُلُوبُ الشجر: ما رخص فكان رخصاً من عروقه التي تقوده، ومن أجواه، الواحد قلب.
وقَلْبُ النخلة: شحمتها، وقلْبُ النخلة: شطبة بيضاء تخرج في وسطها كأنها قُلْبُ فضة رخص سمي قَلْباً لبياضه.
والقُلْبُ من الأسورة: ما كان قلداً واحداً، وتقول: سوار قُلْبٌ، وفي يدها قُلبٌ.
والقُْلبُ: الحية البيضاء شبهت بالقَلبِ.
ولكل شيء قَلْبٌ، وقَلْبُ القرآن "يس".
والقَلْبُ: تحويلك عن وجهه، وكلام مَقلُوبٌ، وقَلَبْتهُ فانقَلَبَ، وقَلَّبْتُه فَتَقلَّبَ.
وقَلَبْتُ فلاناً عن وجهه أي صرفته.
والمُنْقَلَبُ: مصيرك إلى الآخرة.
والقَليبُ: البئر قبل أن تطوى، ويجمع على قلب، ويقال: هي العادية.
والقِلَّوْبُ: الذئبُ، يمانية، وكذلك القَلوبُ، ويقال: قِلاّبٌ، قال:
أيا جحمتا بكي على أم واهب		قتيلة قِلَّوب بإحدى المذانـب
والأَقْلَبُ: من في شفتيه انقِلابٌ، وشفة قلباء.
وما به قَلَبَةٌ أي لا داء ولا غائلة.
ويقال: قَلَبَ عينه وحملاقه عند الوعيد والغضب، قال: قالَبُ حملاقيه قد كاد يجن والقالَبُ دخيل، ويقال: قالِبٌ.
والقُلَّبُ الحول: الذي يَقْلِبُ الأمور، والحُولُ: صاحب حيل.
لقب: اللَّقَبُ: نبز اسم غير ما سمي به، وقول الله عز وجل: "ولا تنابزوا بالألقابِ"، أي لا تدعوا الرجل إلا بأحب الأسماء إليه.
بلق: البَلقُ والبُلقَةُ مصدر الأبلقِ.
ويقال للدابة أبْلَقُ وبَلْقاءُ، والفعل: بَلِقَ يَبْلَقُ، وخيل بُلْقٌ.
ونعف أَبْلَقُ يعني الشرف من الأرض.
والبَلُّوقةُ، وتجمع بَلاليقَ، وهي مواضع لا ينبت فيها الشجر.
وبَلَقْتُ الباب فانبلق أي فتحته فانفتح، قال:
فالحصن منثلم والباب مُنْبَلِقُ
وفي لغة: ابْلَقْتُ الباب.
وحبل أبْلَقُ.
لبق: رجل لَبِقٌ، ويقال: لَبيقٌ، وهو الرفيق بكل عمل، وامرأة لَبيقةٌ أي لطيفة رفيقة ظريفة، يَلبَقُ بها كل ثوب.
وهذا الأمر يَلْبَقُ بك أي يزكو بك ويوافقك.
وثريد مُلَبَّقٌ أي شديد التثريد، ملين.

##### Türkçe

**القاف** ve **اللام** ve **الباء** onlarla birlikte

**ق ب ل**، **ل ق ب**، **ق ل ب**، **ب ق ل**، **ب ل ق** kullanımdadır. **قبل**: **الخليل** dedi ki: **من قَبْلُ** ve **من بَعْدُ** tenvinsiz iki gayedir; ve bunlar senin “**ما رأيت مثله قط**” demen gibidir. Onu bir şeye izafe ettiğinde, sıfatın yerinde vaki olursa onu nasb edersin; dersin ki: “**جاء قبل عبد الله**”, ve “**هو قبل زيد قادم**”. Üzerine, isimler sınırında olan **من**’i attığında, senin “**من قبل زيد**” sözün gibi; böylece **من** sıfat oldu ve **قبل**’i **من** ile cerretti; böylece **قبل** **من** ile sevk olunmuş oldu ve vasfiyetinden isimliğe dönüştü; çünkü iki sıfat bir araya gelmez. Ve **من** ona galip geldi; çünkü **من** sözün başında oldu da galip geldi.

Ve **القبُلُ**: **الدبر**’in zıddıdır; ve **القُبْلُ**: kadının ferci.

Ve **القُبْل**: senin bir şeye yönelip gelmenden; dersin: “**قد أقبَلْتُ قُبْلَكَ**”, sanki sen onun aldatmasını istemiyorsun.

Ve **الخليل**’e Arapların sözü soruldu: “**كيف أنت لو أَقْبَل قُبْلُكَ**”; dedi: Onu merfu görüyorum; çünkü o isimdir, **القصد** ve **النحول** gibi masdar değildir; ancak o şudur: “Yüzün, hoşlanmadığın şeyle karşılanmış olsaydı sen nasıldın?”

Ve **القِبَل**: güç yetirme; dersin: “**لا قِبَل لهم**”.

Ve başka bir manada o, **التلقاء**’dır; dersin: “**لقيته قِبَلاً**” yani yüz yüze. **الكميت** dedi:
ومرصدٍ لك بالشحناءِ وليس له		بالسجل منك إذا واضحته قِبَلُ
yani güç. Ve bu, onun **قبله**’inden isabet etti; yani onun karşısından ve onun katından; karşılaşmanın karşısından değildir; fakat “onun yanında” manası üzeredir.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**وحشرنا عليهم كل شيء قُبلاً**” yani kabile kabile; ve denilir: açıkça, yani onlar da böyle karşılanırlar; böylece cin ve insin her nesli **قُبلٌ**’dür.

Ve sözü: “**إنه يراكم هو وقَبيلهُ**” yani o ve onun neslinden olan kimse.

Ve **القبيلةُ** ise Arap kabilelerindendir ve diğer insanların (kabileleri)ndendir.

Ve **قبَيلةَ الرأس**: her bir parça ki ötekiyle karşılaştırılmıştır; ve topun onun için **قَبائِلُ**’i vardır.

Ve **القِبالُ**: nalın kayışı; ve **نعل مقبُولة** ve **مُقْبَلَةٌ**.

Ve **القِبالُ**: bacaklar arasında bir çeşit açıklık ve uzaklaşma; ve o **أفجى** ve **أفحج**’dır; tek (bir isim)dir, onun fiili yoktur. Dedi:
حنكلة فيها قِبالٌ وفجا

Ve **القَبَلُ**: dağın ve tepeciğin başı ve benzeri. **الكميت** dedi:
والأخريان لما أوفى بها القبل

Ve komşulardan **مقابل** ve **مدابر** vardır. Dedi:
حمتك نفسي ومعي جاراتي		مُقابلاتي ومـدابـراتـي

Ve **مُقابَلة** ve **قُبالةٌ**: bir şeyin karşısında olan şey.

Ve **شاة مُقابَلةٌ**: kulağından bir parça kesildi de aşağıdan asılı bırakıldı; ve **المدابرة** arkadan olandır.

Ve bir şeyi bir şeye kattığında dersin: “**قابلته به**”.

Ve **القابلةُ**: gelecek gece; **العام القابل**: gelecek (yıl); ondan “yapar” fiili denilmez.

Ve **القابلةُ**: doğuran kadından çocuğu karşılayan (ebe); **قوابل** diye cem olunur.

Ve **القَبُولُ**: **الصبا** (doğu rüzgârı); çünkü o **الدبور**’a arkasını döner; ve o kıbleye karşı esip gelir. Dedi:
فإن تمنع سدوس درهميها		فإن الريح طيبة قَبُـولُ

Ve **القَبُولُ**: affı ve afiyeti kabul etmendir; o masdarın ismidir; ve ondan fiil öldürülmüştür.

Ve **القَبَلُ**: bir şeyi yeniden başlatma; ve dersin: “**أفعل هذا الشيء من ذي قبل**” yani karşılamadan (önceden) olan şeyden.

Ve dersin: “**أقبلنا على الإبل**”; bu, o (develer) havuzdakini içtiğinde, siz onların başları üzerinde su çektiğinizde (olur) ve onlar içerler. Dedi:
قرب لها سقاتها يا ابن خدب		لقَبَلٍ بعد قراها المنتهـب

Ve **القُبلة**’den fiil: **التقبيل**.

Ve **التَّقَبُّلُ**: **القبول**; denilir: “**تقبل الله منك عملك**”; ve “**تقبلت فلاناً من فلان بقبول حسن**”.

Ve bir adam, keremde ve şerefte, amcalarının ve dayılarının tarafından **مُقابلٌ**’dir.

Ve bir adam, gençlikten **مُقتبَلٌ**: onda henüz ihtiyarlık eseri görülmemiştir. Dedi:
بل ليس بعل كبير لا شباب له		لكن أثيلة صافي اللون مُقْتَبَلُ
**أثيلة**’yi, **الهاء**’yı talep üzere رفع etti; senin “**لكنه أقبل فلان**” demen gibi; yani karşılayarak geldi.

Ve “**اقتبَلْتُ الإبل طريق كذا**” yani onunla onları karşılayarak sürdüm. Şair dedi:
أقبَلْتُها الخل من شوران مصعدة		إني لأزوي عليها وهي تنطلق

Ve sözü: “**أزوي**”, “**زويت عليه**”den; yani yürüyüşte onun üzerine sıktım; ve “**أقبَلْتُ الإناء**” suyun akış yerini ve bunun benzerini.

Ve **قَبيلُ القوم**; onun fiili **القِبالة**’dır.

Ve **القَبيلُ** ve **الدبير** ip bükümündedir; ve **القبيلُ**: halkın üzerinde bulunduğu ilk bükümdür; ve **الدبير**: öteki bükümdür. Ve denilir: ipin kuvvetinde büküm, her kuvvet üzerine bir kuvvettir; iç yüz **قبيل**’dir, dış yüz **دبير**’dir.....

**بقل**: **البََقْلُ**: ağaç olmayan şeydir; ne ince (olan) ne de iri (olan). Ve **البَقْل** ile ağacın incesi arasındaki fark şudur: **البَقْل** otlatıldığında onun için sap kalmaz; ağaç ise, ince de olsa onun için saplar kalır.

Ve kavim **ابتَقَلَ** eder; **البَقْلَ** otladıklarında. Ve develer **تَبْتَقِل** ve **تَبْتَقَّلُ**; yani **البَقْلَ** yer. Dedi:
أرض بها المكاء حيث ابْتَقَلا		صعد ثم انصب ثم صلصلا

Ve **أبو النجم** dedi:
تَنَقَّلَتْ في أول التَبقُّلِ

Ve **الباقِلُ**: bahar günleri yaklaştığında ve içinde su yürüdüğünde, ağacın yanlarında çıkan şeydir; onun yanlarında, yaprağı belirginleşmeden önce çekirge gözlerine benzer şey görürsün; işte o **الباقل**’dir; ve ağaç **ابقل** etmiştir.

Ve o sırada denilir: ağaç tek bir **بقلة** oldu.

Ve yer **ابقَلَت**; o halde o **مُبْقِلةٌ**’dir; yani **البقل** bitirdi. Ve **المَبْقَلَةُ**: **البَقْلِ** sahibi (yer).

Ve **الباقِلَّى** siyahî bir addır; o, bakladır; ve onun tanesi **الجرجر**’dir.

Ve yüzü çıkan tüysüze denilir: “**قد بَقَلَ وجهه**”.

Ve **باقِلٌ** bir adam adıdır; pelteklikle vasfolunur. Ve peltekliğinden şu dereceye vardı ki bir ceylan satın aldı; ona denildi: “Kaça satın aldın?”; iki elinin parmaklarını ve dilini çıkardı; yani on bir dirhem. Böylece ceylan kaçtı ve gitti.

**قلب**: **القَلبُ**: **الفؤاد**’dan bir et parçasıdır; **النياط**’a asılıdır. Dedi:
ما سمي القَلْبُ إلا من تَقَـلُّـبـه		والرأي بصرف والإنسان أطوار

Ve sana bu işi **قَلْباً** getirdim; yani sırf, ona hiçbir şey karışmaz.

Ve hadiste: **علي بن أبي طالب** عليه السلام “**وإياك نستعين**” okurdu; böylece **النون**’un رفع’ını tam uzatmayla uzatırdı; ve o, Kureyşli **قَلْباً** idi; yani sırf.

Ve **قُلُوبُ الشجر**: yumuşak olan şey; onun, onu sevk eden köklerinden yumuşak olanı ve onun iç boşluklarından (olanı); tekili **قلب**.

Ve **قَلْبُ النخلة**: onun yağı; ve **قلْبُ النخلة**: ortasında çıkan beyaz bir şerit; sanki o, yumuşak bir **قُلْبُ فضة**’dir; beyazlığından dolayı **قَلْباً** diye adlandırıldı.

Ve **القُلْبُ** bileziklerden: tek bir gerdanlık olan şey. Ve dersin: **سوار قُلْبٌ**; ve onun elinde **قُلبٌ** vardır.

Ve **القُْلبُ**: beyaz yılan; **القَلبِ**’e benzetildi.

Ve her şeyin bir **قَلْبٌ**’ü vardır; ve Kur’an’ın **قَلْبُ**’ü “**يس**”dir.

Ve **القَلْبُ**: onu yüzünden çevirmen; ve **كلام مَقلُوبٌ**; ve “**قَلَبْتهُ فانقَلَبَ**”, ve “**قَلَّبْتُه فَتَقلَّبَ**”.

Ve “**قَلَبْتُ فلاناً عن وجهه**” yani onu çevirdim.

Ve **المُنْقَلَبُ**: ahirete dönüş yerin.

Ve **القَليبُ**: örülmeden önce kuyu; **قلب** üzerine cem olunur; ve denilir: o **العادية**’dir.

Ve **القِلَّوْبُ**: kurt; Yemen lehçesi; ve كذلك **القَلوبُ**; ve denilir: **قِلاّبٌ**. Dedi:
أيا جحمتا بكي على أم واهب		قتيلة قِلَّوب بإحدى المذانـب

Ve **الأَقْلَبُ**: iki dudağında **انقِلابٌ** olan; ve **شفة قلباء**.

Ve onda **قَلَبَةٌ** yoktur; yani ne hastalık ne de musibet.

Ve denilir: tehdit ve öfke anında gözünü ve göz kapağını **قَلَبَ** etti. Dedi: “**قالَبُ حملاقيه قد كاد يجن**”; ve **القالَبُ** dâhildir (yabancıdır); ve denilir: **قالِبٌ**.

Ve **القُلَّبُ**: **الحول**; o, işleri çevirip duran kimsedir. Ve **الحُولُ**: hile sahibi.

**لقب**: **اللَّقَبُ**: kendisiyle adlandırıldığı şeyden başka bir adla isim takmadır. Ve Aziz ve Celil Allah’ın sözü: “**ولا تنابزوا بالألقابِ**”; yani adamı ancak ona en sevgili isimlerle çağırın.

**بلق**: **البَلقُ** ve **البُلقَةُ**, **الأبلقِ**’in masdarıdır.

Ve bineğe **أبْلَقُ** ve **بَلْقاءُ** denilir. Ve fiil: **بَلِقَ يَبْلَقُ**. Ve atlar **بُلْقٌ**.

Ve **نعف أَبْلَقُ**; yani yerin yüksekliği.

Ve **البَلُّوقةُ**; **بَلاليقَ** diye cem olunur; ve onlar, ağaç bitmeyen yerlerdir.

Ve “**بَلَقْتُ الباب**” da “**فانبلق**”; yani onu açtım da açıldı. Dedi:
فالحصن منثلم والباب مُنْبَلِقُ

Ve bir dilde: “**ابْلَقْتُ الباب**”.

Ve **حبل أبْلَقُ**.

**لبق**: **رجل لَبِقٌ**; ve denilir: **لَبيقٌ**; ve o, her işte yumuşak huylu (uyumlu) kimsedir. Ve **امرأة لَبيقةٌ**; yani nazik, yumuşak huylu, zarif; her elbise ona **يَلبَقُ** (yakışır).

Ve “Bu iş sana **يَلْبَقُ**” yani seninle artar ve sana uygun düşer.

Ve **ثريد مُلَبَّقٌ**; yani çokça ufalanmış, yumuşatılmış.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَلْب: الفؤاد، وقد يعبَّر به عن القلب. قال الفراء في قوله تعالى: "إنَّ في ذلك لَذِكرى لمن كانَ له قَلْبٌ": أي عقل. وقَلَبْتُ الشيء فانقلبَ، أي انكبَّ. والمُنْقَلَبُ يكون مكاناً ويكون مصدراً، مثل المُنْصَرَف. وقلَّبته بيدي تقليباً. وتقلَّب الشيء ظَهراً لبطنٍ، كالحيَّة تتقلَّب على الرَمْضاء. وقَلَبْتُ القومَ، كما تقول صَرَفْتُ الصِبيان، عن ثعلب. وقَلَبْتُهُ، أي أصبت قلبه. وقَلَبْت النخلةَ: نزعت قِلْبَها. وقَلَبَت البُسْرَةُ، إذا احمرَّت. وأقْلَبَت الخُبْزَةُ، إذا حان لها أن تُقْلَبَ. قال الأصمعيّ: القُلابُ: داءٌ يأخذ البعير فيشتكي منه قَلبه فيموت من يومه، يقال بعير مقلوب، وقد قُلِبَ قُلاباً، وناقة مقلوبة. وأقْلَبَ الرجُل، إذا أصاب لإبله ذلك. وقولهم: ما به قَلَبَةٌ، أي ليست به عِلَّةٌ. قال الفراء: هو مأخوذ من القُلابِ. وقَلْبُ العقرب: منزِلٌ من منازل القمر وهو كوكبٌ نَيًّرٌ وبجانبه كوكبان. وقولهم: هو عربيٌّ قَلْبٌ، أي خالص؛ يستوي فيه المذكَّر والمؤنَّث والجمع؛ وإن شئت قلت امرأة قَلْبَةٌ وثنَّيتَ وجمعتَ. وقَلْبُ النخلة: لُبُّها، وفيه ثلاث لغات: قَلْبٌ وقُلْبٌ وقِلْبٌ، والجمع القِلَبَة. والقُلْبُ من السِوارِ: ما كان قلباً واحداً. والقُلْبُ أيضاً: حيَّة تشبَّه به. والمِقْلَبُ: الحديدة التي تُقلبُ بها الأرض للزراعة. وقولهم: هو حُوَّلٌ قُلَّبٌ، أي محتالٌ بصير بتقليب الأمور. والقِلِّيبُ: الذئبُ، وكذلك القِلَّوبُ. والقالَبُ، بالفتح: قالَبُ الخُفّ وغيره. والقالِبُ، بالكسر: البُسْرُ الأحمر. والقَليب: البئر قبل أن تُطْوى، تذكَّر وتؤنَّث، وقال أبو عبيدة: هي البئر العاديَّة القديمة؛ وجمع القلَّة أقْلِبَةٌ، والكثير: قُلُبٌ. قال الشاعر:
وما دام غَيْثٌ من تِهامَةَ طَيِّب		بها قُلُـب عـاديَّةٌ وكِـرارُ
وقد شبَّه العجَّاج بها الجِراحات فقال:
عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي من سَبَرْ

##### Türkçe

**القَلْب**: **الفؤاد**; ve onunla **القلب** hakkında da ifade edilebilir. el-Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü olan: “إنَّ في ذلك لَذِكرى لمن كانَ له **قَلْبٌ**” hakkında dedi ki: yani akıl. Ve “**قَلَبْتُ** الشيء فانقلبَ”: yani devrildi. Ve **المُنْقَلَبُ** bazen mekân olur ve bazen masdar olur; **المُنْصَرَف** gibi. Ve onu elimle “تقليباً” olarak çevirdim. Ve şey, sırtı karnına olacak şekilde “تقلَّب” eder; yılanın kızgın kum üzerinde dönüp durması gibi. Ve “**قَلَبْتُ** القومَ”, senin “صَرَفْتُ الصِبيان” dediğin gibi; Sa‘leb’den. Ve “**قَلَبْتُهُ**”: yani onun kalbine isabet ettim. Ve “**قَلَبْت** النخلةَ”: onun **قِلْبَ**’ini söktüm. Ve “قَلَبَت البُسْرَةُ”: kızardığı zaman. Ve “أقْلَبَت الخُبْزَةُ”: çevrilme vakti geldiği zaman. el-Asma‘î dedi ki: **القُلابُ**: deveye musallat olan bir hastalıktır; ondan dolayı **قَلبه**’inden şikâyet eder de o gününden ölür; “بعير مقلوب” denir; ve “قُلِبَ قُلاباً” olmuştur; ve “ناقة مقلوبة”. Ve “أقْلَبَ الرجُل”: develerine o (hastalık) isabet ettiği zaman. Ve onların sözü: “ما به **قَلَبَةٌ**”: yani onda bir illet yoktur. el-Ferrâ dedi ki: o, **القُلابِ**’dan alınmıştır. Ve **قَلْبُ العقرب**: ayın menzillerinden bir menzildir; ve o, parlak bir yıldızdır; ve yanında iki yıldız vardır. Ve onların sözü: “هو عربيٌّ **قَلْبٌ**”: yani hâlis; onda müzekker, müennes ve cem‘ eşit olur; istersen “امرأة **قَلْبَةٌ**” dersin; ikil yapar ve çoğul yaparsın. Ve **قَلْبُ النخلة**: onun özü; ve onda üç lugat vardır: **قَلْبٌ** ve **قُلْبٌ** ve **قِلْبٌ**; cem‘i **القِلَبَة**. Ve **القُلْبُ** (bilezikten): tek bir **قلب** olan şey. Ve **القُلْبُ** ayrıca: ona benzetilen bir yılandır. Ve **المِقْلَبُ**: ziraat için yerin onunla çevrildiği demir. Ve onların sözü: “هو حُوَّلٌ **قُلَّبٌ**”: yani hilekâr, işlerin çevrilip döndürülmesini bilen. Ve **القِلِّيبُ**: kurt; **القِلَّوبُ** da böyledir. Ve **القالَبُ**, fetha ile: mestin ve başkasının **قالَبُ**’ı. Ve **القالِبُ**, kesra ile: kırmızı **البُسْرُ**. Ve **القَليب**: henüz örülmeden önce kuyu; müzekker de yapılır müennes de; Ebû ‘Ubeyde dedi ki: o, eski kadîm **البئر العاديَّة**’dir; azın cem‘i **أقْلِبَةٌ**, çoğunki: **قُلُبٌ**. Şair dedi ki:
وما دام غَيْثٌ من تِهامَةَ طَيِّب		بها **قُلُـب** عـاديَّةٌ وكِـرارُ
Ve el-‘Accâc, yaraları ona benzetmiştir de şöyle demiştir:
عن **قُلُبٍ** ضُجْمٍ تُوَرِّي من سَبَرْ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ل ب
قبل ، قلب ، لقب ، لبق ، بقل ، بلق : مستعملات .
قبل : قال ابن المظفر : قَبْل : عقيب بَعْد ، وإذا أفردوا قالوا هو مِن قبلُ ومِن بَعدُ .
قال : وقال الخليل : قبلُ وبعدُ رُفِعا رفْعاً بلا تنوين لأنهما غايتان ، وهما مثلُ قولك : ما رأيتُ مثله قطّ فإذا أصفتَه إلى شيء نصبتَه إذا وقعَ موقعَ الصّفة ، كقولك : جاءنا قبلَ عبد الله ، وهو قبلَ زيدٍ قادمٌ . فإذا وقعتَ عليه مِنْ صار في حدّ
الأسماء ، كقولك من قبلِ زيد فصارت مِن صِفةً وخفض قبلُ ، لأن مِن من حروف الخفض ، وإنما صار قبلُ منقاداً لِمن وتحوّل من وصفّيته إلى الإسميّة ، لأنّه لا يجتمع صفتان . وغلَبَه منْ لأنّ مِنْ صار في صدر الكلام فغَلب .
قلت : وقد مرتْ عِلَلُ قبلُ وبعدُ فيما مَرَّ مِن الكتاب ، فكرهتُ إعادتها .
وقال الليث : القُبْل خلاف الدُّبْر . وقُبل المرأة : فَرْجُها .
قال : والقُبل : إقبالك على الإنسان كأنّك لا تريد غيره . تقول : كيف أنت لو أقبلتُ قُبْلَك .
وجاء رجلٌ إلى الخليل فسأله عن قولِ العرب : كيف أنت لو أُقبِلَ قبلُك ؟ فقال : أُراه مرفوعاً لأنّه اسمٌ وليس بمصدر كالقَصْد والنحو ، إنَّما هو كيف لو استُقبل وجهُك بما تكره .
وقال الزجاج في قول الله : ( فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ ) ( آل عمران : 37 ) ، أي : بتقبل حسن ولكن قبولٌ محمول على قوله : قَبِلها قَبولاً حَسَناً ، يقال : قَبلتُ الشيءَ قَبولاً : إذا رضيتَه .
وقبلت الرِّيحُ تَقْبلُ ، وهي ريحٌ قَبولٌ . وقَبَلْتُ بالرجل أقبُل به قَبالةً ، أي : كفلْتُ به . وقد رُوي قَبِلت به في معنى كَفِلْت على مثال فَعِلت .
ويقال : سَقَى فلانٌ إِبِلَه قَبَلاً : إذا صَبَّ الماء في الحوض وهي تَشرب منه فأصابها .
وقال الأصمعي : القَبل : أن يورِد الرجل إِبِلَه فيستقي على أفواهها ولم يكن هيَّأَ لها قبل ذلك شيئاً .
وقال الزجاج : كلُّ ما عاينْتَه قلتَ فيه أتاني قِبَلاً ، أي : مُعَايَنَةً ، وكلُّ ما استقبلك فهو قَبَل ، وتقول : لا أكلّمك إلى عَشْرٍ مِن ذلك قِبل وقَبَل ، فمعنى قِبَلٍ إلى عشر مما يُشاهده من الأيام ، ومعنى قبَلٍ إلى عَشْر تستقبِلُنا .
ويقال : قَبِلَت العينُ قَبَلاً : إذا كان فيها إقبال منطر على الأنف .
وقال أبو نصر : قَبِلَت العينُ قَبَلاً ، إذا كان فيها مَيَل كالحَوَل .
وقال أبو زيد : الأقبل : الذي أقبلتْ حَدَقتاه على أنفه . قال : والأحول الذي حولتْ عيناه جميعاً .
وقال الليث : القَبل في العَين : إقبال السوادِ على المَحْجِر .
ويقال : بل إذا أقبَلَ سوادُه على الأنف فهو أَقبلَ ، وإذا أَقبل على الصُدْغين فهو أخرَز .
عمرو عن أبيه : القَبَل شبيهٌ بالحَوَلِ ، والقَبل : صَدَدُ الجَبَل . والقَبل : المحَجَّة
الواضحة . والقَبل : لطُف القابلة لإخراج الولد .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : في قَدَميه قَبل ، ثم حَنَف ثم فَحَجٌ .
وقال الكميت :
فأمَّا أمية من وائلٍ
فمستدبر المجد مُستقبلُ
معناه : أنّه كريم القديم والحديث .
قال أبو سعيد : قال أعرابيّ : وعليّ فروٌ لي قَبَلٌ ، أي : جديد ؛ كأنَّه أوّل ما لبسه .
ويقال : أقبلته مرّة وأدبرته ، أي : جعلته أمامي ومرَّة ورائي يعني في المشي . وقلبتُه الجبلَ مرّة ودبرتُه أخرى .
وقال الله جلّ وعزّ : ( أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلاً ) ( الكهف : 55 ) ، و ( قِبَلاً ) و ( قَبَلاً ) كلٌّ جائز .
قال الزجاج : فمن قال ( قُبُلاً ) فهو جمع قَبيل ، المعنى : ويأتيهم العذاب ضُروباً . ومَن قرأ ( قِبَلاً ) فالمعنى أو يأتيهم العذاب معَاينَةً . ومن قرأ ( قَبَلاً ) فالمعنى أو يأتيهم مقابِلاً .
وقوله جل وعزّ : ( وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَىْءٍ قُبُلاً ) ( الأنعام : 111 ) ، المعنى : وحشرنا عليهم كلَّ شيء قبِيلاً قَبيلاً . ويجوز أن يكون قبُل جمع قبيل ، ومعناه : الكَفِيل فيكون المعنى لو حُشِر عليهم كلُّ شيء فكَفَل لهم بصحّة ما يقول ما كانوا ليؤمنوا ويجوز أن يكون قبلاً في معنى ما يُقابِلهم ، أي : لو حشَرْنا عليهم كل شيء فقابَلهم ، ويجوز وحشَرْنا عليهم كل شيء قِبلاً بكسر القاف ، أي : عِياناً ويجوز قُبْلاً على تخفيف قُبُلاً .
وقوله جلّ وعزّ : ( بِجُنُودٍ لاَّ قِبَلَ ) ( النمل : 37 ) ، معناه : لا طاقةَ لهم بها .
ويقال : أصابني هذا مِن قِبَله ، أي : من تِلقائه : مِن لدُنْه ، ليس من تِلقاء الملاقاة ، لكنْ على معنى مِن عنده . قاله الليث .
قال : وكلُّ جِيل من الجِنّ والناس قَبِيل .
وقوله : ( إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ ) ( الأعراف : 27 ) ، أي : هو ومَن كان مِن نَسْله . فأما القَبيلة فمن قبائل العَرَب وسائرهم من الناس .
أبو عبيد عن أبي زيد : القَبيل : الجماعة يكونون من الثلاثة فصاعداً من قومٍ شتّى ؛ وجمعُه قُبُل . والقَبيلة : بنو أبٍ واحد .
وقال ابن الكلبيّ : الشَّعْب أكثر من القبيلة ، ثم القبيلة ، ثم العِمارة ، ثم البطن ، ثم الفَخِذ .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس ، أنه قال : أُخذت قبائل العرب من قبائل الرأس ، لاجتماعها .
قال : وجماعتُها الشَّعْب . والقبائل دونها .
قال الفراء في كتاب ( المصادر ) : حدثني مندل قال : قال سِنان بن ضرار الشيباني
عن عبد الله بن أبي الهذيل قال : أتيتُه وعليَّ فروٌ لي قَبَل ، يريد كَبَل . فقال : يا ضرار ، قلبٌ نقيٌّ في ثيابٍ دنَسة خير من قلب دنسٍ في ثياب نقية .
وقال الليث : قبيلة الرأس كلُّ فِلْقَة قد قوبلت بالأخرى ، وكذلك قبائل بعض الغروب ، والكثرة لها قبائل .
وقال أبو نصْر : قبائل الرأس : قَطعُه المشعوب بعضها إلى بعض .
قال : والقَبَل : النَّشَز من الأرض يستقبِلُك .
يقال : رأيتُ شخصاً بذلك القَبَل .
وأنشد للجعديّ :
خشيةُ الله وأنى رَجُلٌ
إِنما ذِكري كنارٍ بقَبَلْ
أخبرني المنذريّ عن ابن عُميرة الأسدي عن الرياشي عن الأصمعي ، قال : الأقبال : ما استقبلك من مُشرف ، الواحد قَبَل .
قال : والقَبَل : أن يُرَى الهلالُ أوّلَ ما يُرى ولم يُرَ قبل ذلك .
يقال : رأيت الهلال قَبَلاً . والقَبَل : أن يتكلّم الرجلُ بالكلام ولم يستعدَّ له .
يقال : تَكلّم فلان قَبَلاً فأجادَ .
ويقال : أفْعلُ ذلك مِن ذي قَبَل ، أي : فيما يُسْتقبَل .
ويقال : اقتَبَل أمرَه : إذا استأنَفَه . وهو مُقْتبِل الشّباب ، أي : مستقبَل الشباب .
قال أبو كبير الهذليّ :
ولرُبّ مَن طأطأتَه لِحَفِيرَةٍ
كالرُّمْحِ مُقتبِل الشباب محَبَّرِ
سَلَمة عن الفرّاء : اقتَبل الرجلُ : إِذا كاسَ بعدَ حَماقة .
أبو عبيد عن الأصمعي : رَجَزْتُه قَبَلاً : أنشدتُه رَجَزاً لم أكن أعدَدْتُه .
ويقال : اقتَبَل فلانٌ الخطبة اقتبالاً : إذا تكلّم بها ولم يكن أَعدّها .
ابن بزرج قالوا : أقبلوها الرِّيحَ .
قال الأزهري : وقابلوها الريح بمعناه . فإذا قالوا : استقبلوها الريح كان أكثر كلامهم : استقبلوا الريح واستقبلت أنا الريح .
وقال الأعشى :
وقابلها الرِّيحَ في دنّها
وصلّى على دنِّها وارتسمْ
أي : أقبلها الرِّيح .
وقال أبو الهيثم : قَبَلتُ الشيء ودبرته : إذا استقبلته أو استدبرته . وقابل عام ودابر عام . فالدَّابر : المولّي الذي لا يرجع . والقابل : المستقبل . والدابر من السهام : الذي خرج من الرمية . وعام قابل ، أي : مقبل .
وقَبِلت المرأة القابلةُ تَقْبَلها قِبالة . وكذلك قَبِل الرجل الغَرْبَ من المُسْتَقى ، وهو القابل ، وقَبِلتُ الهديَّة قَبُولاً .
ويقال : عليه قَبولٌ ، ذلك إذا كانت العَين تَقبَله .
أبو نصر : يقال رجل ما لَه قِبْلة : إِذا لم تكن له جِهة .
ويقال : أين قبْلتُك ؟ أي : أين جِهَتُك .
ويقال : قَبَل به يقبُل به قَبالةً : إذا كَفَل به .
وأنشد :
إنّ كفّي لك رَهْنٌ بالرضا
فاقبُلي يا هِندُ قالت قد وجَبْ
اقبُلي معناه : كوني أنتِ قَبيلاً .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : أَقبلتُ إبلِي أَفواهَ الوادي ، وكذلك أَقبَلْنا الرِّماحَ نحوَ القوم .
ويقال : قابِلْ نَعْلَك ، أَي : اجعل لها قِبالَين .
قال : وقال اليزيديّ : أَقبلتُ النعلَ : إذا جَعلتَ لها قِبالاً ؛ فإن شدَدْتَ ، قلتَ : قَبَلتُها مخفّفةً .
قال أبو عبيد : والقِبال : مِثْل الزِّمام بين الإصبع الوسطى والتي تليها .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنه كان لنَعْلِه قِبالان ، أَي : زِمامان .
وقال أَبو نصر : أَقبَلَ نَعلَه وقابَلها : إذا جَعَل لها قِبالين .
ويقال : انزِلْ بقَبَل هذا الجَبَل ، أَي : بسَفْحِهِ . ووَقعَ السهمُ بقُبْل هذا الهَدَف وبدُبْره ، وكان ذلك في قُبْلٍ من شبابه . وكان ذلك في قُبْل الشتاء وفي قُبْل الصيف ، أي : في أَوّله ووجهه .
عمرو عن أَبيه في قولهم : ( فلانٌ لا يَعرِف قَبيلاً مِن دَبير ) .
قال : القَبيل : طاعة الرّب . الدَبير : معصيتُه .
أَبو نصر عن الأصمعي : القَبيل : ما أَقبَلَ به الفاتل إلى حَقْوه . والدَّبير : ما أَدبَرَ به الفاتل إلى رُكْبَتِه .
وقال المفضّل : القَبيل : فوزُ القِدْح في القمار . والدَبيرُ : خيبة القِدْح .
وقال جماعة من الأعراب : القَبيل أن يكون رأسُ ضمن النَعْل إلى الإبهام . والدَّبيرُ : أن يكون رأسُ الضِمْنِ إلى الخِنْصِر .
وقال ابن الأعرابيّ في قول الأعشى :
أخو الحَرْبِ لا ضَرَعٌ واهِنٌ
ولم ينتَعِلْ بقِبالٍ خَذِمْ
قال : القِبال : الزمام . قال : وهذا كما تقول : هو ثابت الغَدَر عند الجَدَل والحُجج والكلام والقتال ، أي : ليس بضعيف .
وقال الليث : القِبال : شِبه فَحَجٍ وتَبَاعُدٍ بين الرِجلين .
وأنشد :
حَنْكَلَةٌ فيها قِبالٌ وفَجَا
ويقال : فلانٌ قُبالتي ، أي : مستقبِلي .
ويقال : هو جاري مُقابِلي ومُدَابري .
وأنشد :
حَمَتْك نفسِي ومَعي جاراتي
مُقابِلاتي ومُدابِراتي
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه نَهَى أن يضحّى بشَرْقاء أو خَرْقاء ، أو مُقابلة أو مُدابرة ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : المقابَلة أن يُقطَع مِن طرف أُذنها شيءٌ ثم يترك معلَّقاً لا يَبين كأنه زَنَمَة . والمُدابَرةُ : أَن يُفعل ذلك بمؤخّر الأُذُن من الشاة .
قال الأصمعي : وكذلك إنْ بان ذلك من الأُذُن أَيضاً فهي مُقابَلة ومُدابَرة بعد أَن يكون قد قُطع .
ويقال : رجلٌ مُقابَل ومُدابَرٌ : إذا كان كريمَ الطَّرَفين من قِبَل أَبيه وأمِّه .
وقال الليث : إذا ضمَمْتَ شيئاً إلى شيءٍ قلت : قابلتُه به . والقابلةُ : الليلةُ المقْبِلة ، وكذلك العامُ القابل ، ولا يقولون فَعَل يَفعُل .
وقال العجّاج يصف قطاً :
ومهمهٍ يُمسي قطاه نُسَّسا
روابعاً وبعد ربع خُمَّسا
وإنْ تَوَلَّى ركضُه أو عرّسا
أمسى من القابلتين سُدَّسا
قوله : من القابلتين : يعني الليلة التي لم تأتِ بعد فقال :
روابعاً وبعد ربع خمسا
فإن بنى على الخمس فالقابلتان السادسة والسابعة ، وإن بنى على الرِّبع فالقابلتان الخامسة والسادسة . وإنما القابلة واحدة ، فلما كانت الليلة التي هو فيها والتي لم تأت بعد غلّب الاسم الأشنع فقال القابلتين ، كما قال :
لنا قمراها والنجوم الطوالع
فغلّب القمر على الشَّمس
قال : والقبول من الرياح : الصَّبَا لأنها تَستقبل الدَّبُور .
وقال أبو عبيدٍ عن الأصمعيّ : الرياح معظمها الأربع : الجَنوب والشمال ، والدَّبُور والصَّبَا . فالدَّبور : التي تهبّ من دُبْر الكعبة ، والقَبُول من تلقائها وهي الصَّبَا .
وقال الليث : القَبُول : أن تَقبَل العَفْوَ والعافية وغير ذلك ، وهو اسم للمصدر وأميت الفِعل منه .
قال : والقُبلة معروفة وجمعُها القُبَل ، وفِعلُها التقبيل .
أبو عُبيدٍ عن أبي زيد : قَبَلَت الماشية الوادي تقبُله ، وأنا أقبلتُها إياه .
وسمعتُ العرب تقول : انزِلْ بقابِل هذا الجبل ، أي : بما استَقْبَلَك من أقباله وقوابِلِه .
اللِّحيانيّ : قَبِلتُ هديَّتَه أقبَلُها قَبولاً
وقُبولاً ، وعلى فلان قَبول ، أي : تَقبَله العَيْن .
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، يقال : قَبِلتُه قَبولاً وقُبولاً ، وعلى وجهه قَبول لا غير .
وقال اللحيانيّ : قَبلتْ عينُه ، وعَيْنٌ قَبْلاء ، وهي التي أقبلتْ على الحاجب . ورجل أقبَلُ وامرأة قَبْلاء .
ويقال : قد قَبَلَني هذا الجَبَل ثم دبرَني ، وكذلك قيل : عامٌ قابِل .
ويقال : قبَّلتُ العامل تقبيلاً ، والاسم القَبَالة . وتقبَّلَه العامِلُ تَقبُّلاً .
قال : والقَبَلة : حَجَر أبيضُ عظيم ، تجعل في عُنُق الفَرَس .
يقال : قَلَّدها بقَبَلَة . والقَبَل والقَبَلة من أسماء خَرَزِ الأعراب .
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال رجلٌ من بني ربيعةَ بن مالك : ( إنّ الحقّ بِقَبَل ، فمن تعدّاه ظَلَم ، ومَن قصَّر عنه عَجَز : ومَن انتهى إليه اكتفى ) .
قال : بِقَبَل ، أي : يَضِحُ لك حيث ، وهو مِثل قولهم : إن الحق عارٍ .
سلمة عن الفراء قال : لقيتُه مِن ذي قِبَل وقَبَل ، ومِن ذي عِوَض وعَوَض ، ومن ذي أُنُف ، أي : فيما يُستقبَل .
غيرُه : اذهبْ فأَقْبِله الطريق ، أي : دُلَّه عليه . وأقبلْتُ المِكْواة الداءَ . وأقْبلتُ زيداً مَرّةً وأدبَرْتُه أخرى ، أي : جعلتُه مرّةً أمامي ومرّةً خَلْفِي في المَشيِ . وقَبَلْتُ الجبلَ مرّةً ودبرْتُه أخرى .
والعرب تقول : ( ما أنتَ لهم في قِبال ولا دِبار ) ، أي : لا يَكترثون لك .
وقال الشاعر :
وما أنتَ إنْ غَضبتْ عامِرٌ
لها في قِبالٍ ولا في دِبارِ
ويقال : أتانا في ثوبٍ له قبائل ، وهي الرِّقاع .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : إذا رُقِّع الثوبُ فهو المقبَّل والمقْبول والمُرَدَّم ، والمُلَبَّد والمَلْبودُ . وقبائلا اللجام : سُيورُه ، الواحدة قبيلة .
وقال ابن مقبل :
تُرْخِي العِذارَ وإن طالت قبائلُهُ
عن حَشْرة مِثلِ سِنْفِ المَرْخةِ الصَّفِرِ
ويقال : رأيت قبائل من الطَّيْر ، أي : أصنافاً ؛ وكلُّ صنفٍ منها قَبيلة . فالغِربان قَبيلة ، والحمام قبيلة .
وقال الراعي :
رأيتُ رُدَافَى فوقَها مِن قَبيلةٍ
مِن الطَّير يَدْعوها أَحَمُّ شَحوجُ
يعني الغِرْبان فوق النَّاقة .
وقال شمر في كتابه في ( الحيّات ) : قُصَيْرَى قِبالٍ : حَيّة سمّاها أبو خَيْرة :
قُصَيْرى ، وسمّاها أبو الدُّقَيش قُصَيْرى قِبال ، وهي من الأفاعي غير أنَّها أصغر جِسماً ، تَقتُل على المكان .
قال : وأَزَمَتْ بفرْسِنِ بعيرٍ فمات مكانَه .
عمرو عن أَبيه ، يقال للخِرْقة التي يُرَقَّع بها قَبّ القميص : القَبيلة ، والتي يُرقَّع بها صَدْرُ القميص اللِّبْدة .
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : القَبيلة : صَخْرَة على رأس البئر . والعُقابان : دِعامَتا القَبيلة مِن ناحيتها جميعاً . وهي القَبيلة والمنزَعة .
قال : وعُقاب البئر : حيث يقوم الساقي .
أَبو عبيد عن أَبي زيد يقال لأحناء الرَّحْل : القبائل ، واحدتُها قبيلة .
بقل : قال الليث : البقْل من النبات : ما ليس بشجَرٍ دِقَ ولا جِلّ ، وفَرْقُ ما بين البَقْل ودِقّ الشجر أَنَّ البقل إذا رُعِيَ لم يَبقَ له ساقٌ ، والشجر تَبقى له سُوق وإن دَقّت .
وابتَقَل القومُ : إذا رَعَوُا البقلَ . والإبل تُبتَقل وتتبقّل .
والباقِل : ما يَخرج في أعراض الشجر إذا ما دنَتْ أيامُ الربيع وجَرَى فيها الماء فرأيتَ في أعراضه شِبْهَ أَعيُن الجَراد قبل أَن يستبِين وَرقُه ، فذلك الباقل ، وقد أَبقَلَ الشجرُ .
ويقال عند ذلك : صارَ الشجرُ بَقْلةً واحدة . وأبقَلتِ الأرض فهي مُبْقلة ، والمَبْقَلة : ذات البَقْل .
أَبو عبيد عن الأَصمعي : أَبقَل المكان فهو باقل مِن نبات البَقْل ، وأَورَسَ الشجر فهو وارِسٌ : إذا أَوْرَقَ ، وهو بالألف .
وقال الليث : ويقال للأمرد إذا خرج وجهُه : قد بَقَل . وبقَل نابُ الجمل أَوّلَ ما يطلع . وجَمَلٌ باقِلُ الناب .
قال : والباقِليّ من نبات البَقْل : اسمٌ سوادِيّ ، وهو الفُول ، وحَمَلُه الجِرجِر .
وقال أَبو عبيد : الباقِليّ : إذا شدّدْت اللام فَصَرْت ، وإذا خفّفتَ مدَدْتَ فقلت : الباقلاء .
أَبو عبيد عن الأموي قال : مِن أَمثالهم في باب التشبيه : ( إنه لأعْيَا من باقل ) .
قال : وهو رجل مِن رَبيعةَ ، وكان عَيِيّاً فَدْماً .
قال : وإياه عَنَى الأرَيْقِطُ في وصف رجلٍ ملأ بطنَه حتى عَيَّ بالكلام فقال :
أَتانا وما داناه سَحْبانُ وائل
بياناً وعِلْماً للذي هو قائلُ
فما زال عنه اللَّقْمُ حتى كأنه
مِن العِيّ لمّا أَن تَكلّمَ باقل
قال : وسحبان هو من ربيعة أيضاً من بكْر ، كان لسناً بليغاً .
قال الليث : بَلَغ مِن عيّ باقل أنه سئل : بكم اشتريتَ الظبيَ ؟ فأخرج أصابعَ يديه ولسانَه ، أيْ : بأحدَ عشر ، فأفلتَ الظبيُ
وذهب .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : البُوقالة : الطَّرْجَهارة .
قلب : قال الليث : القَلْب : مضغةٌ مِن الفؤاد معلَّقة بالنِّياط .
وقال الله : ( مَّحِيصٍ إِنَّ فِى ذَالِكَ لَذِكْرَى لِمَن كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ ) ( ق : 37 ) .
قال الفراء : يقول : لمن كان له عَقْل . قال : هذا جائز في العربية ، أن تقول مالَك قَلْب وما قَلْبك معك ، تقول : ما عَقلُك معك فأين ذهبَ قَلْبُك ، أي : أين ذهب عَقْلك ؟ .
وقال غيره في قوله : ( لَذِكْرَى لِمَن كَانَ لَهُ ( ، أي : تفهُّم واعتبار .
وفي الحديث : أن موسى لما أجَر نفسه من شُعيب ، قال شعيب : لك من غنمي ما جاءت به قالبَ لون . فجاءت به كله قالب لون غير واحدة أو اثنتين . قالب لون ، تفسيره في الحديث : أنها جاءت بها على غير ألوان أمّهاتها .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( أتاكم أهل اليَمن ، هم أَرَقُّ قلوباً وأليَنُ أفئدة ) ، فوصَفَ القلوب بالرّقة والأفئدة باللين . وكأن القلْبَ أخَصُّ من الفؤاد في الاستعمال . ولذلك قالوا : أصبت حبة قلبه وسُويداءَ قلبه .
وأنشد بعضهم :
ليتَ الغرابَ رمى حماطة قلبه
عمروٌ بأسهمه التي لم تُلغَبِ
وقيل : القلوب والأفئدة قريبان من السواءِ ، وكُرِّر ذكرهما لاختلاف لفظيهما تأكيداً .
وقال بعضُهم : سمِّي القلب قلباً لتقلبه ، وسمي فؤاداً لتحرقه على من يشفق عليه .
وقال الشاعر :
ما سمِّيَ القلبُ إلاّ من تقلُّبِه
والرأيُ يصرِف بالإنسان أَطوارا
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( سبحان مقلب القلوب والأبصار ) .
وقال الله جلّ وعز : ( وَنُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَأَبْصَارَهُمْ ) ( الأنعام : 110 ) .
ورأيت من العرب من يُسمِّي لحمةَ القلب بشحمها وحِجابها قَلباً ، ورأيت بعضهم يسمُّونه فؤاداً ، ولا أنكر أن يكون القَلْب هي العَلَقة السوداء في جَوْفه ، والله أعلم ، لأنَّ قَلْب كل شيء لُبه وخالصه .
وقال الليث : جئتُك بهذا الأمر قَلباً ، أي : محضاً لا يشُوبُه شيء .
وفي الحديث : ( إنَّ لكلِّ شيءٍ قلباً ، وَقلب القرآن ياسين ) .
وفي حديث يحيى بن زكرياء : ( أنه كان يأكل الجراد وقُلوب الشجرِ ) ، يعني ما رَخُص فكان رَخْصاً مِن البُقول الرَطْبَة .
وقَلْبُ النخلة : جُمّارُها وهي شَطْبَةٌ بيضاء
رَخْصةٌ في وَسَطها عند أعلاها كأنَّها قُلْب فضّةٍ رَخْصٌ طيّبٌ يسمَّى قَلْباً لبياضه .
والقُلْب من الأسوِرَة : ما كان قَلْداً واحداً .
ويقولون : سِوارٌ قُلْب . ويقال للجبّة البيضاءِ قُلْب تشبيهاً به .
وقال شمر : يقال : قَلْب وقُلْب لقَلب النخلة ، ويُجمَع قِلَبة .
وقال غيره : القُلْب بالضم : السَّقف الذي يَطلِعُ من القَلْب . والقُلْب هو الجُمّار .
وقال الليث : القَلْب : تحويلُك الشيءَ عن وجهِه . وكلامٌ مقلوب ، وقد قلبتُه فانقلَب ، وقلّبتُه فتقلّب . والقَلْبُ : صَرْفُك الرجلَ عن جهةٍ يريدُها . والمُنْقَلب : مَصيرُ العباد في الآخرة .
والقُلَّب الحُوَّل : الذي يقلّب الأمورَ ويصرِّفُها ويحتال لاتِّساقها .
ورُوي عن معاوية أنَّه كان يقلَّب على فراشه في مَرَضه الذي مات فيه .
فقال : ( إنّكم لتُقلّبون حُوَّلاً قُلّباً إنْ وُقِيَ هَوْلَ المُطّلَع ) .
وقال الليث : القَليب : البئر قَبل أن تُطْوَى ، فإذا طُويتْ فهي الطَوِيّ ، وجمعه القُلَب .
وقال ابن شُميل : القَليب : اسمٌ مِن أسماء الرَّكيّ مطويّةً أو غير مطويّة ، ذات ماء أو غير ذات ماء جَفْراً أو غيرَ جَفْر ؛ والجميع القُلب .
قال الأزهري : وقال غيره : البئر العادية : القديمة ، مطويّةً كانت أو غير مطويّة . ذات ماء أو غير ذات ماء ، جفر أو غير جفر .
وقال شمر : القَليب : اسمٌ مِن أسماء البئر البَدِيء والعاديّة ، ولا يُخَصّ بها العاديّة . قال : وسمِّيت قليباً لأنّ حافرَها قَلَب تُرابها .
وقال الليث : القِلِّيب والقِلَّوْب : الذِّئبُ بلُغة أهل اليَمَن . وبعضهم يقول : قِلاَّب . ومنه قولُه :
أَيا جَحْمَتَا بكيِّ على أمّ واهِبِ
قتيلة قَلِّوْب بإحدى الذنائبِ
وقال ابن الأعرابي في القِلّيب والقِلَّوْب نحواً منه .
والقَلَب : انقلاب في الشَفَة ، فهي قَلْباء وصاحبُها أَقْلَب .
وأخبرني المنذري عن المفضّل بن سَلَمة في قولهم : ما به قَلَبة .
قال الأصمعيّ : أي ما به داء ، وهو القُلاَب ، داءٌ يأخذ الإبل في رؤوسها فيَقلِبُها إلى فوق .
قال : وقال الفرّاء : معناه : ما به عِلّةٌ يُخْشى عليه منها ؛ وهو مأخوذ من قولهم . قُلِب الرجل : إذا أصابه وجعٌ في قَلْبه وليس يكاد يُفْلِتُ منه .
قال : قال ابن الأعرابي : أصل ذلك في الدوابّ . أي : ما به داءٌ يقلَّب منه حافره .
وأنشد :
ولم يُقلِّبْ أرضَها البَيْطارُ
ولا لِحَبْلَيه بها حَبَارُ
قال : وقال الطائيّ : معناه : ما به شيء يُقْلقُه فيتقلَّب مِن أجلِه على فراشِه .
أبو عبيدٍ عن الأصمعيُ : إذا عاجَلَت الغُدَّة البعيرَ فهو مَقْلوب . وقد قُلِب قُلاَباً .
وقال الليث : ما به قَلَبَةٌ ، أي : لا داء ولا غائلة .
ويقال : قَلَب عينَه وحِمْلاقَه عند الوَعيد والغضب .
وأنشد :
قالبَ حملاَقَيْهِ قد كاد يُجَنْ
قال : والقالَب دَخيل . ومنهم من يقول : قالِب .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : القُلْبَة : الحُجْرة .
أبو عبيد عن الأمويّ في لغةِ بلحارث بن كعب : القالِب : البُسْر الأحمر يقال منه : قَلَبتِ الْبسْرة تَقْلِبُ إذا احمرّت . أبو عبيد : هو عَرَبيٌّ قَلْب ، وامرأة عربيَة قَلْبَةٌ وقَلْب ، وكذلك هو عَرَبيٌّ مَحْض .
وقال أبو وَجْزة يصف امرأة :
قَلَبٌ عَقيلةُ أقوامٍ ذَوي حَسَب
يَرمِي المقانبُ عنها والأراجيلُ
وقال أبو زيد : قلبتُ فلاناً : إذا أصبتَ قَلْبَه ، فهو مَقْلوب . وقَلَبتُ المملوكَ عِنْد الشِّرَى أَقلِبه قَلْباً : إذا كشفْتَه لتَنظُر إلى عيوبه .
أبو عبيد عن الفراء : أقْلَبَت الخُبزةُ : حانَ لها أن تُقْلَب .
وقال غيره : قَلَب المعلِّم الصِّبيانَ قَلْباً : إذا رَجَعُهم إِلى منازلهم .
وقال أبو زيد : يقال للبليغ من الرجال : قد رَدَّ : قالَبَ الكلام ، وقد طَبَّق المَفْصِل ، ووَضَع الهِناءَ مواضع النُّقْبِ .
لقب : قال الليث : اللَّقَب : النّبَز ، اسم غير الذي سُمِّي به .
قال الله جلّ وعزّ : ( أَنفُسَكُمْ وَلاَ تَنَابَزُواْ ) ( الحجرات : 11 ) .
يقول : لا تَدْعُوا الرجلَ إلاَّ بأحبّ أسمائه إليه .
وقال الزجاج في قوله : ( أَنفُسَكُمْ وَلاَ تَنَابَزُواْ ( يقول : لا يقول المسلم لمن كان يهوديّاً أو نصرانياً فأسلم : يا يهوديُّ يا نصرانيُّ ، وقد آمن .
وقال الليث : يقال : لقّبتُ فلاناً تلقيباً . ولَقَّبْتُ الاسمَ بالفِعل تَلْقيباً : إذا جعلتَ له
مِثالاً مِن الفِعْل ، كقولك للجَوْرَب : فَوْعَل .
بلق : قال الليث : البَلَق والبُلْقَة : مصدر الأبلق .
يقال للدابة أَبْلَق وبَلْقاء ، والفِعلَ بَلِقَ يَبْلَق .
والعرب تقول : دابّةٌ أبلَق . وجَبَل أبْرَق . وجَعل رُؤبة الجبالَ بُلْقاً فقال :
بَادَرْنَ رِيحَ مَطَرٍ وبَرْقاً
وظُلمةَ الليلِ نِعافاً بُلْقَا
ويقال : ابلَقَّ الدابَّةُ يَبْلَقُّ ابلِقاقاً ، وابلاَقَّ ابلِيقاقاً ، وابلَوْلَقَ ابليلاقاً فهو مبلَقٌّ ومبلاقٌ وأبلق .
وقلَّما تراهم يقولون : بَلِقَ يَبْلَق ، كما أنَّهم لا يقولون : دَهِمَ يَدْهَم ولا كَمِتَ يَكْمَتُ .
وقال الليث : البَلُّوقة والجمع البَلاليق ، وهي مواضع لا يَنْبُت فيها الشجر .
وقال أبو عبيد : السبارِيتُ الأَرَضون التي لا شيء فيها ، وكذلك البَلاليق والمَوَامِي .
وقال الليث : بَلَقْتُ البابَ فانبَلَقَ : إذا فتحتَه كلَّه وفي لغة أَبلقْتَ .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : بَلَقْتُ البابَ وأبلَقْتُه بمعنى واحد ، أي : فتحته .
عمرو عن أبيه : البَلْق : فتح كَعْبة الجارية .
وأنشد لفتًى من الحيّ :
رَكَبٌ تَمَّ وتَمَّت رَبَّتُه
قد كان مختوماً ففُضّتْ كُعْبتُه
قال : والبَلَق : الحُمقُ الذي ليس بمُحْكَم بَعْدُ .
وقال أبو نصر : البَلَق : بَلَقُ الدابة . قال : والبَلَق : الفِسْطاط .
وقال امرؤ القيس :
فليأت وسط قبابِه بَلَقِي
وليأت وَسطَ حمِيهِ رَحْلي
وقال أبو خَيرة : البَلُّوقة : مكانٌ صُلْب بين الرِمال كأنه مَكْنوس ، ويزعم الأعراب أنَّه مِن مساكن الجنّ .
شمر عن الفرّاء : البَلُّوقة : أرضٌ واسعة مُخْصِبة لا يشارِكُك فيها أحد ، وجمعُها بَلاليق .
يقال : تركتُهمْ في بَلُّوقة مِن الأرض .
قال : وقال ابنُ الأعرابي : البَلُّوقة : مكان فسيحٌ من الأرضِ ، بسيطةٌ تنبت الرُّخامَى لا غيرها .
ونحو ذلك قال المؤرِّج .
وقال ذو الرمة يصف الثور :
يَرُودُ الرُّخامَى لا تَرَى مُسْتَرادَه
ببَلُّوقةٍ إلاّ كثير المَحافِرِ
أراد أنه يَستثير الرُّخامى .
لبق : قال أبو بكر : اللَّبِق : الحلو الليِّن الأخلاق .
قال : وهذا قول ابن الأعرابي .
قال : ومن ذلك الملبّقة ، إنما سمِّيت ملبَّقة
للينها وحلاوتها .
وقال قوم : معناه : الرفيق اللطيف العمل .
قال رؤبة :
قبّاضة بين العنيف واللَّبِق
أبو زيد : اللَّبِقة من النساء : الحسنة الدل اللبيبة الصناع .
وقال الفراء : اللبِقة : التي يشاكلها كلُّ لباسٍ وطِيب .
قال الليث : رجل لَبِق ويقال : لَبيق ، وهو الرفيق بكلِّ عمل ، وامرأة لَبيقة : لطيفة رقيقة ظريفة ، ويَلْبَقُ بها كلّ ثوب . وهذا الأمر يَلبَق بك ، أي : يَزْكو بك ويوافقك . والثريد المُلَبَّق : الشديد التثْريد .
وفي الحديث : أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( دعا بثريدةٍ ثم لَبَّقَها ) .
قال أبو عبيد : أي جمَعَها بالمِقْدحة .
وقال شمر : قال ابن المظفَّر : لُبِّقت الثريدةُ : إذا لم تكن بلحم .
وقيل : ثريدة ملبَّقةٌ : خُلِطَتْ خَلْطاً شديداً .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف واللام وما يثلثهما)
(قلم)  القاف واللام والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تسويةِ شيء عند بَرْيه وإصلاحه. من ذلك: قَلَمْتُ الظُّفُر وقلَّمْته. ويقال للضَّعيف: هو مَقلُوم الأظفار. والقُلاَمَة: ما يسقُط من الظُّفُر إذا قُلِم. ومن هذا الباب سمِّي القلمُ قَلماً، قالوا: سمِّي به لأنَّه يُقْلَم منه كما يُقْلمُ من الظُّفر، ثمَّ شُبِّه القِدْح به فقيل: قلم. ويمكن أن يكون القِدحُ سُمِّي قلماً لما ذكرناه من تسويته وبَرْيه. قال الله تعالى: ﴿ومَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلاَمَهُمْ﴾ [آل عمران 44]. ومن الباب المِقْلَم: طَرَف قُنْب البعير، كأنَّه قد قُلِم، ويقال إنّ مَقَالم الرُّمح: كُعوبه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل القُلاَّم، وهو نبتٌ. قال:
أتَوْني بِقُلاَّمٍ فقالوا تَعَشّهُ *** وهل يأكلُ القُلاَّمَ إلا الأباعرُ([1])
(قله)  القاف واللام والهاء لا أحفَظُ فيه شيئاً، غير أنّ غَديرَ قَلَهَى: موضع.
(قلو)  القاف واللام والحرف المعتلّ أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على خِفّةٍ وسرعة. من ذلك القِلْو: الحِمار الخفيف. [و] يقال: قَلَت النَّاقةُ براكبها قَلْواً، إذا تقدَّمَت به. واقلوْلَت الحُمْر في سرعتها. والمُقلَوْلي: المتجافي عن فِراشه. وكلُّ نابٍ عن شيء متجافٍ عنه: مُقْلَوْلٍ. قال:
أقولُ إذا اقْلَوْلَى عليها وأقْرَدَتْ *** ألاَ هَلْ أخو عيشٍ لذيذٍ بدائمِ([2])والمُنْكمش مُقْلَوْلٍ، وفي الحديث: "لو رأيتَ ابنَ عُمَرَ لرأيتَه مُقلولياً"، أي متجافِياً عن الأرض، كأنّه يريد كَثْرةَ الصَّلاة. ومن الباب قَلاَ العَيْرُ آتُنَه قَلْواً. ومن الباب القِلَى، وهو البُغض. يقال منه: قَلَيْتُه أقلِيه قِلىً. وقد قالوا: قَلَيتُهُ أَقلاه([3]). والقِلَى تجافٍ عن الشّيء وذَهابٌ عنه والقَلْي: قَلْيُ الشَيء علَى المِقْلَى. يقال: قَلَيْت وقَلْوت. [و] القَلاَّء: الذي يَقْلي. وهو القياس، لأن الحَبَّة تُستَخَفُّ بالقلْي وتَخِفُّ أيضاً.
(قلب)  القاف واللام والباء أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلّ على خالِص شَيءٍ وشَريفِه، والآخَرُ على رَدِّ شيءٍ من جهةٍ إلى جهة.
فالأوَّل القَلْبُ: قلب الإنسان وغيره، *سمِّي لأنَّه أخْلصُ شيء فيه وأرفَعُه. وخالِصُ كلِّ شيءٍ وأشرفُه قَلْبُه. ويقولون: عربيٌّ قَُلْبٌ([4]). قال:
[فلا] تُكثِروا فيها الضَّجَاجَ فإنَّني *** تخيَّرتُها منهم زُبيرِيّةً قَُلْبَا
والقُلاَب: داء يصيب البعير فيَشْتَكِي قَلْبَه. والقُلْبُ من الأَسورة: ما كان قُلْباً واحداً لا يُلوَى عليه غيرُه. وهو تشبيهٌ بقُلْب النَّخْلة. ثم شبِّه الحَيَّة بالقُلْب من الحَلْي فسمِّي قُلْباً. والقَلْب: نجمٌ يقولون إنه قَلْبُ العَقرب. [و] قَلَبْتُ النَّخلةَ: نَزَعت قَلْبها.
والأصل الآخر قَلَبْتُ الثَّوبَ قَلْباً. والقَلَب: انقلابُ الشَّفَة، وهي قَلْباءُ وصاحبُها أَقْلَب. وقَلَبْتُ الشَّيء: كبَبتُه، وقلَّبته بيديَّ تقليباً. ويقال: أقْلَبَتِ الخُبْزةُ، إذا حان لها أن تُقْلَب. وقولهم: ما به قَلبَةٌ، قالوا: معناه ليست به عِلّة يُقْلب لها فيُنْظَر إليه. وأنشدوا:
ولم يقلِّب أرضَها بيطارُ *** ولا لحبلَيْهِ بها حُبَارُ([5])
أي لم يقلِّب قوائمها من عِلَّةٍ بها. والقَلِيب: البئرُ قبل أنْ تُطوَى؛ وإنّما سمِّيت قليباً لأنَّها كالشَّيء يقلَب من جهةٍ إلى جهة، وكانت أرضاً فلما حُفِرت صار ترابُها كأنَّه قُلِب. فإذا طُوِيت فهي الطَّوِيّ. ولفظ القليب مذكَّر([6]). والحُوَّلُ القُلَّب: الذي يقلِّب الأمور ويحتال لها. والقياس في جميع ما ذكرناه واحد. فأمَّا القِلِّيب والقِلّوْب([7]) فيقال إنَّه الذئب. ويمكن أن يُحمَل على هذا القياس فيقال سمِّي بذلك لتقلُّبه في طلب مأكله. قال:
أَيَا جَحْمَتَا بَكِّي على أمِّ عامرٍ  *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([8])
(قلت)  القاف واللام والتاء أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدلُّ على هَزْمَةٍ في شَيء، والآخَر على ذَهابِ شيء وهَلاكِه.
فالأوّل القَلْت، وهو النُّقرة في الصَّخرة، والجمع قِلاتٌ. وقال:
وعينان كالماويَّتَينِ استَكَنَّتا *** بكهفَيْ حِجَاجَيْ صَخرةٍ قَلْتِ مَوْرِدِ([9])وقَلْتُ العَين: نُقْرتها. وقَلْتُ الإبهام: النُّقرة تحتَها. وقَلْتُ الثّريدة: الهَزْمة وسْطَها.
والأصل الآخر القَلَت، وهو الهلاك. يقال: قَلِت قَلَتاً. وفي الحديث: "إن المسافِرَ ومتاعَهُ على قَلَتٍ إلاَّ ما وَقَى اللهُ تعالى". والمِقْلاَتُ من النوق: التي لا يعيش لها ولد، وكذلك من النِّساء، والجمع مقاليت. قال:
يَظَلُّ مَقاليتُ النِّساء يطأْنَهُ *** يقُلْنَ ألا يُلقَى على المرءِ مئزرُ([10])
وقال:
لا تَلُمْها إنّها من نِسوةٍ *** رُقُدِ الصَّيفِ مَقَاليتٍ نُزُرْ
(قلح)  القاف واللام والحاء كلمةٌ واحدة، وهي القَلَح: صُفْرَةٌ في الأسنان. رجلٌ أقْلَحُ. قال:
قد بَنَى اللُّوم عليهم بيتَه *** وفشَا فيهم مع اللُّومِ القَلَحْ([11])ويقال إنَّ الأقْلَح: الجُعَل.
(قلخ)  القاف واللام والخاء كلمة واحدةٌ، يقولون: إنَّ القَلْخ: هَدير الجمل.
(قلد)  القاف واللام والدال أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدهما على تعليق شيءٍ على شيء وليِّه به، والآخَر على حظٍ ونصيب. فالأوَّل التقليد: تَقليد البَدَنة، وذلك أن يعلَّق في عُنُقها شيءٌ ليُعْلَم أنَّها هَدْيٌ. وأصل القَلْد: الفتل، يقال قَلَدْتُ الحبلَ أقلِدُه قَلْداً، إذا فتَلْتَه. وحبلٌ قليدٌ ومقلود. وتَقَلَّدْتُ السَّيف. ومُقَلَّدُ الرَّجُل: موضِعُ نِجاد السَّيف على مَنْكِبه. ويقال: قلَّدَ فلانٌ فلاناً قِلادةَ سَوءٍ، إذا هجاه بما يَبْقَى عليه وَسْمُه. فإذا أكَّدوه قالوا: قلَّدَهُ طَوْقَ الحمامة، أي لا يفارقُه كما لا يُفارِق الحمامةَ طوقُها. قال بِشْر:
حَبَاكَ بها مولاكَ عَنْ ظَهْرِ بِغْضَةٍ *** وقُلِّدَها طوقَ الحمامة جَعْفَرُ([12])والمِقْلَد: عصاً في رأسها عَوَج يُقْلَدُ بها الكَلأ، كما يُقْلَدُ القَتُّ إذا جُعِل حِبالاً. ومن الباب القِلد: السِّوار([13]). وهو قياس صحيح لأنَّ اليدَ كأنَّها تتقلَّدُه. ويقولون: إنَّ الإقليد: [البُرَة([14])] التي يشدُّ بها زِمام الناقة.
والأصل الآخر: القِلْد: الحَظُّ من الماء. يقال: سقَينا أرضَنا قِلْدَها، أي حظّها. وسقَتْنا السَّماءُ قِلْداً كذلك، أراد حظَّاً. وفي الحديث "فَقلَدَتْنَا السَّماءُ قِلْداً في كلِّ أسبوع".
فأمّا *المقاليد، فيقال: هي الخزائن. قال الله تعالى: ﴿لَهُ مَقَالِيدُ السَّمواتِ والأرْضِ﴾ [الزمر 63، الشورى 12]. ولعلَّها سمِّيت بذلك لأنَّها تُحْصِنُ الأشياء، أي تَحفظُها وتَحوزُها. والعرب تقول: أقْلَدَ البحر على خَلْقٍ كثير، إذا أحْصَنَهُم في جَوفه.
ومما شذَّ عن الباب القِلْدة والقِشْدة: تمر وسَويقٌ يخلط بهما سَمْن.
(قلز)  القاف واللام والزاء. يقولون: إنَّ التقَلُّز([15]): النَّشاط.
(قلس)  القاف واللام والسين كلمتان: أحدهما رَمْيُ السَّحابة النَّدَى من غير مطر، ومنه قَلَس الإنسانُ، إذا قاءَ، فهو قالس. وأمَّا التَّقليس فيقال: هو الضَّرب ببعض الملاهي([16]). وهي الكلمة الأخرى([17]).
وقال أبو بكر ابنُ دريد: القَلْس من الحِبال([18])، ما أدري ما صحّتُه.
(قلص)  القاف واللام والصاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انضمامِ شيء بعضِه إلى بعض. يقال: تقلَّصَ الشَّيءُ، إذا انضمَّ. وشَفَةٌ قالِصَة. وظلٌّ قالصٌ، إذا نَقَصَ، وكأنَّه تضامَّ. قال تعالى([19]): ﴿ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إلَيْنَا قَبْضاً يَسِيراً﴾ [الفرقان 46]. وأمَّا قَلَصَةُ الماء فهو الذي يَجِمُّ في البئر منه حتى يرتفع، كأنه تقلّص من جوانبه. وهو ماء قليص. وجَمْعُ القَلَصَة قَلَصَات. ويقولون: قَلَصَتْ نَفْسُه: غَثَتْ. وقياسُه قريب. فأمَّا القَلُوصُ، فهي الأُنثى من رِئال النَّعام. وعندي أنَّها سُمِّيت قَلوصاً لتجمُّع خَلْقِها، كأنَّها تقلَّصَتْ من أطرافها حتَّى تجمَّعت. وكذلك أنثى الحُبارَى. وبها سمِّيَت القَلُوصُ من الإبل، وهي الفتيَّة المجتمعة الخَلْق. ويقال: قَلَصَ الغدير([20])، إذا ذهَبَ أكثرُ مائهِ.

(قلط)  القاف واللام والطاء ليس فيه شيء يصح. غير أنَّ ابن دريد قال: رجُلٌ قُلاَطٌ: قَصير([21]). ولعلَّ هذا من قولهم رجلٌ قَلَطِيٌّ.
(قلع)  القاف واللام والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انتزاعِ شيءٍ من شيء، ثم يفرَّع منه ما يقاربُه. تقول: قلَعْتُ الشّيءَ قَلعاً، فأنا قالعٌ وهو مقلوع. ويقال للرَّجُل الذي يتقلَّع عن سَرْجِهِ لسوءِ فروسَتِه: قُلْعةَ([22]). ويقال هذا منزِلُ قُلْعةٍ، إذا لم يكن موضعَ استيطانٍ. والقَوْم على قُلْعَةٍ، أي رِحلة.
والمقلوع: الأمير المعزول. والقَلَعة: صخرةٌ تتقلَّع عن جبلٍ منفردةً يَصعُب مَرامُها. وبه تشبَّه السحابة العظيمة، فيقال قلَعَةٌ، والجمع قَلَع. قال:
تَفَقَّأَ فوقَه القَلَعُ السَّوَارِي *** وجُنَّ الخازبازِ به جُنونا([23])والقُلاَع: الطِّين يتشقَّقُ إذا نَضَب عنه الماء. وسمِّي قُلاَعاً لأنَّه يتقلَّع. [وأقلَعَ([24])] عن الأمر، إذا كَفَّ. ورماهُ بقُلاَعة، إذا اقتَلَع قطعةً من الأرض فرماه بها. والمِقْلاع معروف. والقَلاّع: الشُّرطِيّ فيما يقال. وروي في حديث: "لا يدخل الجنَّةَ دَيْبُوبٌ ولا قَلاّع". قالوا: الدَّيبوب: الذي يدِبُّ بالنّمائم حتَّى يفرِّق بين الناس. والقَلاّع: الرّجُل يَرَى الرّجُلَ [قد ارتفعَ] مكانهُ عند آخَرَ فلا يزال يَشِي بينهما حتَّى يَقلَعَه. وأقلعَتْ عنه الحُمَّى. ويقال: تركتُ فلاناً في قَلَعٍ من حُمَّى؛ أي في إقلاع. ويقال قَلِعَ قَلَعاً. والقِلْع: شِراع السَّفينة؛ وذلك لأنَّه إذا رُفِعَ قَلَعَ السّفينةَ من مكانها.
ومما شذَّ عن هذا الباب القَلع والقِلْع. فأمَّا القَلْع([25]) فالكِنْف، يقولون في أمثالهم:"شَحْمَتِي في قَلْعِي". وأمَّا القِلْع فيقال: إنّها صُدَيِّرٌ يلبَسُه الرّجلُ على صَدره([26]). قال:
مُسْتَأْبِطَاً في قِلْعِهِ سِكِّينَا([27])
(قلف)  القاف واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كَشْط شيء عن شيء. يقال: قَلَفْت الشَّجرةَ، إذا نحَّيْتَ عنها لِحاءها. وقَلَفْتَ الدَّنَّ: فَضضتُ عنه طِينَه. وقَلَفَ الخاتنُ غرْلة الصبيِّ، وهي القُلْفة، إذا قَطَعَها.
(قلق)  القاف واللام والقاف كلمةٌ تدلُّ على الانزعاج. يقال: قَلِق يَقْلَق قلَقَاً.
--------------ـــ
([1]) أنشده في المجمل واللسان (قلم).
([2]) للفرزدق في ديوانه 863 برواية "يقول"، وفي اللسان (قرد، قلا): "تقول".
([3]) في اللسان أنها لغة طيئ، وأنشد ثعلب:
      أيام أم الغمر لا نقلاها *** ولو تشاء قبلت عيناها
([4]) يقال بفتح القاف وضمها، ويستوي فيه المذكر والمؤنث والجمع، وإن شئت ثنيت وجمعت.
([5]) لحميد الأرقط، كما في اللسان (قلب، حبر، أرض). وقد سبق في (حبر).
([6]) في الأصل: "والقليب بلفظ القليب مذكر".
([7]) بوزن سفود، وعِجَّول، ورَسُول.
([8]) البيت في اللسان (حجم، قلب). وقد سبق في (حجم).
([9]) البيت لطرفة في معلقته.
([10]) البيت لبشر بن أبي خازم، كما في إصلاح المنطق 87 واللسان (قلت). وأنشده ثعلب في مجالسه 71. وانظر المخصص (6: 128/ 16: 99).
([11]) للأعشى في ديوانه 164 واللسان (قلح).
([12]) في الأصل: "حبال بها".
([13]) في المجمل: "السوار من الفضة".
([14]) التكملة من المجمل واللسان.
([15]) ومثله "القلز"، كما في القاموس.
([16]) في المجمل: "التقليس: الضرب بالدف. ويقال إن التقليس: وضع اليدين على الصدر خضوعاً".
([17]) في الأصل: "وهي كلمة الأخرى".
([18]) في الأصل: "القليس من الجبال"، صوابه في المجمل والجمهرة (3: 41). وفسره في اللسان بأنه: حبل غليظ من حبال السفن.
([19]) في الأصل: "قوله تعالى".
([20]) في الأصل: "قلص البعير الغدير"، صوابه في المجمل واللسان.
([21]) الجمهرة (3: 113).
([22]) كذا ضبط في الأصل واللسان. وفي المجمل بفتح القاف واللام، وليس بشيء. وضبط في القاموس بالضم، وبضم ففتح، وبضمتين.
([23]) البيت لابن أحمر، كما في اللسان (قلع، خوز) وإصلاح المنطق 51 والحيوان (3: 109/ 6: 186). وانظر المخصص (14: 96) وأمثال الميداني (1: 227).
([24]) التكملة من المجمل.
([25]) الحق أنه بفتح القاف وكسرها، كما في اللسان والقاموس.
([26]) هذا المعنى مما ورد في القاموس ولم يرد في اللسان.
([27]) وكذا ورد إنشاده في المجمل. ولم يرد الاستئباط في المعاجم بمعنى التأبط. وفيها استأبط: حفر حفرة ضيق رأسها ووسع أسفلها.

ـ

##### Türkçe

(**باب القاف واللام وما يثلثهما**)
(**قلم**)  **القاف واللام والميم** sahih bir asıldır; bir şeyin yontulması ve düzeltilmesi sırasında onun tesviye edilmesine delâlet eder. Bundan: **قَلَمْتُ الظُّفُر** ve **قلَّمْته**. Ve zayıfa denir: o, **مَقلُوم الأظفار**’dır. Ve **القُلاَمَة**: tırnak **قُلِم** edildiğinde tırnaktan düşen şeydir. Ve bu bâbdan **القلمُ** “**قَلماً**” diye adlandırıldı; dediler ki: ondan, tırnaktan **يُقْلَمُ** edildiği gibi **يُقْلَمُ** edildiği için onunla adlandırıldı; sonra **القِدْح** ona benzetildi de “**قلم**” denildi. Ve **القِدحُ**ın, tesviyesi ve yontulması hususunda zikrettiğimiz şey sebebiyle “**قلماً**” diye adlandırılmış olması mümkündür. Allah Teâlâ dedi: ﴿**ومَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلاَمَهُمْ**﴾ [Âl-i İmrân 44]. Ve bâbdan **المِقْلَم**: devenin **قُنْب**’unun ucu; sanki **قُلِم** edilmiş gibidir. Ve denir ki: **مَقَالم الرُّمح**: onun topuklarıdır.

Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **القُلاَّم**; o bir bitkidir. Dedi:
أتَوْني بِقُلاَّمٍ فقالوا تَعَشّهُ *** وهل يأكلُ القُلاَّمَ إلا الأباعرُ([1])

(**قله**)  **القاف واللام والهاء** hakkında bir şey muhafaza etmiyorum; ancak **غَديرَ قَلَهَى**: bir yerdir.

(**قلو**)  **القاف واللام والحرف المعتلّ** sahih bir asıldır; hafifliğe ve sürate delâlet eder. Bundan **القِلْو**: hafif eşek. [Ve] denir: **قَلَت النَّاقةُ براكبها قَلْواً**; onu (biniciyi) öne geçirdiği zaman. Ve **اقلوْلَت الحُمْر** süratlerinde. Ve **المُقلَوْلي**: döşeğinden uzak duran. Ve bir şeyden uzak duran her **نابٍ** (çekilen): ondan **مُقْلَوْلٍ**’dür. Dedi:
أقولُ إذا اقْلَوْلَى عليها وأقْرَدَتْ *** ألاَ هَلْ أخو عيشٍ لذيذٍ بدائمِ([2])والمُنْكمش **مُقْلَوْلٍ**’dür. Ve hadiste: "لو رأيتَ ابنَ عُمَرَ لرأيتَه مُقلولياً"، yani yerden uzak duran; sanki çok namaz kılmayı istiyor. Ve bâbdan: **قَلاَ العَيْرُ آتُنَه قَلْواً**. Ve bâbdan **القِلَى**; o buğzdur. Ondan denir: **قَلَيْتُه أقلِيه قِلىً**. Ve demişlerdir: **قَلَيتُهُ أَقلاه**([3]). Ve **القِلَى** bir şeyden uzak durma ve ondan gitmedir. Ve **القَلْي**: bir şeyi **المِقْلَى** üzerinde kızartmaktır. Denir: **قَلَيْت** ve **قَلْوت**. [Ve] **القَلاَّء**: kızartan kimsedir. Ve o kıyastır; çünkü tane kızartma ile hafifletilir ve o da hafifler.

(**قلب**)  **القاف واللام والباء** iki sahih asıldır: birisi bir şeyin hâlisine ve şerifine delâlet eder; diğeri bir şeyi bir yönden bir yöne çevirmeye delâlet eder.
Birincisi: **القَلْبُ**; insanın kalbi ve başkasınınki. *Ona bu ad verildi; çünkü onun içindeki en hâlis şey ve en yücesidir. Her şeyin hâlisi ve en şerifi onun **قَلْبُ**’udur. Ve derler: **عربيٌّ قَُلْبٌ**([4]). Dedi:
[فلا] تُكثِروا فيها الضَّجَاجَ فإنَّني *** تخيَّرتُها منهم زُبيرِيّةً قَُلْبَا
Ve **القُلاَب**: deveye isabet eden bir hastalıktır; **قَلْبَه**’inden şikâyet eder. Ve **القُلْبُ** bileziklerden: üzerine başkası dolanmayan tek bir **قُلْب** olan şeydir. Ve bu, hurma ağacının **قُلْب**’una benzetmedir. Sonra yılan, süsten olan **قُلْب**’a benzetildi de **قُلْباً** diye adlandırıldı. Ve **القَلْب**: bir yıldızdır; onun **قَلْبُ العَقرب** olduğunu söylerler. [Ve] **قَلَبْتُ النَّخلةَ**: onun **قَلْب**’unu söktüm.

Diğer asıl: **قَلَبْتُ الثَّوبَ قَلْباً**. Ve **القَلَب**: dudağın dönmesidir; o **قَلْباءُ**’dır ve sahibi **أَقْلَب**’dir. Ve **قَلَبْتُ الشَّيء**: onu devirdim; ve onu iki elimle **تقليباً** çevirdim. Ve denir: **أقْلَبَتِ الخُبْزةُ**; çevrilme vakti geldiği zaman. Ve onların sözü: **ما به قَلبَةٌ**; dediler ki: manası, kendisi için çevrilip bakılacak bir illet yoktur. Ve şu beyti okudular:
ولم يقلِّب أرضَها بيطارُ *** ولا لحبلَيْهِ بها حُبَارُ([5])
Yani onda bulunan bir illetten dolayı ayaklarını çevirmedi. Ve **القَلِيب**: kuyu; örülmeden önce. Ancak ona **قليباً** denildi; çünkü o, bir yönden bir yöne çevrilen şey gibidir: yerdi; kazılınca toprağı sanki çevrilmiş gibi oldu. Örülünce o **الطَّوِيّ**’dir. Ve **القليب** lafzı müzekkerdir([6]). Ve **الحُوَّلُ القُلَّب**: işleri çevirip çeviren ve onlara hile yapan kimsedir. Ve zikrettiğimizin tamamında kıyas birdir. Ama **القِلِّيب** ve **القِلّوْب**([7]) için, onun kurt olduğu söylenir. Ve bu kıyasa hamledilmesi mümkündür; denir ki: yiyeceğini aramada dönüp durması sebebiyle bununla adlandırıldı. Dedi:
أَيَا جَحْمَتَا بَكِّي على أمِّ عامرٍ  *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([8])

(**قلت**)  **القاف واللام والتاء** iki sahih asıldır; birisi bir şeyde bir çöküntüye delâlet eder, diğeri bir şeyin gitmesine ve helâkine.
Birincisi **القَلْت**; o kayadaki oyuktur; çoğulu **قِلاتٌ**. Ve dedi:
وعينان كالماويَّتَينِ استَكَنَّتا *** بكهفَيْ حِجَاجَيْ صَخرةٍ قَلْتِ مَوْرِدِ([9])Ve **قَلْتُ العَين**: onun oyukluğu. Ve **قَلْتُ الإبهام**: onun altındaki oyuk. Ve **قَلْتُ الثّريدة**: ortasındaki çöküntü.

Diğer asıl **القَلَت**; o helâktir. Denir: **قَلِت قَلَتاً**. Ve hadiste: "إن المسافِرَ ومتاعَهُ على قَلَتٍ إلاَّ ما وَقَى اللهُ تعالى". Ve develerden **المِقْلاَتُ**: yavrusu yaşamayan; kadınlardan da böyledir; çoğulu **مقاليت**. Dedi:
يَظَلُّ مَقاليتُ النِّساء يطأْنَهُ *** يقُلْنَ ألا يُلقَى على المرءِ مئزرُ([10])
Ve dedi:
لا تَلُمْها إنّها من نِسوةٍ *** رُقُدِ الصَّيفِ مَقَاليتٍ نُزُرْ

(**قلح**)  **القاف واللام والحاء** tek bir kelimedir; o **القَلَح**: dişlerde sarılıktır. **رجلٌ أقْلَحُ**. Dedi:
قد بَنَى اللُّوم عليهم بيتَه *** وفشَا فيهم مع اللُّومِ القَلَحْ([11])Ve denir ki: **الأقْلَح**: **الجُعَل**’dır.

(**قلخ**)  **القاف واللام والخاء** tek bir kelimedir; derler ki: **القَلْخ**: devenin böğürmesidir.

(**قلد**)  **القاف واللام والدال** iki sahih asıldır; birisi bir şeyi bir şeye asmak ve onunla ona bağlamak üzerine delâlet eder; diğeri bir pay ve nasip üzerine. Birincisi **التقليد**: **تَقليد البَدَنة**; o, onun boynuna bir şey asılmasıdır ki onun **هَدْيٌ** olduğu bilinsin. Ve **القَلْد**’ın aslı: bükmektir; denir: **قَلَدْتُ الحبلَ أقلِدُه قَلْداً**; onu büktüğün zaman. Ve **حبلٌ قليدٌ** ve **مقلود**. Ve **تَقَلَّدْتُ السَّيف**. Ve **مُقَلَّدُ الرَّجُل**: kılıç kınının omzu üzerindeki yeri. Ve denir: falan, falana **قِلادةَ سَوءٍ** taktı; ona, izi üzerinde kalacak bir şeyle hicvettiği zaman. Onu pekiştirdiklerinde derler ki: ona **طَوْقَ الحمامة** taktı; yani güvercinin boyunluğu onu terk etmediği gibi o da onu terk etmez. **بِشْر** dedi:
حَبَاكَ بها مولاكَ عَنْ ظَهْرِ بِغْضَةٍ *** وقُلِّدَها طوقَ الحمامة جَعْفَرُ([12])Ve **المِقْلَد**: başında eğrilik bulunan bir değnektir; onunla ot asılır; **القَتُّ** ipler yapıldığında onun asıldığı gibi. Ve bâbdan **القِلد**: bileziktir([13]). Ve bu sahih bir kıyastır; çünkü el sanki onu takınır. Ve derler: **الإقليد**: [**البُرَة**([14])] deveyi yularıyla bağlamak için sıkılan şeydir.

Diğer asıl: **القِلْد**: sudan paydır. Denir: **سقَينا أرضَنا قِلْدَها**; yani payını. Ve gök bize yine **قِلْداً** suladı; bir pay kastetti. Ve hadiste: "فَقلَدَتْنَا السَّماءُ قِلْداً في كلِّ أسبوع".

Ama **المقاليد**’e gelince; denir ki: onlar hazinelerdir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**لَهُ مَقَالِيدُ السَّمواتِ والأرْضِ**﴾ [Zümer 63, Şûrâ 12]. Belki de bununla adlandırıldı; çünkü eşyayı muhafaza eder; yani onu korur ve zapteder. Ve Arap der ki: **أقْلَدَ البحر على خَلْقٍ كثير**; onları karnında muhafaza ettiği zaman.

Ve bâbdan şâz olan şeylerden: **القِلْدة** ve **القِشْدة**: hurma ve kavut; onlarla içyağı karıştırılır.

(**قلز**)  **القاف واللام والزاء**. Derler ki: **التقَلُّز**([15]): canlılıktır.

(**قلس**)  **القاف واللام والسين** iki kelimedir: birisi bulutun yağmur olmaksızın çiyi atmasıdır; ondan: insan **قَلَس** etti; kustuğu zaman; o **قالس**’tir. Ama **التَّقليس** için denir ki: bazı eğlence aletleriyle vurmaktır([16]). Ve o, diğer kelimedir([17]).
Ve Ebû Bekir İbn Düreyd dedi: **القَلْس** iplerdendir([18]); onun sıhhatini bilmiyorum.

(**قلص**)  **القاف واللام والصاد** sahih bir asıldır; bir şeyin bir kısmının bir kısmına toplanmasına delâlet eder. Denir: **تقلَّصَ الشَّيءُ**; toplandığı zaman. Ve **شَفَةٌ قالِصَة**. Ve **ظلٌّ قالصٌ**; eksildiği zaman; sanki birbirine sokulmuştur. Allah Teâlâ dedi([19]): ﴿**ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إلَيْنَا قَبْضاً يَسِيراً**﴾ [Furkân 46]. Ama **قَلَصَةُ الماء**: kuyuda ondan birikip yükselen sudur; sanki yanlarından toplanmıştır. Ve o **ماء قليص**’tur. **القَلَصَة**’nin çoğulu **قَلَصَات**’tır. Ve derler: **قَلَصَتْ نَفْسُه**: midesi bulandı. Ve kıyası yakındır. Ama **القَلُوصُ**: devekuşu yavrularının dişisidir. Ve benim yanımda o, yaratılışının toplanması sebebiyle **قَلوصاً** diye adlandırılmıştır; sanki uçlarından toplanıp bir araya gelmiştir. Ve **الحُبارَى**’nın dişisi de böyledir. Ve bununla develerden **القَلُوصُ** adlandırıldı; o, yaratılışı toplanmış genç olandır. Ve denir: **قَلَصَ الغدير**([20]); suyunun çoğu gittiği zaman.

(**قلط**)  **القاف واللام والطاء**’ta sahih olan bir şey yoktur. Ancak İbn Düreyd dedi: **رجُلٌ قُلاَطٌ**: kısa([21]). Belki bu, onların “**رجلٌ قَلَطِيٌّ**” sözündendir.

(**قلع**)  **القاف واللام والعين** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyden söküp çıkarmaya delâlet eder; sonra ona yakın olan şeyler ondan dallanır. Dersin: **قلَعْتُ الشّيءَ قَلعاً**; ben **قالعٌ**’ım, o **مقلوع**’dur. Ve kötü biniciliğinden dolayı eyerinden sökülür gibi olan adama: **قُلْعةَ**([22]) denir. Ve denir: bu, **منزِلُ قُلْعةٍ**’dır; yerleşme yeri olmadığı zaman. Ve kavim **على قُلْعَةٍ**’dır; yani göç.

Ve **المقلوع**: azledilmiş emirdir. Ve **القَلَعة**: dağdan tek başına kopmuş bir kayadır; ona erişmek zorlaşır. Ve onunla büyük bulut benzetilir; **قلَعَةٌ** denir; çoğulu **قَلَع**. Dedi:
تَفَقَّأَ فوقَه القَلَعُ السَّوَارِي *** وجُنَّ الخازبازِ به جُنونا([23])Ve **القُلاَع**: su çekilince çatlayan çamurdur. Ve **قُلاَعاً** diye adlandırıldı; çünkü o kopup ayrılır. [Ve **أقلَعَ**([24])] işten; vazgeçtiği zaman. Ve onu **بقُلاَعة** ile attı; yerden bir parça koparıp onunla attığı zaman. Ve **المِقْلاع** mâlûmdur. Ve **القَلاّع**: denildiğine göre polis memurudur. Ve bir hadiste rivayet edildi: "لا يدخل الجنَّةَ دَيْبُوبٌ ولا قَلاّع". Dediler ki: **الدَّيبوب**: nemimelerle sürünüp insanlar arasını ayıran kimsedir. Ve **القَلاّع**: bir adamın, bir adamın başka birinin yanında yerinin [yükselmiş olduğunu] görmesi; sonra onu, onu koparıp atıncaya kadar ikisi arasında durmadan gammazlamasıdır. Ve humma ondan **أقلعَتْ**. Ve denir: falanı, hummadan **قَلَعٍ** içinde bıraktım; yani **إقلاع** içinde. Ve denir: **قَلِعَ قَلَعاً**. Ve **القِلْع**: geminin yelkenidir; çünkü o kaldırıldığında gemiyi yerinden koparıp götürür.

Ve bu bâbdan şâz olan şeylerden: **القَلع** ve **القِلْع**. Ama **القَلْع**([25]) ise: sığınaktır; darb-ı mesellerinde derler: "شَحْمَتِي في قَلْعِي". Ama **القِلْع** için denir ki: o, erkeğin göğsü üzerine giydiği bir **صُدَيِّرٌ**’dür([26]). Dedi:
مُسْتَأْبِطَاً في قِلْعِهِ سِكِّينَا([27])

(**قلف**)  **القاف واللام والفاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyden kazıyıp soymaya delâlet eder. Denir: **قَلَفْت الشَّجرةَ**; kabuğunu ondan uzaklaştırdığın zaman. Ve **قَلَفْتَ الدَّنَّ**: onun çamurunu ondan söktüm. Ve sünnetçi, çocuğun **غرْلة**’sini—o **القُلْفة**’dir—kestiği zaman: **قَلَفَ الخاتنُ غرْلة الصبيِّ**.

(**قلق**)  **القاف واللام والقاف** huzursuzluğa delâlet eden bir kelimedir. Denir: **قَلِق** **يَقْلَق** **قلَقَاً**.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قلب الشيء: تصريفه وصرفه عن وجه إلى وجه، كقلب الثوب، وقلب الإنسان، أي: صرفه عن طريقته. قال تعالى: ﴿وإليه تقلبون﴾ [العنكبوت/21]. والانقلاب: الانصراف، قال: ﴿انقلبتم على أعقابكم ومن ينقلب على عقبيه﴾ [آل عمران/144]، وقال: ﴿إنا إلى ربنا منقلبون﴾ [الأعراف/125]، وقال: ﴿أي منقلب ينقلبون﴾ [الشعراء/227]، وقال: ﴿وإذ انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين﴾ [المطففين/31]. وقلب الإنسان قيل: سمي به لكثرة تقلبه، ويعبر بالقلب عن المعاني التي تختص به من الروح والعلم والشجاعة وغير ذلك، وقوله: ﴿وبلغت القلوب الحناجر﴾ [الأحزاب/10] أي: الأرواح. وقال: ﴿إن في ذلك لذكرى لمن كان له قلب﴾ [ق/37] أي: علم وفهم، وكذلك: ﴿وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه﴾ [الأنعام/25]، وقوله: ﴿وطبع على قلوبهم فهم لا يفقهون﴾ [التوبة/87]، وقوله: ﴿ولتطمئن به قلوبكم﴾ [الأنفال/10] أي: تثبت به شجاعتكم ويزول خوفكم، وعلى عكسه: ﴿وقذف في قلوبهم الرعب﴾ [الحشر/ 2]، وقوله: ﴿ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن﴾ [الأحزاب/53] أي: أجلب للعفة، وقوله: ﴿هو الذي أنزل السكينة في قلوب المؤمنين﴾ [الفتح/4]، وقوله: ﴿وقلوبهم شتى﴾ [الحشر/14] أي: متفرقة، وقوله: ﴿ولكن تعمى القلوب التي في الصدور﴾ [الحج/46] قيل: العقل، وقيل: الروح. فأما العقل فلا يصح عليه ذلك، قال: ومجازه مجاز قوله: ﴿تجري من تحتها الأنهار﴾ [البقرة/25]. والأنهار لا تجري وإنما تجري المياه التي فيها. وتقليب الشيء: تغييره من حال إلى حال نحو: ﴿يوم تقلب وجوههم في النار﴾ [الأحزاب/66] وتقليب الأمور: تدبيرها والنظر فيها، قال: ﴿وقلبوا لك الأمور﴾ [التوبة/48]. وتقليب الله القلوب والبصائر: صرفها من رأي إلى رأي، قال: ﴿ونقلب أفئدتهم وأبصارهم﴾ [الأنعام/110]، وتقليب اليد: عبارة عن الندم ذكرا لحال ما يوجد عليه النادم. قال: ﴿فأصبح يقلب كفيه﴾ [الكهف/42] أي: يصفق ندامة. قال الشاعر:
*كمغبون يعض على يديه ** تبين غبنه بعد البياع*
(البيت في البصائر 4/288 دون نسبة، وهو لقيس بن ذريح صاحب لبنى في شرح الفصيح لابن درستويه 1/152؛ والأغاني 8/114)
والتقلب: التصرف، قال تعالى: ﴿وتقلبك في الساجدين﴾ [الشعراء/219]، وقال: ﴿أو يأخذهم في تقلبهم فما هم بمعجزين﴾ [النحل/46]. ورجل قلب حول: كثير التقلب والحيلة (انظر: اللسان (قلب) و (حول) )، والقلاب: داء يصيب القلب، وما به قلبة (قال ابن منظور: وما بالعليل قلبة. أي: ما به شيء، لا يستعمل إلا في النفي. انظر: اللسان (قلب) ) : علة يقلب لأجلها، والقليب: البئر التي لم تطو، والقلب: المقلوب من الأسورة.

##### Türkçe

- **قلب** الشيء: onu bir yüzden bir yüze çevirmek ve döndürmek; **قلب** elbiseyi çevirmek gibi; ve **قلب** insanı, yani onu yolundan çevirmek. Yüce Allah dedi ki: ﴿وإليه تقلبون﴾ [العنكبوت/21]. Ve **الانقلاب**: dönüp gitme; dedi ki: ﴿انقلبتم على أعقابكم ومن ينقلب على عقبيه﴾ [آل عمران/144] ve dedi ki: ﴿إنا إلى ربنا منقلبون﴾ [الأعراف/125] ve dedi ki: ﴿أي منقلب ينقلبون﴾ [الشعراء/227] ve dedi ki: ﴿وإذ انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين﴾ [المطففين/31]. Ve **قلب** insan hakkında denildi ki: çokça dönüp değişmesinden dolayı onunla adlandırılmıştır; ve **القلب** ile, ruhtan, ilimden, cesaretten ve bunun dışındakilerden ona mahsus olan mânâlar ifade edilir. Ve onun sözü: ﴿وبلغت القلوب الحناجر﴾ [الأحزاب/10] yani: ruhlar. Ve dedi ki: ﴿إن في ذلك لذكرى لمن كان له قلب﴾ [ق/37] yani: ilim ve anlayış; ve yine: ﴿وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه﴾ [الأنعام/25] ve onun sözü: ﴿وطبع على قلوبهم فهم لا يفقهون﴾ [التوبة/87] ve onun sözü: ﴿ولتطمئن به قلوبكم﴾ [الأنفال/10] yani: onunla cesaretiniz sabit olur ve korkunuz gider; ve bunun tersine: ﴿وقذف في قلوبهم الرعب﴾ [الحشر/ 2]; ve onun sözü: ﴿ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن﴾ [الأحزاب/53] yani: iffete daha çok getirendir; ve onun sözü: ﴿هو الذي أنزل السكينة في قلوب المؤمنين﴾ [الفتح/4]; ve onun sözü: ﴿وقلوبهم شتى﴾ [الحشر/14] yani: dağınık; ve onun sözü: ﴿ولكن تعمى القلوب التي في الصدور﴾ [الحج/46]; denildi ki: akıl, ve denildi ki: ruh. Akla gelince, bu onun hakkında sahih olmaz; dedi ki: ve onun mecazı, onun sözü mecazı gibidir: ﴿تجري من تحتها الأنهار﴾ [البقرة/25]. Ve nehirler akmaz; ancak içlerindeki sular akar. Ve **تقليب** şey: onu bir hâlden bir hâle değiştirmektir; şu gibi: ﴿يوم تقلب وجوههم في النار﴾ [الأحزاب/66]. Ve **تقليب** işler: onları tedbir etmek ve onlarda nazar etmektir; dedi ki: ﴿وقلبوا لك الأمور﴾ [التوبة/48]. Ve Allah’ın **تقليب**i kalpleri ve basiretleri: onları bir görüşten bir görüşe çevirmektir; dedi ki: ﴿ونقلب أفئدتهم وأبصارهم﴾ [الأنعام/110]. Ve **تقليب** el: pişmanlıktan bir ibaredir; pişmanın üzerinde bulunduğu hâli anmak üzere. Dedi ki: ﴿فأصبح يقلب كفيه﴾ [الكهف/42] yani: pişmanlıkla el çırpar. Şair dedi ki:
*كمغبون يعض على يديه ** تبين غبنه بعد البياع*
(البيت في البصائر 4/288 دون نسبة، وهو لقيس بن ذريح صاحب لبنى في شرح الفصيح لابن درستويه 1/152؛ والأغاني 8/114)
Ve **التقلب**: tasarruftur; Yüce Allah dedi ki: ﴿وتقلبك في الساجدين﴾ [الشعراء/219] ve dedi ki: ﴿أو يأخذهم في تقلبهم فما هم بمعجزين﴾ [النحل/46]. Ve **رجل قلب حول**: çokça dönüp değişen ve hile sahibi (bak: **اللسان** (**قلب**) ve (**حول**) ), ve **القلاب**: kalbe isabet eden bir hastalıktır; ve onda **قلبة** yoktur (İbn Manzûr dedi ki: ve hastada **قلبة** yoktur; yani: onda bir şey yoktur; ancak nefiyde kullanılır. bak: **اللسان** (**قلب**) ): onun sebebiyle çevrilen bir illet; ve **القليب**: örülmemiş kuyu; ve **القلب**: bileziklerden ters çevrilmiş olan.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ل ب
قلب الشيء قلباً‏:‏ حوّله عن وجهه‏.‏
وحجر مقلوب وكلام مقلوب‏.‏
وقلب رداءه‏.‏
وقلبه لوجهه‏:‏ كبّه وقلبه ظهراً لبطن‏.‏
وقلب البيطار قوائم الدابّة‏:‏ رفعها ينظر إليها‏.‏
وتقلّب على فراشه‏.‏
والحية تتقلّب على الرمضاء‏.‏
وأقلبت الخبزة‏:‏ حان لها أن تقلب‏.‏
ورجلٌ أقلب‏:‏ متقلب قالب حملاقيه قد كاد يجنّ وحفل قليباً وقلباً وهي البئر قبل الطيّ فإذا طويت فهي الطويّ وقلبت للقوم قليباً‏:‏ حفرته لأنه بالحفر يقلب ترابه قلباً والقليب في الأصل‏:‏ التراب المقلوب‏.‏
وقلبته‏:‏ أصبت قلبه وقلبه الداء‏:‏ أخذ قلبه وقلب فلان فهو مقلوب‏.‏
وقلبت ناقته‏.‏
قال ابن مولى المدنيّ‏:‏ يا ليت ناقتي التي أكريتها قلبت وأورثها النجاز سعالا وبه قلابٌ وما به قلبةٌ‏:‏ داء يتقلّب منه على فراشه أو هي من القلاب ثم اتسع فيها‏.‏
قال النمر‏:‏ أودى الشباب وحبّ الخالة الخلبه وقد برئت فما في الصدر من قلبه ومن المجاز‏:‏ قلب المعلّم الصبيان‏:‏ صرفهم إلى بيوتهم وقلب التاجر السّلعة وقلّبها‏:‏ تبصّرها وفتّش عن أحوالها‏.‏
وقلّب الدابة والغلام‏.‏
ورجل قلّب حوّل‏:‏ يقلب الأمور ويحتال الخيل‏.‏
‏"‏ وقلّبوا لك الأمور ‏"‏ وانقلب فلان سوء منقلب‏.‏
وكلّ أحد يصير إلى منقلبه‏.‏
وأنا أتقلّب في عمائه‏.‏
وهو يتقلّب في أعمال السلطان ‏"‏ فانقلبوا بنعمةٍ من الله ‏"‏ ‏"‏ فأصبح يقلّب كفّيه ‏"‏‏:‏ يتندم‏.‏
وهو قالب الخفّ وغيره لما يقلب به جعل الفعل له وهو لصاحبه‏.‏
وقلب المجنون عينه إذا غضب فانقلبت حماليقه‏.‏
قال‏:‏ قالب حملاقيه قد كاد يجن قلبٌ عقيلة أقوام ذوي حسبٍ ترمى المقانب عنها والأراجيل أي تذبّ عنها لعزة قومها‏.‏
وأعرابي قلب‏.‏
وإنه لمن قلوب المهاري إذا كان من سرّها‏.‏
وجئتك بهذا الأمر قلباً‏:‏ محضاً‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ إن لكل شيء قلباً وقلب القرآن يس ‏"‏‏.‏
وكان يحيى ابن زكرياء يأكل الجراد وقلوب الشجر‏.‏
وقطع قلب النخلة وقلبها‏:‏ شحمتها وهي الجمّار وقطع قلبة النخل وقلبت النخلة‏:‏ نزعت قلبها‏.‏
وفي يدها قلب فضّةٍ‏:‏ سوار شبّه بقلب النخلة في بياضها‏.‏
ويقال للحية البيضاء‏:‏ قلب‏.‏

##### Türkçe

ق ل ب
**قلب** bir şeyi **قلباً** (çevirmek): onu yüzünden (yönünden) çevirdi.
Ve **حجر مقلوب** (çevrilmiş taş) ve **كلام مقلوب** (ters çevrilmiş söz).
Ve onun ridâsını çevirdi.
Ve onu yüzü üzerine çevirdi: onu yüzüstü devirdi ve onu sırtını karnına (gelecek şekilde) çevirdi.
Ve nalbant, binitin ayaklarını çevirdi: onları kaldırdı, onlara bakıyor.
Ve döşeği üzerinde dönüp durdu.
Ve yılan kızgın kum üzerinde dönüp durur.
Ve **أقلبت الخبزة**: onu çevirmeye vakti geldi.
Ve **رجلٌ أقلب**: dönüp duran, çeviren; gözbebeklerini döndürür; neredeyse deliriyordu. Ve **قليباً** ve **قلباً** kazdı; o, kuyu, örülmeden önceki hâlidir; örülürse o **الطويّ**’dir. Ve kavim için bir **قليباً** çevirdim: onu kazdım; çünkü kazmakla toprağı **قلباً** (çevirme) ile çevirir. Ve **القليب** aslında: çevrilmiş topraktır.
Ve onu çevirdim: onun kalbine isabet ettim. Ve hastalık onun kalbini aldı. Ve falan çevrildi; o, **مقلوب**tur.
Ve onun dişi devesi çevrildi.
Medînî’nin mevlâsının oğlu dedi ki: Keşke kiraya verdiğim dişi devem çevrilseydi de **النجاز** ona öksürük miras bıraksaydı. Ve onda **قلابٌ** vardır; onda **قلبةٌ** yoktur: ondan dolayı döşeği üzerinde dönüp durduğu bir hastalık; yahut o, **القلاب**’dandır, sonra onda genişletildi.
En-Nemir dedi ki:
Gençlik yok oldu ve teyze sevgisi **الخلبه**’dir;
Ve ben iyileştim; artık göğüste **قلبه**’den bir şey yoktur.
Ve mecazdandır: öğretmen çocukları çevirdi: onları evlerine sevk etti. Ve tüccar malı çevirdi ve onu çevirdi: onu inceledi ve onun hâllerini araştırdı.
Ve biniti ve oğlanı çevirdi.
Ve **رجل قلّب حوّل**: işleri çevirir ve hile yapar.
“Ve senin için işleri çevirdiler.” Ve falan kötü bir dönüşle döndü.
Ve her bir kimse kendi dönüşüne varır.
Ve ben onun körlüğü içinde dönüp duruyorum.
Ve o, sultanın işlerinde dönüp durur. “Böylece Allah’tan bir nimetle döndüler.” “Derken iki elini çevirip durdu”: pişman olur.
Ve o, mestin ve başkasının kalıbıdır; onunla çevrülen şey için fiil ona kılındı; hâlbuki o, sahibinindir.
Ve deli, öfkelendiği zaman gözünü çevirir; böylece gözbebekleri döner.
Dedi ki:
Gözbebeklerini döndürür; neredeyse deliriyordu.
**قلبٌ**: soyluluk sahipleri olan kavimlerin seçkini; ondan bölükler ve yaya erler atılır; yani kavminin izzeti sebebiyle ondan savar.
Ve **أعرابي قلب**.
Ve o, **قلوب المهاري**’dendir; onun gizlisinden olduğu zaman.
Ve sana bu işi **قلباً** (olarak) getirdim: katıksız.
Ve hadiste: “Her şeyin bir **قلباً**’ı vardır; Kur’ân’ın **قلب**’i **يس**’dir.”
Ve Yahyâ b. Zekeriyyâ çekirge ve ağaçların **قلوب**’unu yerdi.
Ve hurma ağacının **قلب**’ini ve onun **قلب**’ini kesti: onun yağıdır; o, **الجمّار**’dır. Ve hurmaların **قلبة**’sini kesti. Ve hurma ağacını çevirdim: onun **قلب**’ini söktüm.
Ve onun elinde gümüşten bir **قلب** vardır: beyazlığında hurma ağacının **قلب**’ine benzetilmiş bir bilezik.
Ve beyaz yılana **قلب** denir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَلْبُ: تَحْويلُ الشيءِ عن وجهه.
قَلَبه يَقْلِـبُه قَلْباً، وأَقْلَبه، الأَخيرةُ عن اللحياني، وهي ضعيفة. وقد انْقَلَب، وقَلَبَ الشيءَ، وقَلَّبه: حَوَّله ظَهْراً لبَطْنٍ. وتَقَلَّبَ الشيءُ ظهراً لبَطْنٍ، كالـحَيَّةِ تَتَقَلَّبُ على الرَّمْضاءِ. وقَلَبْتُ الشيءَ فانْقَلَبَ أَي انْكَبَّ، وقَلَّبْتُه بيدي تَقْلِـيباً، وكلام مَقْلوبٌ، وقد قَلَبْتُه فانْقَلَب، وقَلَّبْتُه فَتَقَلَّب.والقَلْبُ أَيضاً: صَرْفُكَ إِنْساناً، تَقْلِـبُه عن وَجْهه الذي يُريده. وقَلَّبَ الأُمورَ: بَحَثَها، ونَظَر في عَواقبها.
وفي التنزيل العزيز: وقَلَّبُوا لك الأُمور؛ وكُلُّه مَثَلٌ بما تَقَدَّم. وتَقَلَّبَ في الأُمور وفي البلاد: تَصَرَّف فيها كيف شاءَ. وفي التنزيل العزيز: فلا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبهم في البلاد. معناه: فلا يَغْرُرْكَ سَلامَتُهم في تَصَرُّفِهم فيها، فإِنَّ عاقبة أَمْرهم الهلاكُ. ورجل قُلَّبٌ: يَتَقَلَّبُ كيف شاءَ.
وتَقَلَّبَ ظهراً لبطْنٍ، وجَنْباً لجَنْبٍ: تَحَوَّل.
وقولُهم: هو حُوَّلٌ قُلَّبٌ أَي مُحتالٌ، بصير بتَقْليبِ الأُمور. والقُلَّبُ الـحُوَّلُ: الذي يُقَلِّبُ الأُمُورَ، ويحْتال لها. وروي عن مُعاوية، لما احْتُضِرَ: أَنه كان يُقَلَّبُ على فراشه في مَرَضه الذي مات فيه، فقال: إِنكم لتُقَلِّبُونَ حُوَّلاً قُلَّباً، لو وُقيَ هَوْلَ الـمُطَّلَعِ؛ وفي النهاية: إِن وُقيَ كُبَّةَ النار، أَي رجلاً عارفاً بالأُمور، قد رَكِبَ الصَّعْبَ والذَّلُول، وقَلَّبهما ظَهْراً لبَطْنٍ، وكان مُحْتالاً في أُموره، حَسَنَ التَّقَلُّبِ. وقوله تعالى: تَتَقَلَّبُ فيه القُلُوبُ والأَبصار؛ قال الزجاج: معناه تَرْجُف وتَخِفُّ من الجَزَع والخَوْفِ. قال: ومعناه أَن من كانَ قَلْبُه مُؤْمِناً بالبَعْثِ والقيامة، ازدادَ بصيرة، ورأَى ما وُعِدَ به، ومن كانَ قلبه على غير ذلك، رأَى ما يُوقِنُ معه أَمْرَ القيامة والبَعْث، فعَلِم ذلك بقلبه، وشاهَدَه ببصره؛ فذلك تَقَلُّبُ القُلُوب والأَبصار.
ويقال: قَلَبَ عَيْنَه وحِمْلاقَه، عند الوَعيدِ والغَضَبِ؛ وأَنشد: قالبُ حِمْلاقَيْهِ قد كادَ يُجَنّ
وقَلَب الخُبْزَ ونحوَه يَقْلِـبه قَلْباً إِذا نَضِج ظاهرُه، فَحَوَّله ليَنْضَجَ باطنُه؛ وأَقْلَبها: لغة عن اللحياني، وهي ضعيفة. وأَقْلَبَتِ الخُبْزَةُ: حان لها أَن تُقْلَبَ. وأَقْلَبَ العِنَبُ: يَبِسَ ظاهرُه، فَحُوِّلَ. والقَلَبُ، بالتحريك: انْقِلابٌ في الشفة العُلْيا، واسْتِرخاءٌ؛ وفي الصحاح: انْقِلابُ الشَّفَةِ، ولم يُقَيِّدْ بالعُلْيا. وشَفَة قَلْباءُ: بَيِّنَةُ القَلَب، ورجل أَقْلَبُ. وفي المثل: اقْلِبـي قَلابِ؛ يُضْرَب للرجل يَقْلِبُ لسانَه، فيَضَعُه حيث شاءَ. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: بَيْنا يُكَلِّمُ إِنساناً إِذ اندفَعَ جرير يُطْرِيه ويُطْنِبُ، فأَقْبَلَ عليه، فقال: ما تقول ياجرير؟ وعَرَفَ الغَضَبَ في وجهه، فقال: ذكرتُ أَبا بكر وفضله، فقال عمر: اقْلِبْ قَلاَّبُ، وسكتَ؛ قال ابن الأَثير: هذا مثل يُضْرَب لمن تكون منه السَّقْطة، فيتداركها بأَن يَقْلِـبَها عن جِهتها، ويَصْرِفَها إِلى غير معناها؛ يريد: اقْلِبْ يا قَلاَّبُ! فأَسْقَطَ حرفَ النداءِ، وهو غريب؛ لأَنه إِنما يحذف مع الأَعْلام. وقَلَبْتُ القومَ، كما تقولُ: صَرَفْتُ الصبيانَ، عن ثعلب. وقَلَبَ الـمُعَلِّم الصبيان يَقْلِـبُهم: أَرسَلَهم، ورَجَعَهُم إِلى منازلهم؛ وأَقْلَبَهم: لغةٌ ضعيفةٌ، عن اللحياني، على أَنه قد قال: إِن كلام العرب في كل ذلك إِنما هو: قَلَبْتُه، بغير أَلف. وفي حديث أَبي هريرة: أَنه كان يقالُ لـمُعَلِّم الصبيان: اقْلِبْهم أَي اصْرفْهُمْ إِلى منازلهم.
والانْقِلابُ إِلى اللّه، عز وجل: المصيرُ إِليه، والتَّحَوُّلُ، وقد قَلَبه اللّهُ إِليه؛ هذا كلامُ العرب. وحكى اللحياني: أَقْلَبه؛ قال وقال أَبو ثَرْوانَ: أَقْلَبَكُم اللّهُ مَقْلَب أَوليائه، ومُقْلَبَ أَوليائه، فقالها بالأَلف. والـمُنْقَلَبُ يكون مكاناً، ويكون مصدراً، مثل الـمُنْصَرَف. والـمُنْقَلَبُ: مَصِـيرُ العِـبادِ إِلى الآخرة. وفي حديث دعاءِ السفر: أَعوذُ بِكَ من كآبة الـمُنْقَلَب أَي الانْقِلابِ من السفر، والعَوْدِ إِلى الوَطَن؛ يعني أَنه يعود إِلى بيته فَيرى فيه ما يَحْزُنه. والانْقِلابُ: الرجوعُ مطلقاً؛ ومنه حديث المنذر ابن أَبي أَسِـيدٍ، حين وُلِدَ: فاقْلِـبُوه، فقالوا: أَقْلَبْناه يا رسول اللّه؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاءَ في صحيح مسلم، وصوابه قَلَبْناه أَي رَدَدْناه. وقَلَبه عن وجهه: صَرَفَه؛ وحكى اللحيانيُّ: أَقْلَبه، قال: وهي مَرْغُوبٌ عنها. وقَلَبَ الثوبَ، والحديثَ، وكلَّ شيءٍ: حَوَّله؛ وحكى اللحياني فيهما أَقْلَبه. وقد تقدم أَن المختار عنده في جميع ذلك قَلَبْتُ. وما بالعليل قَلَبةٌ أَي ما به شيء، لا يُسْتَعْمَل إِلا في النفي، قال الفراءُ: هو مأْخوذ من القُلابِ: داءٍ يأْخذ الإِبل في رؤُوسها، فيَقْلِـبُها إِلى فوق؛ قال النمر:
أَوْدَى الشَّبابُ وحُبُّ الخالةِ الخَلِـبه، *  وقد بَرِئْتُ، فما بالقلبِ من قَلَبَهْ أَي بَرِئْتُ من داءِ الـحُبِّ؛ وقال ابن الأَعرابي:
 معناه ليست به علة، يُقَلَّبُ لها فيُنْظَرُ إِليه.
تقول: ما بالبعير قَلَبة أَي ليس به داءٌ يُقْلَبُ له، فيُنْظَرُ إِليه؛ وقال الطائي: معناه ما به شيءٌ يُقْلِقُه، فَيَتَقَلَّبُ من أَجْلِه على فراشه. الليث: ما به قَلَبة أَي لا داءَ ولا غائلة. وفي الحديث: فانْطَلَق يَمشي، ما به قَلَبة أَي أَلمٌ وعلة؛ وقال الفراءُ: معناه ما بهِ علة يُخْشى عليه منها، وهو مأْخوذ مِن قولهم: قُلِبَ الرجلُ إِذا أَصابه وَجَعٌ في قلبه، وليس يَكادُ يُفْلِتُ منه؛ وقال ابن الأَعرابي: أَصلُ ذلك في الدَّوابِّ أَي ما به داءٌ يُقْلَبُ منه حافرُه؛ قال حميدٌ الأَرْقَطُ يصف فرساً:
ولم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيْطارُ، *  ولا لِـحَبْلَيْه بها حَبارُ أَي لم يَقْلِبْ قَوائمَها من عِلَّة بها.
وما بالمريضِ قَلَبَة أَي علة يُقَلَّبُ منها.
والقَلْبُ: مُضْغةٌ من الفُؤَاد مُعَلَّقةٌ بالنِّياطِ. ابن سيده: القَلْبُ الفُؤَاد، مُذَكَّر، صَرَّح بذلك اللحياني، والجمع: أَقْلُبٌ وقُلوبٌ، الأُولى عن اللحياني. وقوله تعالى: نَزَلَ به الرُّوحُ الأَمِـينُ على قَلْبك؛ قال الزجاج: معناه نَزَلَ به جبريلُ، عليه السلام، عليك، فَوَعاه قَلْبُك، وثَبَتَ فلا تَنْساه أَبداً. وقد يعبر بالقَلْبِ عن العَقْل، قال الفراءُ في قوله تعالى: إِن في ذلك لَذِكْرى لمن كان له قَلْبٌ؛ أَي عَقْلٌ. قال الفراءُ: وجائزٌ في العربية أَن تقولَ: ما لَكَ قَلْبٌ، وما قَلْبُك معك؛ تقول: ما عَقْلُكَ معكَ، وأَين ذَهَبَ قَلْبُك؟ أَي أَين ذهب عَقْلُكَ؟ وقال غيره: لمن كان له قَلْبٌ أَي تَفَهُّمٌ وتَدَبُّرٌ. وَرُوي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: أَتاكم أَهل اليَمن، هم أَرَقُّ قلوباً، وأَلْـيَنُ أَفْئِدَةً، فوَصَفَ القلوبَ بالرِّقة، والأَفْئِدَةَ باللِّين. وكأَنَّ القَلْبَ أَخَصُّ من الفؤَاد في الاستعمال، ولذلك قالوا: أَصَبْتُ حَبَّةَ قلبِه، وسُوَيْداءَ قلبه؛ وأَنشد بعضهم: لَيْتَ الغُرابَ رَمى حَماطَةَ قَلْبهِ *  عَمْرٌو بأَسْهُمِه التي لم تُلْغَبِ وقيل: القُلُوبُ والأَفْئِدَةُ قريبانِ من السواءِ، وكَرَّرَ ذِكْرَهما، لاختلاف اللفظين تأْكيداً. وقال بعضهم: سُمِّي القَلْبُ قَلْباً لتَقَلُّبِه؛ وأَنشد: ما سُمِّيَ القَلْبُ إِلاَّ مِنْ تَقَلُّبه، *  والرَّأْيُ يَصْرِفُ بالإِنْسان أَطْوارا وروي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: سُبْحانَ مُقَلِّب القُلُوب! وقال اللّه تعالى: ونُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهم وأَبصارَهم. قال الأَزهري: ورأَيت بعضَ العرب يُسَمِّي لحمةَ القَلْبِ كُلها، شَحْمَها وحِجابَها: قَلْباً وفُؤَاداً، قال: ولم أَرهم يَفْرِقُونَ بينهما؛ قال: ولا أُنْكِر أَن يكون القَلْبُ هي العَلَقة السوداءُ في جوفه. وقَلَبه يَقْلِـبُه ويَقْلُبه، الضم عن اللحياني وحدَه: أَصابَ قَلْبَه، فهو مَقْلُوب، وقُلِبَ قَلْباً: شَكا قَلْبه. والقُلابُ: داءٌ يأْخذ في القَلْبِ، عن اللحياني. والقُلابُ: داءٌ يأْخُذُ البعير، فيشتكي منه قَلْبَه فيموتُ مِنْ يومه، يقال: بعير مَقْلُوبٌ، وناقة مَقْلوبة. قال كراع: وليس في الكلام اسمُ داءٍ اشْتُقَّ من اسمِ العِضْو إِلا القُلاب من القَلْب، والكُباد من الكَبِدِ، والنُّكاف من النَّكَفَتَيْن، وهما غُدَّتانِ تَكْتَنِفانِ الـحُلْقُومَ من أَصل اللَّحْي. وقد قُلِبَ قِلاباً؛ وقيل: قُلِبَ البعير قِلاباً عاجَلَتْه الغُدَّة، فمات. وأَقْلَبَ القومُ: أَصابَ إِبلَهم القُلابُ. الأَصمعي: إِذا عاجَلَتِ الغُدَّةُ البعيرَ، فهو مَقْلُوب، وقد قُلِبَ قِلاباً. وقَلْبُ النخلةِ وقُلْبُها وقِلْبُها: لُبُّها، وشَحْمَتُها، وهي هَنةٌ رَخْصةٌ بَيْضاءُ، تُمْتَسخُ فتُؤْكل، وفيه ثلاث لغات: قَلْبٌ وقُلْبٌ وقِلْبٌ. وقال أَبو حنيفة مَرَّة: القُلْبُ أَجْوَدُ خُوصِ النخلة، وأَشدُّه بياضاً، وهو الخُوص الذي يلي أَعلاها، واحدته قُلْبة، بضم القاف، وسكون اللام، والجمع أَقْلابٌ وقُلُوبٌ وقِلَبةٌ.
وقَلَبَ النخلة: نَزَع قُلْبَها. وقُلُوبُ الشجر: ما رَخُصَ من أَجوافِها وعُروقها التي تَقُودُها. وفي الحديث: أَن يحيـى بن زكريا، صلوات اللّه على نبينا وعليه، كان يأْكل الجرادَ وقُلُوبَ الشجر؛ يعني الذي يَنْبُتُ في وَسَطها غَضّاً طَريّاً، فكان رَخْصاً مِنَ البُقولِ الرَّطْبة، قبل أَن يَقْوَى ويَصْلُبَ، واحدُها قُلْبٌ، بالضم، للفَرْق. وقَلْبُ النخلة: جُمَّارُها، وهي شَطْبة بيضاءُ، رَخْصَة في وَسَطِها عند أَعلاها، كأَنها قُلْبُ فضة رَخْصٌ طَيِّبٌ، سُمِّيَ قَلْباً لبياضه. شمر: يقال قَلْبٌ وقُلْبٌ لقَلْبِ النخلة، ويُجْمَع قِلَبةً. التهذيب: القُلْبُ، بالضم، السَّعَفُ الذي يَطْلُع مِنَ القَلْب. والقَلْبُ: هو الجُمَّارُ، وقَلْبُ كلّ شيءٍ: لُبُّه، وخالِصُه، ومَحْضُه؛ تقول: جئْتُك بهذا الأَمرِ قَلْباً أَي مَحْضاً لا يَشُوبُه شيءٌ. وفي الحديث: إِن لكلِّ شيءٍ قَلْباً، وقلبُ القرآن يس.
وقَلْبُ العقْرب: منزل من منازل القَمَر، وهو كوكبٌ نَيِّرٌ، وبجانِبَيْه كوكبان. وقولهم: هو عربيّ قَلْبٌ، وعربية قَلْبة وقَلْبٌ أَي خالص، تقول منه: رجل قَلْبٌ، وكذلك هو عربيٌّ مَحْضٌ؛ قال أَبو وجْزَة يصف امرأَة: قَلْبٌ عَقيلةُ أَقوامٍ ذَوي حَسَبٍ، *  يُرْمَى الـمَقانبُ عنها والأَراجِـيلُ ورجل قَلْبٌ وقُلْبٌ: مَحْضُ النسَبِ، يستوي فيه المؤَنث، والمذكر، والجمع، وإِن شئت ثَنَّيْتَ، وجَمَعْتَ، وإِن شئت تركته في حال التثنية والجمع بلفظ واحد، والأُنثى قَلْبٌ وقَلْبةٌ؛ قال سيبويه: وقالوا هذا عَرَبيٌّ قَلْبٌ وقَلْباً، على الصفة والمصدر، والصفة أَكثرُ. وفي الحديث: كان عليٌّ قُرَشياً قَلْباً أَي خالصاً من صميم قريش. وقيل: أَراد فَهِماً فَطِناً، من قوله تعالى: لَذِكْرى لمن كان له قَلْبٌ. والقُلْبُ من الأَسْوِرَة: ما كان قَلْداً واحداً، ويقولون: سِوارٌ قُلْبٌ؛ وقيل: سِوارُ المرأَة. والقُلْبُ: الحيةُ البيضاءُ، على التشبيه بالقُلْب مِنَ الأَسْورة. وفي حديث ثَوْبانَ: أَن فاطمة حَلَّتِ الحسنَ والحسين، عليهم السلام، بقُلْبَيْن من فضة؛ القُلْبُ: السوار. ومنه الحديث: أَنه رأَى في يد عائشة قُلْبَيْن. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها، في قوله تعالى: ولا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلا ما ظَهَر منها؛ قالت: القُلْبُ، والفَتَخَةُ. والـمِقْلَبُ: الحديدةُ التي تُقْلَبُ بها الأَرضُ للزراعة. وقَلَبْتُ الـمَمْلوكَ عند الشراءِ أَقْلِـبُه قَلْباً إِذا كَشَفْتَه لتنظر إِلى عُيوبه. والقُلَيْبُ، على لفظ تصغير فَعْلٍ: خَرَزة يُؤَخَّذُ بها، هذه عن اللحياني.
والقِلِّيبُ، والقَلُّوبُ، والقِلَّوْبُ، والقَلُوبُ،
 والقِلابُ: الذئبُ، يَمانية؛ قال شاعرهم:
أَيا جَحْمَتا بَكّي على أُم واهبٍ، *  أَكِـيلَةِ قِلَّوْبٍ ببعض الـمَذانبِ والقَلِـيبُ: البئرُ ما كانت. والقليبُ: البئر، قبل أَن تُطْوَى، فإِذا طُوِيَتْ، فهي الطَّوِيُّ، والجمع القُلُبُ. وقيل: هي البئر العاديَّةُ القديمةُ، التي لا يُعْلم لها رَبٌّ، ولا حافِرٌ، تكونُ بالبَراري، تُذكَّر وتؤَنث؛ وقيل: هي البئر القديمة، مَطْويَّةً كانت أَو غير مَطْويَّةٍ. ابن شميل: القَلِـيبُ اسم من أَسماءِ الرَّكِـيّ، مَطْويَّةٌ أَو غير مَطْوية، ذاتُ ماءٍ أَو غيرُ ذاتِ ماءٍ، جَفْرٌ أَو غيرُ جَفْرٍ. وقال شمر: القَلِـيبُ اسمٌ من أَسماءِ البئر البَديءِ والعادِيَّة، ولا يُخَصُّ بها العاديَّةُ. قال: وسميت قَليباً لأَنه قُلِبَ تُرابُها. وقال ابن الأَعرابي: القَلِـيبُ ما كان فيه عَيْنٌ وإِلا فلا، والجمع أَقْلِـبةٌ؛ قال عنترة يصف جُعَلاً:
كأَنَّ مُؤَشَّرَ العضُدَيْنِ حَجْلاً، *  هَدُوجاً بينَ أَقْلِـبةٍ مِلاحِ وفي الحديث: أَنه وقَفَ على قَلِـيبِ بَدْرٍ. القَلِـيبُ: البئر لم تُطْوَ، وجمع الكثير: قُلُبٌ؛ قال كثير: وما دامَ غَيْثٌ، من تِهامةَ، طَيِّبٌ، *  بها قُلُبٌ عادِيَّةٌ وكِرارُ والكِرارُ: جمعُ كَرٍّ للـحِسْيِ. والعاديَّة: القديمةُ، وقد شَبَّه العجاجُ بها الجِراحاتِ فقال: عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي مَنْ سَبَرْ
وقيل: الجمع قُلُبٌ، في لغة مَنْ أَنـَّثَ، وأَقْلِـبةٌ وقُلُبٌ جميعاً، في لغة مَن ذَكَّر؛ وقد قُلِـبَتْ تُقْلَبُ.
(يتبع...)
(تابع... 1): قلب: القَلْبُ: تَحْويلُ الشيءِ عن وجهه.... ... وقَلَبَتِ البُسْرَةُ إِذا احْمَرَّتْ. قال ابن الأَعرابي: القُلْبةُ الـحُمْرَةُ. الأُمَوِيُّ في لغة بَلْحرث بن كعب: القالِبُ، بالكسر، البُسْرُ الأَحمر؛ يقال منه: قَلَبَتِ البُسْرةُ تَقْلِبُ إِذا احْمَرَّتْ. وقال أَبو حنيفة: إِذا تَغَيَّرَتِ البُسْرة كلُّها، فهي القالِبُ. وشاة قالِبُ لونٍ إِذا كانت على غير لونِ أُمِّها. وفي الحديث: أَن موسى لما آجَرَ نَفْسَه من شعيب، قال لموسى، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: لَكَ من غَنَمِـي ما جاءَت به قالِبَ لونٍ؛ فجاءَتْ به كُلِّه قالِبَ لونٍ، غيرَ واحدةٍ أَو اثنتين. تفسيره في الحديث: أَنها جاءَت بها على غير أَلوانِ أُمَّهاتها، كأَنَّ لونَها قد انْقَلَب. وفي حديث عليٍّ، كرّم اللّه وجهَه، في صفة الطيور: فمنها مغموس في قالِـَبِ لونٍ، لا يَشُوبُه غيرُ لونِ ما غُمِسَ فيه. أَبو زيد: يقال للبليغ من الرجال: قد رَدَّ قالِبَ الكلامِ، وقد طَبَّقَ الـمَفْصِلَ، ووَضَع الهِناءَ مواضِعَ النَّقْبِ. وفي الحديث: كان نساءُ بني إِسرائيل يَلْبَسْنَ القَوالِبَ؛ جمع قالَبٍ، وهو نَعْل من خَشَب كالقَبْقابِ، وتُكسَر لامه وتفتح. وقيل: انه مُعَرَّب. وفي حديث ابن مسعود: كانت المرأَةُ تَلْبَسُ القالِبَيْنِ، تطاولُ بهما. والقالِبُ والقالَبُ: الشيءُ الذي تُفْرَغُ فيه الجواهِرُ، ليكون مِثالاً لما يُصاغُ منها، وكذلك قالِبُ الخُفِّ ونحوه، دَخِـيل. وبنو القلَيْب: بطن من تميم، وهو القُلَيْبُ بنُ عمرو ابن تميم. وأَبو قِلابةَ: رجلٌ من المحدّثين.

##### Türkçe

**القَلْبُ**: şeyin, yüzünden (yönünden) çevrilmesidir.

Onu **قَلَبه يَقْلِـبُه قَلْباً**; ve **أَقْلَبه**; sonuncusu Lihyânî’den, ve o zayıftır. Ve muhakkak **انْقَلَب**; ve **قَلَبَ** şeyi, ve **قَلَّبه**: onu sırtını karnına (üstünü altına) çevirdi.

Ve şey, sırtını karnına (üstünü altına) **تَقَلَّبَ**; kızgın taş üzerinde dönüp duran yılan gibi. Ve ben şeyi **قَلَبْتُ** de o **انْقَلَبَ**; yani devrildi. Ve onu elimle **قَلَّبْتُ** bir **تَقْلِـيباً** (çevirme) ile; ve **كلام مَقْلوبٌ** (ters çevrilmiş söz). Ve muhakkak ben onu **قَلَبْتُ** de o **انْقَلَب**; ve onu **قَلَّبْتُ** de o **تَقَلَّب**. Ve **القَلْبُ** ayrıca: senin bir insanı çevirmen; onu, istediği yüzünden (yönünden) **تَقْلِـبُه**.

Ve **قَلَّبَ الأُمورَ**: onları araştırdı ve akıbetlerine baktı.

Aziz tenzilde: “Ve senin için işleri **قَلَّبُوا**”; ve hepsi, geçenle ilgili bir misaldir.

Ve işlerde ve beldelerde **تَقَلَّبَ**: onlarda dilediği gibi tasarruf etti. Aziz tenzilde: “Öyleyse onların beldelerdeki **تَقَلُّب**’u seni aldatmasın.” Manası: onların orada tasarruflarındaki selametleri seni aldatmasın; çünkü işlerinin akıbeti helaktır.

Ve **رجل قُلَّبٌ**: dilediği gibi **يَتَقَلَّبُ**.

Ve sırtını karnına, ve yanını yana **تَقَلَّبَ**: dönüştü.

Ve onların sözü: o **حُوَّلٌ قُلَّبٌ**; yani hilekâr, işleri çevirmede basiretli.

Ve **القُلَّبُ الـحُوَّلُ**: işleri çeviren ve onlar için hile yapan kimsedir. Muâviye’den rivayet olundu: hazır bulunduğu vakit, öldüğü hastalığında döşeği üzerinde **يُقَلَّبُ** idi; dedi ki: “Siz gerçekten bir **حُوَّلاً قُلَّباً** çeviriyorsunuz; eğer **هَوْلَ الـمُطَّلَعِ**’dan korunmuş olsaydı.” Ve **النهاية**’de: “Eğer ateşin **كُبَّة**’sinden korunmuşsa”; yani işlere ârif bir adam; zoru ve kolayı binmiş, ikisini sırtını karnına çevirmiş; ve işlerinde hilekâr idi, güzel **التَّقَلُّب** sahibi.

Ve O’nun sözü (yüce): “Orada kalpler ve gözler **تَتَقَلَّبُ**”; Zecâc dedi: manası, korku ve dehşetten titrer ve hafifler. Dedi: ve manası, kalbi dirilişe ve kıyamete iman eden kimse, basireti artar, vaad olunduğunu görür; ve kalbi bunun dışında olan kimse, onunla birlikte kıyamet ve diriliş işini yakîn edeceği şeyi görür; böylece onu kalbiyle bilir ve gözüyle müşahede eder; işte bu, kalplerin ve gözlerin **تَقَلُّب**’udur.

Ve denir: tehdid ve öfke anında, gözünü ve **حِمْلاق**’ını **قَلَبَ**; ve şu beyit okundu:
قالبُ حِمْلاقَيْهِ قد كادَ يُجَنّ

Ve ekmeği ve benzerini **قَلَبَ**; dışı piştiğinde onu **قَلْباً** çevirir; böylece içi pişsin diye onu çevirdi; ve **أَقْلَبها**: Lihyânî’den bir dil, ve o zayıftır.

Ve **أَقْلَبَتِ الخُبْزَةُ**: onun çevrilme vakti geldi. Ve **أَقْلَبَ العِنَبُ**: dışı kurudu, böylece çevrildi. Ve **القَلَبُ** (harekeli): üst dudakta bir dönme ve gevşekliktir; ve **الصحاح**’ta: dudak dönmesidir; üst ile kayıtlamadı. Ve **شَفَة قَلْباءُ**: **القَلَب**’i açık olan; ve **رجل أَقْلَبُ**.

Meselde: “**اقْلِبـي قَلابِ**”; dili çeviren, onu dilediği yere koyan adam için darb olunur. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: bir insanla konuşurken, Cerîr atılıp onu över ve uzatırdı; ona yöneldi, dedi: “Ne diyorsun ey Cerîr?” Ve yüzünde öfkeyi tanıdı; dedi: “Ebû Bekir’i ve faziletini andım.” Ömer dedi: “**اقْلِبْ قَلاَّبُ**”; ve sustu. İbnü’l-Esîr dedi: bu, kendisinden sürçme olan kimse için darb olunan bir meseldir; onu, yönünden çevirip başka manaya sevk ederek telafi eder; muradı: “**اقْلِبْ يا قَلاَّبُ**!”; nida harfini düşürdü, ve bu gariptir; çünkü o ancak özel isimlerle hazfedilir.

Ve ben kavmi **قَلَبْتُ**, senin “çocukları çevirdim/dağıttım” demen gibi; Sa‘leb’den.

Ve muallim çocukları **قَلَبَ يَقْلِـبُهم**: onları gönderdi ve onları evlerine döndürdü; ve **أَقْلَبَهم**: zayıf bir dildir, Lihyânî’den; şu ki o demiştir: Arapların sözü bütün bunlarda ancak “**قَلَبْتُه**”, elifsizdir. Ebû Hureyre hadîsinde: çocukların muallimine “**اقْلِبْهم**” denirdi; yani onları evlerine sevk et.

Ve Allah’a, عز وجل, **الانْقِلابُ**: O’na dönüş ve değişmedir; ve Allah onu O’na **قَلَبه**; bu Arapların sözüdür. Lihyânî nakletti: **أَقْلَبه**. Dedi: ve Ebû Servân dedi: “Allah sizi velilerinin **مَقْلَب**’ine ve velilerinin **مُقْلَب**’ine **أَقْلَبَ**”; onu elif ile söyledi.

Ve **الـمُنْقَلَبُ** yer olur, ve masdar olur; **الـمُنْصَرَف** gibi.

Ve **الـمُنْقَلَبُ**: kulların âhirete varışıdır. Sefer duası hadîsinde: “**كآبة الـمُنْقَلَب**’dan Sana sığınırım”; yani seferden **الانْقِلاب**’dan ve vatana dönüşten; yani evine döner de onda onu hüzünlendiren şeyi görür.

Ve **الانْقِلابُ**: mutlak dönüş. Ondandır: Münzir b. Ebî Useyd hadîsi, doğduğu vakit: “Onu **فاقْلِـبُوه**”; dediler: “Ey Allah’ın Resulü, onu **أَقْلَبْناه**.” İbnü’l-Esîr dedi: böylece Sahîh-i Müslim’de geldi; doğrusu **قَلَبْناه**; yani onu geri çevirdik. Ve onu yüzünden (yönünden) **قَلَبه**: onu çevirdi. Ve Lihyânî nakletti: **أَقْلَبه**; dedi: ve o, terk edilmesi istenendir.

Ve elbiseyi, hadîsi ve her şeyi **قَلَبَ**: çevirdi. Lihyânî ikisinde de **أَقْلَبه**’yi nakletti. Ve geçti ki onun katında seçilen, bunların hepsinde **قَلَبْتُ**’dur.

Ve hastada **قَلَبةٌ** yoktur; yani onda bir şey yoktur; ancak nefiyde kullanılır. Ferrâ dedi: o, **القُلابِ**’dan alınmıştır: develerin başlarında tutan bir hastalık; onları yukarıya çevirir. Nemer dedi:
أَوْدَى الشَّبابُ وحُبُّ الخالةِ الخَلِـبه، *  وقد بَرِئْتُ، فما بالقلبِ من قَلَبَهْ
Yani aşk hastalığından iyileştim. İbnü’l-A‘râbî dedi: manası, onda bir illet yoktur; onun için çevrilip ona bakılır. Dersin: devede **قَلَبة** yok; yani onda, onun için çevrilip ona bakılacak bir hastalık yoktur. Tâî dedi: manası, onu rahatsız eden bir şey yoktur; bu yüzden döşeğinde onun için dönüp durmaz. Leys: onda **قَلَبة** yok; yani ne hastalık ne de âfet. Hadîste: “Derken yürüyerek gitti; onda **قَلَبة** yok”; yani ağrı ve illet. Ferrâ dedi: manası, ondan korkulacak bir illet yoktur; “adam **قُلِبَ**” sözünden alınmıştır; kalbinde bir ağrı isabet eder, ondan neredeyse kurtulamaz. İbnü’l-A‘râbî dedi: bunun aslı binek hayvanlarındadır; yani onda, tırnağı onun yüzünden çevrilecek bir hastalık yoktur. Humeyd el-Erkat bir atı vasfederken dedi:
ولم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيْطارُ، *  ولا لِـحَبْلَيْه بها حَبارُ
Yani onda bir illet sebebiyle ayaklarını çevirmedi.

Ve hastada **قَلَبَة** yok; yani ondan dolayı çevrilecek bir illet.

Ve **القَلْبُ**: **الفُؤَاد**’dan bir et parçası, **النِّياط**’a asılı. İbn Sîde: **القَلْبُ** **الفُؤَاد**’dır; müzekkerdir; Lihyânî bunu açıkça söyledi. Çoğulu: **أَقْلُبٌ** ve **قُلوبٌ**; birincisi Lihyânî’dendir. Ve O’nun sözü (yüce): “Onunla **الرُّوحُ الأَمِـينُ** senin **قَلْب**’ine indi”; Zecâc dedi: manası, Cebrâil, عليه السلام, onunla sana indi; böylece senin kalbin onu kavradı ve sabit oldu; onu asla unutmazsın. Ve bazen **القَلْب** ile akıldan kinaye edilir. Ferrâ, O’nun sözü (yüce) hakkında: “Şüphesiz bunda, kendisi için **قَلْبٌ** olan kimseye bir öğüt vardır”; yani akıl. Ferrâ dedi: Arapçada caizdir ki dersin: “Senin **قَلْبٌ**’in yok” ve “Senin **قَلْب**’in seninle değil”; “aklın seninle değil” dersin; ve “Senin **قَلْب**’in nereye gitti?”; yani aklın nereye gitti? Başkası dedi: “kendisi için **قَلْبٌ** olan”; yani anlama ve tedebbür.

Ve Peygamber’den, صلى اللّه عليه وسلم, rivayet olundu: “Size Yemen ehli geldi; onlar kalplerce daha ince, ve gönüllerce daha yumuşaktır.” Böylece kalpleri incelikle, **الأَفْئِدَة**’yi yumuşaklıkla vasfetti. Ve sanki **القَلْب** kullanımda **الفؤَاد**’dan daha özeldir; bu yüzden dediler: “Onun kalbinin tanesine isabet ettim” ve “onun kalbinin **سُوَيْداء**’sına.” Bazıları şu beyiti okudu:
لَيْتَ الغُرابَ رَمى حَماطَةَ قَلْبهِ *  عَمْرٌو بأَسْهُمِه التي لم تُلْغَبِ
Ve denildi: **القُلُوب** ve **الأَفْئِدَة** birbirine yakın, neredeyse eşittir; iki lafzın farklılığından dolayı te’kiden ikisini tekrar etti. Bazıları dedi: **القَلْب** onun **تَقَلُّب**’undan dolayı **قَلْب** diye adlandırıldı; ve şu beyit okundu:
ما سُمِّيَ القَلْبُ إِلاَّ مِنْ تَقَلُّبه، *  والرَّأْيُ يَصْرِفُ بالإِنْسان أَطْوارا
Ve Peygamber’den, صلى اللّه عليه وسلم, rivayet olundu: “**سُبْحانَ مُقَلِّب القُلُوب**!” Ve Allah تعالى dedi: “Ve onların **أَفْئِدَة**’lerini ve gözlerini **نُقَلِّبُ**.”

Ezherî dedi: Bazı Arapların, kalbin etinin tamamına, yağına ve perdesine: **قَلْباً** ve **فُؤَاداً** dediğini gördüm; dedi: aralarında ayırım yaptıklarını görmedim; dedi: ve inkâr etmem ki **القَلْب** onun içindeki siyah asılı parça olsun.

Onu **قَلَبه يَقْلِـبُه ويَقْلُبه**; damme yalnız Lihyânî’dendir: onun kalbine isabet etti; o halde o **مَقْلُوب**’dur. Ve **قُلِبَ قَلْباً**: kalbinden şikâyet etti.

Ve **القُلابُ**: kalpte tutan bir hastalıktır; Lihyânî’den. Ve **القُلابُ**: deveye tutan bir hastalıktır; ondan kalbinden şikâyet eder de o gününden ölür; denir: **بعير مَقْلُوبٌ** ve **ناقة مَقْلوبة**. Kurâ‘ dedi: sözde, uzuv isminden türetilmiş hastalık ismi yoktur; ancak **القُلاب** **القَلْب**’den, ve **الكُباد** **الكَبِد**’den, ve **النُّكاف** **النَّكَفَتَيْن**’den; ikisi, çenenin kökünden gırtlağı kuşatan iki bezdir. Ve muhakkak **قُلِبَ قِلاباً**. Ve denildi: deve **قُلِبَ قِلاباً**; bez ona acele etti de öldü. Ve **أَقْلَبَ القومُ**: develerine **القُلاب** isabet etti. Asma‘î: bez deveye acele ederse, o **مَقْلُوب**’dur; ve muhakkak **قُلِبَ قِلاباً**.

Ve hurmanın **قَلْبُ**’u, ve **قُلْبُ**’u, ve **قِلْبُ**’u: onun özü ve iç yağıdır; o, beyaz yumuşak bir parçadır; ezilerek yenir; onda üç dil vardır: **قَلْبٌ** ve **قُلْبٌ** ve **قِلْبٌ**. Ebû Hanîfe bir defa dedi: **القُلْبُ** hurmanın en iyi yaprağıdır, en beyazıdır; o, en üstüne bitişik olan yapraktır; tekili **قُلْبة** (kaf dammeli, lam sakin); çoğulu **أَقْلابٌ** ve **قُلُوبٌ** ve **قِلَبةٌ**.

Ve hurmayı **قَلَبَ**: onun **قُلْب**’unu söktü. Ve ağaçların **قُلُوب**’u: içlerinden ve onları sevk eden köklerinden yumuşak olan şeydir. Hadîste: Yahyâ b. Zekeriyyâ, nebimize ve ona Allah’ın salâtı olsun, çekirge ve ağaçların **قُلُوب**’unu yerdi; yani ortasında taze, yumuşak olarak biten şeyi; böylece o, güçlenip sertleşmeden önce, taze sebzelerden yumuşak idi; tekili, fark için, damme ile **قُلْبٌ**’dur. Ve hurmanın **قَلْبُ**’u: onun **جُمَّار**’ıdır; o, üst tarafında ortasında beyaz bir şerit, yumuşaktır; sanki yumuşak, hoş bir gümüş **قُلْب**’udur; beyazlığından dolayı **قَلْب** diye adlandırıldı.

Şemmer: hurmanın **قَلْب**’i için **قَلْبٌ** ve **قُلْبٌ** denir; ve **قِلَبةً** olarak cem‘ olunur. **التهذيب**: **القُلْبُ** (damme ile), **القَلْب**’ten çıkan yapraktır. Ve **القَلْبُ**: o **الجُمَّار**’dır. Ve her şeyin **قَلْبُ**’u: onun özü, halisi, safıdır; dersin: “Bu işte sana **قَلْباً** geldim”; yani saf olarak, ona hiçbir şey karışmadan. Hadîste: “Her şeyin bir **قَلْب**’i vardır; Kur’an’ın **قَلْب**’i **يس**’dir.”

Ve akrebin **قَلْبُ**’u: ay menzillerinden bir menzildir; o parlak bir yıldızdır; yanında iki yıldız vardır.

Ve onların sözü: o, Arapça **قَلْبٌ**’dur; ve Arapça **قَلْبة** ve **قَلْبٌ**; yani halis. Ondan dersin: adam **قَلْبٌ**; ve aynı şekilde o, halis Arap’tır. Ebû Vecze bir kadını vasfederken dedi:
قَلْبٌ عَقيلةُ أَقوامٍ ذَوي حَسَبٍ، *  يُرْمَى الـمَقانبُ عنها والأَراجِـيلُ
Ve adam **قَلْبٌ** ve **قُلْبٌ**: nesebin halisidir; onda müennes, müzekker ve cem‘ eşittir; istersen tesniye eder ve cem‘ yaparsın; istersen tesniye ve cem‘ halinde onu tek lafızla bırakırsın. Dişisi **قَلْبٌ** ve **قَلْبةٌ**. Sîbeveyh dedi: “Bu Arap **قَلْبٌ** ve **قَلْباً**” dediler; sıfat ve masdar üzere; sıfat daha çoktur. Hadîste: Ali, Kureyş’ten **قَلْباً** idi; yani Kureyş’in özünden halis. Ve denildi: muradı anlayışlı, zeki idi; O’nun sözü (yüce)nden: “Kendisi için **قَلْبٌ** olan kimseye bir öğüt.”

Ve bileziklerden **القُلْبُ**: tek bir gerdanlık (halka) olan şeydir; ve derler: **سِوارٌ قُلْبٌ**. Ve denildi: kadının bileziği. Ve **القُلْبُ**: beyaz yılandır; bileziklerden **القُلْب**’e benzetme üzere. Sevbân hadîsinde: Fâtıma, Hasan ve Hüseyin’i, عليهم السلام, gümüşten iki **قُلْب** ile süsledi; **القُلْبُ**: bileziktir. Ondandır hadîs: Aişe’nin elinde iki **قُلْب** gördü. Aişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun, O’nun sözü (yüce) hakkında: “Ziynetlerini açmasınlar, ancak ondan görünen müstesna”; dedi: **القُلْبُ** ve **الفَتَخَةُ**.

Ve **الـمِقْلَبُ**: ziraat için yerin çevrildiği demirdir. Ve satın alırken köleyi **قَلَبْتُ**; onu **قَلْباً** çeviririm; ayıplarına bakmak için onu açtığımda.

Ve **القُلَيْبُ**, **فَعْل**’in küçültmesi lafzı üzere: onunla alınan bir boncuktur; bu Lihyânî’dendir.

Ve **القِلِّيبُ** ve **القَلُّوبُ** ve **القِلَّوْبُ** ve **القَلُوبُ** ve **القِلابُ**: kurt; Yemenî. Şairleri dedi:
أَيا جَحْمَتا بَكّي على أُم واهبٍ، *  أَكِـيلَةِ قِلَّوْبٍ ببعض الـمَذانبِ

Ve **القَلِـيبُ**: her ne olursa olsun kuyu. Ve **القليبُ**: örülmeden önce kuyu; örülürse o **الطَّوِيُّ**’dir; çoğulu **القُلُبُ**. Ve denildi: o, sahibi ve kazanı bilinmeyen, çöllerde bulunan eski kuyu, müzekker ve müennes gelir. Ve denildi: o, eski kuyu; örülmüş de olsa örülmemiş de olsa.

İbn Şümeyl: **القَلِـيبُ**, **الرَّكِـيّ** isimlerindendir; örülmüş veya örülmemiş; sulu veya susuz; geniş çukur veya değil. Şemmer dedi: **القَلِـيبُ**, yeni ve eski kuyunun isimlerindendir; eskiye mahsus kılınmaz. Dedi: toprağı çevrildiği için **قَليباً** adlandırıldı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **القَلِـيبُ**, içinde kaynak olan şeydir; yoksa değildir; çoğulu **أَقْلِـبةٌ**. Antere bir bokböceğini vasfederken dedi:
كأَنَّ مُؤَشَّرَ العضُدَيْنِ حَجْلاً، *  هَدُوجاً بينَ أَقْلِـبةٍ مِلاحِ
Hadîste: Bedir’in **قَلِـيب**’i üzerinde durdu. **القَلِـيبُ**: örülmemiş kuyu; çokluğun cem‘i: **قُلُبٌ**. Kesîr dedi:
وما دامَ غَيْثٌ، من تِهامةَ، طَيِّبٌ، *  بها قُلُبٌ عادِيَّةٌ وكِرارُ
Ve **الكِرارُ**: **كَرّ**’ın, **الـحِسْي** için cem‘idir. Ve **العاديَّة**: eski olandır. ‘Accâc, yaraları ona benzetti, dedi:
عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي مَنْ سَبَرْ
Ve denildi: cem‘ **قُلُبٌ**’dur; müennes yapanın dilinde. Ve **أَقْلِـبةٌ** ve **قُلُبٌ** birlikte; müzekker yapanın dilinde. Ve muhakkak o **قُلِـبَتْ تُقْلَبُ**.

(Devam eder...)
(Devam... 1): **قلب**: **القَلْبُ**: şeyin, yüzünden çevrilmesidir.... ...

Ve **قَلَبَتِ البُسْرَةُ**: kızardığında. İbnü’l-A‘râbî dedi: **القُلْبةُ** kızıllıktır. Ümevî, Belhâris b. Ka‘b dilinde: **القالِبُ** (kesre ile), kırmızı **البُسْر**’dur; ondan denir: **قَلَبَتِ البُسْرةُ تَقْلِبُ**: kızardığında.

Ebû Hanîfe dedi: **البُسْرة**’nin tamamı değiştiğinde, o **القالِبُ**’dir. Ve **شاة قالِبُ لونٍ**: anasının renginden başka bir renkte olduğunda. Hadîste: Mûsâ, Şuayb’a kendini kiraya verdiğinde, nebimize ve ona salât olsun, Şuayb Mûsâ’ya dedi: “Koyunlarımdan, renkçe **قالِبَ لونٍ** olarak gelen senindir.” Böylece hepsi, bir veya iki hariç, renkçe **قالِبَ لونٍ** olarak geldi. Hadîste tefsiri: onları, analarının renklerinden başka renklerde getirdi; sanki rengi **انْقَلَب** etmiş. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın, kuşların sıfatında: “Onlardan, bir rengin **قالِـَبِ**’ine batırılmış olan vardır; içine batırıldığı rengin dışında bir renk ona karışmaz.”

Ebû Zeyd: erkeklerden beliğ olana denir: “**قالِبَ الكلامِ**’ı geri çevirdi”; ve “**الـمَفْصِلَ**’i kapladı”; ve “**الهِناءَ**’ı **النَّقْب** yerlerine koydu.” Hadîste: Benî İsrail kadınları **القَوالِبَ** giyerlerdi; **قالَبٍ**’ın cem‘idir; o, **القَبْقاب** gibi ağaçtan bir nalındır; lâmı kesrelenir ve fethalanır. Ve denildi: o, mu‘arrebdir. İbn Mes‘ûd hadîsinde: kadın **القالِبَيْنِ** giyerdi; onlarla boyunu uzatırdı.

Ve **القالِبُ** ve **القالَبُ**: mücevherlerin içine döküldüğü şeydir; onlardan dökülenin misali olsun diye; ve aynı şekilde **قالِبُ الخُفِّ** ve benzeri; dâhildir (yabancıdır).

Ve **بنو القلَيْب**: Temîm’den bir koldur; o, Temîm b. ‘Amr b. Temîm’in oğlu **القُلَيْبُ**’dir.

Ve **أَبو قِلابةَ**: muhaddislerden bir adamdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ل ب * * القَلْبُ * الفؤاد وقد يعبر به عن العقل قال الفراء في قوله تعالى ﴿لمن كان له قلب﴾ أي عقل و * المُنْقَلَبُ * يكون مكانا ومصدرا كالمنصرف و * قَلَبَ * القوم صرفهم وبابه ضرب وقلبت النخلة نزعت قلبها و * ِقُلْبُ * النخلة بفتح القاف وضمها وكسرها لبها و * القَلْبُ * من السوار ما كان قلبا واحدا * قلت وقال الأزهري ما كان قلدا واحدا يعني ما كان مفتولا من طاق واحد لا من طاقين وفلان حول * قُلَّبٌ * بوزن سكر فيهما أي محتال بصير بتقليب الأمور و * القالَبُ * بالفتح قالب الخف وغيره و * القَلِيبُ * البئر قبل أن تطوى قلت يعني قبل أن تبنى بالحجارة ونحوها يذكر ويؤنث وقال أبو عبيدة هي البئر العادية القديمة

##### Türkçe

* ق ل ب * * **القَلْبُ** *: gönül; ve onunla akıl hakkında da ifade edilir. el-Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: ﴿لمن كان له قلب﴾, yani: akıl, dedi. Ve * **المُنْقَلَبُ** *: **المنصرف** gibi, yer ve mastar olur. Ve * **قَلَبَ** *: kavmi çevirdi/sarf etti; onun bâbı **ضرب**’dır. Ve hurma ağacını çevirdim: onun **قلب**’ini söktüm/çıkardım. Ve * **ِقُلْبُ** *: hurma ağacının; **القاف**’ın fethasıyla, dammesiyle ve kesresiyle; onun özü/iliği. Ve * **القَلْبُ** *: bilezikten, tek bir **قلب** olan şey. *Dedim ki*: ve el-Ezherî dedi: tek bir **قلد** olan şey; yani tek bir kat/şerit bükülmüş olan, iki kat/şeritten değil. Ve falan, * **قُلَّبٌ** * (şeker vezninde) ikisinde: yani hilekâr; işleri evirip çevirmede basiretli. Ve * **القالَبُ** *: fetha ile; mestin ve başkasının kalıbı. Ve * **القَلِيبُ** *: kuyu; örülmeden önce. *Dedim ki*: yani taş ve benzeriyle bina edilmeden önce; müzekker de müennes de zikredilir. Ebû Ubeyde dedi: o, eski kadim (âdî) kuyudur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

قلبه، يقلبه، قلبا، من باب ضرب: حوله عن وجهه، كأقلبه. وهذا عن اللحياني، وهي ضعيفة. وقد انقلب. وقلبه مضعفا.
 وقلبه: أصاب قلبه،أي فؤاده، ومثله عبارة غيره يقلبه، ويقلبه، الضم عن اللحياني، فهو مقلوب. وقلب الشيء: حوله ظهرا لبطن اللام فيه بمعنى على، ونصب ظهرا على البدل، أي: قلب ظهر الأمر على بطنه، حتى علم ما فيه، كقلبه مضعفا. وتقلب الشيء ظهرا لبطن، كالحية تتقلب على الرمضاء. وقلبه عن وجهه: صرفه. وحكى اللحياني: أقلبه، قال: هي مرغوب عنها. وقلب الثوب والحديث، وكل شيء: حوله ؛ وحكى اللحياني فيهما أقلبه، والمختار عنده في جميع ذلك: قلبت والانقلاب إلى الله عز وجل: المصير إليه، والتحول.وقد قلب الله فلانا إليه توفاه هذا كلام العرب، وقوله كأقلبه، حكاه اللحياني، وقال أبو ثروان أقلبكم الله مقلب أوليائه،ومقلب أوليائه، فقالها بالألف. وقال الفراء قد سمعت أقلبكم الله مقلب أوليائه وأهل طاعته. وقلب النخلة: نزع قلبها وهو مجاز، وسيأتي أن فيه لغات ثلاثة. قلبت البسرة تقلب: إذا احمرت. عن ابن سيده: القلب: القؤاد، مذكر، صرح به اللحياني؛ أو مضغة من الفؤاد معلقة بالنياط. ثم إن الكلام المصنف يشير إلى ترادفهما، وعليه اقتصر الفيومي والجوهري وابن فارس وغيرهم، أو أن القلب أخص منه، أي: من الفؤاد في الاستعمال. لأنه معنى من المعاني يتعلق به. ويشهد له حديث:  أتاكم أهل اليمن، هم أرق قلوبا، وألين أفئدة  ووصف القلوب بالرقة، والأفئدة باللين، لأنه أخص من الفؤاد ولذلك قالوا: أصبت حبة قلبه، وسويداء قلبه. وقيل القلوب والأفئدة قريبان من السواء، وكرر ذكرهما، لاختلاف اللفظين، تأكيدا. وقال بعضهم: سمى القلب قلبا لتقلبه، وأنشد:
  ما سمى القلب إلا من تقـلـبـه                      والرأي يصرف بالإنسان أطوارا قال الأزهري: ورأيت بعض العرب يسمى لحمة القلب كلها شحمها وحجابها قلبا وفؤادا. قال: ولم أرهم يفرقون بينهما. قال: ولا أنكر أن يكون القلب هي العلقة السوداء في جوفه. قال شيخنا: وقيل: الفؤاد وعاء القلب، وقيل: داخله: غشاؤه. انتهى. وقد يعبر بالقلب عن العقل، قال الفراء في قوله تعالى:  إن في ذلك لذكرى لمن كان له قلب  ، أي: عقل، قال: وجائز في العربية أن يقول: مالك قلب، وما قلبك معك، يقول: ما عقلك معك. وأين ذهب قلبك? أي: عقلك: وقال غيره: لمن كان له قلب، أي: تفهم وتدبر. وعد ابن هشام في شرح الكعبية من معاني القلب أربعة: الفؤاد، والعقل، ومحض، أي: خلاصة كل شيء، وخياره وفي لسان العرب: قلب كل شيء: لبه، وخالصه، ومحضه. تقول: جئتك بهذا الأمر قلبا: أي محضا، لا يشوبه شيء. وفي الحديث: وإن لكل شيء قلبا، وقلب القرآن يس. ومن المجاز: هو عربي قلب، وعربية قلبة وقلب: أي خالص. قال أبو وجزة يصف امرأة:
  قلب عقيلة أقوام ذوي حسـب                      يرمى المقانب عنها والأراجيل

  قال سيبويه: وقالوا: هذا عربي قلب وقلبا، على الصفة والمصدر، والصفة أكثر ؛ وفي الحديث:  كان على قرشيا قلبا  أي: خالصا من صميم قريش. وقيل: أراد فهما فطنا، من قوله تعالى  لمن كان له قلب  كذا في لسان العرب، وسيأتي. القلب: ماء بحرة بني سليم عند حاذة. وأيضا: جبل، وفي بعض النسخ هنا زيادة م، أي معروف. ومن المجاز: وفي يدها قلب فضة، وهو بالضم، من الأسورة: ما كان قلدا واحدا، ويقولون: سوار قلب. وقيل: سوار المرأة على التشبيه بقلب النخل في بياضه. وفي الكفاية: هو السوار يكون من عاج أو نحوه. وفي المصباح: قلب الفضة: سوار غير ملوى. وفي حديث ثوبان:  أن فاطمة، رضي الله عنها، حلت الحسن والحسين، رضي الله عنهما، بقلبين من فضة  : وفي آخر:  أنه رأى في يد عائشة، رضي الله عنها، قلبين  ، وفي حديثها أيضا في قوله تعالى:  ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها  قالت: القلب والفتخة. من المجاز: القلب: الحية البيضاء، على التشبيه بالقلب من الأسورة. القلب: شحمة النخل ولبه، وهي هنة رخصة بيضاء، تؤكل، وهي الجمار، أو أجود خوصها، أي: النخلة، وأشده بياضا، وهو: الخوص الذي يلي أعلاها، واحدته قلبة، بضم فسكون ؛ كل ذلك قول أبي حنيفة. وفي التهذيب: القلب بالضم: السعف الذي يطلع من القلب، ويثلث، أي: في المعنيين الأخيرين، أي: وفيه ثلاث لغات: قلب، وقلب، وقلب، و ج: أقلاب، وقلوب. وقلوب الشجر: ما رخص من أجوافها وعروقها التي تقودها. وفي الحديث. أن يحيى بن زكريا، عليهما السلام، كان يأكل الجراد وقلوب الشجر  ، يعني: الذي ينبت في وسطها غضا طريا، فكان رخصا من البقول الرطبة قبل أن تقوى وتصلب، واحدها قلب، بالضم للفرق. وقلب النخلة: جمارها، وهي شطبة، بيضاء، رخصة في وسطها عند أعلاها، كأنها قلب فضة، رخص طيب، يسمى قلبا لبياضه. وعن شمر: يقال: قلب، وقلب، لقلب النخلة، يجمع على قلبة أي: كعنبة. والقلبة، بالضم: الحمرة قاله ابن الأعرابي. عربية قلبة، وهي الخالصة النسب ؛ وعربي قلب، بالضم: خالص، مثل قلب. عن ابن دريد، كما تقدمت الإشارة إليه، وهو مجاز. والقليب: البئر ما كانت. والقليب: البئر قبل أن تطوى، فإذا طويت فهي الطوى، أو العادية القديمة منها التي لا يعلم بها لا رب ولا حافر، يكون في البراري يذكر ويؤنث.و قيل: هي البئر القديمة، مطوية كانت أو غير مطوية. وعن ابن شميل: القليب: اسم من أسماء الركي مطوية أو غير مطوية،ذات ماء أو غير ذات ماء، جفر أو غير جفر. وقال شمر: القليب اسم من أسماء البئر البديء والعادية، ولا تخص بها العادية. قال: وسميت قليبا، لأنه قلب ترابها. وقال ابن الأعرابي القليب: ما كان فيه عين، وإلا فلا ج أقلبة، قال عنترة يصف جعلا:
  كأن مؤشر العضدين حجلا                      هدوجا بين أقلبة مـلاح وجمع الكثير قلب، بضم الأول والثاني، قال كثير:
  وما دام غيث من تهامة طيب                      بها قلـب عـادية وكـرار الكرار: جمع كر للحسي ؛ والعادية: القديمة، وقد شبه العجاج بها الجراحات فقال:
  عن قلب ضجم تورى من سبر

  وقيل: الجمع قلب، في لغة من أنث، وأقلبة، وقلب، أي: بضم فسكون جميعا، في لغة من ذكر ؛ وقد قلبت تقلب، هكذا وفي غير نسخ، وفي نسختنا تقديم هذا الأخير على الثاني، واقتصر الجوهري على الأولين، وهما من جموع الكثرة. وأما بسكون اللام، فليس بوزن مستقل، بل هو مخفف من المضموم، كما قالوا في: رسل، بضمتين، ورسل، بسكونها أشار له شيخنا. وقال الأموي: في لغة بلحارث ابن كعب: القالب، بالكسر: البسر الأحمر، يقال منه: قلبت البسرة تقلب إذا احمرت. وقد تقدم. وقال أبو حنيفة: إذا تغيرت البسرة كلها، فهي القالب، والقالب بالكسر: كالمثال، وهو الشيء يفرغ فيه الجواهر، ليكون مثالا لما يصاغ منها. وكذلك قالب الخف ونحوه، دخيل، وفتح لامه، أي في الأخيرة أكثر. وأما القالب الذي هو البسر، فليس فيه إلا الكسر، ولا يجوز فيه غيره. قال شيخنا: والصواب أنه معرب، وأصله كالب ؛ لأن هذا الوزن ليس من أوزان العرب، كالطابق ونحوه،وإن رده الشهاب في شرح الشفاء بأنه غير صحيح، فإنها دعوي خالية عن الدليل، وصيغته أقوى دليل على أنه غير عربي، إذ فاعل، بفتح العين، ليس من أوزان العرب، ولا من استعمالاتها. انتهى.
 وشاة قالب لون: إذا كانت على غير لون أمها، وفي الحديث:  أن موسى لما آجر نفسه من شعيب، قال لموسى، عليهما الصلاة والسلام: لك من غنمي ما جاءت به قالب لون. فجاءت به كله قالب لون  تفسيره في الحديث: أنها جاءت على غير ألوان أمهاتها، كأن لونها قد انقلب. وفي حديث علي، رضي الله عنه، في صفة الطيور:  فمنها مغموس في قالب لون لا يشوبه غير لون ما غمس فيه  . والقليب: كسكيت، وتنور، وسنور، وقبول، وكتاب: الذئب، يمانية. قال شاعرهم:
  أيا جحمتا بكى على أم واهب                      أكيلة قلوب ببعض المذانب ذكره الجوهري والصغاني في كتاب له في أسماء الذئب، وأغفله الدميري في الحياة.
 ومن الأمثال: مابه، أي: العليل قلبة، محركة، أي: ما به شيء، لا يستعمل إلا في النفي، قال الفراء: هو مأخوذ من القلاب: داء يأخذ الإبل في رؤوسها، فيقلبها إلى فوق ؛ قال النمر بن تولب:
  أودى الشباب وحب الخالة الخلبهوقد برئت فما بالقلب من قلبه أي برئت من داء الحب. وقال ابن الأعرابي. معناه ليست به علة يقلب لها، فينظر إليه. تقول: ما بالبعير قلبة، أي: ليس به داء يقلب له، فينظر إليه. وقال الطائي: معناه: ما به شيء يقلقه، فيتقلب من أجله على فراشه. قال الليث: ما به قلبة، أي لا داء، ولا غائلة، ولا تعب. وفي الحديث:  فانطلق يمشي، ما به قلبة  ، أي: ألم وعلة: وقال الفراء: معناه ما به علة يخشي عليه منها، وهو مأخوذ من قولهم: قلب الرجل، إذا أصابه وجع في قلبه، وليس يكاد يفلت منه. وقال ابن الأعرابي: أصل ذلك في الدواب، أي: ما به داء، يقلب به حافره. قال حميد الأرقط يصف فرسا:
  ولم يقلب أرضها البيطار                      ولا لحبليه بها حـبـار

  أي : لم يقلب قوائمها من علة بها . وما بالمريض قلبة : أي علة يقلب منها ، كذا في لسان العرب . وأقلب العنب : يبس ظاهره ، فحول . قلب الخبز ونحوه ، يقلبه ، قلبا إذا نضج ظاهره ، فحوله، لينضج باطنه . وأقلبها ، لغة ، عن اللحياني ضعيفة . وأقلب الخبز : حان له أن يقلب وقلبت الشيء ، فانقلب : أي انكب . وقلبته بيدي تقليبا . وكلام مقلوب ، وقد قلبته فانقلب ، وقلبته فتقلب . وقلب الأمور : بحثها ، ونظر في عواقبها . و تقلب في الأمور ، وفي البلاد : تصرف فيها كيلإ شاء، وفي التنزيل العزيز : فلا يغررك تقلبهم في البلاد ، معناه . فلا يغررك سلامتهم في تصرفهم فيها ، فإن عاقبة أمرهم الهلاك . ورجل قلب : يتقلب كيف يشاء . من المجاز : رجل حول قلب كلاهما على وزن سكر ، وكذلك حولى قلب ، بزيادة الياء فيهما ، و كذلك حولى قلب ، بحذف الياء في الأخير ، أي محتال ، بصير بتقليب ، وفي نسخة : بتقلب الأمور . وروى عن معاوية لما احتضر أنه كان يقلب على فراشه في مرضه الذي مات فيه ، فقال: إنكم لتقلبون حولا قلبا ، لو وقي هول المطلع . وفي النهاية : إن وقى كبة النار ، أي : رجلا عارفا بالأمور ، قد ركب الصعب والذلول ، وقلبهما ظهرا لبطن ، وكان محتالا في أموره ، حسن التقلب . وقوله تعالى  تتقلب فيه القلوب والأبصار  قال الزجاج : معناه ترجف ، وتخف من الجزع والخوف . والملقب ، كمنبر : حديدة تقلب بها الأرض لأجل الزراعة والمقلوبة : الأذن ، نقله الصاغاني . والقلب ، محركة : انقلاب في الشفة العليا واسترخاء ، وفي الصحاح : انقلاب الشفة ، ولم يقيد بالعليا ، كما للمؤلف . رجل أقلب وشفة قلباء بينة القلب . والقلوب ، كصبور : الرجل المتقلب ؛ قال الأعشي :
  ألم تروا للعجب العجـيب                      أن بني قلابة القـلـوب
  أنوفهم ملفخر في أسلوب                      وشعرالأستاه في الجبوب

  وقلب ، بضمتين : مياه لبني عامر ابن عقيل . وقليب ، كزبير : ماء بنجد لربيعة وجبل لبني عامر ، وفي نسحة : هنا زيادة قوله : وقد يفتح ، وضبطه ،الصاغاني ، كحمير ، في الأول . وأبو بطن من تميم . وفي نسخة وبنو القليب : بطن من تميم، وهو القليب بن عمرو بن تميم. قلت : وفي أسد بن خزيمة : القليب بن عمرو بن أسد، منهم : أيمن بن خريم بن الأخرم بن شداد بن عمرو بن الفاتك بن القليب ، الشاعر الفارس . و القليب : خرزة للتأخيذ ، يؤخذ بها ، هذه عن اللحياني . وذو القلبين : لقب أبي معمر جميل بن معمر بن حبيب الجمحي وقيل : هو جميل بن أسد الفهري . كان من أحفظ العرب ، فقيل له : ذو القلبين ، أشار له الزمخشري : يقال : إنه فيه نزلت هذه الآية  ما جعل الله لرجل من قلبين في جوفه  ، وله ذكر في إسلام عمر ، رضي الله عنه ، كانت قريش تسميه هكذا . ورجل قلب ، بفتح فسكون ، وقلب بضم فسكون : محض النسب خالصه ، يستوي فيه المؤنث والمذكر والجمع ، وإن شئت ثنيت وجمعت ، وإن شئت تركته في حال التثنية والجمع بلفظ واحد ، وقد قدمت الإشارة إليه فيما تقدم . وأبو قلابة ، ككتابة: عبد الله بن زيد الجرمى ، تابعي جليل ، ومحدث مشهور .
 والمنقلب : يستعمل للمصدر وللمكان كالمنصرف ، وهو مصير العباد إلى الآخرة ، وفي حديث دعاء السفر :  أعوذ بك من كآبة المنقلب أي : الانقلاب من السفر والعود إلى الوطن ، يعني : أنه يعود إلى بيته ، فيرى ما يحزنه : والانقلاب : الرجوع مطلقا . والقلاب : كغراب : جبل بديار أسد ؛ وداء للقلب . وعبارة اللحياني : داء يأخذ في القلب . القلاب : داء للبعير فيشتكى منه قلبه ، ويميته من يومه وقيل : منه أخذ المثل الماضي ذكره : ما به قلبة يقال: بعير مقلوب ، وناقة مقلوبة . قال كراع : وليس في الكلام اسم داء اشتق من اسم العضو ، إلا القلاب من القلب ، والكباد من الكبد ، والنكاف من النكفتين ، وهما غدتان تكتنفان الحلقوم من أصل اللحى . وقد قلب بالضم قلابا ، فهو مقلوب ؛ وقيل : قلب البعير قلابا : عاجلته الغدة فمات ، عن الأصمعي . وأقلبوا : أصاب إبلهم القلاب ، هذا الداء بعينه . وقلبين ، بالضم فسكون ففتح الموحدة : ة ، بدمشق ، وقد يكسر ثالثه ، وهي الموحدة. ومما بقي على المؤلف من ضروريات المادة : قلب عينه وحملاقه عند الوعيد والغضب، وأنشد :
  قالب حملاقيه قد كاد يجن

  وفي المثل :  اقلبي قلاب  يضرب للرجل يقلب لسانه ، فيضعه حيث شاء . وفي حديث عمر ، رضي الله عنه :  بينا يكلم إنسانا إذا اندفع جرير يطريه ويطنب ، فأقبل عليه فقال : ما تقول يا جرير ? : وعرف الغضب في وجهه ، فقال : ذكرت أبا بكر وفضله ، فقال عمر : اقلب قلاب  . وسكت . قال ابن الأثير : هذا مثل يضرب لمن يكون منه السقطة فيتداركها ، بأن يقلبها ، عن جهتها ، ويصرفها إلى غير معناها ، يريد : اقلب يا قلاب ، فأسقط حرف النداء ، وهو غريب ؛ لأنه إنما يحذف مع الأعلام . ومثله في المستقصى ، ومجمع الأمثال للميداني . ومن المجاز : قلب المعلم الصبيان : صرفهم إلى بيوتهم ، عن ثعلب . وقال غيره . أرسلهم ورجعهم إلى منازلهم . وأقلبهم لغة ضعيفة ، عن اللحياني . على أنه قد قال : إن كلام العرب في كل ذلك إنما هو : قلبته ، بغير ألف : وقد تقدمت الإشارة إليه . وفي حديث أبي هريرة : أنه كان يقال لمعلم الصبيان : اقلبهم ، أي : اصرفهم إلى منازلهم . وفي حديث المنذر فاقلبوه . فقالوا : أقلبناه ، يا رسول الله  ، قال ابن الأثير : هكذا جاء في صحيح مسلم ، وصوابه : قلبناه ويأتي القلب بمعنى الروح . وقلب العقرب : منزل من منازل القمر ، وهو كوكب نير ، وبجانبيه كوكبان . قال شيخنا : سمى به لأنه . في قلب العقرب . قالوا : والقلوب أربعة : قلب العقرب ، وقلب الأسد وقلب الثور وهو الدبران ، وقلب الحوت وهو الرشاد ، ذكره الإمام المرزوقي في كتاب الأمطنة والأزمنة ونقله الطيبي في حواشي الكشاف أثناء يس ، ونبه عليه سعدي جلبي هناك ، وأشار إليه الجوهري مختصرا ، انتهى . ومن المجاز : قلب التاجر السلعة ، وقلبها : فتش عن حالها . وقلبت المملوك عند الشراء ، أقلبه ، قلبا : إذا كشفته ، لتنظر إلى عيوبه . وعن أبي زيد: يقال للبليغ من الرجال : قد رد قالب الكلام ، وقد طبق المفصل ، ووضع الهناء مواضع النقب . وفي حديث : كان نساء بني إ سرائيل يلبسن القوالب جمع قالب ، وهو نعل من خشب ، كالقبقاب وتكسر لامه وتفتح. وقيل: إنه معرب وفي حديث ابن مسعود:  كانت المرأة  تلبس القالبين، تطاول بهما  كذا في لسان العرب.
 وقليب، كأمير: قرية بمصر، منها الشيخ عبد السلام القليبي أحد من أخذ عن أبي الفتح الواسطي، وحفيده الشمس محمد بن أحمد بن عبد الواحد بن عبد السلام، كتب عنه الحافظ رضوان العقبي شيئا من شعره.
 وقليوب، بالفتح: قرية أخرى بمصر، تضاف إليها الكورة. وهضب القليب، كأمير بنجد. وقلب، كسكر: واد آخر نجدي. وبنو قلابة،بالكسر: بطن.
 والقلوب، والقليب كسنور، وسكيت: الأسد، كما يقال له السرحان. نقله الصاغاني.
 ومعادن القلبة، كعنبة: موضع قرب المدينة، نقله ابن الأثير عن بعضهم: وسيأتي في ق ب ل. والإقلابية: نوع من الريح، يتضرر منها أهل البحر خوفا على المراكب.

##### Türkçe

**قلبه، يقلبه، قلبا، من باب ضرب**: onu yüzünden çevirdi, onu yüzünden döndürdü; **كأقلبه** gibi. Bu, **اللحياني**’dendir; ve o zayıftır. Ve gerçekten **انقلب**. Ve **قلبه** şeddeli olarak.

Ve **قلبه**: onun kalbine, yani **فؤاده**’na isabet etti; bunun benzeri başkasının ibaresidir: **يقلبه** ve **يقلبه**; damme **اللحياني**’dendir; o hâlde o **مقلوب**tur. Ve **قلب الشيء**: onu sırtını karnına çevirdi; **اللام** onda **على** mânâsındadır; **ظهرا** bedel üzere nasb edilmiştir; yani: işi sırtını karnına çevirdi, ta ki onda olanı bildi; **كقلبه مضعفا** gibi. Ve **تقلب الشيء ظهرا لبطن**: bir şey sırtını karnına döner; yılanın kızgın kum üzerinde dönüp durması gibi. Ve **قلبه عن وجهه**: onu çevirdi. Ve **اللحياني** hikâye etti: **أقلبه**; dedi ki: o, ondan rağbet edilmeyendir. Ve **قلب الثوب والحديث، وكل شيء**: onu çevirdi; ve **اللحياني** ikisinde de **أقلبه**’yi hikâye etti; ve onun katında bütün bunlarda seçilen: **قلبت**’tir. Ve Allah عز وجل’e **الانقلاب**: O’na dönüş ve değişmedir. Ve gerçekten Allah falanı kendisine **قلب** etti: onu vefat ettirdi; bu Arapların sözüdür. Ve onun sözü **كأقلبه**: onu **اللحياني** hikâye etti. Ve **أبو ثروان** dedi: **أقلبكم الله مقلب أوليائه،ومقلب أوليائه**; onu elif ile söyledi. Ve **الفراء** dedi: Ben **أقلبكم الله مقلب أوليائه وأهل طاعته**’yi işittim. Ve **قلب النخلة**: onun kalbini söktü; bu mecazdır; ve onda üç lügat olduğu gelecektir. **قلبت البسرة تقلب**: kızardığı zaman. **ابن سيده**’den: **القلب**: **القؤاد**’dır; müzekkerdir; **اللحياني** bunu açıkça söyledi; yahut **الفؤاد**’dan **النياط**a asılı bir et parçasıdır. Sonra, tasnif edilmiş söz, ikisinin eşanlamlılığına işaret eder; ve **الفيومي** ve **الجوهري** ve **ابن فارس** ve başkaları bununla yetindi; yahut kalp ondan, yani kullanımdaki **الفؤاد**’dan daha özeldir. Çünkü ona bağlı olan mânâlardan bir mânâdır. Ve buna şu hadis şahitlik eder: **أتاكم أهل اليمن، هم أرق قلوبا، وألين أفئدة**. Kalpler incelikle, **الأفئدة** yumuşaklıkla vasfedildi; çünkü o, **الفؤاد**’dan daha özeldir; bu yüzden dediler: **أصبت حبة قلبه، وسويداء قلبه**. Ve denildi ki: **القلوب** ve **الأفئدة** eşitliğe yakındırlar; ve iki lafzın farklılığından dolayı, te’kîd için ikisinin zikrini tekrarladı. Ve bazısı dedi: kalp, dönüp durmasından dolayı kalp diye adlandırıldı; ve şu beyit okundu:

ما سمى القلب إلا من تقـلـبـه
والرأي يصرف بالإنسان أطوارا

**الأزهري** dedi: Bazı Arapları gördüm; kalbin etinin tamamını, yağı ve perdesiyle, **قلبا** ve **فؤادا** diye adlandırıyor. Dedi: Onların ikisi arasında ayırım yaptıklarını görmedim. Dedi: Kalbin, içindeki siyah asılı parça olmasını inkâr etmem. Şeyhimiz dedi: Ve denildi ki: **الفؤاد** kalbin kabıdır; ve denildi ki: onun içidir: onun zarıdır. Bitti. Ve bazen **القلب** ile akıl kastedilir. **الفراء**, Allah تعالى’nın sözü hakkında: **إن في ذلك لذكرى لمن كان له قلب**: yani akıl, dedi. Dedi: Arapçada caizdir ki: “Senin kalbin var” desin; ve “Kalbin seninle değil” desin; “Aklın seninle değil” demek ister. Ve “Kalbin nereye gitti?” yani: aklın. Ve başkası dedi: **لمن كان له قلب**: yani anlama ve tedebbür. Ve **ابن هشام**, **شرح الكعبية**’de kalbin mânâlarından dördünü saydı: **الفؤاد**; ve akıl; ve **محض** yani her şeyin özeti ve seçkini. Ve **لسان العرب**’da: her şeyin **قلب**’i: onun özü, halisi ve **محض**’ıdır. Dersin ki: “Bu iş ile sana geldim **قلبا**”: yani sırf; ona hiçbir şey karışmaz. Ve hadiste: **وإن لكل شيء قلبا، وقلب القرآن يس**. Ve mecazdan: “O, Arap **قلب**’dir”; ve “Arapça **قلبة** ve **قلب**”: yani halis. **أبو وجزة** bir kadını vasfederek dedi:

قلب عقيلة أقوام ذوي حسـب
يرمى المقانب عنها والأراجيل

**سيبويه** dedi: Ve dediler: “Bu, Arap **قلب** ve **قلبا**’dır”; sıfat ve masdar üzere; sıfat daha çoktur. Ve hadiste: **كان على قرشيا قلبا**: yani Kureyş’in özünden halis. Ve denildi ki: Allah تعالى’nın sözü **لمن كان له قلب**’tan: anlayışlı, zeki olmayı kastetti; **لسان العرب**’da böyledir; ve gelecektir. **القلب**: **حاذة** yanında **بني سليم** gölcüğünün suyudur. Ve ayrıca: bir dağdır. Ve bazı nüshalarda burada **م** ziyadesi vardır; yani bilinen. Ve mecazdan: “Onun elinde gümüşten bir **قلب** vardır”; o damme iledir; bileziklerden: tek halka olan şey. Ve derler: **سوار قلب**. Ve denildi ki: hurma kalbinin beyazlığına benzetme üzere kadının bileziği. Ve **الكفاية**’de: o, fildişinden veya benzerinden olan bileziktir. Ve **المصباح**’da: gümüşün **قلب**’i: bükülmemiş bir bileziktir. Ve **ثوبان** hadîsinde: **أن فاطمة، رضي الله عنها، حلت الحسن والحسين، رضي الله عنهما، بقلبين من فضة**. Ve bir başkasında: **أنه رأى في يد عائشة، رضي الله عنها، قلبين**. Ve onun hadîsinde de Allah تعالى’nın sözü hakkında: **ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها** dedi: **القلب والفتخة**. Mecazdan: **القلب**: beyaz yılandır; bileziklerden **القلب**’e benzetme üzere. **القلب**: hurmanın iç yağı ve özüdür; o, yenilen yumuşak beyaz bir parçadır; o **الجمار**’dır; yahut onun, yani hurma ağacının, en iyi yaprakları; ve en şiddetli beyazı; o: en üstüne bitişik olan yapraktır; bir tanesi **قلبة**’dir; damme sonra sükûn ile; bunların hepsi **أبو حنيفة**’nin sözüdür. Ve **التهذيب**’de: damme ile **القلب**: kalpten çıkan hurma yaprağıdır; ve üçlenir; yani son iki mânâda; yani onda üç lügat vardır: **قلب** ve **قلب** ve **قلب**; çoğulu: **أقلاب** ve **قلوب**. Ve ağaçların **قلوب**’u: iç boşluklarından ve onları sevk eden köklerinden yumuşak olan şeydir. Ve hadiste: **أن يحيى بن زكريا، عليهما السلام، كان يأكل الجراد وقلوب الشجر**; yani: onun ortasında taze, yumuşak olarak biten şey; o, kuvvetlenip sertleşmeden önce, yaş sebzelerden yumuşak olan idi; bir tanesi **قلب**’tir; ayırım için damme ile. Ve **قلب النخلة**: onun **جمار**’ıdır; o, bir **شطبة**’dir; beyaz, yumuşak; onun ortasında, üst tarafında; sanki gümüşten bir **قلب** gibi; yumuşak, hoş; beyazlığından dolayı **قلبا** diye adlandırılır. Ve **شمر**’den: hurma kalbi için **قلب** ve **قلب** denir; **قلبة** üzere, yani **عنبة** gibi, cem’ edilir. Ve damme ile **القلبة**: kızıllıktır; **ابن الأعرابي** söyledi. “Arapça **قلبة**”: nesepçe halis olandır; ve damme ile “Arap **قلب**”: halistir; **قلب** gibi. **ابن دريد**’den; daha önce ona işaret edildiği üzere; ve o mecazdır. Ve **القليب**: kuyu, her ne olursa olsun. Ve **القليب**: örülmeden önceki kuyu; örülünce **الطوى** olur; yahut ondan, sahibi de kazıcısı da bilinmeyen eski **العادية** olanıdır; kır yerlerinde olur; müzekker de müennes de gelir. Ve denildi ki: o, eski kuyudur; örülü olsun veya örülü olmasın. Ve **ابن شميل**’den: **القليب**: **الركي**’nin adlarından bir addır; örülü veya örülü olmayan; sulu veya susuz; geniş çukurlu veya geniş çukursuz. Ve **شمر** dedi: **القليب** başlangıç kuyusunun ve **العادية**’nin adlarındandır; **العادية**’ye tahsis edilmez. Dedi: **قليبا** diye adlandırıldı; çünkü toprağını çevirdi. Ve **ابن الأعرابي** dedi: **القليب**: içinde kaynak olan şeydir; yoksa değil. Çoğulu: **أقلبة**. **عنترة**, bir bokböceğini vasfederek dedi:

كأن مؤشر العضدين حجلا
هدوجا بين أقلبة مـلاح

Ve çokluğun cemi **قلب**’tir; birincinin ve ikincinin dammesiyle. **كثير** dedi:

وما دام غيث من تهامة طيب
بها قلـب عـادية وكـرار

**الكرار**: **الحسي** için **كر**’ın cem’idir; ve **العادية**: eskidir. Ve **العجاج** yaraları ona benzetti de dedi:

عن قلب ضجم تورى من سبر

Ve denildi: çoğulu **قلب**’dir; **تأنيث** yapanın dilinde; ve **أقلبة**; ve **قلب**; yani: ikisi de (birlikte) **ضم** sonra **سكون** ile; **تذكير** yapanın dilinde. Ve **قلبت** **تقلب**; işte böyle, ve başka nüshalarda da; bizim nüshamızda bu sonuncunun ikincinin üzerine takdimi vardır; ve **الجوهري** yalnız ilk ikisiyle yetindi; ve ikisi de çokluk çoğullarındandır. **اللام**’ın **سكون**u ile olana gelince: müstakil bir vezin değildir; bilakis o, **المضموم**dan hafifletilmiştir; nitekim **رسل** hakkında (da) dediler: iki **ضمة** ile; ve **رسل** onun **سكون**u ile; buna şeyhimiz işaret etti. **الأموي** dedi: **بلحارث ابن كعب** dilinde: **القالب**; **كسر** ile: kırmızı **البسر**; ondan denir: **قلبت البسرة تقلب**; kızardığı zaman. Ve geçti. **أبو حنيفة** dedi: **البسرة**’nin hepsi değiştiği zaman, o **القالب**’dır; ve **القالب** **كسر** ile: **المثال** gibi; o, içine cevherlerin döküldüğü şeydir; onlardan dökülen şeye örnek olsun diye. Ve aynı şekilde **قالب الخف** ve benzeri; دخيل’dir; ve **لام**’ının fethi, yani sonuncuda, daha çoktur. **البسر** olan **القالب**’a gelince: onda ancak **كسر** vardır; ve onda başkası caiz değildir. Şeyhimiz dedi: doğru olan onun **معرب** olduğudur; ve aslı **كالب**’dır; çünkü bu vezin Arapların vezinlerinden değildir; **الطابق** ve benzeri gibi; her ne kadar **الشهاب** onu **شرح الشفاء**’da “sahih değildir” diye reddetmişse de; çünkü o delilden boş bir iddiadır; ve sigası, onun Arapça olmadığına en güçlü delildir; zira **فاعل** (vezni), **العين**’in fethiyle, Arapların vezinlerinden değildir, ne de استعمالlarından. Bitti.

Ve **شاة قالب لون**: anasının renginden başka bir renkte olduğu zaman. Ve hadiste: **موسى** **شعيب**’den kendini kiralayınca, ona, ikisine de salât ve selâm olsun, **موسى**’ya dedi: “Koyunlarımdan, **قالب لون** olarak getirdiği senindir.” Böylece hepsini **قالب لون** olarak getirdi. Onun tefsiri hadiste: analarının renkleri üzere olmayan (renklerde) geldi; sanki rengi dönmüş gibi. Ve **علي** hadîsinde, Allah ondan razı olsun, kuşların vasfında: “Onlardan, içine batırıldığı rengin dışında başka bir renk karışmayan bir **قالب لون** içinde batırılmış olan vardır.” Ve **القليب**: **سكيت** ve **تنور** ve **سنور** ve **قبول** ve **كتاب** gibi: kurt; Yemenîdir. Şairleri dedi ki:

أيا جحمتا بكى على أم واهب
أكيلة قلوب ببعض المذانب

Bunu **الجوهري** ve **الصغاني** kurdun adları hakkında bir kitabında zikretti; **الدميري** ise **الحياة**’da onu ihmal etti.

Ve mesellerdendir: **مابه**; yani: hasta olanın **قلبة**’si, harekeli; yani: onda bir şey yoktur; ancak nefyde kullanılır. **الفراء** dedi: o, **القلاب**’dan alınmıştır: develeri başlarından tutan bir hastalık; onları yukarıya çevirir. **النمر بن تولب** dedi ki:

أودى الشباب وحب الخالة الخلب
وقد برئت فما بالقلب من قلبه

Yani: aşk hastalığından iyileştim. **ابن الأعرابي** dedi: manası: onda, kendisi için çevrileceği bir illet yoktur; ona bakılır. Dersin: **ما بالبعير قلبة**; yani: onda, kendisi için çevrileceği bir hastalık yoktur; ona bakılır. **الطائي** dedi: manası: onda, onu rahatsız eden bir şey yoktur; onun sebebiyle döşeğinde dönüp durur. **الليث** dedi: **ما به قلبة**; yani ne hastalık, ne musibet, ne yorgunluk. Ve hadiste: “Derken yürüyerek gitti; onda **قلبة** yoktu”; yani: ağrı ve illet. **الفراء** dedi: manası: onda, kendisinden korkulacak bir illet yoktur; ve bu, onların sözünden alınmıştır: **قلب الرجل**; kalbinde bir ağrı isabet ettiği zaman; ondan neredeyse kurtulmaz. **ابن الأعرابي** dedi: bunun aslı binek hayvanlarındadır; yani: onda bir hastalık yoktur; onunla nalını çevirir. **حميد الأرقط** bir atı vasfederek dedi ki:

ولم يقلب أرضها البيطار
ولا لحبليه بها حـبـار

Yani: onda bulunan bir illetten dolayı ayaklarını baytar çevirmedi. Ve **ما بالمريض قلبة**: yani ondan dolayı çevrileceği bir illet; **لسان العرب**’da böyle. Ve **أقلب العنب**: dışı kurudu; böylece ekşidi. **قلب الخبز** ve benzerini: onu çevirir; **قلبا** (olarak); dışı piştiği zaman onu çevirir; içi pişsin diye. Ve **أقلبها**; bir dil (kullanımıdır); **اللحياني**’den; zayıftır. Ve **أقلب الخبز**: çevrilmesinin vakti geldi. Ve **قلبت الشيء**; böylece **انقلب**: yani devrildi. Ve onu elimle **تقليبا** çevirdim. Ve **كلام مقلوب**; ve onu çevirdim, böylece devrildi; ve onu çevirdim, böylece dönüp durdu. Ve **قلب الأمور**: onları araştırdı; ve akıbetlerine baktı. Ve **تقلب في الأمور** ve **في البلاد**: onlarda dilediği gibi tasarruf etti. Ve aziz tenzilde: **فلا يغررك تقلبهم في البلاد**; manası: onların orada tasarruf etmelerinde selametleri seni aldatmasın; çünkü işlerinin akıbeti helaktır. Ve **رجل قلب**: dilediği gibi dönüp durur. Mecazdandır: **رجل حول قلب**; ikisi de **سكر** vezni üzeredir. Ve aynı şekilde **حولى قلب**; ikisinde de **الياء**’ın ziyadesiyle. Ve aynı şekilde **حولى قلب**; sonuncuda **الياء**’ın hazfiyle; yani: hilekâr; çevirip döndürmeyi bilen; ve bir nüshada: işlerin dönüp durmasıyla. Ve **معاوية**’den rivayet edildi: can çekiştiği zaman, öldüğü hastalığında döşeği üzerinde dönüp duruyordu; dedi ki: “Siz gerçekten **حولا قلبا** çevirip duruyorsunuz; eğer **هول المطلع**’dan korunmuş olsaydı.” **النهاية**’de: “Eğer **كبة النار**’dan korunmuş olsaydı”; yani: işlere ârif bir adam; zoru ve kolayı binmiş; ikisini de altını üstüne getirmiş; ve işlerinde hilekâr olmuş; güzel dönüp duruşlu. Ve onun sözü, yüce: **تتقلب فيه القلوب والأبصار**; **الزجاج** dedi: manası: titrer; ve korku ve dehşetten ürperir. Ve **الملقب**; **منبر** gibi: ziraat için toprağın çevrildiği demir. Ve **المقلوبة**: kulaktır; **الصاغاني** onu nakletti. Ve **القلب**; harekeli: üst dudakta dönme ve gevşeme. Ve **الصحاح**’ta: dudağın dönmesi; müellifin yaptığı gibi üst dudakla kayıtlamadı. **رجل أقلب** ve **شفة قلباء**; **القلب**’i açıkça belli. Ve **القلوب**; **صبور** gibi: çok dönen adam; **الأعشي** dedi ki:

ألم تروا للعجب العجـيب
أن بني قلابة القـلـوب
أنوفهم ملفخر في أسلوب
وشعرالأستاه في الجبوب

Ve **قلب** (iki ötre ile): Benî Âmir b. Ukayl’e ait sular. Ve **قليب** (Zübeyr gibi): Necd’de Rebîa’ya ait bir su ve Benî Âmir’e ait bir dağ; bir nüshada: burada “ve bazen fetha ile olur” sözünün ziyadesi vardır; ve bunu Sâgânî birincide **حمير** (gibi) ضبط etmiştir. Ve Temîm’den bir karın. Bir nüshada da: “ve Benû **القليب**: Temîm’den bir karın; o, **القليب** b. Amr b. Temîm’dir.” Dedim ki: Esed b. Huzeyme’de: **القليب** b. Amr b. Esed; onlardan: **أيمن بن خريم بن الأخرم بن شداد بن عمرو بن الفاتك بن القليب**; şair süvari. Ve **القليب**: “te’ḫîẕ” için bir boncuk; onunla alınır; bu, Lihyânî’dendir. Ve **ذو القلبين**: Ebû Ma‘mer Cemîl b. Ma‘mer b. Habîb el-Cumahî’nin lakabı; ve denildi ki: o, Cemîl b. Esed el-Fihrî’dir. Arapların en hıfz edeni idi; bu yüzden ona **ذو القلبين** denildi; Zemahşerî ona işaret etti: denilir ki bu âyet onun hakkında indi: “Allah, hiçbir adamın göğsünde iki kalp kılmamıştır”; ve Ömer’in (Allah ondan razı olsun) İslâmında onun zikri vardır; Kureyş ona böyle isim verirdi. Ve **قلب** adam (fetha sonra sükûn ile) ve **قلب** (ötre sonra sükûn ile): nesebin safı, hâlisi; bunda müennes ve müzekker ve cem‘ eşit olur; istersen tesniye ve cem‘ yaparsın, istersen tesniye ve cem‘ hâlinde onu tek bir lafızla bırakırsın; buna daha önce geçenlerde işaret ettim. Ve Ebû **قلابة** (**كتابة** gibi): Abdullâh b. Zeyd el-Curmî; celîl bir tâbiî ve meşhur bir muhaddis.

Ve **المنقلب**: **المنصرف** gibi masdar ve mekân için kullanılır; o, kulların âhirete varışıdır. Sefer duası hadîsinde: “**أعوذ بك من كآبة المنقلب**” yani: seferden dönüş ve vatana avdet; yani: evine döner de onu hüzünlendiren şeyi görür. Ve **الانقلاب**: mutlak olarak dönüştür. Ve **القلاب** (**غراب** gibi): Esed diyarında bir dağ; ve kalp için bir hastalık. Lihyânî’nin ibaresi: kalpte tutan bir hastalık. **القلاب**: deve için bir hastalık; kalbi ondan şikâyet eder ve onu o gününde öldürür; ve denildi ki: ondan, geçmişte zikri geçen mesel alınmıştır: “**ما به قلبة**”; denilir: **بعير مقلوب** ve **ناقة مقلوبة**. Kurâ‘ dedi ki: sözde, uzuv adından türetilmiş hastalık adı yoktur; ancak kalpten **القلاب**, karaciğerden **الكباد**, iki “nekfe”den **النكاف**; ikisi, çenenin kökünden boğaz borusunu kuşatan iki bezdir. Ve (deve) ötre ile **قلابا** olarak **قلب** oldu; o hâlde o **مقلوب**tur. Ve denildi ki: “**قلب** deveyi **قلابا**”: bez ona acele etti de öldü; Asma‘î’den. Ve **أقلبوا**: develerine **القلاب** isabet etti; bu, aynı hastalıktır. Ve **قلبين** (ötre sonra sükûn, sonra **الموحدة**’nın fethası ile): Şam’da bir yer; üçüncüsü bazen kesrelenir; o, **الموحدة**’dır. Müellife maddeden zarurî kalanlardan: tehdit ve öfke anında gözünü ve göz kapağını **قلب** etmesi; ve şu beyit okundu:
  **قالب حملاقيه قد كاد يجن**

Ve meselde: “**اقلبي قلاب**”: dili çeviren, onu dilediği yere koyan adam hakkında darb olunur. Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Bir insanla konuşurken, birden Cerîr atıldı, onu övüyor ve uzatıyordu; ona yöneldi ve dedi: ‘Ne diyorsun ey Cerîr?’; öfkeyi yüzünde tanıdı; Cerîr dedi: ‘Ebû Bekir’i ve faziletini andım.’ Ömer dedi: ‘**اقلب قلاب**.’ Ve sustu.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu, ondan bir sürçme olup da onu telâfi eden kimse için darb olunan bir meseldir; onu yönünden çevirip başka manaya sarf eder; yani: “**اقلب يا قلاب**”; nida harfini düşürdü; bu gariptir; çünkü o ancak özel adlarla birlikte hazfedilir. Bunun benzeri **المستقصى**’da ve Meydânî’nin **مجمع الأمثال**’inde vardır. Mecazdan: **قلب** muallim çocukları: onları evlerine çevirdi; Sa‘leb’den. Başkası dedi: onları gönderdi ve menzillerine döndürdü. Ve **أقلبهم** zayıf bir lugattır; Lihyânî’den. Şu da var ki o dedi: Arapların bütün bunda sözü ancak “**قلبته**”dir, elifsiz; buna işaret daha önce geçti. Ebû Hureyre hadîsinde: çocukların muallimine “**اقلبهم**” denilirdi; yani: onları menzillerine çevir. Münzir hadîsinde: “**فاقلبوه**.” Dediler ki: “**أقلبناه** ey Allah’ın Resûlü.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Sahîh-i Müslim’de böyle gelmiştir; doğrusu: “**قلبناه**”dır. Ve **القلب** ruh manasına gelir. Ve **قلب العقرب**: ay menzillerinden bir menzil; o, parlak bir yıldızdır ve iki yanında iki yıldız vardır. Şeyhimiz dedi ki: onunla isimlendirildi; çünkü o, akrebin kalbindedir. Dediler ki: kalpler dörttür: **قلب العقرب** ve **قلب الأسد** ve **قلب الثور** ki o **الدبران**dır, ve **قلب الحوت** ki o **الرشاد**dır; bunu İmam Merzûkî **كتاب الأمطنة والأزمنة**’de zikretti; Tîbî **حواشي الكشاف**’ta **يس** esnasında nakletti; Sa‘dî Çelebi orada buna dikkat çekti; Cevherî ona muhtasar olarak işaret etti; bitti. Mecazdan: **قلب** tüccar malı ve onu **قلب** etti: hâlini araştırdı. Ve satın alırken köleyi **قلبت**; onu **أقلبه**; **قلبا**: onu açığa çıkardığında; ayıplarına bakmak için. Ebû Zeyd’den: erkeklerden beliğ olana denilir: “**قد رد قالب الكلام**” ve “**قد طبق المفصل**” ve “**وضع الهناء مواضع النقب**”. Bir hadîste: Benî İsrâîl kadınları **القوالب** giyerlerdi; **قالب**’ın cem‘idir; tahta bir nal; **القبقاب** gibi; lâmı kesrelenir ve fetha ile de olur. Ve denildi ki: o, mu‘arrebdir. İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Kadın **القالبين** giyerdi; onlarla boyunu uzatırdı.” **لسان العرب**’da böyledir.

Ve **قليب** (**أمير** gibi): Mısır’da bir köy; ondan: Ebû’l-Feth el-Vâsıtî’den alanlardan biri olan şeyh Abdüsselâm el-Kuleybî; ve onun torunu Şems Muhammed b. Ahmed b. Abdülvâhid b. Abdüsselâm; hâfız Rıdvân el-Ukbî ondan şiirinden bir şey yazdı.

Ve **قليوب** (fetha ile): Mısır’da başka bir köy; ona **الكورة** izafe edilir. Ve **هضب القليب** (Necd’de **أمير** gibi). Ve **قلب** (**سكر** gibi): Necdî başka bir vadi. Ve Benû **قلابة** (kesre ile): bir karın.

Ve **القلوب** ve **القليب** (**سنور** gibi) ve **سكيت**: aslan; ona **السرحان** denildiği gibi. Sâgânî nakletti.

Ve **معادن القلبة** (**عنبة** gibi): Medine yakınında bir yer; İbnü’l-Esîr bazılarına dayanarak nakletti: ve **ق ب ل**’de gelecektir. Ve **الإقلابية**: rüzgârdan bir tür; deniz ehli ondan, gemiler üzerine korkudan zarar görür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَلَبَهُ
1 قَلَبَهُ ذ , (S, A, Mgh, O, Msb, K,) aor. قَلِبَ , (Msb, K.) inf. n. قَلْبٌ, (Msb,) He altered, or changed, its, or his, mode, or manner, of being; (A, Mgh, Msb, * K;) and ↓ قلّبهُ signifies the same, (K,) or is like قَلَبَهُ in the sense expl. above and in other senses but denotes intensiveness and muchness; (Msb;) and ↓ اقلبهُ also signifies the same as قَلَبَهُ in the sense expl. above, (K,) on the authority of Lh, but is of weak authority. (TA.) Hence, (Mgh,) He inverted it; turned it upside-down; turned it so as to make its upper most part its undermost; (S, * A, * Mgh, Msb;) namely, a thing; (S;) for instance, a [garment of the kind called] رِدَآء: (A, * Mgh:) and ↓ قلّبهُ has a similar meaning, but [properly] denotes intensiveness and muchness. (Msb. See two exs. of the latter verb voce قَلَبَةٌ.) And, (A, K,) like ↓ قلّبهُ, [except that the latter properly denotes intensiveness and muchness,] (K,) it signifies حَوَّلَهُ ظَهْرًا لِبَطْنٍ (A, K) [He turned it over, or upsidedown as meaning so that the upper side became the under side; lit. back for belly; accord. to the TA, meaning back upon belly (ظَهْرًا عَلَى بَطْنٍ); but this is hardly conceivable; whereas the former explanation is obviously right in another case: (see 5:) and another meaning of قَلَبَهُ and ↓ قُلبهُ, i. e. he turned it inside-out, is indicated in the TA by its being added, so that he knew what was in it]. ― -b2- See an ex. voce قَلَابِ. One says, قَلَبَ كَلَامًا [meaning He altered, or changed, the order of the words of a sentence or the like, by inversion, or by any transposition]. (TA.) [And in like manner, قَلَبَ كَلِمَةً He altered, or changed, the order of the letters of a word, by inversion, or by any transposition.] Es-Sakhلwee says, in the Expos. of the Mufassal, that when they transpose [the letters of a word], they do not assign to the [transformed] derivative an inf. n., lest it should be confounded with the original, using only the inf. n. of the original that it may be an evidence of the originality [of the application of the latter to denote the signification common to both]: thus they say يَئِسَ, inf. n. يَأْسٌ; and أَيِسَ is مِنْهُ ↓ مَقْلُوبٌ [i. e. formed by transposition, or metathesis, from it], and has no inf. n.: when the two inf. ns. exist, the grammarians decide that each of the two verbs is [to be regarded as] an original, and that neither is مقلوب from the other, as in the case of جَذَبَ and جَبَذَ: but the lexicologists [in general] assert that all such are [of the class termed] مقلوب. (Mz, close of the 33rd نوع.) [And قَلَبَ likewise signifies He changed, or converted, a letter into another letter; the verb in this sense being doubly trans.: for ex., one says, قَلَبَ الوَاوَ يَآءً He changed, or converted, the و into ى.] ― -b3- And [hence] one says, قَلَبَهُ عَنْ وَجْهِهِ (assumed tropical:) He turned him [from his manner, way, or course, of acting, or proceeding, &c.]: and Lh has mentioned ↓ اقلبهُ [in the same sense], but as being disapproved. (TA.) And قَلَبَ الصِّبْيَانَ (tropical:) He (the teacher) turned away [or dismissed] the boys to their dwellings: (Th, A, TA:) or sent them [away], and returned them, to their abodes: and Lh has mentioned ↓ اقلبهم as a dial. var. of weak authority, saying that the former verb is that which is used by the Arabs in this and other [similar] cases. (TA.) And قَلَبْتُ القَوْمَ (assumed tropical:) I turned away [or dismissed] the people, or party; (Th, S, O;) like as you say صَرَفْتُ الصِّبْيَانَ. (Th, S.) And قَلَبَ اللّٰهُ فُلَانًا اـِلَيْهِ (assumed tropical:) [God translated such a one unto Himself, by death: meaning God took his soul]; as also ↓ اقلبه; (K, TA;) whence the saying of Anooshirwلn, اللّٰهُ مُقْلَبَ أَوْلِيَائِهِ ↓ أَقْلَبَكُمُ (assumed tropical:) [May God translate you with the translating of his favourites (مقلب being here an inf. n.), meaning, as He translates his favourites]. (TA.) ― -b4- And قَلَبَ عَيْنَهُ, and حِمْلَاقَهُ, (TA,) or حِمْلَاقَ عَيْنِهِ, (A,) [He turned about, or rolled, his eye, and therefore the parts of his eye that are occasionally covered by the eyelids,] on the occasion of anger, (A, TA,) and of threatening. (TA.) ― -b5- قَلَبَ, aor. قَلِبَ , inf. n. قَلْبٌ; and ↓ اقلب likewise, but this is of weak authority, mentioned by Lh; signify also He turned over bread, and the like, when the upper part thereof was thoroughly baked, in order that the under side might become so. (TA.) And you say, قَلَبْتُ الاـِنَآءَ عَلَى رَأْسِهِ [I turned over the vessel upon its head]. (Msb, in explanation of كَبَبْتُ الاـِنَآءَ.) And قَلَبْتُ الأَرْضَ لِلزِّرَاعَةِ [I turned over the earth for sowing]: and ↓ قَلَّبْتُهَا, also, I did so much.] (Msb.) And يُقْلَبُ التُّرَابُ بِالحَفْرِ [The earth is turned over in digging]: whence قَلَبْتُ قَلِيبًا means I dug a well. (A.) ― -b6- And [hence also] one says, قَلَبْتُ الشَّىْءَ لِلْاِبْتِيَاعِ I turned over the thing, or (assumed tropical:) I examined the several parts, or portions, of the thing, (تَصَفَّحْتُهُ,) [or I turned over the thing for the purpose of examining it,] with a view to purchasing, and saw its outer part or side, and its inner part or side: and ↓ قَلَّبْتُهُ, also, I did so much. (Msb.) And قَلَبَ السِّلْعَةَ (tropical:) He (a trafficker) examined the commodity, and scrutinized its condition: and ↓ قَلَّبَهَا, also, he did so [much]. (A.) And قَلَبَ الدَّابَّةَ and الغُلَامَ (tropical:) [He examined, &c., the beast, or horse, or the like, and the youth, or young man, or male slave]: (A:) and قَلَبَ المَمْلُوكَ, aor. قَلِبَ , inf. n. قَلْبٌ, (tropical:) he uncovered and examined the male slave, to look at [or to see] his defects, on the occasion of purchasing. (O, TA.) And قَلَبْتُ الأَمْرَ ظَهْرًا لِبَطْنٍ (assumed tropical:) I considered [or turned over in my mind] what might be the issues, or results, of the affair, or case: and ↓ قَلَّبْتُهُ, also, I did so much. (Msb.) -A2- قَلَبٌ signifies اِنْقِلابٌ, (S, A, O, K, TA,) meaning A turning outward, (TK,) and being flabby, (TA,) of the lip, (S, A, O, K,) or of the upper lip, (TA,) of a man: (S, A, O, K, TA:) it is the inf. n. of قَلِبَت said of the lip (الشَّفَةُ); (TA;) [and also, accord. to the TK, of قَلِبَ said of a man as meaning His lip had what is termed قَلَبٌ:] and hence ↓ أَقْلَبُ as an epithet applied to a man; and [its fem.] ↓ قَلْبَآء as an epithet applied to a lip. (S, A, O, K, TA.) -A3- قَلَبَهُ, (S, A, O, K,) aor. قَلُبَ (Lh, K) and قَلِبَ , (K,) He (a man, S, O) hit his heart. (S, A, O, K.) And It (a disease) affected, or attacked, his heart. (A.) And قُلِبَ He (a man) was affected, or attacked, by a pain in his heart, (Fr, A, * TA,) from which one hardly, or nowise, becomes free. (Fr, TA.) And قُلِبَ said of a camel, (As, S, O, K, TA,) inf. n. قُلَابٌ, (As, S, TA,) He was attacked by the disease called قُلَاب expl. below: (As, S, O, K, TA:) or he was attacked suddenly by the [pestilence termed] غُدَّة, and died in consequence. (As, TA.) ― -b2- [Hence,] قَلَبَ النَّخْلَةَ (tropical:) He plucked out the قَلْب, or قُلْب, meaning heart, of the palm-tree. (S, A, O, K.) ― -b3- And قَلَبَتِ البُسْرَةُ (assumed tropical:) The unripe date became red. (S, O, K.)

2 قَلَّبَ see 1, first quarter, in four places. You say, قَلَّبْتُهُ بِيَدِى [I turned it over and over with my hand], inf. n. تَقْلِيبٌ. (S.) [And hence several other significations mentioned above.] See, again, 1, latter half, in four places. ― -b2- فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ, (A, O,) in the Kur [xviii. 40], (O,) means فاصبح يقلّب كفّيه ظَهْرًا لِبَطْنٍ [And he began to turn his hands upside-down, or to do so repeatedly,] in grief, or regret: (Bd:) or (tropical:) he became in the state, or condition, of repenting, or grieving: (Ksh, A, O:) for تَقْلِيبُ الكَفَّيْنِ is an action of him who is repenting, or grieving; (Ksh, O:) and therefore metonymically denotes repentance, or grief, like عَضُّ الكَفِّ and السُّقُوطُ فِى اليَدِ. (Ksh.) ― -b3- [تَقْلِيبُ المَالِ لِغَرَضِ الرِّبْحِ occurs in the A, in art. تجر, as an explanation of التِّجَارَةُ, meaning (assumed tropical:) The employing of property, or turning it to use, in various ways, for the purpose of gain.] And you say, قَلَّبْتُهُ فِى الأَمْرِ, meaning صَرَّفْتُهُ [i. e. (assumed tropical:) I employed him to act in whatever way he pleased, according to his own judgment or discretion or free will, or I made him a free agent, in the affair: or I made him, or employed him, to practise versatility, or to use art or artifice or cunning, in the affair: and simply, I employed him in the managing of the affair]. (K in art. صرف.) [And قَلَّبَ الفِكَرَ فِى أمّرٍ (assumed tropical:) He turned over and over, or revolved repeatedly, in his mind, thoughts, considerations, or ideas, with a view to the attainment of some object, in relation to an affair.] And قلّب الأُمُورَ, (TA,) inf. n. تَقْلِيبٌ, (S, K, TA,) (tropical:) He investigated, scrutinized, or examined, affairs, [or turned them over and over in his mind, meditating what he should do,] and considered what would be their results. (TA.) وَقَلَّبُوا لَكَ الأُمُورَ is a phrase occurring in the Kur-لn [ix. 48,] (Msb,) and is tropical, (A,) meaning (tropical:) [And they turned over and over in their minds affairs, meditating what they should do to thee: or] they turned over [repeatedly in their minds] thoughts, or considerations, concerning the beguiling, or circumventing, thee, and the rendering thy religion ineffectual]: (Jel:) or they meditated, or devised, in relation to thee, wiles, artifices, plots, or stratagems; and [more agreeably with the primary import of the verb] they revolved ideas, or opinions, respecting the frustrating of thy affair. (Ksh, Bd.)

4 أَقْلَبَ see 1, in six places. [اقلبهُ, said of God, also signifies (assumed tropical:) He made him to return from a journey: see an ex. in the first paragraph of art. صحب. (In the phrase أَقْبِلْنَا بِذِمَّةٍ, expl. in the TA in art. دم as meaning Restore us to our family in safety, أَقْبِلْنَا is a mistranscription for أَقْلِبْنَا.)] -A2- اقلب as intrans., said of bread [and the like], It became fit to be turned over [in order that the other side might become thoroughly baked]. (S, O, K.) ― -b2- And اقلب العِنَبُ The grapes became dry, or tough, externally, (K, TA,) and were therefore turned over, or shifted. (TA.) -A3- Also He had his camels attacked by the disease called قُلَاب. (S, O, K.)

تقلّب الشَّىْءُ ظَهْرًا لبِطْنٍ
5 تقلّب الشَّىْءُ ظَهْرًا لبِطْنٍ ذ [The thing turned over and over, or upside-down as meaning so that the upper side became the under side, (lit. back for belly,) doing so much, or repeatedly], like as does the serpent upon the ground vehemently heated by the sun. (S, O, TA.) تقلّب said of a man's face [&c.] signifies تصرّف [i. e. It turned about, properly meaning much, or in various ways or directions; or it was, or became, turned about, &c.]. (Jel in ii. 139.) And تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ, in the Kur [xxiv. 37], means In which the hearts and the eyes shall be in a state of commotion, or agitation, by reason of fear, (Zj, Jel, TA,) and impatience; (Zj, TA;) the hearts between safety and perdition, and the eyes between the right side and the left. (Jel.) And فِى تَقَلُّبِهِمْ, in the Kur xvi. 48, means (assumed tropical:) In their journeyings for traffic. (Jel. [See also the Kur iii. 196, and xl. 4.]) You say, تقلّب فِى البِلَادِ, (TA,) and فى الأُمُورِ, (K, TA,) meaning تَصَرَّفَ فِيهَا كَيْفَ شَآءَ [i. e. (assumed tropical:) He acted in whatsoever way he pleased, according to his own judgment or discretion or free will, or as a free agent, in journeying, for traffic or otherwise, in the country, and in the disposal, or management, of affairs: and simply, he employed himself in journeying, for traffic or otherwise, in the country, and in the disposal, or management, of affairs: or تقلّب فى الامور means he practised versatility, or used art or artifice or cunning, in the disposal, or management, of affairs]. (K, * TA.) And هُوَ يَتَقَلَّبُ فِى أَعْمَالِ السُّلْطَانِ (tropical:) He acts as he pleases, &c., or simply he employs himself, in the offices of administration, or in the provinces, of the Sultلn]. (A.)

انقلب
7 انقلب ذ , of which مُنْقَلَبٌ is an inf. n., (S, O, K, TA,) syn. with اِنقِلَابٌ, (TA,) and also a n. of place, (S, O, K, TA,) like مُنْصَرَفٌ, (S, O, TA,) is quasi-pass. of قَلَبْتُهُ: (S, O:) it signifies It, or he, was, or became, altered, or changed, from its, or his, mode, or manner, of being: (TA:) [and hence,] it (a thing) became inverted, or turned upside-down [&c.: see 1]. (S.) ― -b2- And [hence] الاِنْقِلَابُ اـِلَى اللّٰهِ means (assumed tropical:) The transition, and the being translated, or removed, to God, by death: and [in like manner] المُنْقَلَبُ means the transition [&c.], of men, to the final abode. (TA. [See an ex. in p. 132, sec. col., from the Kur xxvi. last verse.]) ― -b3- And الاِنْقِلَابُ means also (assumed tropical:) The returning, in an absolute sense: and, as also المُنْقَلَبُ, particularly, from a journey, and to one's home: thus, in a trad., in the prayer relating to journeying, أُعُوذُ بِكَ مِنْ كَآبَةِ المُنْقَلَبِ (assumed tropical:) [I seek protection by Thee from the being in an evil state in respect of the returning from my journeying to my home]; i. e., from my returning to my dwelling and seeing what may grieve me. (TA.) The saying in the Kur xxii. 11 وَاـِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ means (assumed tropical:) And if trial befall him, and [particularly such as] disease in himself and his cattle, he returns [to his former way, i. e., in this case,] to infidelity. (Jel. [See also other exs. in the Kur in ii. 138 and iii. 138.]) And one says, انقلب عَنِ العَهْدِ [meaning (assumed tropical:) He withdrew, or receded, from the covenant, compact, agreement, or engagement]. (S in art. حول.) [See also an ex. from the Kur-لn (lxvii. 4) voce خَاسِئٌ.]

قَلْبٌ
قَلْبٌ ذ The heart; syn. فُؤَادٌ: (Lh, T, S, M, O, Msb, K, &c.:) or [accord. to some] it has a more special signification than the latter word: (O, K:) [for] some say that فؤاد signifies the “ appendages of the مَرِىْء [or œsophagus], consisting of the liver and lungs and قَلْب [or heart]: ” (K in art. فأد:) [and, agreeably with this assertion,] it is said that the قلب is a lump of flesh, pertaining to the فؤاد, suspended to the نِيَاط [q. v.]: Az says, I have observed that some of the Arabs call the whole flesh of the قلب, its fat, and its حِجَاب [or septum?], قَلْب and فُؤَاد; and I have not observed them to distinguish between the two [words]; but I do not deny that the [word] قلب may be [applied by some to] the black clot of blood in its interior: MF mentions that فؤاد is said to signify the “ receptacle, ” or “ covering, ” of the heart, (وِعَآءُ القَلْبِ, or غِشَاؤُهُ, [i. e. the pericardium,]) or, accord. to some, its “ interior: ” the قَلْب is said to be so called from its تَقَلُّب: [see 5:] the word is of the masc. gender: and the pl. is قُلُوبٌ. (TA.) بَنَاتُ القَلْبِ means (assumed tropical:) The several parts, or portions, [or, perhaps, appertenances,] of the heart. (TA in art. بنى.) [And قَلْبٌ is also used as meaning The stomach, which is often thus termed in the present day: so, for ex., in an explanation of طَنِخ, q. v.] ― -b2- قَلْبُ العَقْرَبِ (also called simply, القَلْبُ, Kzw) is (assumed tropical:) A certain bright star, [the star a in Scorpio,] between two other stars, which is one of the Mansions of the Moon, (S, O,) namely, the Eighteenth Mansion; so called because it is in the heart of Scorpio: (MF:) [it rose aurorally, about the commencement of the era of the Flight, in Central Arabia, together with النَّسْرُ الوَقِعُ (a of Libra) on the 25th of November, O. S.: (see مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل:)] the commencement of the period when the cattle breed in the desert is at the time of its [auroral] rising and the [auroral] rising of النسر الواقع; these two stars rising together, in the cold season: the Arabs say, القَلبْ جَآءَ الشِّتَآءُ كَالْكَلْبْ [When the heart of the Scorpion rises, the winter comes like the dog]: and they regard its نَوْء [q. v.] as unlucky; and dislike journeying when the moon is in Scorpio: at its نَوْء [meaning auroral rising], the cold becomes vehement, cold winds blow, and the sap becomes stagnant in the trees: its رَقِيب is الدَّبَرَانُ [q. v.] (Kzw.) There are also three similar appellations of other stars: these are قَلْبُ الأَسَدِ (assumed tropical:) [Cor Leonis, or Regulus, the star a of Leo]: قَلْبُ الثَّوْرِ, an [improper] appellation of الدَّبَرَانُ: and قَلْبُ الحُوتِ, a name of الرِّشَآءُ [q. v.]. (TA.) ― -b3- And القَلْبُ is syn. with الضَّمِيرُ [signifying (assumed tropical:) The heart as meaning the mind or the secret thoughts]. (Msb in art. ضمر.) ― -b4- And (assumed tropical:) The soul. (TA.) ― -b5- And (assumed tropical:) The mind, meaning the intellect, or intelligence. (Fr, S, O, Msb, K.) So in the Kur l. 36: (Fr, S, O, TA:) or it means there endeavour to understand, and consideration. (TA.) Accord. to Fr, you may say, مَا لَكَ قَلْبٌ (assumed tropical:) Thou hast no intellect, or intelligence: (TA:) and مَا قَلْبُكَ مَعَكَ (assumed tropical:) Thine intellect is not present with thee: (O, TA:) and أَيْنَ ذَهَبَ قَلْبُكَ (assumed tropical:) Whither has thine intellect gone? (TA.) [And hence, أَفْعَالُ القُلُوبِ (assumed tropical:) The verbs significant of operations of the mind; as ظَنَّ, and the like.] ― -b6- See also قُلْبٌ. ― -b7- [قَلْبُ الجَيْشِ means (assumed tropical:) The main body of the army; as distinguished from the van and the rear and the two wings: mentioned in the S and K in art. خمس; &c.] ― -b8- And قَلْبٌ signifies also (assumed tropical:) The pure, or choice, or best, part of anything. (L, K, * TA.) It is said in a trad. اـِنَّ لِكُلِّ شَىْءٍ قَلْبًا وَقَلْبُ القُرْآنِ يٰس (tropical:) [as though meaning, Verily to everything there is a choice, or best, part; and the choice, or best, part of the Kur-لn is Yل-Seen (the Thirty-sixth Chapter)]: (A, O, L, TA:) it is a saying of the Prophet; [and may (perhaps better) be rendered, verily to everything there is a pith; and the pith &c.; from قَلْبٌ, as meaning, like قُلْبٌ, the “ pith ” of the palm-tree; but,] accord. to Lth, it is from what here immediately follows. (O.) One says, جِئْتُكَ بِهٰذَا الأَمْرِ قَلْبًا, meaning (tropical:) I have come to thee with this affair unmixed with any other thing. (A, * O, L, TA.) ― -b9- Also (tropical:) A man genuine, or pure, in respect of origin, or lineage; (S, A, O, K;) holding a middle place among his people; (A;) and ↓ قُلْبٌ signifies the same: (O, K:) the former is used alike as masc. and fem. and sing. and dual and pl.; but it is allowable to form the fem. and dual and pl. from it: (S, O:) one says عَرَبِىٌّ قَلْبٌ (S, A, * O) and ↓ قُلْبٌ (O) (tropical:) a genuine Arabian man, (S, A, * O,) and اِمْرَأَةٌ قَلْبٌ (S, * A, O *) and قَلْبَةٌ (S, A, O) and ↓ قُلْبَةٌ (K) a woman genuine, or pure, in respect of origin, or lineage: (S, A, * O, K:) Sb says, they said هٰذَا عَرَبِىٌّ قَلْبٌ and قَلْبًا (assumed tropical:) [This is an Arabian genuine, or pure, &c., and being genuine, or pure, &c.]; using the same word as an epithet and as an inf. n.: and it is said in a trad., كَانَ عَلىٌّ قُرَشِيًّا قَلْبًا, meaning (assumed tropical:) 'Alee was a Kurashee genuine, or pure, in respect of race: or, as some say, the meaning is, an intelligent manager of affairs; from قَلْبٌ as used in the Kur l. 36. (L, TA.)

قُلْبٌ
قُلْبٌ ذ (S, A, Mgh, O, Msb, K) and ↓ قَلْبٌ (S, O, Msb, K) and ↓ قِلْبٌ (S, O, K) (tropical:) The لُبّ, (S, O,) or شَحْمَة, (A, K,) or جُمَّار, (Mgh, Msb,) [i. e. heart, or pith,] of the palm-tree; (S, A, Mgh, O, Msb, K;) which is a soft, white substance, that is eaten; it is in the midst of its uppermost part, and of a pleasant, or sweet, taste: (TA: [see also جُمَّارٌ:]) or the best of the leaves of the palm-tree, (AHn, K [in which this explanation relates to all the three forms of the word, but app. accord. to AHn it relates only to the first of them], and TA,) and the whitest; which are the leaves next to the uppermost part thereof; and one of these is termed ↓ قُلْبَةٌ, with damm and sukoon: (AHn, TA:) or قُلْبٌ, with damm, signifies the branches of the palm-tree (سَعَف [in my copy of the Msb سعفة]) that grow forth from the قلب [meaning heart]: (T, TA: [see العَوَاهِنُ and الخَوَافِى, pls. of عَاهِنٌ, or عَاهِنَةٌ, and خَافِيَةٌ:]) the pl. is قِلَبَةٌ, (S, O, Msb, K,) which is of the second, (Msb,) [or of all,] and قُلُوبٌ, (Msb, K,) a pl. of the second, (Msb,) and أَقْلَابٌ, (Msb, K,) a pl. [of pauc.] of the first. (Msb.) ― -b2- And قُلْبٌ signifies also (tropical:) A bracelet (S, O, K, TA) that is worn by a woman, (K, TA,) such as is one قُلْب, (S, O, TA, but in the O, one قَلْب,) [as though meaning such as is single, not double,] or such as is one قِلْد, ('Eyn, T, MS, [and this is evidently the right reading, as will be shown by what follows,]) meaning such as is formed by twisting [or rather bending round] one طَاق [i. e. one wire (more or less thick), likened to a yarn, or strand], not of a double طَاق; (MS;) and they say سِوَارٌ قُلْبٌ; (TA;) and قُلْبُ فِضَّةٍ i. e. a [woman's] bracelet [of silver], (A, Mgh, Msb, TA,) such as is not twisted [like a cord, or rope, of two or more strands, as are many of the bracelets worn by Arab women]: (Mgh, Msb, TA:) so called as being likened to the قُلْب of the palm-tree because of its whiteness; (A, Mgh, Msb, TA;) or, as some say, the converse is the case. (Mgh.) ― -b3- And (tropical:) A serpent: (S, O:) or a white serpent: (A, K:) likened to the bracelet so called. (S, O.) -A2- قُلْبٌ as an epithet, and its fem. قُلْبَةٌ: see قَلْبٌ, last sentence, in three places.

قِلْبٌ
قِلْبٌ ذ : see the next preceding paragraph.

قُلْبَةٌ
قُلْبَةٌ ذ , as a subst.: see قُلْبٌ, former half. -A2- Also Redness. (IAar, O, K.)

مَا بِهِ قَلَبَةٌ
مَا بِهِ قَلَبَةٌ ذ There is not in him any disease, (S, A, Mgh,) thus says IAar, adding, for which he should be turned over (↓ يُقَلَّب) and examined, (S,) and in this sense it is said of a camel [and the like], (TA,) or on account of which he should turn over upon his bed: (A:) or there is not in him anything to disquiet him, so that he should turn over upon his bed: (Et-Tل-ee, TA:) or thers is not in him any disease, and any fatigue, (K, TA,) and any pain: (TA:) or there is not in him anything; said of one who is sick; and the word is not used otherwise than in negative phrases: accord. to IAar, originally used in relation to a horse or the like, meaning there is not in him any disease for which his hoof should be turned upsidedown (↓ يُقَلَّب) [to be examined]: (TA:) or it is from القُلَابُ, (Fr, S, A, TA,) the disease, so termed, that attacks camels; (TA;) or from قُلِبَ [q. v.] as said of a man, and means there is not in him any disease on account of which one should fear for him. (Fr, TA.)
أَوْدَى الشَّبَابُ وَحُبُّ الخَالَةِ الخَلِبَهٌ
وَقَدْ بَرِئْتُ فَمَا بِالقَلْبِ مِنْ قَلَبَهٌ
[Youthfulness has perished, and the love of the proud and self-conceited, the very deceitful, woman, (thus the two epithets are expl. in art. خلب in the S,) and I have recovered so that there is not in the heart any disease, &c.]; meaning I have recovered from the disease of love. (S, TA.)

قَلَابِ
قَلَابِ ذ [as used in the following instance is an attributive proper name like فَجَارِ &c.]. اِقْلِبْ قَلَابِ [Alter, O alterer,] is a prov. applied to him who turns his speech, or tongue, and applies it as he pleases: accord. to IAth, to him who has made a slip of the tongue, and repairs it by turning it to another meaning: يَا, he says, is suppressed before قلاب. (TA. [See also Freytag's Arab. Prov. ii. 247.])

قُلَابٌ
قُلَابٌ ذ A certain disease of the heart. (Lh, K.) And (K) A disease that attacks the camel, (As, S, O, K,) occasioning complaint of the heart, (As, S, O,) and that kills him on the day of its befalling him: (As, S, O, K:) or a disease that attacks camels in the head, and turns it up. (Fr, TA.) [It is also mentioned as an inf. n. of قُلِبَ, q. v.] Accord. to Kr, it is the only known word, signifying a disease, derived from the name of the member affected, except كُبَادٌ and نُكَافٌ. (TA in art. كبد.)

قِلَابٌ
قِلَابٌ ذ : see قِلِّيبٌ.

قَلُوبٌ
قَلُوبٌ ذ , (O, K,) as an epithet applied to a man, (O, TA,) i. q. مُتَقَلِّبٌ كَثِيرُ التَّقَلُّبِ [app. meaning (assumed tropical:) Who employs himself much in journeying, for traffic or otherwise, or in the disposal, or management, of affairs: or who practises much versatility, &c.: see 5, last sentence but one]. (O, K.) ― -b2- See also قِلِّيبٌ. -A2- قَلُوبُ الشَّجَرِ means What are soft, or tender, of succulent herbs: these, and locusts, [it is said,] were eaten by John the son of Zachariah. (O.)

قَلِيبٌ
قَلِيبٌ ذ Earth turned over (تُرَابٌ مَقْلُوبٌ): [app. an epithet in which the quality of a subst. is predominant:] this is the primary signification. (A.) ― -b2- And hence, (A,) a masc. n., (A, * Msb,) or masc. and fem., (S, O, K,) A well, (Msb, K, TA,) of whatever kind it be: (TA:) or a well before its interior is cased [with stones or bricks]: (S, A, Mgh, O:) or an ancient well, (A 'Obeyd, S, O, K, TA,) of which neither the owner nor the digger is known, situate in a desert: (TA:) or an old well, whether cased within or not: (TA:) or a well, whether cased within or not, containing water or not, of the kind termed جَفْر [q. v.] or not: (ISh, TA:) or a well, whether of recent formation or ancient: (Sh, TA:) so called because its earth is turned over (Sh, A, TA) in the digging: (A:) or a well in which is a spring; otherwise a well is not thus called: (IAar, TA:) the pl. (of pauc., S, O) أَقْلِبَةٌ (S, O, K) and (of mult., S, O) قُلُبٌ (S, Mgh, O, K) and قُلْبٌ, (O, K,) the first and last of which are said to be pls. in the dial. of such as make the sing. to be masc., and the second the pl. in the dial. of such as make the sing. to be fem., but the last, as MF has pointed out, is a contraction of the second like as رُسْلٌ is of رُسُلٌ, (TA,) and قُلْبَانٌ also is mentioned as a pl. of قَلِيبٌ on the authority of AO. (TA voce بَدِىْءٌ.) ― -b3- El-'Ajjلj has applied the pl. قُلُب to (tropical:) Wounds, by way of comparison. (S, O.)

قُلَيْبٌ
قُلَيْبٌ ذ [dim. of قَلْبٌ: and hence, perhaps,] (assumed tropical:) A خَرَزَة [i. e. bead, or gem,] for captivating, fascinating, or restraining, by a kind of enchantment. (Lh, K.)

رَجُلٌ قُلَّبٌ
رَجُلٌ قُلَّبٌ ذ (assumed tropical:) A man who employs himself as he pleases in journeying, for traffic or otherwise, or in the disposal, or management, of affairs: or in practising versatility, or using art or artifice or cunning, in the disposal, or management, of affairs. (TA.) And حُوَّلِىٌّ قُلَّبٌ (S, O, K) and حُوَّلٌ قُلَّبٌ and حُوَّلِىٌّ قُلَّبِىٌّ (O, K) or قُلَّبٌ حُوَّلٌ (A) (tropical:) One who exercises art, artifice, cunning, ingenuity, or skill, and excellence of consideration or deliberation, and ability to manage according to his own free will, with subtilty; knowing, skilful, or intelligent, in investigating, scrutinizing, or examining, affairs, [or turning them over and over in his mind,] and considering what will be their results. (S, A, * O, K, TA. [See also art. حول.])

قِلَّابٌ
قِلَّابٌ ذ : see قِلِّيبٌ.

قِلَّوْبٌ
قِلَّوْبٌ ذ and قَلُّوبٌ: see what next follows.

قِلِّيبٌ
قِلِّيبٌ ذ and ↓ قِلَّوْبٌ The wolf; (S, O, K;) as also ↓ قَلُّوبٌ and ↓ قَلُوبٌ and ↓ قِلَابٌ, the last like كِتَابٌ, (K,) or ↓ قِلَّابٌ. (O: thus there written.) ― -b2- And The lion. (O, in explanation of the first and second.)

قَالَبٌ
قَالَبٌ ذ , with fet-h to the ل, (S, MA, O, Msb, K, KL,) and ↓ قَالِبٌ, (MA, O, Msb, K,) but the former is the more common, (Msb, K,) A model according to which the like thereof is made, or proportioned: (T in art. مثل, MA, KL, MF:) the model [or last] (KL,) of a boot, (S, O, Msb, KL,) and of a shoe, (KL,) &c.: (O, Msb, KL:) and a mould into which metals are poured: (K:) قَالَبٌ is an arabicized word, as is shown by its form, which is not that of an Arabic word; though Esh-Shihلb, in his Expos. of the Shifè, denies this: its original is [the Pers. word] كَالَبٌ: (MF:) the pl. is قَوَالِبُ, (MA,) and قَوَالِيب is used by El-Hareeree to assimilate it to أَسَالِيب. (Har p. 23.) [A fanciful and false derivation of قَالِبٌ used in relation to a boot &c., as though it were of Arabic origin, is given in the O, and in Har p. 23.] ― -b2- الكَلَامِ ↓ قَدْ رَدَّ قَالَِبَ وَقَدْ طَبَّقَ المَفْصِلَ وَوَضَعَ الهِنَآءَ مَوَاضِعَ النُّقْبِ [app. meaning (assumed tropical:) He has returned in reply the model, or pattern, of speech; and has hit the joint so as to sever the limb; (that is to say, has hit aright, or hit upon, the argument, proof, or evidence, agreeably with an explanation in art. طبق;) and has put the tar upon the places of the scabs;] is mentioned by AZ as said of an eloquent man. (O, TA. * [The TA, in this art. and in art. طبق, has ورد (to which I cannot assign in this case any apposite meaning) instead of رَدَّ, the reading in the O.]) ― -b3- And ↓ قَالَِبٌ, (O, L, TA,) with fet-h and with kesr to the ل, (L, TA,) signifies also A [clog, or] wooden sandal, (O, L, TA,) like the قَبْقَاب [q. v.]: in this sense likewise said to be an arabicized word: and قَوَالِيبُ is its pl., [properly قَوَالِبُ,] occurring in a trad., in which it is said that the women of the Children of Israel used to wear the wooden sandals thus called: (L, TA:) it is related in a trad. of Ibn-Mes'ood that the woman used to wear a pair of the kind of sandals thus called in order thereby to elevate herself (O, L, TA) when the men and the women of that people used to pray together. (O.)

قَالِبٌ
قَالِبٌ ذ Red unripe dates: (S, O, Msb, K:) so in the dial. of Belhلrith Ibn-Kaab: (El-Umawee, TA:) [app. an epithet in which the quality of a subst. is predominant; for بُسْرٌ قَالِبٌ:] or an unripe date when it has become wholly altered [in colour] is termed قَالِبٌ. (AHn, TA.) ― -b2- And شَاةٌ قَالِبُ لَوْنٍ A ewe, or she-goat, of a colour different from that of her mother: (O, * K, TA:) occurring in a trad. (O, TA.) -A2- See also قَالَبٌ, in three places.

أَقْلَبُ
أَقْلَبُ ذ as an epithet applied to a man: and قَلْبَآءُ as an epithet applied to a lip (شَفَةٌ): see 1, near the end.

اـِقلابية
اـِقلابية ذ [app. اـِقْلابِيَّةٌ] A sort of wind, from which sailors on the sea suffer injury, and fear for their vessels. (TA.)

تَقَلُّبَاتٌ
[ تَقَلُّبَاتٌ ذ (assumed tropical:) Vicissitudes of fortune or of time.]

مِقْلَبٌ
مِقْلَبٌ ذ The iron implement with which the earth is turned over for sowing. (S, O, K.)

مُقَلِّبُ القُلُوبِ
مُقَلِّبُ القُلُوبِ ذ (assumed tropical:) [The Turner of hearts: an epithet applied to God]. (TA in art. حرك, from a trad.)

مَقْلُوبٌ
مَقْلُوبٌ ذ pass. part. n. of قَلَبَ الشَّىْءَ. (A, O.) You say حَجَرٌ مَقْلُوبٌ [generally meaning A stone turned upside-down]. (A.) And سَرِيرٌ مَقْلُوبٌ i. e. [A couch-frame] of which the legs are turned upwards. (Mgh.) And كَلَامٌ مَقْلُوبٌ [A sentence, or the like, altered, or changed, in the order of its words, by inversion, or by any transposition]. (A.) And in like manner مقلوب is applied to a word: see 1, former half. -A2- Also a man attacked by a disease of the heart. (A.) And A camel attacked by the disease termed قُلَاب [q. v.]: (S, O, K:) fem. with ة. (S.)

المَقْلُوبَةُ
المَقْلُوبَةُ ذ [A subst., rendered such by the affix ة,] The ear. (O, K.)

مُتَقَلَّبٌ
مُتَقَلَّبٌ ذ i. q. مُتَصَرَّفٌ (assumed tropical:) [Place, or room, or scope, for free action, &c.: see سرب: and see an ex. voce سَبَحَ]. (Jel. in xlvii. 21.) ― -b2- See also the following paragraph, in two places.

مُنْقَلَبٌ
مُنْقَلَبٌ ذ An inf. n. of 7 [q. v.]. (S, O, K, TA.) ― -b2- And also a n. of place from the same [for which Freytag seems to have found in a copy of the S مُقَلَّبٌ, a mistranscription], (S, O, K, TA,) like مُنْصَرَفٌ. (TA.) [As a n. of place it signifies A place in which a thing, or person, is, or becomes, altered, or changed, from its, or his, mode, or manner, of being: and hence, a place in which a thing becomes inverted, or turned upside-down, &c. ― -b3- Hence, also, (assumed tropical:) The final place to which one is translated, or removed, by death; and so ↓ مُتَقَلَّبٌ.] One says, كُلُّ أَحَد يَصِيرُ اـِلَى مُنْقَلَبِهِ and ↓ مُتَقَلَّبِهِ (tropical:) [Every one reaches, or will reach, his final place to which he is to be translated, or removed]. (A.) ― -b4- [And A place to which one returns from a journey &c.]

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَلَبَ
قَلَبَ I ( n. ac. قَلْب 1 ),
a.  Turned; turned over; turned upside-down, inverted; transposed; changed, altered; varied, transformed, metamorphosed, metamorphized.

b.  [ acc. &  'An ], Turned from.

c.  Dismissed, sent away.

d.  Called away, took to himself; translated ( God ).

e.  Rolled ( his eyes ).

f.  Examined; inspected, scrutinized.

g.  Considered, pondered ( in his mind ).

h.  I ,  U ( n. ac. قَلْب 1 ), Hit, injured, affected the heart of.

i.  Took out the pith of ( palm-tree ).

j.  Became red ( date ).

k.  [ pass. ], Had heartdisease.

قَلِبَ
قَلِبَ A ( n. ac. قَلَب 4 ),
a.  Was turned up ( lip ); had turned up lips.

قَلَّبَ
قَلَّبَ II ,
a.  see I (a) .

b.  Handled, manipulated.

c.  Managed, transacted ( business ).

d.  [ acc. &  Fī ], Employed, empowered to act in   ( matter ).

e.  [ acc. amp;  Fī ], Turned over, revolved ( his thoughts about ).

f.  see I (f) .

أَقْلَبَ
أَقْلَبَ IV ,
a.  see I (d) .

b.  Made to return.

c.  [ acc. &  Bi ], Brought back, restored to.

d.  Was done on one side ( bread ); was dry, tough ( grape ).

e.  Had his camels attacked by heartdisease.

تَقَلَّبَ
تَقَلَّبَ V ,
a.  Was turned round, turned over, inverted; turned, shifted; changed, altered.

b.  Tossed about; was restless.

c.  Was fickle; was versatile.

d.  [ Fī ], Managed, directed, acted as he pleased in.

اِنْقَلَبَ
اِنْقَلَبَ VII ,
a.  Was inverted, turned over; was transposed; was changed, transformed.

b.  [ Ila ], Returned to; turned, veered, shifted towards.

c.  Was restless, uneasy; was disturbed, agitated.

d.  [ 'An ], Turned, withdrew, receded from.

قَلْب
قَلْب 1 , ( pl. قُلُوْب 27 ),
a.  Heart: viscra, stomach; mind, soul; intellect, intelligence; secret thought; interior, inside; centre, middle, midst; core, kernel; marrow; pith; essence, best, choice of.

b.  Turn; change, alteration; vicissitude.

c.  Inversion, transposition; permutation.

d.  Transformation, metamorphosis.

e.  Reverse; inverse.

f.  Main body ( of an army ).

g.  Genuine; pure; of good lineage.

قَلْبَة
قَلْبَة 1t ,
a.  see 1 (b) , ( g ).

قَلْبِيّ
قَلْبِيّ 1yi ,
a.  Hearty, cordial.

b.  Internal, inward; inner, inside, interior; innermost, inmost; intimate.

قِلْب
قِلْب 2 ,
a.  see 3 (a) .

قُلْب
قُلْب 3 ,
a.  Pith, heart ( of a palmtree ).

b.  Bracelet.

c.  Whitish serpent.

d.  see 1 (g) .

e.  [ coll. ],  see 1 (b) , ( c ), ( d ), ( e ).

قُلْبَة
قُلْبَة 3t ,
a.  Redness.

b.  see 3 (a) .

قَلَبَة
قَلَبَة 4t ,
a.  Disease, unsoundness.

b.  Fatigue; pain.

قُلَّب
قُلَّب 11 ,
a.  Versatile; cunning, subtle; ingenious; shifty, fickle, inconstant, changeable, variable.

قُلَّبِيّ
قُلَّبِيّ 11yi ,
a.  see 11 .

أَقْلَبُ
أَقْلَبُ 14 ,
a.  Turned up ( lip ).

مِقْلَب
مِقْلَب 20 , ( pl. مَقَاْلِبُ 44 ),
a.  Hoe; seed-drill.

b.  [ coll. ], Hammer ( of a gun ).

قَاْلِب
قَاْلِب 21 ,
a.  Turning &c.

b.  Red, unripe dates.

c.  see قَالَب

قَلَاْب
قَلَاْب 22 ,
a.  Quibbler.

قِلَاْب
قِلَاْب 23 ,
a.  see 30 .

قُلَاْب
قُلَاْب 24 ,
a.  Heart-disease.

قَلِيْب
قَلِيْب 25 , ( pl. قُلْب 3 ,  قُلُب 10 ,  أَقْلِبَة 15t ),
a.  Well.

b.  Earth freshly turned over.

قَلُوْب
قَلُوْب 26 ,
a.  see 11 &  30 .

قِلِّيْب
قِلِّيْب 30 ,
a.  Wolf.

b.  Lion.

قَلُّوْب
قَلُّوْب 31 ,
a.  see 30 .

قَلڤبَ
N. P. قَلڤبَ I ,
a.  Turned over; inverted; upside-down, topsy-turvy; reversed; transposed.

b.  Suffering from heart disease.

تَقَلَّبَ
N. Ag. تَقَلَّبَ V ,
a.  Changeable, versatile.

تَقَلَّبَ
N. P. تَقَلَّبَ V ,
a.  Free scope; liberty of action.

b.  see N. P. اِنْقَلَبَ VII .

تَقَلَّبَ
N. Ac. تَقَلَّبَ V ,
a.  Inversion; transposition; alteration; variation.

b.  Versatility; changeableness;   variableness; fickleness, shiftiness, inconstancy.

اِنْقَلَبَ
N. P. اِنْقَلَبَ VII ,
a.  Place of return; destination; the hereafter.

اِنْقَلَبَ
N. Ac. اِنْقَلَبَ VII ,
a.  see N. Ac. V (a) .

b.  Revolution.

تَقَلُّبَات
تَقَلُّبَات
a.  Changes, vicissitudes.

قُلَيْب
قُلَيْب
a.  Little heart.

b.  Amulet, bead.

قَالَب
قَالَب ( pl. قَوَاْلِبُ 41 ,  قَوَاْلِيْبُ 66 ),  P. ,
a.  Model, form; last ( of a boot ).

b.  Mould, cast.

c.  Girder ( of an arch ).

d.  Clog, sandal.

قِلَّاب
قِلَّاب ,  قِلَّوْب
a.  see 30 .

المَقْلُوْبَة
المَقْلُوْبَة
a.  The ear.

بَالمَقْلُوْب
بَالمَقْلُوْب
a.  [ coll. ], The reverse way; inside-out; hind part before; contrariwise.

قَلْبُ الْأَسَد
قَلْبُ الْأَسَد
a.  Cor Leonis.

قَلْبُ الْعَقْرَب
قَلْبُ الْعَقْرَب
a.  The star a in Scorpio.

حُوَّل قَُّب
Huw~al quL~ab ,
a.  حُوَّلِيّ قُلَّبِيّ see 11 .

مُقَلِّبُ القُلُوْبِ
مُقَلِّبُ القُلُوْبِ
a.  The Turner of hearts: God.

اِنْقِلَاب الشَّمْس
اِنْقِلَاب الشَّمْس
a.  Solstice.

قَالَب سُكَّر
قَالَب سُكَّر
a.  [ coll. ], Sugar-loaf.

مِن صَمِيْم قَلْبِهِ
مِن صَمِيْم قَلْبِهِ
a.  From the bottom of his heart: heartily.

##### Türkçe

**قَلَبَ**
**قَلَبَ** I (mastar: **قَلْب** 1),
a. Döndürdü; ters çevirdi; başaşağı çevirdi, tersine çevirdi; yer değiştirdi; değiştirdi, dönüştürdü; çeşitlendirdi, dönüştürdü, başkalaştırdı.

b. [mef‘ûl & **'An**], -den çevirdi.

c. Azletti, gönderdi.

d. Çağırıp aldı; (Tanrı) nakletti.

e. (Gözlerini) yuvarladı.

f. İnceledi; teftiş etti, didik didik etti.

g. (Zihninde) düşündü, tefekkür etti.

h. I, U (mastar: **قَلْب** 1), -in kalbine vurdu, yaraladı, etkiledi.

i. (Hurma ağacının) özünü çıkardı.

j. (Hurma) kızardı.

k. [edilgen], kalp hastalığına tutuldu.

**قَلِبَ**
**قَلِبَ** A (mastar: **قَلَب** 4),
a. (Dudak) yukarı dönmüş oldu; yukarı dönmüş dudaklara sahip oldu.

**قَلَّبَ**
**قَلَّبَ** II,
a. I (a)’ya bak.

b. Eline alıp çevirdi; evirip çevirdi.

c. (İşi) idare etti, yürüttü.

d. [mef‘ûl & **Fī**], (işte) kullanıldı, yetkili kılındı.

e. [mef‘ûl & **Fī**], (hakkında düşüncelerini) evirip çevirdi, döndürdü.

f. I (f)’ye bak.

**أَقْلَبَ**
**أَقْلَبَ** IV,
a. I (d)’ye bak.

b. Geri döndürdü.

c. [mef‘ûl & **Bi**], geri getirdi, iade etti.

d. (Ekmek) bir yüzü üzerinde pişirildi; (üzüm) kuru, sert oldu.

e. Develerine kalp hastalığı musallat oldu.

**تَقَلَّبَ**
**تَقَلَّبَ** V,
a. Döndürüldü, çevrildi, ters çevrildi; döndü, kaydı; değişti, değiştirildi.

b. Çırpındı; huzursuz oldu.

c. Kararsız oldu; çok yönlü oldu.

d. [**Fī**], (işte) idare etti, yönetti, dilediği gibi davrandı.

**اِنْقَلَبَ**
**اِنْقَلَبَ** VII,
a. Ters çevrildi, altüst oldu; yer değiştirdi; değişti, dönüştü.

b. [**Ila**], -e döndü; -e doğru döndü, yöneldi, kaydı.

c. Huzursuz, tedirgin oldu; sarsıldı, çalkalandı.

d. [**'An**], -den döndü, geri çekildi, uzaklaştı.

**قَلْب**
**قَلْب** 1, (çoğulu: **قُلُوْب** 27),
a. Kalp: iç organlar, mide; zihin, ruh; akıl, zekâ; gizli düşünce; iç, iç taraf; merkez, orta, ortası; öz, çekirdek; ilik; öz; öz, en iyi, seçkin olan.

b. Dönüş; değişme, değişiklik; halden hale geçiş.

c. Ters çevirme, yer değiştirme; permütasyon.

d. Dönüşüm, başkalaşım.

e. Tersi; ters.

f. (Ordunun) ana gövdesi.

g. Hakiki; saf; soyu iyi.

**قَلْبَة**
**قَلْبَة** 1t,
a. 1 (b), (g)’ye bak.

**قَلْبِيّ**
**قَلْبِيّ** 1yi,
a. Yürekten, içten.

b. İçsel, içe ait; iç, iç taraf, iç kısım; en iç, en derin; mahrem.

**قِلْب**
**قِلْب** 2,
a. 3 (a)’ya bak.

**قُلْب**
**قُلْب** 3,
a. Öz, kalp (hurma ağacının).

b. Bilezik.

c. Beyazımsı yılan.

d. 1 (g)’ye bak.

e. [topluluk ismi], 1 (b), (c), (d), (e)’ye bak.

**قُلْبَة**
**قُلْبَة** 3t,
a. Kızıllık.

b. 3 (a)’ya bak.

**قَلَبَة**
**قَلَبَة** 4t,
a. Hastalık, bozukluk.

b. Yorgunluk; ağrı.

**قُلَّب**
**قُلَّب** 11,
a. Çok yönlü; kurnaz, ince; zeki; kaypak, kararsız, tutarsız, değişken, değişir.

**قُلَّبِيّ**
**قُلَّبِيّ** 11yi,
a. 11’e bak.

**أَقْلَبُ**
**أَقْلَبُ** 14,
a. Yukarı dönmüş (dudak).

**مِقْلَب**
**مِقْلَب** 20, (çoğulu: **مَقَاْلِبُ** 44),
a. Çapa; tohum ekme aleti.

b. [topluluk ismi], (tüfeğin) çekici.

**قَاْلِب**
**قَاْلِب** 21,
a. Döndürme vb.

b. Kırmızı, ham hurmalar.

c. **قَالَب**’a bak.

**قَلَاْب**
**قَلَاْب** 22,
a. Laf cambazı.

**قِلَاْب**
**قِلَاْب** 23,
a. 30’a bak.

**قُلَاْب**
**قُلَاْب** 24,
a. Kalp hastalığı.

**قَلِيْب**
**قَلِيْب** 25, (çoğulu: **قُلْب** 3, **قُلُب** 10, **أَقْلِبَة** 15t),
a. Kuyu.

b. Yeni sürülmüş toprak.

**قَلُوْب**
**قَلُوْب** 26,
a. 11 ve 30’a bak.

**قِلِّيْب**
**قِلِّيْب** 30,
a. Kurt.

b. Aslan.

**قَلُّوْب**
**قَلُّوْب** 31,
a. 30’a bak.

**قَلڤبَ**
Özel isim. **قَلڤبَ** I,
a. Ters çevirdi; altüst etti; başaşağı, tepetaklak; tersine çevrilmiş; yer değiştirilmiş.

b. Kalp hastalığından muzdarip.

**تَقَلَّبَ**
İsm-i fâil. **تَقَلَّبَ** V,
a. Değişken, çok yönlü.

**تَقَلَّبَ**
İsm-i mef‘ûl. **تَقَلَّبَ** V,
a. Serbest hareket alanı; hareket özgürlüğü.

b. İsm-i mef‘ûl **اِنْقَلَبَ** VII’ye bak.

**تَقَلَّبَ**
Mastar. **تَقَلَّبَ** V,
a. Ters çevirme; yer değiştirme; değişiklik; çeşitlenme.

b. Çok yönlülük; değişkenlik; değişirlik; kararsızlık, kaypaklık, tutarsızlık.

**اِنْقَلَبَ**
İsm-i mef‘ûl. **اِنْقَلَبَ** VII,
a. Dönüş yeri; varılacak yer; âhiret.

**اِنْقَلَبَ**
Mastar. **اِنْقَلَبَ** VII,
a. Mastar V (a)’ya bak.

b. Devrim.

**تَقَلُّبَات**
**تَقَلُّبَات**
a. Değişmeler, halden hale geçişler.

**قُلَيْب**
**قُلَيْب**
a. Küçük kalp.

b. Muska, boncuk.

**قَالَب**
**قَالَب** (çoğulu: **قَوَاْلِبُ** 41, **قَوَاْلِيْبُ** 66), Farsça,
a. Kalıp, biçim; (çizmenin) kalıbı.

b. Kalıp, döküm kalıbı.

c. (Kemerin) kiriş kirişi.

d. Takunya, sandal.

**قِلَّاب**
**قِلَّاب**, **قِلَّوْب**
a. 30’a bak.

**المَقْلُوْبَة**
**المَقْلُوْبَة**
a. Kulak.

**بَالمَقْلُوْب**
**بَالمَقْلُوْب**
a. [topluluk ismi], ters şekilde; içi dışına; arka taraf önde; tersine.

**قَلْبُ الْأَسَد**
**قَلْبُ الْأَسَد**
a. Aslanın Kalbi.

**قَلْبُ الْعَقْرَب**
**قَلْبُ الْعَقْرَب**
a. Akrep burcundaki a yıldızı.

**حُوَّل قَُّب**
Huw~al quL~ab,
a. **حُوَّلِيّ قُلَّبِيّ**: 11’e bak.

**مُقَلِّبُ القُلُوْبِ**
**مُقَلِّبُ القُلُوْبِ**
a. Kalpleri çeviren: Tanrı.

**اِنْقِلَاب الشَّمْس**
**اِنْقِلَاب الشَّمْس**
a. Gündönümü.

**قَالَب سُكَّر**
**قَالَب سُكَّر**
a. [topluluk ismi], kelle şeker.

**مِن صَمِيْم قَلْبِهِ**
**مِن صَمِيْم قَلْبِهِ**
a. Kalbinin dibinden: yürekten.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قلب
قَلََبَ - يَقْلِبُ، قُلِبَ - يُقْلَبُ - قَلْب - قُلُوْب - قَلَّبَ - يُقَلِّبُ - انْقَلَبَ - يَنْقَلِبُ - مُنْقَلَب - مُنْقَلِبٌ - مُنْقَلِبُوْن - تَقَلََّبَ - يَتَقَلََّبُ - تَقَلُّب - مُتَقَلَّب
قَلََبَ - يَقْلِبُ + كائن + شيئاً: يدوره حول محوره بزاوية 180 درجة: يديره حول نفسه نصف دورة: يحرك الشيء بحيث يصبح وجهه المقابل للناظر من الخلف، أو يمينه يساره، أو أعلاه أسفله، أي يعكس الجهة أو الوضع
قَلََبَ - يَقْلِبُ + كائن + شيئاً + إلى كائن: يغير اتجاهه ووضعه وحركته ليصير إلى جهة الكائن
قَلْب: اسم فعل " قَلََبَ - يَقْلِبُ ": وهو كذلك اسم عضو الجسم المعروف لضخ الدم، وهو كذلك اسم عضو النَّفس المسؤول عن الادراك، والذي يسكن في القلب الجسدي الذي في الصدر: ويبدو أنه سمي بذلك لأنه تتغير ضمنه وبشكل مستمر الأوضاع والاتجاهات، وهو كناية عن تغير محتواه المعلوماتي والادراكي بشكل مستمر
قُلُوْب: جمع " قَلْب "
قُلِبَ - يُقْلَبُ: مبني للمجهول من " قَلََبَ - يَقْلِبُ "
قَلَّبَ - يُقَلِّبُ: على وزن " فَعَّلَ " من " قَلََبَ - يَقْلِبُ ": يجعله " يَقْلِبُ " على وجه التكرار والشدة: يجعله يقلب بشكل متكرر ولعدد متنوع من الاتجاهات
انْقَلَبَ - يَنْقَلِبُ: على وزن " انفعل " من " قَلََبَ - يَقْلِبُ ": يتغير وضع أو اتجاه حركة الكائن، بفعل وإرادة ذاتية بحيث ينعكس الوضع أو الاتجاه 180 درجة، فيصبح الأيمن أيسر والأعلى أسفل ، والأمام خلف
مُنْقَلَب: اسم مفعول من " انْقَلَبَ - يَنْقَلِبُ ": وهو كذلك مصدر هيئة: الوضع الجديد الذي يستقر فيه أو عليه الكائن بعد تعرضه لفعل " انقلب "
مُنْقَلباً: حال من " مُنْقَلَب "
مُنْقَلِبٌ: اسم فاعل من " انْقَلَبَ - يَنْقَلِبُ "
مُنْقَلِبُوْن: جمع " مُنْقَلِب "
تَقَلََّبَ - يَتَقَلََّبُ: على وزن " تَفَعَّل " من " قَلََبَ - يَقْلِبُ ": يتغير وضعه واتجاهه بشكل متكرر وبدافع ذاتي: يَقْلِبُ نفسه بنفسه بشدة
تَقَلُّب: اسم فعل " تَقَلَّبَ - يَتَقَلَّبُ ": تغير الوضع والاتجاه بشكل متكرر بدافع ذاتي
مُتَقَلَّب: اسم مفعول بمعنى اسم مكان من " تَقَلَّبَ - يَتَقَلَّبُ ": مكان التقلب وعدم الاستقرار
﴿والله يعلم متقلبكم ومثواكم﴾: يعلم مكان تنقلكم وعدم استقراركم، ومكان مثواكم وإقامتكم الدائمة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " القلب بتغيير الوضعية أعلى أسفل أو أمام خلف أو يمين يسار
قَلََبَ - يَقْلِبُ، نَكََسَ - يَنْكُسُ، تَلَّ - يَتُلُّ (تَلَّ - يَتِلُّ)، صَرَعَ - يَصْرَعُ، كَبَّ - يَكُبُّ، تَعِسَ - يَتْعَسُ (تَعَسَ - يَتْعَسُ)

قَلَبَ : يَقْلِبُ
 	﴿يعذب من يشاء ويرحم من يشاء وإليه تقلبون (21)﴾ العنكبوت
قَلّب - يُقَلِّب
المرء بكامله  ﴿وتحسبهم أيقاظا وهم رقود ونقلبهم ذات اليمين وذات الشمال وكلبهم باسط ذراعيه بالوصيد لو اطلعت عليهم لوليت منهم فرارا ولملئت منهم رعبا(18)﴾ الكهف
الأفئدة والأبصار    	﴿وأقسموا بالله جهد أيمانهم لئن جاءتهم آية ليؤمنن بها قل إنما الآيات عند الله وما يشعركم أنها إذا جاءت لا يؤمنون(109)ونقلب أفئدتهم وأبصارهم كما لم يؤمنوا به أول مرة ونذرهم في طغيانهم يعمهون(110)﴾ الأنعام
الكفين	﴿وأحيط بثمره فأصبح يقلب كفيه على ما أنفق فيها وهي خاوية على عروشها ويقول ياليتني لم أشرك بربي أحدا(42)﴾ الكهف
الوجوه	﴿يوم تقلب وجوههم في النار يقولون ياليتنا أطعنا الله وأطعنا الرسول(66)﴾ الأحزاب
الليل والنهار	﴿يقلب الله الليل والنهار إن في ذلك لعبرة لأولي الأبصار(44)﴾ النور
 	﴿لَقَدْ ابْتَغَوْا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ كَارِهُونَ (48)﴾ التوبة
انْقَلَبَ - يَنْقَلِبُ
ينقلب إلى
ينقلب إلى جماعته﴿فانقلبوا بنعمة من الله وفضل لم يمسسهم سوء واتبعوا رضوان الله والله ذو فضل عظيم (174)﴾ آل عمران ﴿سيحلفون بالله لكم إذا انقلبتم إليهم لتعرضوا عنهم فأعرضوا عنهم إنهم رجس ومأواهم جهنم جزاء بما كانوا يكسبون(95)﴾ التوبة
ينقلب إلى أهله	﴿وإذا انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين (31)﴾ المطففين ﴿وينقلب إلى أهله مسرورا (9)﴾ الإنشقاق
ينقلب إلى أهله	﴿بل ظننتم أن لن ينقلب الرسول والمؤمنون إلى أهليهم أبدا وزين ذلك في قلوبكم وظننتم ظن السوء وكنتم قوما بورا(12)﴾ الفتح ﴿وقال لفتيانه اجعلوا بضاعتهم في رحالهم لعلهم يعرفونها إذا انقلبوا إلى أهلهملعلهم يرجعون(62)﴾ يوسف
ينقلب على
ينقلب على وجهه﴿ومن الناس من يعبد الله على حرف فإن أصابه خير اطمأن به وإن أصابته فتنة انقلب على وجهه خسر الدنيا والآخرة ذلك هو الخسران المبين(11)﴾ الحج
ينقلب على عقبيه	﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة ﴿وما محمد إلا رسول قد خلت من قبله الرسل أفإين مات أو قتل انقلبتم على أعقابكم ومن ينقلب على عقبيه فلن يضر الله شيئا وسيجزي الله الشاكرين(144)﴾ آل عمران
ينقلب خاسراً - خائباً - صاغراً ( ينقلب + حال)
ينقلب خاسراً﴿ياأيها الذين آمنوا إن تطيعوا الذين كفروا يردوكم على أعقابكم فتنقلبوا خاسرين (149)﴾ آل عمران ﴿ياقوم ادخلوا الأرض المقدسة التي كتب الله لكم ولا ترتدوا على أدباركم فتنقلبوا خاسرين (21)﴾ المائدة
ينقلب خائباً صاغراً	﴿ليقطع طرفا من الذين كفروا أو يكبتهم فينقلبوا خائبين(127)﴾ آل عمران ﴿فغلبوا هنالك وانقلبوا صاغرين (119)﴾ الأعراف
ينقلب خاسئاً	﴿ثم ارجع البصر كرتين ينقلب إليك البصر خاسئا وهو حسير (4)﴾ الملك
 	﴿إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وذكروا الله كثيرا وانتصروا من بعد ما ظلموا وسيعلم الذين ظلموا أي منقلبينقلبون (227)﴾ الشعراء ﴿وما أظن الساعة قائمة ولئن رددت إلى ربي لأجدن خيرا منها منقلبا (36)﴾ الكهف
مُنْقَلب - منقلبا
 ﴿وما أظن الساعة قائمة ولئن رددت إلى ربي لأجدن خيرا منها منقلبا (36)﴾ الكهف ﴿إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وذكروا الله كثيرا وانتصروا من بعد ما ظلموا وسيعلم الذين ظلموا أي منقلب ينقلبون (227)﴾ الشعراء
مُنْقَلِبٌ - منقلبون
ينقلب إلى ربه﴿قالوا لا ضير إنا إلى ربنا منقلبون (50)﴾ الشعراء ﴿قالوا إنا إلى ربنا منقلبون (125)﴾ الأعراف ﴿وإنا إلى ربنا لمنقلبون (14)﴾ الزخرف
تَقَلَّب - يتقلب
 	﴿رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة يخافون يوما تتقلب فيه القلوب والأبصار (37)﴾ النور
تَقَلُّب
 	﴿قد نرى تقلب وجهك في السماء فلنولينك قبلة ترضاها فول وجهك شطر المسجد الحرام وحيث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره وإن الذين أوتوا الكتاب ليعلمون أنه الحق من ربهم وما الله بغافل عما يعملون(144)﴾ البقرة ﴿أو يأخذهم في تقلبهم فما هم بمعجزين(46)﴾ النحل ﴿وتقلبك في الساجدين (219)﴾ الشعراء
 	﴿لا يغرنك تقلب الذين كفروا في البلاد (196)﴾ آل عمران ﴿ما يجادل في آيات الله إلا الذين كفروا فلا يغررك تقلبهم في البلاد (4)﴾ غافر
مُتَقَلَّب
 ﴿فاعلم أنه لا إله إلا الله واستغفر لذنبك وللمؤمنين والمؤمنات والله يعلم متقلبكم ومثواكم (19)﴾ محمد

تصنيف موضوعي
قلب - قلوب
مخطط البحث للفظ " قلب " :
1 - القلب  مكان الفقه والعقل بمعنى الوعي والإدراك والتفكير ولكل شخص مكان واحد لهذا الأمر فقط ،
والمتعة تؤثر على قرار التفكير
2 - القلب مكان القرار الإرادي وهو قرار شخصي لا يطلع عليه سوى الشخص ذاته
3 - القلب مكان الكسب بمعنى القرار السلوكي ومراقبة تنفيذ القرار السلوكي
4 - القلب مكان إدراك المشاعر والعواطف :
الوجل	الخوف	الرعب
الحسرة	الغيظ	الغل
الرأفة	الرحمة	الحمية
الفظاظة	الغلظة	حمية الجاهلية
 	الاطمئنان	السكينة
5 - القلب مكان الاعتقاد
الإيمان	الاطمئنان بالإيمان	الهدى
وجلت قلوبهم	تخشع قلوبهم	تلين جلودهم وقلوبهم
قلب سليم-قلب منيب	الطهارة	التقوى
زين	ربطنا	ألف
قلوبهم شتى	آثم قلبه	صغت قلوبكما
6 - مرض القلب الاعتقادي
1) عدم الثقة بوعد الله ونصره  -  عدم الثقة  بعدل الله
2) عدم اليقين بما أنزل الله - عدم الاتعاظ بما أنزل الله
3) يضمرون الضغينة للمؤمنين - الطمع بما ليس لهم
4) الزيغ في القلب
5) النفاق في القلب
6) الارتياب في القلب
7) قساوة القلب
عدم الخشوع لذكر الله
تحريف الكلم
عدم التضرع عند البلاء
الانقياد لتزيين الشيطان
8) قلوب غلف : مغلفة بمانع يمنع تحسسها للعظة
9) يطبع عل قلوب
التظاهر بالايمان
الجدل في آيات الله بدون علم وبتكبر وإصرار
حب الدنيا والتخلف عن الواجب بالتبرير
الانغماس في الذنوب والشهوات وعم الالتفات لنداء الواجب
عدم التراجع عن التكذيب السابق رغم ظهور البينات
عدم التراجع عن الأخطاء السابقة
10) الغفلة في القلب : لاهية قلوبهم
11)  القلب مكان عدم الاعتقاد بالله :  الكفر - الفسوق - العصيان
(1) مكان الإدراك : القلب
1- القلب هو مكان الفقه والعقل (الادراك والفهم والتفكير)
الادراك والعلم في القلب الذي في الصدر
القلب يدرك ويعقل  	﴿ولقد ذرأنا لجهنم كثيرا من الجن والإنس لهم قلوب لا يفقهون بها ولهم أعين لا يبصرون بها ولهم آذان لا يسمعون بها أولئك كالأنعام بل هم أضل أولئك هم الغافلون (179)﴾ الأعراف ﴿أفلم يسيروا في الأرض فتكون لهم قلوب يعقلون بها أو آذان يسمعون بهافإنها لا تعمى الأبصار ولكن تعمى القلوب التي في الصدور (46)﴾ الحج
العلم في القلب الذي في الصدر	﴿بل هو آيات بينات في صدور الذين أوتوا العلم وما يجحد بآياتنا إلا الظالمون (49)﴾ العنكبوت ﴿وحصل ما في الصدور (10)﴾ العاديات
القلب يتذكر	﴿إن في ذلك لذكرى لمن كان له قلب أو ألقى السمع وهو شهيد (37)﴾ ق
لأن الله شاء ذلك  	﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور (24)﴾ الشورى ﴿قل أرأيتم إن أخذ الله سمعكم وأبصاركم وختم على قلوبكم من إله غير الله يأتيكم به انظر كيف نصرف الآيات ثم هم يصدفون (46)﴾ الأنعام
والله يحول بين المرء وقلبه  	﴿يا أيها الذين آمنوا استجيبوا لله وللرسول إذا دعاكم لما يحييكم واعلموا أن الله يحول بين المرء وقلبه وأنه إليه تحشرون (24)﴾ الأنفال ﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور (24)﴾ الشورى
والهوى ( المتعة ) تضل الإدراك والعقل الصحيح  	﴿أفرأيت من اتخذ إلهه هواه وأضله الله على علم وختم على سمعه وقلبه وجعل على بصره غشاوة فمن يهديه من بعد الله أفلا تذكرون (23)﴾ الجاثية ﴿ختم الله على قلوبهم وعلى سمعهم وعلى أبصارهم غشاوة ولهم عذاب عظيم (7)﴾ البقرة
الأكنة على القلب ( المتعة والهوى) تمنع الفقه به  	﴿ومن أظلم ممن ذكر بآيات ربه فأعرض عنها ونسي ما قدمت يداه إنا جعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإن تدعهم إلى الهدى فلن يهتدوا إذا أبدا (57)﴾ الكهف ﴿ومنهم من يستمع إليك وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإن يروا كل آية لا يؤمنوا بها حتى إذا جاءوك يجادلونك يقول الذين كفروا إن هذا إلا أساطير الأولين (25)﴾ الأنعام ﴿وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإذا ذكرت ربك في القرآن وحده ولوا على أدبارهم نفور)﴾ الإسراء
 	﴿وقالوا قلوبنا في أكنة مما تدعونا إليه وفي آذاننا وقر ومن بيننا وبينك حجاب فاعمل إننا عاملون (5)﴾ فصلت
لكل إنسان مكان واحد فقط للعقل والإدراك  	﴿ما جعل الله لرجل من قلبين في جوفه وما جعل أزواجكم اللائي تظاهرون منهن أمهاتكم وما جعل أدعياءكم أبناءكم ذلكم قولكم بأفواهكم والله يقول الحق وهو يهدي السبيل (4)﴾ الأحزاب
2 - القلب مكان تقبل الإيحاء
 	﴿قل من كان عدوا لجبريل فإنه نزله على قلبك بإذن الله مصدقا لما بين يديه وهدى وبشرى للمؤمنين (97)﴾ البقرة ﴿وإنه لتنزيل رب العالمين(192)نزل به الروح الأمين(193) على قلبك لتكون من المنذرين (194)﴾ الشعراء
3 - القلب مكان القرار الإرادي
الإرادة في القلب الذي في الصدر والوسواس في الصدر( تردد الادراك والعلم والإرادة)
والإرادة في القلب الذي في الصدر	﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور (24)﴾ الشورى
والوسواس ( تردد الادراك والعلم والإرادة) في الصدر	﴿قل أعوذ برب الناس (1) ملك الناس (2) إله الناس (3) من شر الوسواس الخناس (4) الذي يوسوس في صدور الناس (5) من الجنة والناس (6)﴾ الناس ﴿ولقد خلقنا الإنسان ونعلم ما توسوس به نفسه ونحن أقرب إليه من حبل الوريد (16)﴾ ق
والقرار الإرادي خاص بالشخص نفسه لا يطلع عليه إلا هو، والله وحده الذي يطلع عليه  	﴿سيقول لك المخلفون من الأعراب شغلتنا أموالنا وأهلونا فاستغفر لنا يقولون بألسنتهم ما ليس في قلوبهم قل فمن يملك لكم من الله شيئا إن أراد بكم ضرا أو أراد بكم نفعا بل كان الله بما تعملون خبيرا (11)﴾ الفتح ﴿وليعلم الذين نافقوا وقيل لهم تعالوا قاتلوا في سبيل الله أو ادفعوا قالوا لو نعلم قتالا لاتبعناكم هم للكفر يومئذ أقرب منهم للإيمان يقولون بأفواههم ما ليس في قلوبهم والله أعلم بما يكتمون (167)﴾ آل عمران
 	﴿ومن الناس من يعجبك قوله في الحياة الدنيا ويشهد الله على ما في قلبه وهو ألد الخصام (204)﴾ البقرة ﴿كيف وإن يظهروا عليكم لا يرقبوا فيكم إلا ولا ذمة يرضونكم بأفواههم وتأبى قلوبهم وأكثرهم فاسقون (8)﴾ التوبة
والابتلاء من الله بالمحن لإقامة الحجة على الشخص على ما في قلبه من قرار  	﴿ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا ها هنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدور (154)﴾ آل عمران ﴿يحذر المنافقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما في قلوبهم قل استهزئوا إن الله مخرج ما تحذرون (64)﴾ التوبة
4 - الكسب في القلب  : القرار السلوكي ومراقبة التنفيذ (السلوك ذاته ):
تفاصيل القرار السلوكي  وتفاصيل تنفيذه موجودة في القلب	﴿لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما كسبت قلوبكم والله غفور حليم (225)﴾ البقرة ﴿ادعوهم لآبائهم هو أقسط عند الله فإن لم تعلموا آباءهم فإخوانكم في الدين ومواليكم وليس عليكم جناح فيما أخطأتم به ولكن ما تعمدت قلوبكم وكان الله غفورا رحيما (5)﴾ الأحزاب
ويعلمها الله	﴿ترجي من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء ومن ابتغيت ممن عزلت فلا جناح عليك ذلك أدنى أن تقر أعينهن ولا يحزن ويرضين بما آتيتهن كلهن والله يعلم ما في قلوبكم وكان الله عليما حليما (51)﴾ الأحزاب ﴿يا أيها النبي قل لمن في أيديكم من الأسرى إن يعلم الله في قلوبكم خيرا يؤتكم خيرا مما أخذ منكم ويغفر لكم والله غفور رحيم (70)﴾ الأنفال ﴿أولئك الذين يعلم الله ما في قلوبهم فأعرض عنهم وعظهم وقل لهم في أنفسهم قولا بليغا (63)﴾ النساء
5 - القلب مكان إدراك المشاعرfeelings والأمر بالعواطف ( الإنفعالات) Emotions
(1) الوجل - الخوف - الرعب
الوجل
	﴿إذ دخلوا عليه فقالوا سلاما قال إنا منكم وجلون(52)﴾ الحجر ﴿قالوا لا توجل إنا نبشرك بغلام عليم(53)﴾ الحجر
 	﴿والذين يؤتون ما آتوا وقلوبهم وجلة أنهم إلى ربهم راجعون(60)﴾ المؤمنون
 	﴿الذين إذا ذكر الله وجلت قلوبهم والصابرين على ما أصابهم والمقيم الصلاة ومما رزقناهم ينفقون(35)﴾ الحج ﴿إنما المؤمنون الذين إذا ذكر الله وجلت قلوبهم وإذا تليت عليهم آياته زادتهم إيمانا وعلى ربهم يتوكلون(2)﴾ الأنفال
الخوف
القلوب لدى الحناجر ( من الخوف )﴿وأنذرهم يوم الآزفة إذ القلوب لدى الحناجر كاظمين ما للظالمين من حميم ولا شفيع يطاع (18)﴾ غافر ﴿إذ جاءوكم من فوقكم ومن أسفل منكم وإذ زاغت الأبصار وبلغت القلوب الحناجر وتظنون بالله الظنونا (10)﴾ الأحزاب
الرعب
 ﴿سنلقي في قلوب الذين كفروا الرعب بما أشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا ومأواهم النار وبئس مثوى الظالمين (151)﴾ آل عمران ﴿إذ يوحي ربك إلى الملائكة أني معكم فثبتوا الذين آمنوا سألقي في قلوب الذين كفروا الرعب فاضربوا فوق الأعناق واضربوا منهم كل بنان (12)﴾ الآنفال
 	﴿وأنزل الذين ظاهروهم من أهل الكتاب من صياصيهم وقذف في قلوبهم الرعب فريقا تقتلون وتأسرون فريقا (26)﴾ الأحزاب ﴿هو الذي أخرج الذين كفروا من أهل الكتاب من ديارهم لأول الحشر ما ظننتم أن يخرجوا وظنوا أنهم مانعتهم حصونهم من الله فأتاهم الله من حيث لم يحتسبوا وقذف في قلوبهم الرعب يخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنين فاعتبروا يا أولي الأبصار (2)﴾ الحشر
(2) الحسرة - الغيظ - الغل
الحسرة
 	﴿يا أيها الذين آمنوا لا تكونوا كالذين كفروا وقالوا لإخوانهم إذا ضربوا في الأرض أو كانوا غزى لو كانوا عندنا ما ماتوا وما قتلوا ليجعل الله ذلك حسرة في قلوبهم والله يحيي ويميت والله بما تعملون بصير (156)﴾ آل عمران ﴿إن الذين كفروا ينفقون أموالهم ليصدوا عن سبيل الله فسينفقونها ثم تكون عليهم حسرة ثم يغلبون والذين كفروا إلى جهنم يحشرون(36)﴾ الأنفال
الغيظ
 ﴿قاتلوهم يعذبهم الله بأيديكم ويخزهم وينصركم عليهم ويشف صدور قوم مؤمنين(14) ويذهب غيظ قلوبهم ويتوب الله على من يشاء والله عليم حكيم (15)﴾ التوبة ﴿هاأنتم أولاء تحبونهم ولا يحبونكم وتؤمنون بالكتاب كله وإذا لقوكم قالوا آمنا وإذا خلوا عضوا عليكم الأنامل من الغيظ قل موتوا بغيظكم إن الله عليم بذات الصدور(119)﴾ آل عمران
الغل
 ﴿والذين جاءوا من بعدهم يقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا ربنا إنك رءوف رحيم (10)﴾ الحشر
 	﴿ونزعنا ما في صدورهم من غل تجري من تحتهم الأنهار وقالوا الحمد لله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله لقد جاءت رسل ربنا بالحق ونودوا أن تلكم الجنة أورثتموها بما كنتم تعملون(43)﴾ الأعراف ﴿ونزعنا ما في صدورهم من غل إخوانا على سرر متقابلين(47)﴾ الحجر
(3) الرأفة - الرحمة -  الحمية
الرأفة والرحمة والرهبانية في القلب﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون (27)﴾ الحديد
الغلظة والرحمة في القلب	﴿فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين (159)﴾ آل عمران
الحمية في القلب	﴿إذ جعل الذين كفروا في قلوبهم الحمية حمية الجاهلية فأنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وألزمهم كلمة التقوى وكانوا أحق بها وأهلها وكان الله بكل شيء عليما (26)﴾ الفتح
(4) الفظاظة - الغلظة - حمية الجاهلية
﴿فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين (159)﴾ آل عمران ﴿إذ جعل الذين كفروا في قلوبهم الحمية حمية الجاهلية فأنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وألزمهم كلمة التقوى وكانوا أحق بها وأهلها وكان الله بكل شيء عليما (26)﴾ الفتح
(5) الاطمئنان - السكينة
الإطمئنان﴿وما جعله الله إلا بشرى لكم ولتطمئن قلوبكم به وما النصر إلا من عند الله العزيز الحكيم (126)﴾ آل عمران ﴿وما جعله الله إلا بشرى ولتطمئن به قلوبكم وما النصر إلا من عند الله إن الله عزيز حكيم (10)﴾ الأنفال
السكينة في القلب	﴿هو الذي أنزل السكينة في قلوب المؤمنين ليزدادوا إيمانا مع إيمانهم ولله جنود السماوات والأرض وكان الله عليما حكيما (4)﴾ الفتح ﴿لقد رضي الله عن المؤمنين إذ يبايعونك تحت الشجرة فعلم ما في قلوبهم فأنزل السكينة عليهم وأثابهم فتحا قريبا (18)﴾ الفتح
6 - القلب مكان الاعتقاد
الإيمان - الاطمئنان بالإيمان - الهدى
الإيمان في القلب  ﴿يا أيها الرسول لا يحزنك الذين يسارعون في الكفر من الذين قالوا آمنا بأفواههم ولم تؤمن قلوبهم ومن الذين هادوا سماعون للكذب سماعون لقوم آخرين لم يأتوك يحرفون الكلم من بعد مواضعه يقولون إن أوتيتم هذا فخذوه وإن لم تؤتوه فاحذروا ومن يرد الله فتنته فلن تملك له من الله شيئا أولئك الذين لم يرد الله أن يطهر قلوبهم لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم (41)﴾ المائدة ﴿قالت الأعراب آمنا قل لم تؤمنوا ولكن قولوا أسلمنا ولما يدخل الإيمان في قلوبكم وإن تطيعوا الله ورسوله لا يلتكم من أعمالكم شيئا إن الله غفور رحيم (14)﴾ الحجرات
الاطمئنان بالإيمان  	﴿من كفر بالله من بعد إيمانه إلا من أكره وقلبه مطمئن بالإيمان ولكن من شرح بالكفر صدرا فعليهم غضب من الله ولهم عذاب عظيم (106)﴾ النحل ﴿واعلموا أن فيكم رسول الله لو يطيعكم في كثير من الأمر لعنتم ولكن الله حبب إليكم الإيمان وزينه في قلوبكم وكره إليكم الكفر والفسوق والعصيان أولئك هم الراشدون (7)﴾ الحجر
 	﴿وإذ قال إبراهيم رب أرني كيف تحي الموتى قال أولم تؤمن قال بلى ولكن ليطمئن قلبي قال فخذ أربعة من الطير فصرهن إليك ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا ثم ادعهن يأتينك سعيا واعلم أن الله عزيز حكيم (260)﴾ البقرة ﴿قالوا نريد أن نأكل منها وتطمئن قلوبنا ونعلم أن قد صدقتنا ونكون عليها من الشاهدين (113)﴾ المائدة
الإطمئنان - بالإيمان	﴿من كفر بالله من بعد إيمانه إلا من أكره وقلبه مطمئن بالإيمان ولكن من شرح بالكفر صدرا فعليهم غضب من الله ولهم عذاب عظيم (106)﴾ النحل ﴿الذين آمنوا وتطمئن قلوبهم بذكر الله ألا بذكر الله تطمئن القلوب (28)﴾ الرعد
الهدى	﴿لا تجد قوما يؤمنون بالله واليوم الآخر يوادون من حاد الله ورسوله ولو كانوا آباءهم أو أبناءهم أو إخوانهم أو عشيرتهم أولئك كتب في قلوبهم الإيمان وأيدهم بروح منه ويدخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها رضي الله عنهم ورضوا عنه أولئك حزب الله ألا إن حزب الله هم المفلحون (22)﴾ المجادلة ﴿ما أصاب من مصيبة إلا بإذن الله ومن يؤمن بالله يهد قلبه والله بكل شيء عليم (11)﴾ التغابن
الكفر والفسوق والعصيان  	﴿واعلموا أن فيكم رسول الله لو يطيعكم في كثير من الأمر لعنتم ولكن الله حبب إليكم الإيمان وزينه في قلوبكموكره إليكم الكفر والفسوق والعصيان أولئك هم الراشدون (7)﴾ الحجر
وجلت قلوبهم - تخشع قلوبهم - تلين جلودهم وقلوبهم
وجلت القلوب﴿إنما المؤمنون الذين إذا ذكر الله وجلت قلوبهم وإذا تليت عليهم آياته زادتهم إيمانا وعلى ربهم يتوكلون (2)﴾ الأنفال ﴿الذين إذا ذكر الله وجلت قلوبهم والصابرين على ما أصابهم والمقيمين الصلاة ومما رزقناهم ينفقون (35)﴾ الحج { والذين يؤتون ما آتوا وقلوبهم وجلة أنهم إلى ربهم راجعون (60) ؤ المؤمنون
تلين جلودهم وقلوبهم  	﴿الله نزل أحسن الحديث كتابا متشابها مثاني تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله ذلك هدى الله يهدي به من يشاء ومن يضلل الله فما له من هاد (23)﴾ الزمر ﴿فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين (159)﴾ آل عمران
تخشع قلوبهم  	﴿ألم يأن للذين آمنوا أن تخشع قلوبهم لذكر الله وما نزل من الحق ولا يكونوا كالذين أوتوا الكتاب من قبل فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم وكثير منهم فاسقون (16)﴾ الحديد
تخبت قلوبهم  	﴿وليعلم الذين أوتوا العلم أنه الحق من ربك فيؤمنوا به فتخبت له قلوبهم وإن الله لهادي الذين آمنوا إلى صراط مستقيم (54﴾ الحج
قلب سليم ، قلب منيب -الطهارة - صغت قلبكما - التقوى
قلب سليم   قلب منيب﴿إلا من أتى الله بقلب سليم (89)﴾ الشغراء ﴿إذ جاء ربه بقلب سليم (84)﴾ الصافات ﴿من خشي الرحمن بالغيب وجاء بقلب منيب (33)﴾ ق
الطهارة في القلب	﴿يا أيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم إلى طعام غير ناظرين إناه ولكن إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا ولا مستأنسين لحديث إن ذلكم كان يؤذي النبي فيستحيي منكم والله لا يستحيي من الحق وإذا سألتموهن متاعا فاسألوهن من وراء حجاب ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وما كان لكم أن تؤذوا رسول الله ولا أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدا إن ذلكم كان عند الله عظيما (53)﴾ الأحزاب ﴿يا أيها الرسول لا يحزنك الذين يسارعون في الكفر من الذين قالوا آمنا بأفواههم ولم تؤمن قلوبهم ومن الذين هادوا سماعون للكذب سماعون لقوم آخرين لم يأتوك يحرفون الكلم من بعد مواضعه يقولون إن أوتيتم هذا فخذوه وإن لم تؤتوه فاحذروا ومن يرد الله فتنته فلن تملك له من الله شيئا أولئك الذينلم يرد الله أن يطهر قلوبهم لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم (41)﴾ المائدة
صغت قلوبكما  	﴿إن تتوبا إلى الله فقد صغت قلوبكما وإن تظاهرا عليه فإن الله هو مولاه وجبريل وصالح المؤمنين والملائكة بعد ذلك ظهير (4)﴾ التحريم ﴿ولتصغى إليه أفئدة الذين لا يؤمنون بالآخرة وليرضوه وليقترفوا ما هم مقترفون(113)﴾ الأنعام
التقوى في القلب  	﴿ذلك ومن يعظم شعائر الله فإنها من تقوى القلوب (32)﴾ الحج ﴿إن الذين يغضون أصواتهم عند رسول الله أولئك الذين امتحن الله قلوبهم للتقوى لهم مغفرة وأجر عظيم (3)﴾ الحجرات
زين - ربط - ألف
زين في قلوبكم﴿بل ظننتم أن لن ينقلب الرسول والمؤمنون إلى أهليهم أبدا وزين ذلك في قلوبكم وظننتم ظن السوء وكنتم قوما بورا (12)﴾ الفتح ﴿واعلموا أن فيكم رسول الله لو يطيعكم في كثير من الأمر لعنتم ولكن الله حبب إليكم الإيمان وزينه في قلوبكم وكره إليكم الكفر والفسوق والعصيان أولئك هم الراشدون (7)﴾ الحجر
ربطنا على قلوبهم	﴿وربطنا على قلوبهم إذ قاموا فقالوا ربنا رب السماوات والأرض لن ندعو من دونه إلها لقد قلنا إذا شططا (14)﴾ الكهف
يربط عل قلوبهم	﴿إذ يغشيكم النعاس أمنة منه وينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به ويذهب عنكم رجز الشيطان وليربط على قلوبكم ويثبت به الأقدام (11)﴾ الأنفال ﴿وأصبح فؤاد أم موسى فارغا إن كادت لتبدي به لولا أن ربطنا على قلبهالتكون من المؤمنين (10)﴾ القصص
الإلفة بين القلوب      	﴿وألف بين قلوبهم لو أنفقت ما في الأرض جميعا ما ألفت بين قلوبهم ولكن الله ألف بينهم إنه عزيز حكيم (63)﴾ الأنفال ﴿واعتصموا بحبل الله جميعا ولا تفرقوا واذكروا نعمة الله عليكم إذ كنتم أعداء فألف بين قلوبكم فأصبحتم بنعمته إخوانا وكنتم على شفا حفرة من النار فأنقذكم منها كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تهتدون (103)﴾ آل عمران
 	﴿إنما الصدقات للفقراء والمساكين والعاملين عليها والمؤلفة قلوبهم وفي الرقاب والغارمين وفي سبيل الله وابن السبيل فريضة من الله والله عليم حكيم (60)﴾ التوبة
قلوبهم شتى - آثم قلبه
قلوبهم شتى﴿لا يقاتلونكم جميعا إلا في قرى محصنة أو من وراء جدر بأسهم بينهم شديد تحسبهم جميعا وقلوبهم شتى ذلك بأنهم قوم لا يعقلون (14)﴾ الحشر
آثم قلبه  	﴿وإن كنتم على سفر ولم تجدوا كاتبا فرهان مقبوضة فإن أمن بعضكم بعضا فليؤد الذي اؤتمن أمانته وليتق الله ربه ولا تكتموا الشهادة ومن يكتمها فإنه آثم قلبه والله بما تعملون عليم (283)﴾ البقرة
7 - مرض القلب الإعتقادي
1) عدم الثقة بوعد الله ونصره  -  عدم الثقة  بعدل الله
عدم الثقة بوعد الله ونصره﴿إذ يقول المنافقون والذين في قلوبهم مرض غر هؤلاء دينهم ومن يتوكل على الله فإن الله عزيز حكيم (49)﴾ الأنفال ﴿وإذ يقول المنافقون والذين في قلوبهم مرض ما وعدنا الله ورسوله إلا غرورا (12)﴾  الأحزاب
	﴿ويقول الذين آمنوا لولا نزلت سورة فإذا أنزلت سورة محكمة وذكر فيها القتال رأيت الذين في قلوبهم مرض ينظرون إليك نظر المغشي عليه من الموت فأولى لهم (20)﴾ محمد ﴿فترى الذين في قلوبهم مرض يسارعون فيهم يقولون نخشى أن تصيبنا دائرة فعسى الله أن يأتي بالفتح أو أمر من عنده فيصبحوا على ما أسروا في أنفسهم نادمين (52)﴾ المائدة
عدم الثقة بعدل الله	﴿أفي قلوبهم مرض أم ارتابوا أم يخافون أن يحيف الله عليهم ورسوله بل أولئك هم الظالمون (50)﴾ النور ﴿لئن لم ينته المنافقون والذين في قلوبهم مرض والمرجفون في المدينة لنغرينك بهم ثم لا يجاورونك فيها إلا قليلا (60)﴾ الأحزاب
2) عدم اليقين بما أنزل الله - عدم الاتعاظ بما أنزل الله
عدم اليقين بما أنزل الله  ﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة وما جعلنا عدتهم إلا فتنة للذين كفروا ليستيقن الذين أوتوا الكتاب ويزداد الذين آمنوا إيمانا ولا يرتاب الذين أوتوا الكتاب والمؤمنون وليقول الذين في قلوبهم مرض والكافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا كذلك يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء وما يعلم جنود ربك إلا هو وما هي إلا ذكرى للبشر (31)﴾ المدثر
عدم الاتعاظ بما أنزل الله	{ وما أرسلنا من قبلك من رسول ولا نبي إلا إذا تمنى ألقى الشيطان في أمنيته فينسخ الله ما يلقي الشيطان ثم يحكم الله آياته والله عليم حكيم (52) ليجعل ما يلقي الشيطان فتنة للذين في قلوبهم مرض والقاسية قلوبهم وإن الظالمين لفي شقاق بعيد (53) وليعلم الذين أوتوا العلم أنه الحق من ربك فيؤمنوا به فتخبت له قلوبهم وإن الله لهادي الذين آمنوا إلى صراط مستقيم (54) الحج ﴿وإذا ما أنزلت سورة فمنهم من يقول أيكم زادته هذه إيمانا فأما الذين آمنوا فزادتهم إيمانا وهم يستبشرون (124) وأما الذين في قلوبهم مرض فزادتهم رجسا إلى رجسهم وماتوا وهم كافرون (125)﴾ التوبة
3) يضمرون الضغينة للمؤمنين - الطمع بما ليس لهم
يضمرون الضغينة للمؤمنين﴿أم حسب الذين في قلوبهم مرض أن لن يخرج الله أضغانهم (29)﴾ مجمد ﴿ومن الناس من يقول آمنا بالله وباليوم الآخر وما هم بمؤمنين(8)يخادعون الله والذين آمنوا وما يخدعون إلا أنفسهم وما يشعرون(9) في قلوبهم مرض فزادهم الله مرضا ولهم عذاب أليم بما كانوا يكذبون (10)﴾ البقرة
الطمع بما ليس لهم  	﴿يا نساء النبي لستن كأحد من النساء إن اتقيتن فلا تخضعن بالقول فيطمع الذي في قلبه مرض وقلن قولا معروفا (32)﴾ الأحزاب
4) الزيغ في القلب
معرفة الحقيقة الظاهرة بوضوح ثم محاولة التهرب منها لهوى نفس﴿هو الذي أنزل عليك الكتاب منه آيات محكمات هن أم الكتاب وأخر متشابهات فأما الذين في قلوبهم زيغ فيتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنة وابتغاء تأويله وما يعلم تأويله إلا الله والراسخون في العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا وما يذكر إلا أولو الألباب (7)﴾ آل عمران ﴿لقد تاب الله على النبي والمهاجرين والأنصار الذين اتبعوه في ساعة العسرة من بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم ثم تاب عليهم إنه بهم رءوف رحيم (117)﴾ التوبة
 	﴿وإذ قال موسى لقومه يا قوم لم تؤذونني وقد تعلمون أني رسول الله إليكم فلما زاغوا أزاغ الله قلوبهم والله لا يهدي القوم الفاسقين (5)﴾ الصف ﴿ربنا لا تزغ قلوبنا بعد إذ هديتنا وهب لنا من لدنك رحمة إنك أنت الوهاب (8)﴾ آل عمران
5) النفاق في القلب
 ﴿فأعقبهم نفاقا في قلوبهم إلى يوم يلقونه بما أخلفوا الله ما وعدوه وبما كانوا يكذبون (77)﴾ التوبة
6) الارتياب في القلب
 ﴿إنما يستأذنك الذين لا يؤمنون بالله واليوم الآخر وارتابت قلوبهم فهم في ريبهم يترددون (45)﴾ التوبة ﴿لا يزال بنيانهم الذي بنوا ريبة في قلوبهم إلا أن تقطع قلوبهم والله عليم حكيم (110)﴾ التوبة ﴿أفي قلوبهم مرض أم ارتابوا أم يخافون أن يحيف الله عليهم ورسوله بل أولئك هم الظالمون (50)﴾ النور ﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة وما جعلنا عدتهم إلا فتنة للذين كفرواليستيقن الذين أوتوا الكتاب ويزداد الذين آمنوا إيمانا ولا يرتاب الذين أوتوا الكتاب والمؤمنون وليقول الذين في قلوبهم مرض والكافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا كذلك يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء وما يعلم جنود ربك إلا هو وما هي إلا ذكرى للبشر (31)﴾ المدثر
7) قساوة القلب
علامات قساوة القلب :
تحريف الكلم عن مواضعه﴿ثم قست قلوبكم من بعد ذلك فهي كالحجارة أو أشد قسوة وإن من الحجارة لما يتفجر منه الأنهار وإن منها لما يشقق فيخرج منه الماء وإن منها لما يهبط من خشية الله وما الله بغافل عما تعملون (74) أفتطمعون أن يؤمنوا لكم وقد كان فريق منهم يسمعون كلام الله ثم يحرفونه من بعد ما عقلوه وهم يعلمون (75)﴾ البقرة ﴿فبما نقضهم ميثاقهم لعناهم وجعلنا قلوبهم قاسية يحرفون الكلم عن مواضعه ونسوا حظا مما ذكروا به ولا تزال تطلع على خائنة منهم إلا قليلا منهم فاعف عنهم واصفح إن الله يحب المحسنين (13)﴾ المائدة
عدم الخشوع لذكر الله	﴿ألم يأن للذين آمنوا أن تخشع قلوبهم لذكر الله وما نزل من الحق ولا يكونوا كالذين أوتوا الكتاب من قبل فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم وكثير منهم فاسقون (16)﴾ الحديد ﴿أفمن شرح الله صدره للإسلام فهو على نور من ربه فويل للقاسية قلوبهم من ذكر الله أولئك في ضلال مبين (22)﴾ الزمر
عدم التضرع عند البلاء	﴿فلولا إذ جاءهم بأسنا تضرعوا ولكن قست قلوبهم وزين لهم الشيطان ما كانوا يعملون (43)﴾ الأنعام
والانقياد لتزيين الشيطان	﴿ليجعل ما يلقي الشيطان فتنة للذين في قلوبهم مرض والقاسية قلوبهم وإن الظالمين لفي شقاق بعيد (53)﴾ الحج
8) قلوب غلف :
مغلفة بمانع يمنع تحسسها للعظة والاعتبار﴿وقالوا قلوبنا غلف بل لعنهم الله بكفرهم فقليلا ما يؤمنون (88)﴾ البقرة ﴿فبما نقضهم ميثاقهم وكفرهم بآيات الله وقتلهم الأنبياء بغير حق وقولهم قلوبنا غلف بل طبع الله عليها بكفرهم فلا يؤمنون إلا قليلا (155)﴾ النساء
9) يطبع عل قلوب
علامات الطبع
التظاهر بالإيمان  ﴿إذا جاءك المنافقون قالوا نشهد إنك لرسول الله والله يعلم إنك لرسوله والله يشهد إن المنافقين لكاذبون (1) اتخذوا أيمانهم جنة فصدوا عن سبيل الله إنهم ساء ما كانوا يعملون (2) ذلك بأنهم آمنوا ثم كفروا فطبع على قلوبهم فهم لا يفقهون (3)﴾ المنافقون
حب الدنيا والتخلف عن الواجب بالتبرير  	﴿رضوا بأن يكونوا مع الخوالف وطبع على قلوبهم فهم لا يفقهون (87)﴾ التوبة ﴿إنما السبيل على الذين يستأذنونك وهم أغنياء رضوا بأن يكونوا معالخوالف وطبع الله على قلوبهم فهم لا يعلمون (93)﴾ التوبة
الغوص بالدنوب والشهوات وعدم السمع لنداء الواجب  	﴿ذلك بأنهم استحبوا الحياة الدنيا على الآخرة وأن الله لا يهدي القوم الكافرين (107) أولئك الذين طبع الله على قلوبهم وسمعهم وأبصارهم وأولئك هم الغافلون (108)﴾ النحل ﴿أولم يهد للذين يرثون الأرض من بعد أهلها أن لو نشاء أصبناهم بذنوبهمونطبع على قلوبهم فهم لا يسمعون (100)﴾ الأعراف ﴿ومنهم من يستمع إليك حتى إذا خرجوا من عندك قالوا للذين أوتوا العلم ماذا قال آنفا أولئك الذين طبع الله على قلوبهم واتبعوا أهواءهم (16)﴾ محمد
عدم التراجع عن التكذيب السابق رغم ظهور البينات	﴿ثم بعثنا من بعده رسلا إلى قومهم فجاءوهم بالبينات فما كانوا ليؤمنوا بما كذبوا به من قبل كذلك نطبع على قلوب المعتدين (74)﴾ التوبة ﴿تلك القرى نقص عليك من أنبائها ولقد جاءتهم رسلهم بالبينات فما كانوا ليؤمنوا بما كذبوا من قبل كذلك يطبع الله على قلوب الكافرين (101)﴾ الأعراف
عدم التراجع عن الأخطاء السابقة	﴿فبما نقضهم ميثاقهم وكفرهم بآيات الله وقتلهم الأنبياء بغير حق وقولهم قلوبنا غلف بل طبع الله عليها بكفرهم فلا يؤمنون إلا قليلا (155)﴾ النساء
الجدل في آيات الله بدون علم  بإصرار وتكبر	﴿الذين يجادلون في آيات الله بغير سلطان أتاهم كبر مقتا عند الله وعند الذين آمنوا كذلك يطبع الله على كل قلب متكبر جبار (35)﴾ غافر ﴿ولقد ضربنا للناس في هذا القرآن من كل مثل ولئن جئتهم بآية ليقولن الذين كفروا إن أنتم إلا مبطلون (58) كذلك يطبع الله على قلوب الذين لا يعلمون(59)﴾ الروم
10) الغفلة في القلب
الغفلة في القلب﴿واصبر نفسك مع الذين يدعون ربهم بالغداة والعشي يريدون وجهه ولا تعد عيناك عنهم تريد زينة الحياة الدنيا ولا تطع من أغفلنا قلبه عن ذكرنا واتبع هواه وكان أمره فرطا (28)﴾ الكهف
لاهية قلوبهم	﴿لاهية قلوبهم وأسروا النجوى الذين ظلموا هل هذا إلا بشر مثلكم أفتأتون السحر وأنتم تبصرون (3)﴾ الأنبياء
11)  القلب مكان عدم الاعتقاد بالله :  الكفر - الفسوق - العصيان
الكفر الفسوق العصيان  ﴿واعلموا أن فيكم رسول الله لو يطيعكم في كثير من الأمر لعنتم ولكن الله حبب إليكم الإيمان وزينه في قلوبكم وكره إليكم الكفر والفسوق والعصيان أولئك هم الراشدون (7)﴾ الحجرات
الإنكار بتكبر  	﴿إلهكم إله واحد فالذين لا يؤمنون بالآخرة قلوبهم منكرة وهم مستكبرون (22)﴾ النحل
الإنكار بعدم اهتمام  	﴿بل قلوبهم في غمرة من هذا ولهم أعمال من دون ذلك هم لها عاملون (63)﴾ المؤمنون
الإنكار باشمئزاز واحتقار	﴿وإذا ذكر الله وحده اشمأزت قلوب الذين لا يؤمنون بالآخرة وإذا ذكر الذين من دونه إذا هم يستبشرون (45)﴾ الزمر
الإنكار بسبب اقتناع طفولي  	﴿وإذ أخذنا ميثاقكم ورفعنا فوقكم الطور خذوا ما آتيناكم بقوة واسمعوا قالوا سمعنا وعصينا وأشربوا في قلوبهم العجل بكفرهم قل بئسما يأمركم به إيمانكم إن كنتم مؤمنين (93)﴾ البقرة
الإنكار بتقليد أعمى  	﴿وقال الذين لا يعلمون لولا يكلمنا الله أو تأتينا آية كذلك قال الذين من قبلهم مثل قولهم تشابهت قلوبهم قد بينا الآيات لقوم يوقنون (118)﴾ البقرة
الإنكار بغباء  	﴿وإذا ما أنزلت سورة نظر بعضهم إلى بعض هل يراكم من أحد ثم انصرفوا صرف الله قلوبهم بأنهم قوم لا يفقهون (127)﴾ التوبة
الإنكار بسبب الخوف على السلطة والمال  	﴿وقال موسى ربنا إنك آتيت فرعون وملأه زينة وأموالا في الحياة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك ربنا اطمس على أموالهم واشدد على قلوبهم فلا يؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم (88)﴾ يونس
الإنكار باستهزاء إجرامي	﴿وما يأتيهم من رسول إلا كانوا به يستهزئون(11)كذلك نسلكه في قلوب المجرمين(12)لا يؤمنون به وقد خلت سنة الأولين(13)ولو فتحنا عليهم بابا من السماء فظلوا فيه يعرجون(14)لقالوا إنما سكرت أبصارنا بل نحن قوم مسحورون(15)﴾ الحجر ولو نزلناه على بعض الأعجمين(198)فقرأه عليهم ما كانوا به مؤمنين(199)كذلك سلكناه في قلوب المجرمين(200)لا يؤمنون به حتى يروا العذاب الأليم(201)فيأتيهم بغتة وهم لا يشعرون(202)} الشعراء
الاستهزاء بالرسل      	﴿وما يأتيهم من رسول إلا كانوا به يستهزءون (11) كذلك نسلكه في قلوب المجرمين (12)﴾ الحجر ﴿أولم يكن لهم آية أن يعلمه علماء بني إسرائيل (197) ولو نزلناه على بعض الأعجمين (198) فقرأه عليهم ما كانوا به مؤمنين (199) كذلك سلكناه في قلوب المجرمين (200)﴾ الشعراء
عدم الارتكاس والاستجابة	﴿أفلا يتدبرون القرآن أم على قلوب أقفالها (24)﴾ محمد إذا تتلى عليه آياتنا قال أساطير الأولين (13) كلا بل ران على قلوبهم ما كانوا يكسبون (14) } المطففين
القلوب يوم القيامة
 ﴿رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة يخافون يوما تتقلب فيه القلوب والأبصار (37)﴾ النور ﴿وأقسموا بالله جهد أيمانهم لئن جاءتهم آية ليؤمنن بها قل إنما الآيات عند الله وما يشعركم أنها إذا جاءت لا يؤمنون(109) ونقلب أفئدتهم وأبصارهم كما لم يؤمنوا به أول مرة ونذرهم في طغيانهم يعمهون(110)﴾ الأنعام
 	﴿قلوب يومئذ واجفة (8) أبصارها خاشعة (9) يقولون أئنا لمردودون في الحافرة (10)﴾ النازعات
 	﴿ولا تنفع الشفاعة عنده إلا لمن أذن له حتى إذا فزع عن قلوبهم قالوا ماذا قال ربكم قالوا الحق وهو العلي الكبير (23)﴾ سبأ
مختار الصحاح
● [قلب] ق ل ب: القَلْبُ الفؤاد وقد يعبر به عن العقل قال الفراء في قوله تعالى ﴿لمن كان له قلب﴾ أي عقل و المُنْقَلَبُ يكون مكانا ومصدرا كالمنصرف و قَلَبَ القوم صرفهم وبابه ضرب وقلبت النخلة نزعت قلبها و ِقُلْبُ النخلة بفتح القاف وضمها وكسرها لبها و القَلْبُ من السوار ما كان قلبا واحدا قلت وقال الأزهري ما كان قلدا واحدا يعني ما كان مفتولا من طاق واحد لا من طاقين وفلان حول قُلَّبٌ بوزن سكر فيهما أي محتال بصير بتقليب الأمور و القالَبُ بالفتح قالب الخف وغيره و القَلِيبُ البئر قبل أن تطوى قلت يعني قبل أن تبنى بالحجارة ونحوها يذكر ويؤنث وقال أبو عبيدة هي البئر العادية القديمة
الراغب
قلب
- قلب الشيء: تصريفه وصرفه عن وجه إلى وجه، كقلب الثوب، وقلب الإنسان، أي: صرفه عن طريقته. قال تعالى: }وإليه تقلبون﴿[العنكبوت/21]. والانقلاب: الانصراف، قال:﴾انقلبتم على أعقابكم ومن ينقلب على عقبيه﴿[آل عمران/144]، وقال:﴾إنا إلى ربنا منقلبون﴿[الأعراف/125]، وقال:﴾أي منقلب ينقلبون﴿[الشعراء/227]، وقال:﴾وإذ انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين﴿[المطففين/31]. وقلب الإنسان قيل: سمي به لكثرة تقلبه، ويعبر بالقلب عن المعاني التي تختص به من الروح والعلم والشجاعة وغير ذلك، وقوله:﴾وبلغت القلوب الحناجر﴿[الأحزاب/10] أي: الأرواح. وقال:﴾إن في ذلك لذكرى لمن كان له قلب﴿[ق/37] أي: علم وفهم، وكذلك:﴾وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه﴿[الأنعام/25]، وقوله:﴾وطبع على قلوبهم فهم لا يفقهون﴿[التوبة/87]، وقوله:﴾ولتطمئن به قلوبكم﴿[الأنفال/10] أي: تثبت به شجاعتكم ويزول خوفكم، وعلى عكسه:﴾وقذف في قلوبهم الرعب﴿[الحشر/ 2]، وقوله:﴾ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن﴿[الأحزاب/53] أي: أجلب للعفة، وقوله:﴾هو الذي أنزل السكينة في قلوب المؤمنين﴿[الفتح/4]، وقوله:﴾وقلوبهم شتى﴿[الحشر/14] أي: متفرقة، وقوله:﴾ولكن تعمى القلوب التي في الصدور﴿[الحج/46] قيل: العقل، وقيل: الروح. فأما العقل فلا يصح عليه ذلك، قال: ومجازه مجاز قوله:﴾تجري من تحتها الأنهار﴿[البقرة/25]. والأنهار لا تجري وإنما تجري المياه التي فيها. وتقليب الشيء: تغييره من حال إلى حال نحو:﴾يوم تقلب وجوههم في النار﴿[الأحزاب/66] وتقليب الأمور: تدبيرها والنظر فيها، قال:﴾وقلبوا لك الأمور﴿[التوبة/48]. وتقليب الله القلوب والبصائر: صرفها من رأي إلى رأي، قال:﴾ونقلب أفئدتهم وأبصارهم﴿[الأنعام/110]، وتقليب اليد: عبارة عن الندم ذكرا لحال ما يوجد عليه النادم. قال:﴾فأصبح يقلب كفيه{ [الكهف/42] أي: يصفق ندامة. قال الشاعر:
- 371 - كمغبون يعض على يديه * تبين غبنه بعد البياع
(البيت في البصائر 4/288 دون نسبة، وهو لقيس بن ذريح صاحب لبنى في شرح الفصيح لابن درستويه 1/152؛ والأغاني 8/114)
والتقلب: التصرف، قال تعالى: }وتقلبك في الساجدين﴿[الشعراء/219]، وقال:﴾أو يأخذهم في تقلبهم فما هم بمعجزين{ [النحل/46]. ورجل قلب حول: كثير التقلب والحيلة (انظر: اللسان (قلب) و (حول) )، والقلاب: داء يصيب القلب، وما به قلبة (قال ابن منظور: وما بالعليل قلبة. أي: ما به شيء، لا يستعمل إلا في النفي. انظر: اللسان (قلب) ) : علة يقلب لأجلها، والقليب: البئر التي لم تطو، والقلب: المقلوب من الأسورة.
ملخص اللسان:
1.    القَلْبُ: تَحْويلُ الشيءِ عن وجهه.  قَلَبه يَقْلِـبُه قَلْباً، وقد انْقَلَب، وقَلَبَ الشيءَ، وقَلَّبه: حَوَّله ظَهْراً لبَطْنٍ.  وتَقَلَّبَ الشيءُ ظهراً لبَطْنٍ،
2.     وقَلَبْتُ الشيءَ فانْقَلَبَ أَي انْكَبَّ، وقَلَّبْتُه بيدي تَقْلِـيباً،
3.    والقَلْبُ: صَرْفُكَ إِنْساناً، تَقْلِـبُه عن وَجْهه الذي يُريده.
4.    وقَلَّبَ الأُمورَ: بَحَثَها، ونَظَر في عَواقبها.
5.    ورجل قُلَّبٌ: يَتَقَلَّبُ كيف شاءَ.
6.     وأَقْلَبَ العِنَبُ: يَبِسَ ظاهرُه، فَحُوِّلَ.
7.    والقَلَبُ، بالتحريك: انْقِلابٌ في الشفة العُلْيا، واسْتِرخاءٌ؛
8.     وقَلَبَ الـمُعَلِّم الصبيان يَقْلِـبُهم: أَرسَلَهم، ورَجَعَهُم إِلى منازلهم؛
9.    والانْقِلابُ إِلى اللّه، عز وجل: المصيرُ إِليه، والتَّحَوُّلُ،
10.                     والـمُنْقَلَبُ يكون مكاناً، ويكون مصدرا ً،والـمُنْقَلَبُ: مَصِـيرُ العِـبادِ إِلى الآخرة.
11.                     والانْقِلابُ: الرجوعُ مطلقاً؛
12.                      وقَلَبه عن وجهه: صَرَفَه؛
13.         والقَلْبُ: مُضْغةٌ من الفُؤَاد مُعَلَّقةٌ بالنِّياطِ،وقد يعبر بالقَلْبِ عن العَقْل، لمن كان له قَلْبٌ أَي تَفَهُّمٌ وتَدَبُّرٌ.  سُمِّي القَلْبُ قَلْباً لتَقَلُّبِه؛
14.                     والقُلابُ: داءٌ يأْخذ في القَلْبِ،
15.                     وقُلُوبَ الشجر؛ يعني الذي يَنْبُتُ في وَسَطها غَضّاً طَريّاً، قبل أَن يَقْوَى ويَصْلُبَ،
16.                      والقُلْبُ: الحيةُ البيضاءُ،
17.                     القُلْبُ: السوار.
18.                     والقليبُ: البئر،
19.                      والقالَبُ الشيءُ الذي تُفْرَغُ فيه الجواهِرُ ليكون مِثالاً لما يُصاغُ منها وكذلك قالِبُ الخُفِّ ونحوه
لسان العرب
● - قلب: القَلْبُ: تَحْويلُ الشيءِ عن وجهه.  قَلَبه يَقْلِـبُه قَلْباً، وأَقْلَبه، الأَخيرةُ عن اللحياني، وهي ضعيفة. وقد انْقَلَب، وقَلَبَ الشيءَ، وقَلَّبه: حَوَّله ظَهْراً لبَطْنٍ.  وتَقَلَّبَ الشيءُ ظهراً لبَطْنٍ، كالـحَيَّةِ تَتَقَلَّبُ على الرَّمْضاءِ. وقَلَبْتُ الشيءَ فانْقَلَبَ أَي انْكَبَّ، وقَلَّبْتُه بيدي تَقْلِـيباً، وكلام مَقْلوبٌ، وقد قَلَبْتُه فانْقَلَب، وقَلَّبْتُه فَتَقَلَّب.والقَلْبُ أَيضاً: صَرْفُكَ إِنْساناً، تَقْلِـبُه عن وَجْهه الذي يُريده.  وقَلَّبَ الأُمورَ: بَحَثَها، ونَظَر في عَواقبها.  وفي التنزيل العزيز: وقَلَّبُوا لك الأُمور؛ وكُلُّه مَثَلٌ بما تَقَدَّم.  وتَقَلَّبَ في الأُمور وفي البلاد: تَصَرَّف فيها كيف شاءَ. وفي التنزيل العزيز: فلا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبهم في البلاد. معناه: فلا يَغْرُرْكَ  سَلامَتُهم في تَصَرُّفِهم فيها، فإِنَّ عاقبة أَمْرهم الهلاكُ.  ورجل قُلَّبٌ: يَتَقَلَّبُ كيف شاءَ.  وتَقَلَّبَ ظهراً لبطْنٍ، وجَنْباً لجَنْبٍ: تَحَوَّل.  وقولُهم: هو حُوَّلٌ قُلَّبٌ أَي مُحتالٌ، بصير بتَقْليبِ الأُمور.  والقُلَّبُ الـحُوَّلُ: الذي يُقَلِّبُ الأُمُورَ، ويحْتال لها. وروي عن  مُعاوية، لما احْتُضِرَ: أَنه كان يُقَلَّبُ على فراشه في مَرَضه الذي مات فيه، فقال: إِنكم لتُقَلِّبُونَ حُوَّلاً قُلَّباً، لو وُقيَ هَوْلَ الـمُطَّلَعِ؛ وفي النهاية: إِن وُقيَ كُبَّةَ النار، أَي رجلاً عارفاً بالأُمور، قد رَكِبَ الصَّعْبَ والذَّلُول، وقَلَّبهما ظَهْراً لبَطْنٍ، وكان مُحْتالاً في أُموره، حَسَنَ التَّقَلُّبِ.  وقوله تعالى: تَتَقَلَّبُ فيه القُلُوبُ والأَبصار؛ قال الزجاج: معناه  تَرْجُف وتَخِفُّ من الجَزَع والخَوْفِ. قال: ومعناه أَن من كانَ قَلْبُه مُؤْمِناً بالبَعْثِ والقيامة، ازدادَ بصيرة، ورأَى ما وُعِدَ به، ومن كانَ قلبه على غير ذلك، رأَى ما يُوقِنُ معه أَمْرَ القيامة والبَعْث، فعَلِم ذلك بقلبه،  \<ص:686>  وشاهَدَه ببصره؛ فذلك تَقَلُّبُ القُلُوب والأَبصار.  ويقال: قَلَبَ عَيْنَه وحِمْلاقَه، عند الوَعيدِ والغَضَبِ؛ وأَنشد:  قالبُ حِمْلاقَيْهِ قد كادَ يُجَنّ  وقَلَب الخُبْزَ ونحوَه يَقْلِـبه قَلْباً إِذا نَضِج ظاهرُه، فَحَوَّله ليَنْضَجَ باطنُه؛ وأَقْلَبها: لغة عن اللحياني، وهي ضعيفة.  وأَقْلَبَتِ الخُبْزَةُ: حان لها أَن تُقْلَبَ. وأَقْلَبَ العِنَبُ: يَبِسَ ظاهرُه، فَحُوِّلَ. والقَلَبُ، بالتحريك: انْقِلابٌ في الشفة العُلْيا، واسْتِرخاءٌ؛ وفي الصحاح: انْقِلابُ الشَّفَةِ، ولم يُقَيِّدْ بالعُلْيا. وشَفَة قَلْباءُ: بَيِّنَةُ القَلَب، ورجل أَقْلَبُ.  وفي المثل: اقْلِبـي قَلابِ؛ يُضْرَب للرجل يَقْلِبُ لسانَه، فيَضَعُه  حيث شاءَ. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: بَيْنا يُكَلِّمُ إِنساناً إِذ  اندفَعَ جرير يُطْرِيه ويُطْنِبُ، فأَقْبَلَ عليه، فقال: ما تقول ياجرير؟  وعَرَفَ الغَضَبَ في وجهه، فقال: ذكرتُ أَبا بكر وفضله، فقال عمر: اقْلِبْ قَلاَّبُ، وسكتَ؛ قال ابن الأَثير: هذا مثل يُضْرَب لمن تكون منه السَّقْطة، فيتداركها بأَن يَقْلِـبَها عن جِهتها، ويَصْرِفَها إِلى غير معناها؛ يريد: اقْلِبْ يا قَلاَّبُ! فأَسْقَطَ حرفَ النداءِ، وهو غريب؛ لأَنه إِنما يحذف مع الأَعْلام.  وقَلَبْتُ القومَ، كما تقولُ: صَرَفْتُ الصبيانَ، عن ثعلب.  وقَلَبَ الـمُعَلِّم الصبيان يَقْلِـبُهم: أَرسَلَهم، ورَجَعَهُم إِلى منازلهم؛ وأَقْلَبَهم: لغةٌ ضعيفةٌ، عن اللحياني، على أَنه قد قال: إِن كلام العرب في كل ذلك إِنما هو: قَلَبْتُه، بغير أَلف. وفي حديث أَبي  هريرة: أَنه كان يقالُ لـمُعَلِّم الصبيان: اقْلِبْهم أَي اصْرفْهُمْ إِلى  منازلهم.  والانْقِلابُ إِلى اللّه، عز وجل: المصيرُ إِليه، والتَّحَوُّلُ، وقد قَلَبه اللّهُ إِليه؛ هذا كلامُ العرب. وحكى اللحياني: أَقْلَبه؛ قال وقال أَبو ثَرْوانَ: أَقْلَبَكُم اللّهُ مَقْلَب أَوليائه، ومُقْلَبَ أَوليائه، فقالها بالأَلف.  والـمُنْقَلَبُ يكون مكاناً، ويكون مصدراً، مثل الـمُنْصَرَف.  والـمُنْقَلَبُ: مَصِـيرُ العِـبادِ إِلى الآخرة. وفي حديث دعاءِ السفر: أَعوذُ بِكَ من كآبة الـمُنْقَلَب أَي الانْقِلابِ من السفر، والعَوْدِ إِلى  الوَطَن؛ يعني أَنه يعود إِلى بيته فَيرى فيه ما يَحْزُنه.  والانْقِلابُ: الرجوعُ مطلقاً؛ ومنه حديث المنذر ابن أَبي أَسِـيدٍ، حين وُلِدَ: فاقْلِـبُوه، فقالوا: أَقْلَبْناه يا رسول اللّه؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاءَ في صحيح مسلم، وصوابه قَلَبْناه أَي رَدَدْناه. وقَلَبه عن وجهه: صَرَفَه؛ وحكى اللحيانيُّ: أَقْلَبه، قال: وهي مَرْغُوبٌ عنها.  وقَلَبَ الثوبَ، والحديثَ، وكلَّ شيءٍ: حَوَّله؛ وحكى اللحياني فيهما أَقْلَبه. وقد تقدم أَن المختار عنده في جميع ذلك قَلَبْتُ.  وما بالعليل قَلَبةٌ أَي ما به شيء، لا يُسْتَعْمَل إِلا في النفي، قال  الفراءُ: هو مأْخوذ من القُلابِ: داءٍ يأْخذ الإِبل في رؤُوسها،  فيَقْلِـبُها إِلى فوق؛ قال النمر:  أَوْدَى الشَّبابُ وحُبُّ الخالةِ الخَلِـبه، *  وقد بَرِئْتُ، فما بالقلبِ من قَلَبَهْ  أَي بَرِئْتُ من داءِ الـحُبِّ؛ وقال ابن الأَعرابي:  \<ص:687>  معناه ليست به علة، يُقَلَّبُ لها فيُنْظَرُ إِليه.  تقول: ما بالبعير قَلَبة أَي ليس به داءٌ يُقْلَبُ له، فيُنْظَرُ إِليه؛ وقال الطائي: معناه ما به شيءٌ يُقْلِقُه، فَيَتَقَلَّبُ من أَجْلِه على فراشه. الليث: ما به قَلَبة أَي لا داءَ ولا غائلة. وفي الحديث: فانْطَلَق يَمشي، ما به قَلَبة أَي أَلمٌ وعلة؛ وقال الفراءُ: معناه ما بهِ علة  يُخْشى عليه منها، وهو مأْخوذ مِن قولهم: قُلِبَ الرجلُ إِذا أَصابه  وَجَعٌ في قلبه، وليس يَكادُ يُفْلِتُ منه؛ وقال ابن الأَعرابي: أَصلُ ذلك في الدَّوابِّ أَي ما به داءٌ يُقْلَبُ منه حافرُه؛ قال حميدٌ الأَرْقَطُ  يصف فرساً:  ولم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيْطارُ، *  ولا لِـحَبْلَيْه بها حَبارُ  أَي لم يَقْلِبْ قَوائمَها من عِلَّة بها.  وما بالمريضِ قَلَبَة أَي علة يُقَلَّبُ منها.  والقَلْبُ: مُضْغةٌ من الفُؤَاد مُعَلَّقةٌ بالنِّياطِ. ابن سيده: القَلْبُ الفُؤَاد، مُذَكَّر، صَرَّح بذلك اللحياني، والجمع: أَقْلُبٌ وقُلوبٌ، الأُولى عن اللحياني. وقوله تعالى: نَزَلَ به الرُّوحُ الأَمِـينُ على قَلْبك؛ قال الزجاج: معناه نَزَلَ به جبريلُ، عليه السلام، عليك، فَوَعاه قَلْبُك، وثَبَتَ فلا تَنْساه أَبداً. وقد يعبر بالقَلْبِ عن العَقْل، قال الفراءُ في قوله تعالى: إِن في ذلك لَذِكْرى لمن كان له قَلْبٌ؛ أَي عَقْلٌ. قال الفراءُ: وجائزٌ في العربية أَن تقولَ: ما لَكَ قَلْبٌ، وما قَلْبُك معك؛ تقول: ما عَقْلُكَ معكَ، وأَين ذَهَبَ قَلْبُك؟ أَي أَين ذهب عَقْلُكَ؟ وقال غيره: لمن كان له قَلْبٌ أَي تَفَهُّمٌ وتَدَبُّرٌ.  وَرُوي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: أَتاكم أَهل اليَمن، هم أَرَقُّ قلوباً، وأَلْـيَنُ أَفْئِدَةً، فوَصَفَ القلوبَ بالرِّقة،  والأَفْئِدَةَ باللِّين. وكأَنَّ القَلْبَ أَخَصُّ من الفؤَاد في الاستعمال، ولذلك قالوا: أَصَبْتُ حَبَّةَ قلبِه، وسُوَيْداءَ قلبه؛ وأَنشد بعضهم:  لَيْتَ الغُرابَ رَمى حَماطَةَ قَلْبهِ *  عَمْرٌو بأَسْهُمِه التي لم تُلْغَبِ  وقيل: القُلُوبُ والأَفْئِدَةُ قريبانِ من السواءِ، وكَرَّرَ ذِكْرَهما،  لاختلاف اللفظين تأْكيداً. وقال بعضهم: سُمِّي القَلْبُ قَلْباً لتَقَلُّبِه؛ وأَنشد:  ما سُمِّيَ القَلْبُ إِلاَّ مِنْ تَقَلُّبه، *  والرَّأْيُ يَصْرِفُ بالإِنْسان أَطْوارا  وروي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: سُبْحانَ مُقَلِّب  القُلُوب! وقال اللّه تعالى: ونُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهم وأَبصارَهم.  قال الأَزهري: ورأَيت بعضَ العرب يُسَمِّي لحمةَ القَلْبِ كُلها،  شَحْمَها وحِجابَها: قَلْباً وفُؤَاداً، قال: ولم أَرهم يَفْرِقُونَ بينهما؛  قال: ولا أُنْكِر أَن يكون القَلْبُ هي العَلَقة السوداءُ في جوفه.  وقَلَبه يَقْلِـبُه ويَقْلُبه، الضم عن اللحياني وحدَه: أَصابَ قَلْبَه، فهو مَقْلُوب، وقُلِبَ قَلْباً: شَكا قَلْبه.  والقُلابُ: داءٌ يأْخذ في القَلْبِ، عن اللحياني. والقُلابُ: داءٌ يأْخُذُ البعير، فيشتكي منه قَلْبَه فيموتُ مِنْ يومه، يقال: بعير مَقْلُوبٌ،  وناقة مَقْلوبة. قال كراع: وليس في الكلام اسمُ داءٍ اشْتُقَّ من اسمِ  العِضْو إِلا القُلاب من القَلْب، والكُباد من الكَبِدِ، والنُّكاف من  النَّكَفَتَيْن، وهما غُدَّتانِ تَكْتَنِفانِ الـحُلْقُومَ من أَصل اللَّحْي.  \<ص:688>  وقد قُلِبَ قِلاباً؛ وقيل: قُلِبَ البعير قِلاباً عاجَلَتْه الغُدَّة، فمات. وأَقْلَبَ القومُ: أَصابَ إِبلَهم القُلابُ. الأَصمعي: إِذا عاجَلَتِ الغُدَّةُ البعيرَ، فهو مَقْلُوب، وقد قُلِبَ قِلاباً.  وقَلْبُ النخلةِ وقُلْبُها وقِلْبُها: لُبُّها، وشَحْمَتُها، وهي هَنةٌ رَخْصةٌ بَيْضاءُ، تُمْتَسخُ فتُؤْكل، وفيه ثلاث لغات: قَلْبٌ وقُلْبٌ وقِلْبٌ. وقال أَبو حنيفة مَرَّة: القُلْبُ أَجْوَدُ خُوصِ النخلة، وأَشدُّه بياضاً، وهو الخُوص الذي يلي أَعلاها، واحدته قُلْبة، بضم القاف، وسكون  اللام، والجمع أَقْلابٌ وقُلُوبٌ وقِلَبةٌ.  وقَلَبَ النخلة: نَزَع قُلْبَها. وقُلُوبُ الشجر: ما رَخُصَ من أَجوافِها وعُروقها التي تَقُودُها. وفي الحديث: أَن يحيـى بن زكريا، صلوات اللّه على نبينا وعليه، كان يأْكل الجرادَ وقُلُوبَ الشجر؛ يعني الذي يَنْبُتُ في وَسَطها غَضّاً طَريّاً، فكان رَخْصاً مِنَ البُقولِ الرَّطْبة، قبل أَن يَقْوَى ويَصْلُبَ، واحدُها قُلْبٌ، بالضم، للفَرْق. وقَلْبُ النخلة: جُمَّارُها، وهي شَطْبة بيضاءُ، رَخْصَة في وَسَطِها عند أَعلاها، كأَنها قُلْبُ فضة رَخْصٌ طَيِّبٌ، سُمِّيَ قَلْباً لبياضه.  شمر: يقال قَلْبٌ وقُلْبٌ لقَلْبِ النخلة، ويُجْمَع قِلَبةً. التهذيب:  القُلْبُ، بالضم، السَّعَفُ الذي يَطْلُع مِنَ القَلْب. والقَلْبُ: هو  الجُمَّارُ، وقَلْبُ كلّ شيءٍ: لُبُّه، وخالِصُه، ومَحْضُه؛ تقول: جئْتُك  بهذا الأَمرِ قَلْباً أَي مَحْضاً لا يَشُوبُه شيءٌ. وفي الحديث: إِن لكلِّ  شيءٍ قَلْباً، وقلبُ القرآن يس.  وقَلْبُ العقْرب: منزل من منازل القَمَر، وهو كوكبٌ نَيِّرٌ، وبجانِبَيْه كوكبان.  وقولهم: هو عربيّ قَلْبٌ، وعربية قَلْبة وقَلْبٌ أَي خالص، تقول منه: رجل قَلْبٌ، وكذلك هو عربيٌّ مَحْضٌ؛ قال أَبو وجْزَة يصف امرأَة:  قَلْبٌ عَقيلةُ أَقوامٍ ذَوي حَسَبٍ، *  يُرْمَى الـمَقانبُ عنها والأَراجِـيلُ  ورجل قَلْبٌ وقُلْبٌ: مَحْضُ النسَبِ، يستوي فيه المؤَنث، والمذكر، والجمع، وإِن شئت ثَنَّيْتَ، وجَمَعْتَ، وإِن شئت تركته في حال التثنية والجمع بلفظ واحد، والأُنثى قَلْبٌ وقَلْبةٌ؛ قال سيبويه: وقالوا هذا عَرَبيٌّ قَلْبٌ وقَلْباً، على الصفة والمصدر، والصفة أَكثرُ. وفي الحديث: كان عليٌّ قُرَشياً قَلْباً أَي خالصاً من صميم قريش. وقيل: أَراد فَهِماً فَطِناً، من قوله تعالى: لَذِكْرى لمن كان له قَلْبٌ.  والقُلْبُ من الأَسْوِرَة: ما كان قَلْداً واحداً، ويقولون: سِوارٌ قُلْبٌ؛ وقيل: سِوارُ المرأَة. والقُلْبُ: الحيةُ البيضاءُ، على التشبيه بالقُلْب مِنَ الأَسْورة. وفي حديث ثَوْبانَ: أَن فاطمة حَلَّتِ الحسنَ  والحسين، عليهم السلام، بقُلْبَيْن من فضة؛ القُلْبُ: السوار. ومنه الحديث: أَنه رأَى في يد عائشة قُلْبَيْن. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها، في قوله تعالى: ولا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلا ما ظَهَر منها؛ قالت: القُلْبُ، والفَتَخَةُ.  والـمِقْلَبُ: الحديدةُ التي تُقْلَبُ بها الأَرضُ للزراعة. وقَلَبْتُ  الـمَمْلوكَ عند الشراءِ أَقْلِـبُه قَلْباً إِذا كَشَفْتَه لتنظر إِلى عُيوبه.  والقُلَيْبُ، على لفظ تصغير فَعْلٍ: خَرَزة يُؤَخَّذُ بها، هذه عن  اللحياني.  والقِلِّيبُ، والقَلُّوبُ، والقِلَّوْبُ، والقَلُوبُ،  \<ص:689>  والقِلابُ: الذئبُ، يَمانية؛ قال شاعرهم:  أَيا جَحْمَتا بَكّي على أُم واهبٍ، *  أَكِـيلَةِ قِلَّوْبٍ ببعض الـمَذانبِ  والقَلِـيبُ: البئرُ ما كانت. والقليبُ: البئر، قبل أَن تُطْوَى، فإِذا  طُوِيَتْ، فهي الطَّوِيُّ، والجمع القُلُبُ. وقيل: هي البئر العاديَّةُ  القديمةُ، التي لا يُعْلم لها رَبٌّ، ولا حافِرٌ، تكونُ بالبَراري،  تُذكَّر وتؤَنث؛ وقيل: هي البئر القديمة، مَطْويَّةً كانت أَو غير مَطْويَّةٍ.  ابن شميل: القَلِـيبُ اسم من أَسماءِ الرَّكِـيّ، مَطْويَّةٌ أَو غير  مَطْوية، ذاتُ ماءٍ أَو غيرُ ذاتِ ماءٍ، جَفْرٌ أَو غيرُ جَفْرٍ. وقال شمر: القَلِـيبُ اسمٌ من أَسماءِ البئر البَديءِ والعادِيَّة، ولا يُخَصُّ بها العاديَّةُ. قال: وسميت قَليباً لأَنه قُلِبَ تُرابُها. وقال ابن  الأَعرابي: القَلِـيبُ ما كان فيه عَيْنٌ وإِلا فلا، والجمع أَقْلِـبةٌ؛ قال  عنترة يصف جُعَلاً:  كأَنَّ مُؤَشَّرَ العضُدَيْنِ حَجْلاً، *  هَدُوجاً بينَ أَقْلِـبةٍ مِلاحِ  وفي الحديث: أَنه وقَفَ على قَلِـيبِ بَدْرٍ. القَلِـيبُ: البئر لم تُطْوَ، وجمع الكثير: قُلُبٌ؛ قال كثير:  وما دامَ غَيْثٌ، من تِهامةَ، طَيِّبٌ، *  بها قُلُبٌ عادِيَّةٌ وكِرارُ  والكِرارُ: جمعُ كَرٍّ للـحِسْيِ. والعاديَّة: القديمةُ، وقد شَبَّه العجاجُ بها الجِراحاتِ فقال:  عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي مَنْ سَبَرْ  وقيل: الجمع قُلُبٌ، في لغة مَنْ أَنـَّثَ، وأَقْلِـبةٌ وقُلُبٌ جميعاً،  في لغة مَن ذَكَّر؛ وقد قُلِـبَتْ تُقْلَبُ.  (يتبع...)
مقاييس اللغة:
(قلب) القاف واللام والباء أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلّ على خالِص شَيءٍ وشَريفِه، والآخَرُ على رَدِّ شيءٍ من جهةٍ إلى جهة.
فالأوَّل القَلْبُ: قلب الإنسان وغيره، *سمِّي لأنَّه أخْلصُ شيء فيه وأرفَعُه. وخالِصُ كلِّ شيءٍ وأشرفُه قَلْبُه. ويقولون: عربيٌّ قَُلْبٌ([4]). قال:
[فلا] تُكثِروا فيها الضَّجَاجَ فإنَّني *** تخيَّرتُها منهم زُبيرِيّةً قَُلْبَا
والقُلاَب: داء يصيب البعير فيَشْتَكِي قَلْبَه. والقُلْبُ من الأَسورة: ما كان قُلْباً واحداً لا يُلوَى عليه غيرُه. وهو تشبيهٌ بقُلْب النَّخْلة. ثم شبِّه الحَيَّة بالقُلْب من الحَلْي فسمِّي قُلْباً. والقَلْب: نجمٌ يقولون إنه قَلْبُ العَقرب. [و] قَلَبْتُ النَّخلةَ: نَزَعت قَلْبها.
والأصل الآخر قَلَبْتُ الثَّوبَ قَلْباً. والقَلَب: انقلابُ الشَّفَة، وهي قَلْباءُ وصاحبُها أَقْلَب. وقَلَبْتُ الشَّيء: كبَبتُه، وقلَّبته بيديَّ تقليباً. ويقال: أقْلَبَتِ الخُبْزةُ، إذا حان لها أن تُقْلَب. وقولهم: ما به قَلبَةٌ، قالوا: معناه ليست به عِلّة يُقْلب لها فيُنْظَر إليه. وأنشدوا:
ولم يقلِّب أرضَها بيطارُ *** ولا لحبلَيْهِ بها حُبَارُ([5])
أي لم يقلِّب قوائمها من عِلَّةٍ بها. والقَلِيب: البئرُ قبل أنْ تُطوَى؛ وإنّما سمِّيت قليباً لأنَّها كالشَّيء يقلَب من جهةٍ إلى جهة، وكانت أرضاً فلما حُفِرت صار ترابُها كأنَّه قُلِب. فإذا طُوِيت فهي الطَّوِيّ. ولفظ القليب مذكَّر([6]). والحُوَّلُ القُلَّب: الذي يقلِّب الأمور ويحتال لها. والقياس في جميع ما ذكرناه واحد. فأمَّا القِلِّيب والقِلّوْب([7]) فيقال إنَّه الذئب. ويمكن أن يُحمَل على هذا القياس فيقال سمِّي بذلك لتقلُّبه في طلب مأكله. قال:
أَيَا جَحْمَتَا بَكِّي على أمِّ عامرٍ  *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([8])
القاموس المحيط:
قَلَبَه يَقْلِبُه حَوَّلَه عن وجْهِه، كأَقْلَبَه وقَلَّبَه، وأصابَ فُؤادَه، يَقْلُبُه ويَقْلِبُهُ، والشيءَ حَوَّلَه ظَهْراً لِبَطْنٍ، كقَلَّبَه، واللَّهُ فلاناً إليه تَوفَّاه، كأَقْلَبَه، والنَّخْلَةَ نَزَعَ قَلْبَها، والبُسْرَةُ احْمَرَّتْ.
والقَلْبُ: الفُؤادُ، أو أخَصُّ منه، والعَقْلُ، ومَحْضُ كلِّ شيءٍ، وماءٌ بِحَرَّةِ بني سُلَيْمٍ م، وبالضم: سِوارُ المرأة، والحَيَّةُ البَيْضاءُ، وشَحْمَةُ النَّخْلِ، أو أجْوَدُ خُوصِها، ويُثَلَّثُ، ج: أقْلابٌ وقُلوبٌ وقِلَبَةٌ. والقُلْبَةُ، بالضم: الحُمْرَةُ، والخالصَةُ النَّسَبِ. والقَليبُ: البِئرُ، أو العادِيَّةُ القَديمةُ منها، ويُؤَنَّثُ، ج: أقْلِبَةٌ وقُلْبٌ وقُلُبٌ. والقالِبُ: البُسْرُ الْأَحْمَرُ، وكالمِثالِ يُفْرَغُ فيه الجَواهِرُ، وفتح لامِهِ أكثرُ. وشاةٌ قالبُ لَوْنٍ: على غيرِ لَوْنِ أُمّها. والقِلِّيبُ، كَسِكِّيتٍ وتَنُّورٍ وسِنَّوْرٍ وقَبْولٍ وكتَابٍ: الذِّئْبُ. وما به قَلَبَةٌ، محركةً: داءٌ، وتَعَبٌ. وأقْلَبَ العِنَبُ: يَبِسَ ظاهرُهُ، والخُبْزُ: حانَ له أنْ يُقْلَبَ. وتَقَلَّبَ في الْأُمورِ: تَصَرَّفَ كيفَ شاءَ. وحُوَّلٌ قُلَّبٌ، وحُوَّلِيُّ قُلَّبِيُّ، وحُوَّلِيُّ قُلَّبٌ: مُحْتالٌ بَصيرٌ بِتَقَلُّبِ الْأُمورِ. وكمِنْبَرٍ: حَديدَةٌ تُقْلَبُ بها أرضُ الزِّراعة. والمَقْلوبَةُ: الْأُذُنُ. والقَلَبُ، محركةً: انقِلابُ الشَّفَةِ. رَجُلٌ أقْلَبُ، وشَفَةٌ قَلْباءُ. والقَلُوبُ: المُتَقَلِّبُ، الكثيرُ التَّقَلُّبِ.
وقُلُبُ، بضَمَّتَيْنِ: مِياهٌ لِبَني عامِرٍ. وكزُبَيْرٍ: ماءٌ بِنَجْدٍ لِرَبيعَةَ، وجَبَلٌ لِبَنِي عامِرٍ، وقد يُفْتَحُ، وأبو بَطْنٍ من تَميمٍ وخَرَزَةٌ للتَّأخيذِ. وبَنُو القُلَيْبِ: بَطْنٌ من تَميمٍ. وذُو القَلْبَيْنِ: جَميلُ بنُ مَعْمَرٍ، وفيه نَزَلَتْ " ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ من قَلْبَيْنِ " . ورَجُلٌ قَلْبٌ وقُلْبٌ: مَحْضُ النَّسَبِ. وأبُو قِلابَةَ، ككِتابَة: تابِعِيُّ. والمُنْقَلَبُ: للمَصْدَرِ وللِمكانِ. والقُلابُ، كغُرابٍ: جَبَلٌ بِديارِ أسَدٍ، وداءٌ لِلقَلْبِ، وداءٌ للبَعيرِ يُميتُه من يَوْمه. وقد قُلِبَ، فهو مَقْلوبٌ. وأقْلَبوا: أصابَ إبِلَهُمُ القُلاَبُ. وقُلْبَيْنُ، بالضم: ة بِدِمَشْق، وقد يُكْسَرُ ثالِثُه.
تاج العروس:
ق ل ب
قَلَبَه يَقْلِبُهُ قَلْباً من بابِ ضَرَب : حَوَّلَهُ عن وَجهِهِ كأَقْلَبَهُ . وهذا عن اللِّحْيَانِيّ وهي ضعيفةُ . وقد انْقَلَبَ . وقَلَّبهُ مُضَعَّفاً
وقَلَبَه : أَصابَ قَلْبَه أَي فُؤادَهُ ومثلُهُ عبارةُ غيره يَقْلُبُه ويَقْلِبُهُ الضَّمّ عن اللِّحْيَانيّ فهو مَقْلُوبٌ . وقَلَبَ الشْيءَ : حَوَّلَه ظَهْراً لِبَطْنٍ اللامُ فيه بمعنى على ونَصَبَ ظَهْراً على البَدَل أَي : قَلَبَ ظَهْرُ الأَمْرِ عَلَى بَطنه حَتَّى عَلِمَ ما فِيه كَقلَّبَه مُضَعَّفاً . وتَقَلَّب الشَّيْءُ ظَهْراً لِبَطْنٍ كالحَيَّة تَتقلَّبُ على الرَّمْضاءِ . وقَلَبَه عن وَجْههِ : صَرفَه . وحكى اللحيانيّ : أَقْلَبَهُ قال : هي مرغوبُ عنها . وقَلَبَ الثَّوْبَ والحَدِيثَ وكُلَّ شَيْءٍ : حَوَّلَه ؛ وحكى اللِّحْيَانيُّ فيهما أَقْلَبَه والمختارُ عندَه في جميع ذلك : قَلَبْتُ والانْقِلابُ إلِى اللهِ عَزّ وجلّ : المَصِيرُ إِليه والتَّحوُّلُ . وقد قَلَبَ اللهُ فُلاناً إِليه توَفَّاه هذا كلام العربِ وقولُه كأَقْلَبَه حكاه اللِّحْيَانِيّ وقال أَبُو ثَرْوَان أَقْلَبَكُمُ اللّهُ مَقْلَبَ أَوْلِيائِهِ ومُقْلَبَ أَوْليِائِهِ فقالها بالأَلف . وقالَ الفَرَّاءُ قد سَمِعْتُ أَقْلَبَكُم اللهُ مُقْلَبَ أَولِيائِهِ وأَهْلِ طاعتِهِ . وقَلَبَ النَّخْلَةَ : نَزَعَ قَلْبَها وهو مَجازٌ وسيأتِي أَن فيه لُغَاتٍ ثلاثةً . قَلَبَتِ البُسْرَةُ تَقْلِبُ : إِذَا احْمَرَّت . عن ابْنِ سِيدَه : القَلْبُ : القُؤادُ مذكَّرُ صرّح به اللِّحْيَانُّي ؛ أَو مُضْغَةُ من الفُؤادِ مُعلَّقَةٌ بالنِّيَاطِ . ثُمَّ إِنّ الكلامَ المُصَنِّف يشُيرُ إِلى تَرادُفِهِما وعليه اقتصر الفَيُّومِيّ والجوْهرِيُّ وابْنُ فارِسٍ وغيرُهُمْ أَوْ أَنَّ القَلْبَ أَخصُّ منه أَي : من الفُؤَاد في الاستعمالِ . لأَنّه معنىً من المعاني يَتعلَّق به . ويَشهَدُ له حديثُ : " أَتَاكُم أَهْلُ اليَمَنِ هُمْ أَرَقُّ قُلُوباً وأَلْيَنُ أَفْئدَةً " ووصَفَ القُلُوبَ بالرِّقَّةِ والأَفئدَةَ باللِّينِ لأَنَّهُ أَخصُّ من الفُؤادِ ولذلك قالوا : أَصَبْتُ حَبَّةَ قَلْبِهِ وسُوَيْدَاءَ قَلْبِه . وقيل القُلُوبُ والأَفْئدةُ قريبانِ من السَّواءِ وكَرَّرَ ذِكْرَهُمَا لاختلاف اللّفظينِ تأْكيداً . وقال بعضُهُم : سُمّىَ القَلْبُ قَلباً لِتَقَلُّبِه وأَنشد :
ما سُمِّىَ القَلْبُ إِلاَّ مِنْ تَقَلُّبِه ... والرَّأْيُ يَصْرِفَ بالإِنسانِ أَطْوارَا قال الأَزهريُّ : ورأَيتُ بعضَ العربِ يُسمِّى لحمةَ القلْبِ كُلَّها شَحْمَها وحِجابَها قَلْباً وفُؤاداً . قال : ولم أَرَهُم يَفْرِقُون بينَهمَا . قال : ولا أُنْكِرُ أَنْ يكونَ القلبُ هي العَلَقَةَ السَّوْداءَ في جوفه . قال شيخُنا : وقيلَ : الفُؤَادُ وعِاءُ القَلْبِ وقيلَ : داخِلُهً : غِشاؤُهُ . انتهى . وقد يُعَبَّرُ بالقَلْبِ عن العَقْلِ قال الفَرّاءُ في قوله تَعالى : " إِنَّ في ذلكَ لذِكْرَى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ " أَي : عَقْلُ قال : وجائزُ في العربية أَنْ يقولَ : مالكَ قَلْبُ وما قَلْبُكَ مَعَكَ يقول : ما عَقْلُكَ معك . وأَيْنَ ذَهَب قَلْبُك ؟ أَي : عَقْلُك : وقال غيرُه : لمنْ كانَ لَهُ قَلْب أَي : تَفَهُّمُ وتَدَبُّرُ . وعَدَّ ابْنُ هِشَامٍ في شرحِ الكَعْبِيَّةِ من معاني القَلْبِ أَربعةً : الفُؤادَ والعَقْلَ ومَحْض أَي : خلاصة كُلِّ شْيءٍ وخِياره وفي لسان العرب : قَلْبُ كُلِّ شَيْءٍ : لُبُّه وخالِصُهُ ومَحْضُه . تقول : جئتُك بهذا الأَمرِ قَلْباً : أَي مَحضاً لا يَشُوبُه شَيْءُ . وفي الحديثِ : وإِنّ لِكُلِّ شَيْءٍ قَلْباً وقَلْبُ القُرآنِ يس . ومن المَجاز : هو عَرَبِيُّ قَلْبُ وَعَرَبيَّةُ قَلْبَةُ وقَلْبُ : أَي خالِصُ . قال أَبو وَجْزَةَ يَصِفُ امْرَأَةً :
قَلْبُ عَقِيلَةُ أَقْوَامٍ ذَوِي حَسَبٍ ... يُرْمَى الْمَقَانِبُ عنها والأَرَاجِيلُ
قال سِيبَوَيْه : وقالُوا : هذا عَرَبِيُّ قَلْبُ وقَلْباً على الصِّفَة والمَصْدَر والصِّفَةُ أَكْثَرُ ؛ وفي الحديث : " كانَ عَلِىّ قُرَشِيًّا قَلْباً " أَي : خالصاً من صَمِيم قُرَيْشٍ . وقيل : أَرادَ فَهِماً فَطِناً من قوله تعالَى " لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبُ " كذا في لسان العرب وسيأْتي . القَلْبُ : مَاءُ بِحَرَّةِ بَنِي سُلَيْمٍ عندَ حاذَةَ . وأَيضاً : جَبَلُ وفي بعض النُّسَخ هنا زيادة م أَي معروف . ومن المَجَاز : وفي يَدِهَا قُلْبُ فِضَّةٍ وهو بالضَّمِّ من الأَسْوِرَةِ : ما كان قَلْداً واحِداً ويقولون : سِوارٌ قُلْبٌ . وقيل : سِوارُ المَرْأَةِ على التَّشْبِيه بقَلْبِ النَّخْلِ في بياضه . وفي الكفاية : هو السِّوارُ يكونُ من عاجٍ أَو نحوِه . وفي المِصباحِ : قُلْبُ الفِضَّة : سِوَارُ غيرُ مَلْوِىّ . وفي حديثِ ثَوْبانَ : " أَنّ فَاطِمَةَ رَضِيَ الله عنها حَلَّتِ الحَسَنَ والحُسَيْنَ رَضِيَ اللهُ عنهُما بقُلْبَيْن مِن فِضَّة " : وفي آخَرَ : " أَنَّه رأَى في يَدِ عائشةَ رَضِيَ اللهُ عنها قُلْبَيْنِ " وفي حديثها أَيضاً في قوله تَعَالى : " وَلاَ يُبْديِنَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْهَا " قالَتْ : القُلْبَ والفَتَخَةَ . من المجاز : القُلْبَ : الحَيَّةُ البَيْضَاءُ على التَّشبيهِ بالقُلْبِ من الأَسْوِرَةِ . القُلْبُ : شَحْمَةُ النَّخْلِ ولُبُّهُ وهي هَنَةٌ رَخْصَةُ بَيْضَاءُ تُؤْكَلُ وهي الجُمّار أوَ أَجْوَدُ خُوصِها أَي : النَّخْلةِ وأَشَدّه بَياضاً وهو : الخُوصُ الّذي يَلِي أَعلاها واحِدَتُه قُلْبَةٌ بضمٍّ فسكون ؛ كُلُّ ذلك قولُ أَبي حنيفةَ . وفي التّهذيب : القُلْبُ بالضَّمّ : السَّعَفُ الَّذي يَطْلُعُ من القَلْب ويُثَلَّثُ أَيْ : فِي المعنيَيْنِ الأَخيرَيْنِ أَي : وفيه ثلاثُ لُغاتٍ : قَلْبُ وقُلْبُ وقِلْبُ و ج : أَقْلاَبُ وقُلُوبُ . وقُلُوبُ الشَّجَرِ : ما رَخُصَ من أَجوافِها وعُرُوقها الّتي تقودُهَا . وفي الحديث . أَنَّ يَحْيَى بْنَ زَكَرِيَّا عليهما السلام كانَ يَأْكُلُ الجَرَادَ وقُلُوبَ الشَّجَرِ " يَعْنِي : الَّذِي يَنْبُتُ في وَسَطِهَا غَضًّا طَرِيًّا فكان رَخْصاً من البُقُولِ الرَّطْبَةِ قَبْلَ أَنْ تَقوَى وتَصْلُبَ واحدُهَا قُلْبٌ بالضَّمِّ لِلفَرْق . وقَلْبُ النَّخْلَةِ : جُمّارُها وهي شَطْبَةُ بيضاءُ رَخْصَةُ في وَسَطِها عندَ أَعلاها كأَنَّهَا قُلْبُ فِضَّةٍ رَخْصُ طيّب يُسَمَّى قَلْباً لِبَياضِه . وعن شَمِرٍ : يقالُ : قَلْبُ وقُلْبُ لقلب النَّخلة يجمع على قِلَبَةٍ أَي : كَعِنَبَةٍ . والقُلْبَةُ بالضَّمّ : الحُمْرَةُ قالَه ابْنُ الأَعْرَابيِّ . عَرَبِيَّةُ قُلْبَةُ وهي الخَالِصَةُ النَّسَبِ ؛ وَعَرَبِيُّ قُلْبُ بالضَّمِ : خالِصُ مثلُ قَلْبِ . عن ابْنِ دُرَيْدٍ كما تقدَّمتِ الإِشارةُ إِليه وهو مجازُ . والقَليبُ : البئُرُ ما كانت . والقَلِيبُ : البِئرُ قَبْلَ أَنْ تُطْوَى فإِذا طُوِيَتْ فهي الطَّوِىُّ أَوِ العادِيَّةُ القَدِيمَةُ منها الَّتي لا يُعْلَمُ بها لا رَبٌّ ولا حافِرُ يكون في البَرَارِيِّ يُذَكَّرُ ويُؤَنَّثُ . و قيل : هي البِئرُ القَدِيمة مَطْويَّةً كانت أَو غيرَ مَطْوِيَّةٍ . وعن ابنِ شُمَيْلٍ : القَلِيبُ : اسْمُ من أَسماءِ الرَّكِيّ مَطْوِيَّة أَو غَيْرُ مَطْوِيّة ذات ماءٍ أَو غَيْرُ ذاتِ ماءٍ جَفْرُ أَو غَيْرُ جَفْرٍ . وقال شَمِرُ : القَلِيبُ اسْمُ من أَسماءِ البئرِ البَدِيءِ والعادِيَّةِ ولا تُخَصُّ بها العادِيَّةُ . قال : وسُمِّيَتْ قَليباً لأَنّه قُلِب تُرابهُا . وقال ابْنُ الأَعرابيّ القَلِيبُ : ما كان فيه عينُ وإِلاَّ فلا ج أَقْلِبَةُ قال عَنْتَرَةُ يصف جُعَلاً :
كَأَن مُؤشَّرَ العَضُدَيْنِ حَجْلاً ... هَدُوجاً بيْنَ أَقْلِبَةٍ مِلاحِ وجمع الكثيرِ قُلُبُ بضمّ الأَوَّلِ والثّانِي قال كُثَيّرُ :
وما دامَ غَيْثُ منْ تِهامَةَ طَيِّب ... بها قُلُبُ عادِيَّةٌ وكِرَارُ الكِرار : جمعُ كَرٍّ للحَسْيِ ؛ والعادِيَّةُ : القَديمةُ وقد شَبَّه العَجّاجُ بها الجِراحاتِ فقال :
" عَنْ قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرَّى مَنْ سَبَرْ
وقيل : الجمعُ قُلُبُ في لغة من أَنَّث وأَقْلِبَةُ وقُلْبُ أَي : بضمٍّ فسُكُونٍ جميعاً في لُغَة من ذَكَّرَ ؛ وقد قُلِبَتْ تُقْلَبُ هكذا وفي غير نُسَخٍ وفي نسختِنا تقديمُ هذا الأَخِيرِ على الثاني واقتصرَ الجَوْهَرِيُّ على الأَوَّلَيْنِ وهما من جُموعِ الكَثْرَة . وأمَاّ بسكون الَّلامِ فليس بوزْنٍ مُستَقِلٍّ بل هو مُخَفَّفُ من المضموم كما قالُوا في : رُسُلٍ بضمَّتَيْنِ ورُسْلٍ بسكونها أَشار له شيخُنا . وقال الأَمَوِيُّ : في لغةِ بَلْحَارِثِ ابْنِ كَعْبٍ : القالِبُ بالكسر : البُسْرُ الأَحمَرُ يقال منه : قَلَبَتِ البُسْرَةُ تَقِلبُ إِذا احْمَرَّتْ . وقد تقدَّم . وقال أَبو حنيفَةَ : إِذا تَغَيَّرتِ البُسْرَةُ كلُّهَا فهي القالِبُ والقالِبُ بالكَسْر : كالْمِثالِ وهو الشَّيْءُ يُفْرَغُ فيهِ الجَوَاهِرُ لِيَكُونَ مِثَالاً لِما يُصاغُ منها . وكذلك قالِبُ الخُفِّ ونحوِه دَخِيلُ وفتَحْ لاُمِه أَي في الأَخيرة أَكْثَرُ . وأَمّا القالِبُ الّذي هو البُسر فليس فيه إِلاّ الكسرُ ولا يجوز فيه غيرُهُ . قال شيخُنا : والصَّوَابُ أَنَّهُ مُعَرَّبُ وأَصلُه كالَبُ ؛ لأَنَّ هذَا الوَزْنَ ليس من أَوزان العرب كالطَّابَق ونحْوِه وإِنْ رَدَّهُ الشِّهابُ في شرح الشِّفاءِ بأنَّهُ غيرُ صحيح فإِنَّها دعوَي خاليةٌ عن الدَّليلِ وصِيغَتُهُ أُقوَى دليلٍ على أَنَّهُ غيرُ عربِيٍّ إِذْ فاعَلُ بفتح العين ليس من أَوزانِ العرَبِ ولا من استعمالاتها . انتهى
وشاةُ قالِبُ لَوْنٍ : إِذا كانت على غَيْرِ لَوْنِ أُمِّها وفي الحديث : " أَنَّ مُوسَى لَمَّا آجَرَ نَفْسَهُ مِنْ شُعَيبٍ قال لِمُوسَى عليهِما الصَّلاةُ والسّلامُ : لَكَ من غَنَمِي ما جاءَت به قالِبَ لَوْنٍ . فجاءَت به كُلِّهِ قَالِبَ لَوْنٍ " تفسيرُهُ في الحديث : أَنَّها جاءَت على غيرِ أَلْوانِ أُمَّهاتِها كأَنَّ لَوْنَها قد انْقلب . وفي حديثِ عليٍّ رضيَ اللهُ عنه في صفةِ الطُّيُورِ : " فمِنْهَا مَغْموس في قالِب لَوْنٍ لا يَشُوبُه غَيْرُ لَوْنِ ما غُمِسَ فيه " . والقِلِّيب : كسِكِّيتٍ وتَنُّورٍ وسِنَّوْرٍ وقَبُولٍ وكِتابٍ : الذِّئْبُ يَمَانِيَةُ . قال شاعرُهم :
أَيا جَحْمَتَا بَكِّى على أُمِّ واهِب ... أَكِيلَةِ قِلَّوْب ببَعْضِ المَذانِبِ ذكرَه الجَوْهَرِيُّ والصَّغانيّ في كتاب له في أَسماءِ الذِّئب وأَغفله الدَّمِيرِيُّ في الحياة
ومن الأَمثال : مابِهِ أَي : العَليلِ قَلَبَةُ مُحَرَّكَةً أَي : ما به شَيْءُ لا يُسْتعملُ إِلاَّ في النَّفْي قال الفَرّاءُ : هو مأْخوذُ من القُلاَب : داءٍ يأْخُذُ الإِبلَ فِي رُؤُوسها فيَقْلِبُها إِلى فوق ؛ قال النَّمِرُ بْنُ تَوْلبٍ :
" أَوْدَى الشَّبَابُ وحُبُّ الخالَةِ الخَلِبَهْوقد بَرِئْتُ فما بالقَلْبِ مِنْ قَلَبَهْ أَي بَرِئْتُ من داءِ الحُبّ . وقال ابْنُ الأَعْرَابيّ . معناه ليست به عِلّة يُقَلَّبُ لها فيُنْظَرُ إِليه . تقولُ : ما بالبَعِير قَلَبَةُ أَي : ليس به داءُ يُقْلَب له فيُنْظَرُ إِليه . وقال الطّائيُّ : معناهُ : ما به شَيْءُ يُقْلِقُهُ فَيَتَقَلَّب من أَجْلِهِ على فِراشه . قال اللَّيْثُ : ما به قَلَبَةُ أَي لا داءَ ولا غائلةَ ولا تَعَب . وفي الحديث : " فانْطَلَق يَمْشِي ما بِهِ قَلَبَةُ " أَي : أَلَمُ وعِلّةُ : وقال الفَرّاءُ : معناه ما به عِلَّةُ يُخْشَي عليه منها وهو مأْخوذ من قَوْلِهم : قُلِبَ الرَّجُلُ إِذا أَصابَهُ وَجَعُ في قَلْبِه وليس يكاد يُفْلِتُ منه . وقال ابْن الأَعْرَابيِّ : أَصلُ ذلك في الدَّوابّ أَي : ما بِهِ داءٌ يُقْلَبُ به حافِرُهُ . قال حُمَيْدُ الأَرْقَطُ يَصِفُ فَرَساً :
ولَمْ يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيْطارُ ... ولا لِحَبْلَيْهِ بها حَبارُ
أَي : لم يَقْلِبْ قوائمَها من عِلّة بها . وما بالمَرِيض قَلَبَةٌ : أَي عِلَّةٌ يُقَلَّبُ منها كذا في لسان العرب . وأَقْلَبَ العِنَبُ : يَبِسَ ظاهِرُهُ فَحُوِّلَ . قَلَبَ الخُبْزَ ونَحْوَهُ يَقْلِبُه قَلْباً إِذا نَضِجَ ظاهِرُهُ فَحَوَّلَه لِيَنْضَجَ باطنُه . وأَقْلَبَهَا لُغَةٌ عن اللِّحْيانيّ ضعيفةٌ . وأَقْلَبَ الخُبْزُ : حانَ له أَنْ يُقلَبَ وقَلَبْتُ الشَّيْءَ فانْقَلَبَ : أَي انْكَبَّ . وقَلَّبْتُهُ بيَدِي تَقْلِيباً . وكلام مقلوبٌ وقد قَلَبْتُهُ فانْقَلَبَ وقَلَّبْتُهُ فتَقَلَّبَ . وقَلَّبَ الأُمورَ : بَحَثَها ونظر في عَوَاقِبِها . و تَقَلَّبَ في الأُمورِ وفي البِلادِ : تَصَّرَفَ فيها كَيْلإَ شاءَ وفي التَّنْزِيل العزيز : فلا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ في البِلادِ معناه . فلا يَغْرُرْكَ سَلامتُهم في تَصرُّفهِم فيها فإِنَّ عاقبةَ أَمرِهم الهلاكُ . ورَجُلٌ قُلَّبٌ : يَتَقَلَّبٌ كيفَ يَشاءُ . من المجاز : رَجُلٌ حُوَّلٌ قُلَّبٌ كلاهُما على وزن سُكَّرٍ وكذلك حُوَّلِىٌّ قُلَّبٌ بزيادة الياءِ فيهما و كذلك حُوَّلِىٌّ قُلَّبٌ بحذف الياءِ في الأَخِيرِ أَي مُحْتَالٌ بَصِيرُ بتَقْلِيبِ وفي نسخة : بتَقَلُّبِ الأُمُورِ . ورُوِىَ عن مُعاوِيَةَ لمّا احْتُضِرَ أَنَّه كان يُقَلَّبُ على فِراشِه في مَرضِه الذي مات فيه فقال : إِنَّكم لَتُقَلِّبُونَ حُوَّلاً قُلَّباً لَوْ وُقِيَ هَوْلِ المُطَّلَعِ . وفي النِّهاية : إِنْ وُقِىَ كَبَّةَ النّارِ أَي : رَجُلاً عارفاً بالأُمور قد رَكِبَ الصَّعْبَ والذَّلُولَ وقَلَّبَهُما ظَهْراً لِبَطْنٍ وكان مُحْتالاً في أُموره حَسَنَ التَّقَلُّب . وقوله تعالى " تَتَقَلَّبُ فِيهِ القُلُوبُ والأَبْصَارُ " قال الزَّجّاجُ : معناهُ تَرْجُفُ وتَخِفّ من الجَزْعِ والخَوفِ . والمِلْقَبُ كمِنْبَرٍ : حَدِيدَةٌ تُقَلَّبُ بِها الأَرْض لأَجْلِ الزِّرَاعَةِ والمَقلوبة : الأُذُنُ نقله الصّاغانيّ . والقَلَبُ مُحَرَّكةً : انْقِلابٌ في الشَّفَةِ العُلْيَا واسْتِرْخَاءٌ وفي الصَّحِاح : انْقِلابُ الشَّفَةِ ولم يُقَيِّدْ بالعُلْيَا كما للمؤلِّف . رَجُلٌ أَقْلَبُ وَشَفَةٌ قَلْباءُ بَيِّنَةُ القَلَبِ . والقَلُوبُ كَصبُورٍ : الرجل المُتَقَلِّبُ ؛ قالَ الأَعْشَي :
أَلَمْ تَرْوَا لِلْعَجَبِ العَجِيبِ ... أَن بَنِي قِلاَبَةَ القَلُوبِ
أُنُوفُهُمْ مِلْفَخْرِ في أُسْلُوبِ ... وشَعَرُالأَسْتاهِ في الجَبُوبِ
وقُلُبٌ بضمَّتَيْن : مِياهٌ لِبَنِي عامرِ ابْنِ عُقَيْلٍ . وقُلَيْبٌ كَزُبَيْرٍ : ماءٌ بنَجْدٍ لربِيعةَ وجَبَلٌ لِبَنِي عامرٍ وفي نسحةٍ : هُنا زيادةُ قولِه : وقدْ يُفْتَح وضَبطَهُ الصّاغانّي كَحُمَيْرٍ في الأول . وأَبو بَطْنٍ من تَمِيم . وفي نسخة وبَنَو القُلَيْبِ : بَطْنٌ من تَمِيمٍ وهو القُلَيْبُ بْنُ عَمْرِو بْنِ تَمِيمٍ . قلتُ : وفي أَسَدِ بْنِ خُزَيْمَةَ : القُلَيْبُ بن عَمْرِو بْنِ أَسَدٍ منهم : أَيْمَنُ بنُ خُرَيْمِ بْنِ الأَخْرَمِ بْنِ شَدّادِ بْنُ عَمْرو بْنِ الفَاتِكِ بنِ القُلَيْبِ الشّاعرُ الفارسُ . و القُلَيْبُ : خَرَزةٌ لِلتَّأْخِيذِ يُؤَخَّذُ بِها هذهِ عن اللِّحْيانِيِّ . وذُو القَلْبَيْنِ : لَقَبُ أَبي مَعْمَرْ جمِيلِ بْنِ مَعْمَرِ بْنِ حَبِيبٍ الجُمَحِيّ وقيل : هو جَميلُ بْنُ أَسَدٍ الفِهْرِيُّ . كان من أَحفظِ العربِ فقيلَ له : ذُو القَلْبَيْنِ أَشار له الزَّمَخْشَرِيُّ : يُقَالُ : إِنَّهُ فيه نَزَلَتْ هذه الآية " ما جَعَلَ اللّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ في جَوْفِهِ " وله ذكرٌ في إِسلامِ عُمَرَ رَضِيَ اللّه عنه كانت قُرَيْشٌ تُسَمِّيه هكذا . ورَجُلٌ قَلْبٌ بفتح فسكون وقُلْبٌ بضَمّ فسُكون : مَحْضُ النَّسَبِ خالِصُه يستوي فيه المُؤَنثُ والمُذَكَّرُ والجَمْعُ وإِن شِئتَ ثَنَّيْتَ وَجَمَعْتَ وإِن شِئتَ تَركتَه في حال التَّثْنِيَةِ والجمعِ بلفظٍ واحد وقد قدّمتُ الإِشارَةَ إِليه فيما تقدَّمَ . وأَبُو قِلابَةَ ككِتابَة : عبدُ اللّهِ بْنُ زَيْدٍ الجَرْمِىُّ تابِعيٌّ جليل ومُحَدِّثٌ مشهورٌ
والمُنْقَلَبُ : يستعملُ لِلمَصْدَرِ ولِلْمَكانِ كالمُنْصَرَف وهو مَصِيرُ العِبَادِ إِلى الآخِرَة وفي حديثِ دُُعاءِ السَّفَر : " أَعُوذُ بك من كَآبَةِ المُنْقَلَبِ أَي : الانقلابِ من السَّفَر والعَوْدِ إلى الوَطَن يعني : أنّه يعودُ إِلى بيته فيَرى ما يَحْزنُهُ : والانقلاب : الرُّجُوعُ مُطْلَقاً . والقُلاَبُ : كغُرابٍ : جَبَلٌ بدِيارِ أسَدٍ ؛ ودَاءٌ للْقَلْبِ . وعِبارَةُ اللِّحْيَانيِّ : داءٌ يأْخُذُ في القَلْب . القُلاَبُ : داءٌ لِلْبَعِيرِ فيَشتكى منه قْلبَه ويُمِيتُهُ مِنْ يَوْمِهِ وقيل : منه أُخِذَ المَثَلُ الماضي ذكرُه : ما به قَلَبةٌ يُقَالُ : بَعِيرٌ مَقلوبٌ وناقةٌ مَقلوبةٌ . قال كُرَاع : وليس في الكلام اسْمُ داءٍ اشْتُقَّ من اسم العُضْوِ إلا القُلابُ من القَلْبِ والكُبادُ من الكَبِدِ والنُّكَافُ من النَّكَفتَيْنِ وهما غُدَّتَانِ تَكْتَنِفَانِ الحُلْقُومَ من أصْلِ اللَّحْىِ . وقَدْ قُلِبَ بالضَّمّ قُلاَباً فهو مقْلُوبٌ ؛ وقيل : قَلِبَ البَعِيرُ قُلاَباً : عاجَلَتْهُ الغُدَّةُ فمات عنِ الأَصْمَعيِّ . وأَقْلَبُوا : أَصابَ إِبِلَهُمُ القُلابُ هذا الدّاءُ بعَيْنِهِ . وقُلْبَيْنُ بالضَّمّ فسكون ففتح الْمُوَحَّدَة : ة بدِمَشْقَ وقد يُكْسَرُ ثالثُهُ وهي المُوَحَّدَةُ . ومما بقي على المؤلِّف من ضروريّات المادة : قَلَب عَيْنَهُ وحِمْلاقَهُ عندَ الوَعِيدِ والغَضَب وأنشدَ :
" قالِبُ حِمْلاقَيْهِ قد كادَ يُجَنّْ
وفي المَثَل : " اقْلِبِي قَلاَبِ " يُضْرَبُ للرَّجُلِ يَقْلِبُ لِسانَهُ فيضَعُهُ حيثُ شَاءَ . وفي حديث عُمَرَ رَضِيَ اللّه عنه : " بَيْنَا يُكَلِّمُ إِنساناً إذا انْدَفَعَ جَرِيرٌ يُطْرِيهِ ويُطْنِبُ فأَقبلَ عليه فقال : ما تقولُ يا جَرِيرُ ؟ : وعَرف الغضبَ في وجهِه فقال : ذَكَرْتُ أَبا بكرٍ وفَضْلَهُ فقال عُمَرُ : اقْلِبْ قَلاَّبُ " . وسكت . قال ابن الأَثيرِ : هذا مَثَلٌ يُضْرَب لِمَنْ يكون منه السَّقْطَةُ فيتداركُها بأَنْ يَقْلِبها عن جِهتها ويَصْرِفَهَا إِلى غيرِ معناها يريد : اقْلِبْ يا قَلاَّب فأسْقَطَ حرفَ النِّداءِ وهو غريبٌ ؛ لأَنّه إنّما يُحْذَفُ مع الأعْلاَمِ . ومثلُه في المُسْتَقْصَى ومَجْمَعِ الأَمْثالِ لِلمَيْدَانِيِّ . ومن المَجاز : قَلَبَ المُعَلِّمُ الصِّبْيانُ : صَرَفَهم إلى بُيُوتِهم عن ثعلب . وقال غيره . أَرسلَهم ورَجَعَهُمْ إِلى منازلِهم . وأَقْلَبَهم لغةٌ ضعيفةٌ عن اللِّحْيَانيّ . على أَنّه قد قال : إنَّ كلامَ العربِ في كلِّ ذلك إِنّما هو : قَلَبْتُهُ بغيرِ أَلِفٍ : وقد تقدّمتِ الإشارةُ إليهِ . وفي حديثِ أَبي هُريْرَةَ : أَنه كان يُقَالُ لِمُعَلِّمِ الصِّبْيَانِ : اقْلِبْهُمْ أي : اصْرِفْهُمْ إلى منازلهم . وفي حديث المُنْذِرِ فاقْلِبُوهُ . فقالوا : أقْلَبْناهُ يا رَسُولَ اللّهِ " قال ابْنُ الأثِيرِ : هكذا جاءَ في صحيح مسلم وصوابه : قَلَبْنَاهُ ويَأْتِي القَلْبُ بمعنى الرُّوحِ . وقَلْبُ العَقْرَبِ : مَنْزِلٌ من منازلِ القمرِ وهو كَوكبٌ نَيِّرٌ وبجانِبَيْهِ كوكبانِ . قال شيخُنا : سُمِّىَ به لأَنّه . في قلْب العقْرب . قالوا : والقُلُوبُ أَربعة : قَلْبُ العقْرب وقلْبُ الأَسَدِ وقلبُ الثَّوْرِ وهو الدَّبَرانُ وقلْبُ الحُوتِ وهو الرِّشاد ذَكرَهُ الإمامُ المَرْزُوقيُّ في كتابِ الأَمطنة والأزمنة ونقله الطِّيبِيُّ في حواشي الكَشّافِ أثناءَ يس وَنَبَّه عليهِ سَعْدِي جَلَبِي هُنَاك وأَشارَ إِليه الجَوْهَرِيُّ مختصراً انتهى . ومن المَجَازِ : قَلَبَ التّاجِرُ السِّلْعَةَ وقَلَّبَهَا : فَتَّشَ عن حَالِهَا . وقَلَبْتُ المملوكَ عندَ الشِّراءِ أَقْلِبُه قَلْباً : إذا كشفْتَهُ لتَنْظُرَ إلى عَيُوبِه . وعن أَبي زيدٍ : يُقَالُ للبلِيغ من الرِّجالِ : قد رَدَّ قالِبَ الكلامِ وقد طَبَّقَ المَفْصِلَ ووضَعَ الهِناءَ مَوَاضِعَ النُّقْب . وفي حديثٍ : كان نساءُ بني إ سرائيلَ يَلْبَسْن القَوالِبَ جمعُ قالِبٍ وهو نَعْلٌ من خَشَبٍ كالقَبْقابِ وتُكْسَرُ لامهُ وتُفْتَح . وقيل : إِنَّه مُعَرَّبٌ وفي حديث ابْنِ مسعودٍ : " كانت المرأَة'ُ تَلْبَسُ القَالِبَيْنِ تَطَاوَلُ بهما " كذا في لِسان العرب
وقَلِيبٌ كأمير : قريةٌ بمِصْرَ منها الشّيخُ عبدُ السَّلامِ القَلِيبِيُّ أَحَدُ من أَخَذَ عن أَبِي الفَتْحِ الوَاسِطِيّ وحفِيدُهُ الشَّمْسُ محمّدُ بْنُ أَحمدَ بْنِ عبد الواحدِ بْنِ عبدِ السَّلامِ كتب عنه الحافِظُ رضْوانُ العقبِيّ شيئاً من شِعْرهِ
وقَلْيُوبُ بالفتح : قريةٌ أٌخرَى بمِصْرَ تضافُ إليها الكُورَةُ . وهَضْبُ القَلِيبِ كأميرٍ بِنجْدٍ . وقُلَّبٌ كسُكَّر : وادٍ آخَرُ نَجْدِيٌّ . وبنو قِلاَبَةَ بالكسر : بطْنٌ
والقِلَّوْبُ والقِلِّيبُ كسِنَّوْرٍ وسِكِّيت : الأَسَدُ كما يُقالُ له السِّرْحانُ . نقله الصّاغانيُّ
ومَعَادِنُ القِلَبَةِ كعِنَبة : موضعٌ قُرْبَ المدينةِ نقله ابْنُ الأَثيرِ عن بعضهم : وسيأْتي في ق ب ل . والإقْلابِيَّةُ : نوعٌ من الرِّيحِ يَتضَرَّر منها أَهلُ البحر خوفاً على المَرَاكِب

##### Türkçe

**قلب**
**قَلََبَ - يَقْلِبُ**، **قُلِبَ - يُقْلَبُ** - **قَلْب** - **قُلُوْب** - **قَلَّبَ - يُقَلِّبُ** - **انْقَلَبَ - يَنْقَلِبُ** - **مُنْقَلَب** - **مُنْقَلِبٌ** - **مُنْقَلِبُوْن** - **تَقَلََّبَ - يَتَقَلََّبُ** - **تَقَلُّب** - **مُتَقَلَّب**
**قَلََبَ - يَقْلِبُ** + bir varlık + bir şeyi: onu ekseni etrafında 180 derece açıyla döndürür: onu kendi etrafında yarım dönüş döndürür: şeyi, bakan kimseye karşı olan yüzü arkadan olacak şekilde, yahut sağı solu, yahut üstü altı olacak şekilde hareket ettirir; yani yönü veya durumu tersine çevirir.

**قَلََبَ - يَقْلِبُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlığa doğru: onun yönünü, durumunu ve hareketini değiştirir ki varlığın yönüne doğru olsun.

**قَلْب**: “**قَلََبَ - يَقْلِبُ**” fiilinin ismidir; ve o, kanı pompalamak için bilinen beden uzvunun da adıdır; ve o, idrakten sorumlu olan nefs uzvunun da adıdır; ki göğüste bulunan cismanî kalpte yerleşir: ve görünüşe göre buna, onun içinde ve sürekli bir şekilde durumlar ve yönler değiştiği için bu ad verilmiştir; ve bu, onun bilgi ve idrak muhtevasının sürekli olarak değişmesine bir kinayedir.

**قُلُوْب**: “**قَلْب**”in çoğuludur.

**قُلِبَ - يُقْلَبُ**: “**قَلََبَ - يَقْلِبُ**”den meçhul bina.

**قَلَّبَ - يُقَلِّبُ**: “**قَلََبَ - يَقْلِبُ**”den “**فَعَّلَ**” vezninde: onu, tekrar ve şiddet üzere “**يَقْلِبُ**” kılar: onu, tekrar tekrar ve çeşitli sayıda yönlere doğru çevirir kılar.

**انْقَلَبَ - يَنْقَلِبُ**: “**قَلََبَ - يَقْلِبُ**”den “**انفعل**” vezninde: varlığın hareketinin durumu veya yönü, öz fiil ve öz irade ile değişir; öyle ki durum veya yön 180 derece tersine döner; böylece sağ sol, üst alt, ön arka olur.

**مُنْقَلَب**: “**انْقَلَبَ - يَنْقَلِبُ**”den ism-i mef‘ûl; ve o, aynı zamanda masdar-ı hey’ettir: varlığın “**انقلب**” fiiline maruz kalmasından sonra içinde veya üzerinde karar kıldığı yeni durum.

**مُنْقَلباً**: “**مُنْقَلَب**”den hâl.

**مُنْقَلِبٌ**: “**انْقَلَبَ - يَنْقَلِبُ**”den ism-i fâil.

**مُنْقَلِبُوْن**: “**مُنْقَلِب**”in çoğulu.

**تَقَلََّبَ - يَتَقَلََّبُ**: “**قَلََبَ - يَقْلِبُ**”den “**تَفَعَّل**” vezninde: durumu ve yönü, öz saikle tekrar tekrar değişir: kendisini, kendisiyle şiddetle çevirir.

**تَقَلُّب**: “**تَقَلَّبَ - يَتَقَلَّبُ**” fiilinin ismidir: öz saikle durum ve yönün tekrar tekrar değişmesi.

**مُتَقَلَّب**: “**تَقَلَّبَ - يَتَقَلَّبُ**”den ism-i mef‘ûl, ism-i mekân manasında: çalkalanma ve istikrarsızlık yeri.

﴿والله يعلم متقلبكم ومثواكم﴾: sizin dolaşmanızın ve istikrarsızlığınızın yerini ve sizin mesvânızın ve daimî ikametinizin yerini bilir.

Ve lafız, “yüksek–aşağı yahut ön–arka yahut sağ–sol durumunu değiştirmek suretiyle çevirme” lafızları grubuna mensuptur:
**قَلََبَ - يَقْلِبُ**، **نَكََسَ - يَنْكُسُ**، **تَلَّ - يَتُلُّ** (**تَلَّ - يَتِلُّ**)، **صَرَعَ - يَصْرَعُ**، **كَبَّ - يَكُبُّ**، **تَعِسَ - يَتْعَسُ** (**تَعَسَ - يَتْعَسُ**)

**قَلَبَ : يَقْلِبُ**
 	﴿يعذب من يشاء ويرحم من يشاء وإليه تقلبون (21)﴾ العنكبوت

**قَلّب - يُقَلِّب**
المرء بكامله  ﴿وتحسبهم أيقاظا وهم رقود ونقلبهم ذات اليمين وذات الشمال وكلبهم باسط ذراعيه بالوصيد لو اطلعت عليهم لوليت منهم فرارا ولملئت منهم رعبا(18)﴾ الكهف

الأفئدة والأبصار    	﴿وأقسموا بالله جهد أيمانهم لئن جاءتهم آية ليؤمنن بها قل إنما الآيات عند الله وما يشعركم أنها إذا جاءت لا يؤمنون(109)ونقلب أفئدتهم وأبصارهم كما لم يؤمنوا به أول مرة ونذرهم في طغيانهم يعمهون(110)﴾ الأنعام

الكفين	﴿وأحيط بثمره فأصبح يقلب كفيه على ما أنفق فيها وهي خاوية على عروشها ويقول ياليتني لم أشرك بربي أحدا(42)﴾ الكهف

الوجوه	﴿يوم تقلب وجوههم في النار يقولون ياليتنا أطعنا الله وأطعنا الرسول(66)﴾ الأحزاب

الليل والنهار	﴿يقلب الله الليل والنهار إن في ذلك لعبرة لأولي الأبصار(44)﴾ النور

 	﴿لَقَدْ ابْتَغَوْا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ كَارِهُونَ (48)﴾ التوبة

**انْقَلَبَ - يَنْقَلِبُ**
ينقلب إلى
ينقلب إلى جماعته﴿فانقلبوا بنعمة من الله وفضل لم يمسسهم سوء واتبعوا رضوان الله والله ذو فضل عظيم (174)﴾ آل عمران ﴿سيحلفون بالله لكم إذا انقلبتم إليهم لتعرضوا عنهم فأعرضوا عنهم إنهم رجس ومأواهم جهنم جزاء بما كانوا يكسبون(95)﴾ التوبة

ينقلب إلى أهله	﴿وإذا انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين (31)﴾ المطففين ﴿وينقلب إلى أهله مسرورا (9)﴾ الإنشقاق

ينقلب إلى أهله	﴿بل ظننتم أن لن ينقلب الرسول والمؤمنون إلى أهليهم أبدا وزين ذلك في قلوبكم وظننتم ظن السوء وكنتم قوما بورا(12)﴾ الفتح ﴿وقال لفتيانه اجعلوا بضاعتهم في رحالهم لعلهم يعرفونها إذا انقلبوا إلى أهلهملعلهم يرجعون(62)﴾ يوسف

ينقلب على
ينقلب على وجهه﴿ومن الناس من يعبد الله على حرف فإن أصابه خير اطمأن به وإن أصابته فتنة انقلب على وجهه خسر الدنيا والآخرة ذلك هو الخسران المبين(11)﴾ الحج

ينقلب على عقبيه	﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة ﴿وما محمد إلا رسول قد خلت من قبله الرسل أفإين مات أو قتل انقلبتم على أعقابكم ومن ينقلب على عقبيه فلن يضر الله شيئا وسيجزي الله الشاكرين(144)﴾ آل عمران

ينقلب خاسراً - خائباً - صاغراً ( ينقلب + حال)
ينقلب خاسراً﴿ياأيها الذين آمنوا إن تطيعوا الذين كفروا يردوكم على أعقابكم فتنقلبوا خاسرين (149)﴾ آل عمران ﴿ياقوم ادخلوا الأرض المقدسة التي كتب الله لكم ولا ترتدوا على أدباركم فتنقلبوا خاسرين (21)﴾ المائدة

ينقلب خائباً صاغراً	﴿ليقطع طرفا من الذين كفروا أو يكبتهم فينقلبوا خائبين(127)﴾ آل عمران ﴿فغلبوا هنالك وانقلبوا صاغرين (119)﴾ الأعراف

ينقلب خاسئاً	﴿ثم ارجع البصر كرتين ينقلب إليك البصر خاسئا وهو حسير (4)﴾ الملك

 	﴿إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وذكروا الله كثيرا وانتصروا من بعد ما ظلموا وسيعلم الذين ظلموا أي منقلبينقلبون (227)﴾ الشعراء ﴿وما أظن الساعة قائمة ولئن رددت إلى ربي لأجدن خيرا منها منقلبا (36)﴾ الكهف

**مُنْقَلب - منقلبا**
 ﴿وما أظن الساعة قائمة ولئن رددت إلى ربي لأجدن خيرا منها منقلبا (36)﴾ الكهف ﴿إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وذكروا الله كثيرا وانتصروا من بعد ما ظلموا وسيعلم الذين ظلموا أي منقلب ينقلبون (227)﴾ الشعراء

**مُنْقَلِبٌ - منقلبون**
ينقلب إلى ربه﴿قالوا لا ضير إنا إلى ربنا منقلبون (50)﴾ الشعراء ﴿قالوا إنا إلى ربنا منقلبون (125)﴾ الأعراف ﴿وإنا إلى ربنا لمنقلبون (14)﴾ الزخرف

**تَقَلَّب - يتقلب**

﴿Kendilerini ne ticaret ne de alışveriş Allah’ın zikrinden, namazı ikame etmekten ve zekâtı vermekten alıkoymayan; kalplerin ve gözlerin içinde dönüp duracağı bir günden korkan adamlar (37)﴾ النور

**تَقَلُّب**
 	﴿Andolsun, senin yüzünün gökte dönüp durduğunu görüyoruz; elbette seni razı olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Öyleyse yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir; siz nerede olursanız olun, yüzlerinizi onun tarafına çevirin. Kendilerine kitap verilenler, onun Rablerinden gelen hak olduğunu elbette bilirler. Allah, yaptıklarından gafil değildir (144)﴾ البقرة ﴿Yahut onları, dönüp durmaları içinde yakalar; artık onlar aciz bırakanlar değildir (46)﴾ النحل ﴿Ve senin secde edenler içindeki dönüp durman (219)﴾ الشعراء
 	﴿Küfredenlerin beldelerde dönüp durması sakın seni aldatmasın (196)﴾ آل عمران ﴿Allah’ın ayetleri hakkında ancak küfredenler mücadele eder; öyleyse onların beldelerde dönüp durması sakın seni aldatmasın (4)﴾ غافر

**مُتَقَلَّب**
 ﴿Öyleyse bil ki Allah’tan başka ilah yoktur; günahın için ve mümin erkekler ile mümin kadınlar için bağışlanma dile. Allah, sizin dönüp durduğunuz yeri ve barındığınız yeri bilir (19)﴾ محمد

Konuya göre tasnif
**قلب** - **قلوب**

“ **قلب** ” lafzı için arama şeması :
1 - **القلب**; fıkhın ve aklın yeri, bilinç ve idrak ve düşünme manasında; ve her kişi için bu işin yeri yalnızca bir tanedir,
ve haz, düşünme kararına etki eder
2 - **القلب**; iradî kararın yeri; o, yalnızca kişinin kendisinin muttali olduğu şahsî bir karardır
3 - **القلب**; kazanımın yeri, davranışsal karar manasında ve davranışsal kararın uygulanmasını gözetleme
4 - **القلب**; duyguları ve hisleri idrak etmenin yeri :
**الوجل**	**الخوف**	**الرعب**
**الحسرة**	**الغيظ**	**الغل**
**الرأفة**	**الرحمة**	**الحمية**
**الفظاظة**	**الغلظة**	**حمية الجاهلية**
 	**الاطمئنان**	**السكينة**
5 - **القلب**; inancın yeri
**الإيمان**	**الاطمئنان بالإيمان**	**الهدى**
**وجلت قلوبهم**	**تخشع قلوبهم**	**تلين جلودهم وقلوبهم**
**قلب سليم-قلب منيب**	**الطهارة**	**التقوى**
**زين**	**ربطنا**	**ألف**
**قلوبهم شتى**	**آثم قلبه**	**صغت قلوبكما**
6 - **القلب**’in itikadî hastalığı
1) Allah’ın vaadine ve yardımına güvenmeme  -  Allah’ın adaletine güvenmeme
2) Allah’ın indirdiğine yakîn etmeme - Allah’ın indirdiğiyle ibret almama
3) Müminlere karşı kini gizlerler - kendilerine ait olmayan şeye tamah
4) **القلب**’te sapma
5) **القلب**’te nifak
6) **القلب**’te şüpheye düşme
7) **القلب**’in katılığı
Allah’ın zikrine huşû duymama
kelimeleri tahrif etme
bela anında yalvarmama
şeytanın süslemesine boyun eğme
8) **قلوب غلف** : öğüde karşı duyumsamasını engelleyen bir engelle kaplanmış
9) **قلوب** üzerine mühür vurulur
iman ile gösteriş yapmak
bilgisizce ve kibirle ve ısrarla Allah’ın ayetleri hakkında cedel
dünyayı sevme ve mazeretle vacipten geri kalma
günahlara ve şehvetlere dalma ve vacibin çağrısına yönelmekten kör olma
beyyineler ortaya çıkmasına rağmen önceki yalanlamadan geri dönmeme
önceki hatalardan geri dönmeme
10) **القلب**’te gaflet : **لاهية قلوبهم**
11) **القلب**; Allah’a inanmamanın yeri : küfür - فسوق - isyan

(1) İdrakin yeri : **القلب**
1- **القلب**; fıkhın ve aklın yeri (idrak ve anlama ve düşünme)
idrak ve ilim, göğüsteki **القلب**’tedir
**القلب** idrak eder ve akleder  	﴿Andolsun, cehennem için cinlerden ve insanlardan birçoğunu yarattık; onların **قلوب**’u vardır, onunla fıkhetmezler; onların gözleri vardır, onunla görmezler; onların kulakları vardır, onunla işitmezler. İşte onlar hayvanlar gibidir; bilakis onlar daha sapıktır. İşte onlar, gafillerin ta kendileridir (179)﴾ الأعراف ﴿Yeryüzünde dolaşmadılar mı ki, kendileri için onunla akledecekleri **قلوب** yahut onunla işitecekleri kulaklar olsun? Çünkü gözler kör olmaz; fakat göğüslerdeki **قلوب** kör olur (46)﴾ الحج
ilim, göğüsteki **القلب**’tedir	﴿Bilakis o, kendilerine ilim verilenlerin göğüslerinde apaçık ayetlerdir; ayetlerimizi ancak zalimler inkâr eder (49)﴾ العنكبوت ﴿Ve göğüslerde olan elde edildi (10)﴾ العاديات
**القلب** hatırlar	﴿Şüphesiz bunda, **قلب**’i olan yahut şahit olarak kulak veren kimse için elbette bir öğüt vardır (37)﴾ ق
çünkü Allah bunu diledi  	﴿Yoksa “Allah’a karşı bir yalan uydurdu” mu diyorlar? Allah dilerse senin **قلب**’in üzerine mühür vurur; Allah batılı siler ve kelimeleriyle hakkı gerçekleştirir. Şüphesiz O, göğüslerin ذات’ını bilendir (24)﴾ الشورى ﴿De ki: “Gördünüz mü; eğer Allah işitmenizi ve görmenizi alır ve **قلوب**’unuz üzerine mühür vurursa, Allah’tan başka onu size getirecek hangi ilah vardır?” Bak, ayetleri nasıl çevirip duruyoruz; sonra onlar yüz çeviriyorlar (46)﴾ الأنعام
ve Allah, kişi ile **قلب**’i arasına girer  	﴿Ey iman edenler! Sizi diriltecek şeye sizi çağırdığı zaman Allah’a ve Resul’e icabet edin; ve bilin ki Allah, kişi ile **قلب**’i arasına girer ve şüphesiz siz O’na haşrolunacaksınız (24)﴾ الأنفال ﴿Yoksa “Allah’a karşı bir yalan uydurdu” mu diyorlar? Allah dilerse senin **قلب**’in üzerine mühür vurur; Allah batılı siler ve kelimeleriyle hakkı gerçekleştirir. Şüphesiz O, göğüslerin ذات’ını bilendir (24)﴾ الشورى
heva (haz) idraki ve doğru aklı saptırır  	﴿Hevasını ilah edinen kimseyi gördün mü? Allah onu bir ilim üzere saptırdı; işitmesi ve **قلب**’i üzerine mühür vurdu ve görmesi üzerine bir perde kıldı. Artık Allah’tan sonra onu kim hidayete erdirir? Hâlâ hatırlamaz mısınız (23)﴾ الجاثية ﴿Allah, onların **قلوب**’u üzerine ve işitmeleri üzerine mühür vurdu; ve gözleri üzerinde bir perde vardır; ve onlar için büyük bir azap vardır (7)﴾ البقرة
**القلب** üzerindeki örtüler (haz ve heva) onunla fıkhetmeyi engeller  	﴿Rabbinin ayetleriyle kendisine öğüt verilip de onlardan yüz çeviren ve ellerinin öne sürdüğünü unutan kimseden daha zalim kim vardır? Şüphesiz biz, onu fıkhetmesinler diye onların **قلوب**’u üzerine örtüler kıldık; ve kulaklarında bir ağırlık vardır. Onları hidayete çağırsan da artık ebediyen hidayete ermezler (57)﴾ الكهف ﴿Onlardan sana kulak veren vardır; biz onların **قلوب**’u üzerine, onu fıkhetmesinler diye örtüler kıldık; ve kulaklarında bir ağırlık vardır. Her ayeti görseler de ona iman etmezler; nihayet sana geldiklerinde seninle cedelleşirler; küfredenler der ki: “Bu, öncekilerin masallarından başka bir şey değildir” (25)﴾ الأنعام ﴿Ve onların **قلوب**’u üzerine, onu fıkhetmesinler diye örtüler kıldık; ve kulaklarında bir ağırlık vardır. Kur’an’da Rabbini tek başına andığın zaman, nefret ederek arkalarına dönerler)﴾ الإسراء
 	﴿Ve dediler ki: “**قلوب**’umuz, bizi çağırdığın şeye karşı örtüler içindedir; kulaklarımızda bir ağırlık vardır; bizimle senin aranda bir perde vardır. Öyleyse yap; şüphesiz biz yapanlarız” (5)﴾ فصلت
her insan için akıl ve idrak için yalnızca bir yer vardır  	﴿Allah, hiçbir adam için iç boşluğunda iki **قلب** kılmadı; ve kendilerinden zıhar yaptığınız eşlerinizi anneleriniz kılmadı; ve evlat edindiklerinizi oğullarınız kılmadı. Bu, ağızlarınızla söylediğiniz sözünüzdür. Allah hakkı söyler ve yolu hidayete erdirir (4)﴾ الأحزاب

2 - **القلب**; vahyi kabul etmenin yeri
 	﴿De ki: “Kim Cibril’e düşman ise, şüphesiz o, onu Allah’ın izniyle senin **قلب**’in üzerine indirdi; önündekini tasdik edici, müminler için bir hidayet ve bir müjde olarak” (97)﴾ البقرة ﴿Ve şüphesiz o, âlemlerin Rabbinin indirmesidir (192) onu Ruh’ul-Emîn indirdi (193) senin **قلب**’in üzerine, uyarıcılardan olasın diye (194)﴾ الشعراء

3 - **القلب**; iradî kararın yeri
irade, göğüsteki **القلب**’tedir; vesvese göğüstedir (idrak ve ilim ve iradenin tereddüdü)
ve irade, göğüsteki **القلب**’tedir	﴿Yoksa “Allah’a karşı bir yalan uydurdu” mu diyorlar? Allah dilerse senin **قلب**’in üzerine mühür vurur; Allah batılı siler ve kelimeleriyle hakkı gerçekleştirir. Şüphesiz O, göğüslerin ذات’ını bilendir (24)﴾ الشورى
ve vesvese (idrak ve ilim ve iradenin tereddüdü) göğüstedir	﴿De ki: İnsanların Rabbine sığınırım (1) insanların Melikine (2) insanların İlahına (3) sinsi vesvesecinin şerrinden (4) ki insanların göğüslerinde vesvese verir (5) cinlerden ve insanlardan (6)﴾ الناس ﴿Andolsun, insanı yarattık ve nefsinin ona vesvese verdiğini biliriz; biz ona şah damarından daha yakınız (16)﴾ ق

İradî karar, bizzat kişinin kendisine mahsustur; ona ancak o muttali olur; ona muttali olan yalnız Allah’tır:
﴿**سيقول لك المخلفون من الأعراب شغلتنا أموالنا وأهلونا فاستغفر لنا يقولون بألسنتهم ما ليس في قلوبهم قل فمن يملك لكم من الله شيئا إن أراد بكم ضرا أو أراد بكم نفعا بل كان الله بما تعملون خبيرا (11)**﴾ **الفتح** ﴿**وليعلم الذين نافقوا وقيل لهم تعالوا قاتلوا في سبيل الله أو ادفعوا قالوا لو نعلم قتالا لاتبعناكم هم للكفر يومئذ أقرب منهم للإيمان يقولون بأفواههم ما ليس في قلوبهم والله أعلم بما يكتمون (167)**﴾ **آل عمران**
﴿**ومن الناس من يعجبك قوله في الحياة الدنيا ويشهد الله على ما في قلبه وهو ألد الخصام (204)**﴾ **البقرة** ﴿**كيف وإن يظهروا عليكم لا يرقبوا فيكم إلا ولا ذمة يرضونكم بأفواههم وتأبى قلوبهم وأكثرهم فاسقون (8)**﴾ **التوبة**

Allah’tan olan imtihan, kişinin kalbinde bulunan karara dair, kişi üzerine hücceti ikame etmek için musibetlerle (olur):
﴿**ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا ها هنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدور (154)**﴾ **آل عمران** ﴿**يحذر المنافقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما في قلوبهم قل استهزئوا إن الله مخرج ما تحذرون (64)**﴾ **التوبة**

4 - Kalpteki **الكسب**: davranışsal karar ve icranın gözetimi (bizzat davranış):
Davranışsal kararın tafsilatı ve onun icrasının tafsilatı kalpte mevcuttur: ﴿**لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما كسبت قلوبكم والله غفور حليم (225)**﴾ **البقرة** ﴿**ادعوهم لآبائهم هو أقسط عند الله فإن لم تعلموا آباءهم فإخوانكم في الدين ومواليكم وليس عليكم جناح فيما أخطأتم به ولكن ما تعمدت قلوبكم وكان الله غفورا رحيما (5)**﴾ **الأحزاب**

Ve Allah onu bilir:
﴿**ترجي من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء ومن ابتغيت ممن عزلت فلا جناح عليك ذلك أدنى أن تقر أعينهن ولا يحزن ويرضين بما آتيتهن كلهن والله يعلم ما في قلوبكم وكان الله عليما حليما (51)**﴾ **الأحزاب** ﴿**يا أيها النبي قل لمن في أيديكم من الأسرى إن يعلم الله في قلوبكم خيرا يؤتكم خيرا مما أخذ منكم ويغفر لكم والله غفور رحيم (70)**﴾ **الأنفال** ﴿**أولئك الذين يعلم الله ما في قلوبهم فأعرض عنهم وعظهم وقل لهم في أنفسهم قولا بليغا (63)**﴾ **النساء**

5 - Kalp, duyguların idraki (feelings) ve duygulanımların ( **الإنفعالات** ) emri (Emotions) yeridir
(1) **الوجل** - **الخوف** - **الرعب**
**الوجل**
﴿**إذ دخلوا عليه فقالوا سلاما قال إنا منكم وجلون(52)**﴾ **الحجر** ﴿**قالوا لا توجل إنا نبشرك بغلام عليم(53)**﴾ **الحجر**
﴿**والذين يؤتون ما آتوا وقلوبهم وجلة أنهم إلى ربهم راجعون(60)**﴾ **المؤمنون**
﴿**الذين إذا ذكر الله وجلت قلوبهم والصابرين على ما أصابهم والمقيم الصلاة ومما رزقناهم ينفقون(35)**﴾ **الحج** ﴿**إنما المؤمنون الذين إذا ذكر الله وجلت قلوبهم وإذا تليت عليهم آياته زادتهم إيمانا وعلى ربهم يتوكلون(2)**﴾ **الأنفال**

**الخوف**
Kalpler gırtlakların yanındadır (korkudan): ﴿**وأنذرهم يوم الآزفة إذ القلوب لدى الحناجر كاظمين ما للظالمين من حميم ولا شفيع يطاع (18)**﴾ **غافر** ﴿**إذ جاءوكم من فوقكم ومن أسفل منكم وإذ زاغت الأبصار وبلغت القلوب الحناجر وتظنون بالله الظنونا (10)**﴾ **الأحزاب**

**الرعب**
﴿**سنلقي في قلوب الذين كفروا الرعب بما أشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا ومأواهم النار وبئس مثوى الظالمين (151)**﴾ **آل عمران** ﴿**إذ يوحي ربك إلى الملائكة أني معكم فثبتوا الذين آمنوا سألقي في قلوب الذين كفروا الرعب فاضربوا فوق الأعناق واضربوا منهم كل بنان (12)**﴾ **الآنفال**
﴿**وأنزل الذين ظاهروهم من أهل الكتاب من صياصيهم وقذف في قلوبهم الرعب فريقا تقتلون وتأسرون فريقا (26)**﴾ **الأحزاب** ﴿**هو الذي أخرج الذين كفروا من أهل الكتاب من ديارهم لأول الحشر ما ظننتم أن يخرجوا وظنوا أنهم مانعتهم حصونهم من الله فأتاهم الله من حيث لم يحتسبوا وقذف في قلوبهم الرعب يخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنين فاعتبروا يا أولي الأبصار (2)**﴾ **الحشر**

(2) **الحسرة** - **الغيظ** - **الغل**
**الحسرة**
﴿**يا أيها الذين آمنوا لا تكونوا كالذين كفروا وقالوا لإخوانهم إذا ضربوا في الأرض أو كانوا غزى لو كانوا عندنا ما ماتوا وما قتلوا ليجعل الله ذلك حسرة في قلوبهم والله يحيي ويميت والله بما تعملون بصير (156)**﴾ **آل عمران** ﴿**إن الذين كفروا ينفقون أموالهم ليصدوا عن سبيل الله فسينفقونها ثم تكون عليهم حسرة ثم يغلبون والذين كفروا إلى جهنم يحشرون(36)**﴾ **الأنفال**

**الغيظ**
﴿**قاتلوهم يعذبهم الله بأيديكم ويخزهم وينصركم عليهم ويشف صدور قوم مؤمنين(14) ويذهب غيظ قلوبهم ويتوب الله على من يشاء والله عليم حكيم (15)**﴾ **التوبة** ﴿**هاأنتم أولاء تحبونهم ولا يحبونكم وتؤمنون بالكتاب كله وإذا لقوكم قالوا آمنا وإذا خلوا عضوا عليكم الأنامل من الغيظ قل موتوا بغيظكم إن الله عليم بذات الصدور(119)**﴾ **آل عمران**

**الغل**
﴿**والذين جاءوا من بعدهم يقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا ربنا إنك رءوف رحيم (10)**﴾ **الحشر**
﴿**ونزعنا ما في صدورهم من غل تجري من تحتهم الأنهار وقالوا الحمد لله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله لقد جاءت رسل ربنا بالحق ونودوا أن تلكم الجنة أورثتموها بما كنتم تعملون(43)**﴾ **الأعراف** ﴿**ونزعنا ما في صدورهم من غل إخوانا على سرر متقابلين(47)**﴾ **الحجر**

(3) **الرأفة** - **الرحمة** - **الحمية**
Kalpte **الرأفة** ve **الرحمة** ve **الرهبانية**: ﴿**ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون (27)**﴾ **الحديد**

Kalpte **الغلظة** ve **الرحمة**: ﴿**فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين (159)**﴾ **آل عمران**

Kalpte **الحمية**: ﴿**إذ جعل الذين كفروا في قلوبهم الحمية حمية الجاهلية فأنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وألزمهم كلمة التقوى وكانوا أحق بها وأهلها وكان الله بكل شيء عليما (26)**﴾ **الفتح**

(4) **الفظاظة** - **الغلظة** - **حمية الجاهلية**

﴿Öyleyse Allah’tan bir rahmet ile onlara yumuşak davrandın; ve eğer kaba, **غليظ القلب** olsaydın, elbette çevrenden dağılıp giderlerdi; öyleyse onları affet, onlar için bağışlanma dile ve iş hususunda onlarla danış; artık azmettiğin zaman Allah’a tevekkül et; şüphesiz Allah tevekkül edenleri sever (159)﴾ Âl-i İmrân ﴿Hani inkâr edenler kalplerinde hamiyyeti, câhiliye hamiyyetini kıldılar da Allah, sekînetini resulünün üzerine ve müminlerin üzerine indirdi ve onları takvâ kelimesine ilzam etti; ve ona daha layık ve onun ehli idiler; ve Allah her şey hakkında bilendir (26)﴾ el-Feth
(5) **الاطمئنان** - **السكينة**
**الإطمئنان**﴿Ve Allah onu ancak size bir müjde kıldı ve onunla kalpleriniz **لتطمئن** diye; ve yardım ancak azîz, hakîm olan Allah katındandır (126)﴾ Âl-i İmrân ﴿Ve Allah onu ancak bir müjde kıldı ve onunla kalpleriniz **ولتطمئن** diye; ve yardım ancak Allah katındandır; şüphesiz Allah azîz, hakîmdir (10)﴾ el-Enfâl
Kalpte **السكينة**	﴿O, müminlerin kalplerine **السكينة** indiren O’dur; imanlarıyla beraber imanları artsın diye; ve göklerin ve yerin orduları Allah’ındır; ve Allah bilendir, hakîmdir (4)﴾ el-Feth ﴿Andolsun Allah, ağacın altında sana biat ederlerken müminlerden razı olmuştur; böylece kalplerinde olanı bildi de onların üzerine **السكينة** indirdi ve onları yakın bir fetihle mükâfatlandırdı (18)﴾ el-Feth
6 - Kalp, itikadın yeridir
**الإيمان** - **الاطمئنان بالإيمان** - **الهدى**
Kalpte **الإيمان**  ﴿Ey resul, ağızlarıyla “inandık” deyip de kalpleri inanmamış olanlardan ve yahudilerden küfürde yarışanlar seni üzmesin; yalana kulak verenler, sana gelmemiş başka bir kavme kulak verenler; kelimeyi yerlerinden sonra tahrif ederler; “Eğer size bu verilirse onu alın, eğer verilmezse sakının” derler; ve Allah kimin fitnesini isterse, sen onun için Allah’tan hiçbir şeye malik olamazsın; işte onlar, Allah’ın kalplerini temizlemeyi istemediği kimselerdir; onlar için dünyada bir zillet ve onlar için ahirette büyük bir azap vardır (41)﴾ el-Mâide ﴿Bedevîler dedi ki: “İman ettik.” De ki: “İman etmediniz; fakat ‘teslim olduk’ deyin; ve henüz **الإيمان** kalplerinize girmedi.” Ve eğer Allah’a ve resulüne itaat ederseniz, amellerinizden size hiçbir şeyi eksiltmez; şüphesiz Allah gafûr, rahîmdir (14)﴾ el-Hucurât
**الاطمئنان بالإيمان**  	﴿Kim imanından sonra Allah’ı inkâr ederse—kalbi **مطمئن بالإيمان** olduğu halde zorlanan hariç—fakat kim küfürle göğsünü açarsa, işte onların üzerine Allah’tan bir gazap vardır ve onlar için büyük bir azap vardır (106)﴾ en-Nahl ﴿Ve bilin ki içinizde Allah’ın resulü vardır; işin çoğunda size itaat etseydi elbette sıkıntıya düşerdiniz; fakat Allah size **الإيمان**ı sevdirdi ve onu kalplerinizde süsledi; ve size küfrü, fıskı ve isyanı kerih kıldı; işte onlar, doğru yolda olanlardır (7)﴾ el-Hucurât
 	﴿Hani İbrahim dedi ki: “Rabbim, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster.” Dedi: “İnanmadın mı?” Dedi: “Evet; fakat kalbim **ليطمئن** diye.” Dedi: “Öyleyse kuşlardan dört tane al, onları kendine meylettir; sonra onlardan her dağın üzerine bir parça kıl; sonra onları çağır, sana koşarak gelirler; ve bil ki Allah azîz, hakîmdir (260)﴾ el-Bakara ﴿Dediler: “Ondan yiyelim ve kalplerimiz **وتطمئن** ve bize doğru söylediğini bilelim ve onun üzerine şahitlerden olalım diye istiyoruz (113)﴾ el-Mâide
**الإطمئنان** - **بالإيمان**	﴿Kim imanından sonra Allah’ı inkâr ederse—kalbi **مطمئن بالإيمان** olduğu halde zorlanan hariç—fakat kim küfürle göğsünü açarsa, işte onların üzerine Allah’tan bir gazap vardır ve onlar için büyük bir azap vardır (106)﴾ en-Nahl ﴿Onlar ki iman ettiler ve kalpleri Allah’ın zikriyle **وتطمئن**; haberiniz olsun, Allah’ın zikriyle kalpler **تطمئن** (28)﴾ er-Ra‘d
**الهدى**	﴿Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kavmi, Allah’a ve resulüne karşı gelenlerle sevgi besler bulmazsın; ister babaları, ister oğulları, ister kardeşleri, ister aşiretleri olsun; işte onlar, kalplerine **الإيمان** yazdı ve onları kendinden bir ruh ile destekledi; ve onları, altından ırmaklar akan cennetlere sokar, orada ebedî kalıcılar; Allah onlardan razı oldu, onlar da O’ndan razı oldular; işte onlar Allah’ın hizbidir; haberiniz olsun, Allah’ın hizbi, onlar felah bulanlardır (22)﴾ el-Mücâdele ﴿Hiçbir musibet yoktur ki Allah’ın izniyle olmasın; ve kim Allah’a iman ederse, O onun kalbini **يهد**; ve Allah her şey hakkında bilendir (11)﴾ et-Teğâbün
**الكفر والفسوق والعصيان**  	﴿Ve bilin ki içinizde Allah’ın resulü vardır; işin çoğunda size itaat etseydi elbette sıkıntıya düşerdiniz; fakat Allah size **الإيمان**ı sevdirdi ve onu kalplerinizde süsledi ve size küfrü, fıskı ve isyanı kerih kıldı; işte onlar, doğru yolda olanlardır (7)﴾ el-Hucurât
**وجلت قلوبهم** - **تخشع قلوبهم** - **تلين جلودهم وقلوبهم**
**وجلت القلوب**﴿Müminler ancak o kimselerdir ki Allah anıldığı zaman kalpleri **وجلت**; ve onlara ayetleri okunduğu zaman onları iman bakımından artırır; ve Rablerine tevekkül ederler (2)﴾ el-Enfâl ﴿Onlar ki Allah anıldığı zaman kalpleri **وجلت**; ve kendilerine isabet edene sabredenler; ve namazı ikame edenler; ve kendilerine rızık verdiğimizden infak ederler (35)﴾ el-Hacc ﴿Ve onlar ki verdiklerini verirler ve kalpleri **وجلة**; çünkü onlar Rablerine döneceklerdir (60)﴾ el-Mü’minûn
**تلين جلودهم وقلوبهم**  	﴿Allah, sözün en güzelini, birbirine benzer, ikişerli (tekrarlı) bir kitap olarak indirdi; ondan Rablerinden korkanların derileri ürperir; sonra derileri ve kalpleri Allah’ın zikrine **تلين**; işte bu Allah’ın hidayetidir, onunla dilediğini hidayete erdirir; ve Allah kimi saptırırsa, artık onun için bir hidayet edici yoktur (23)﴾ ez-Zümer ﴿Öyleyse Allah’tan bir rahmet ile onlara yumuşak davrandın; ve eğer kaba, **غليظ القلب** olsaydın, elbette çevrenden dağılıp giderlerdi; öyleyse onları affet, onlar için bağışlanma dile ve iş hususunda onlarla danış; artık azmettiğin zaman Allah’a tevekkül et; şüphesiz Allah tevekkül edenleri sever (159)﴾ Âl-i İmrân
**تخشع قلوبهم**  	﴿İman edenler için, Allah’ın zikrine ve haktan inene karşı kalplerinin **تخشع** etmesinin zamanı gelmedi mi? Ve daha önce kendilerine kitap verilenler gibi olmasınlar; üzerlerinden süre uzadı da kalpleri katılaştı; ve onların çoğu fasıktır (16)﴾ el-Hadîd
**تخبت قلوبهم**  	﴿Ve kendilerine ilim verilenler bilsinler ki o, Rabbinden haktır; böylece ona iman etsinler de kalpleri ona **فتخبت**; ve şüphesiz Allah, iman edenleri dosdoğru bir yola hidayet edicidir (54)﴾ el-Hacc
**قلب سليم** ، **قلب منيب** - **الطهارة** - **صغت قلبكما** - **التقوى**
**قلب سليم**   **قلب منيب**﴿Ancak Allah’a **قلب سليم** ile gelen hariç (89)﴾ eş-Şu‘arâ ﴿Hani Rabbine **قلب سليم** ile geldi (84)﴾ es-Sâffât ﴿Gayb ile Rahmân’dan korkan ve **قلب منيب** ile gelen (33)﴾ Kâf
Kalpte **الطهارة**	﴿Ey iman edenler, size izin verilmedikçe, yemeğe—pişmesini gözetleyerek değil—Peygamberin evlerine girmeyin; fakat çağrıldığınız zaman girin; yediğiniz zaman da dağılın; bir söz için ünsiyet ediciler olarak değil; şüphesiz bu, Peygamber’e eziyet ederdi de sizden hayâ ederdi; ve Allah haktan hayâ etmez; ve onlardan bir meta istediğiniz zaman, onları bir perde arkasından isteyin; bu, kalpleriniz ve onların kalpleri için daha **أطهر**dır; ve size Allah’ın resulüne eziyet etmek ve ondan sonra onun eşleriyle asla nikâhlanmak olmaz; şüphesiz bu, Allah katında büyük idi (53)﴾ el-Ahzâb ﴿Ey resul, ağızlarıyla “inandık” deyip de kalpleri inanmamış olanlardan ve yahudilerden küfürde yarışanlar seni üzmesin; yalana kulak verenler, sana gelmemiş başka bir kavme kulak verenler; kelimeyi yerlerinden sonra tahrif ederler; “Eğer size bu verilirse onu alın, eğer verilmezse sakının” derler; ve Allah kimin fitnesini isterse, sen onun için Allah’tan hiçbir şeye malik olamazsın; işte onlar, Allah’ın kalplerini temizlemeyi istemediği kimselerdir; onlar için dünyada bir zillet ve onlar için ahirette büyük bir azap vardır (41)﴾ el-Mâide
**صغت قلوبكما**  	﴿Eğer siz ikiniz Allah’a tevbe ederseniz, muhakkak **صغت قلوبكما**; ve eğer ona karşı birbirinize arka çıkarsanız, artık şüphesiz Allah, O’nun mevlasıdır; ve Cebrîl ve müminlerin salihi; ve melekler de bundan sonra yardımcıdır (4)﴾ et-Tahrîm ﴿Ve ahirete iman etmeyenlerin gönülleri ona **ولتصغى** ve ondan razı olsunlar ve işlediklerini işlesinler diye (113)﴾ el-En‘âm
Kalpte **التقوى**  	﴿İşte böyle; ve kim Allah’ın şeâirini tazim ederse, şüphesiz o, kalplerin **تقوى**sındandır (32)﴾ el-Hacc ﴿Şüphesiz Allah’ın resulü yanında seslerini kısanlar, işte onlar, Allah’ın kalplerini **للتقوى** için imtihan ettiği kimselerdir; onlar için bir mağfiret ve büyük bir ecir vardır (3)﴾ el-Hucurât
**زين** - **ربط** - **ألف**

**زين في قلوبكم** ﴿“Bilakis, **الرسول**’ün ve müminlerin ebediyen ailelerine dönmeyeceklerini sandınız; ve bu, kalplerinizde süslendi; ve kötü zan zannettiniz; ve helâk olmuş bir kavim oldunuz.” (12)﴾ **الفتح** ﴿“Ve bilin ki içinizde **رسول الله** vardır; işin çoğunda size itaat etseydi elbette sıkıntıya düşerdiniz; fakat Allah size imanı sevdirdi ve onu kalplerinizde süsledi; ve size küfrü, fıskı ve isyanı çirkin gösterdi; işte onlar, doğru yolda olanların ta kendileridir.” (7)﴾ **الحجر**

**ربطنا على قلوبهم**	﴿“Ve kalktıkları vakit kalplerinin üzerine bağladık; dediler ki: Rabbimiz, göklerin ve yerin Rabbidir; O’ndan başka bir ilâha asla dua etmeyeceğiz; andolsun ki o takdirde aşırılık söylemiş oluruz.” (14)﴾ **الكهف**

**يربط عل قلوبهم**	﴿“O’ndan bir güven olarak sizi uyuklama bürüdüğü vakit; ve sizi onunla temizlemek, sizden şeytanın pisliğini gidermek, kalplerinizin üzerine bağlamak ve onunla ayakları sağlamlaştırmak için gökten üzerinize su indirdiği vakit.” (11)﴾ **الأنفال** ﴿“Ve **أم موسى**’nın gönlü boş kaldı; eğer kalbini bağlamasaydık, neredeyse onu açığa vuracaktı; (bunu) müminlerden olması için.” (10)﴾ **القصص**

**الإلفة بين القلوب**      	﴿“Ve onların kalpleri arasında ülfet meydana getirdi; eğer yeryüzünde olanın hepsini harcasaydın, onların kalpleri arasında ülfet meydana getiremezdin; fakat Allah aralarında ülfet meydana getirdi; şüphesiz O, azîzdir, hakîmdir.” (63)﴾ **الأنفال** ﴿“Ve hepiniz Allah’ın ipine sımsıkı sarılın ve ayrılığa düşmeyin; ve Allah’ın üzerinizdeki nimetini anın: hani siz düşmanlar idiniz de kalpleriniz arasında ülfet meydana getirdi; böylece O’nun nimetiyle kardeşler oldunuz; ve siz ateşten bir çukurun kenarında idiniz de sizi ondan kurtardı; işte böyle Allah size âyetlerini açıklar, umulur ki hidayet bulursunuz.” (103)﴾ **آل عمران**

 	﴿“Sadakalar ancak fakirler, miskinler, onun üzerinde çalışanlar, kalpleri ülfet ettirilenler, boyunlar (köleler) hakkında, borçlular, Allah yolunda ve yol oğlu içindir; Allah’tan bir farîza olarak; ve Allah alîmdir, hakîmdir.” (60)﴾ **التوبة**

**قلوبهم شتى** - **آثم قلبه**
**قلوبهم شتى**﴿“Sizinle topluca savaşmazlar; ancak tahkim edilmiş köylerde yahut duvarların arkasından; kendi aralarındaki şiddetleri çetindir; onları toplu sanırsın, hâlbuki kalpleri dağınıktır; bu, onların akletmeyen bir kavim olmaları sebebiyledir.” (14)﴾ **الحشر**
**آثم قلبه**  	﴿“Eğer yolculukta olur da bir kâtip bulamazsanız, o hâlde teslim alınmış rehinler; eğer bazınız bazınıza güvenirse, kendisine emanet edilen, emanetini eda etsin ve Rabbi olan Allah’tan sakınsın; ve şahitliği gizlemeyin; kim onu gizlerse, şüphesiz o, kalbi günahkârdır; ve Allah, yaptıklarınızı bilendir.” (283)﴾ **البقرة**

7 - İtikadî kalp hastalığı
1) Allah’ın vaadine ve yardımına güvenmemek  -  Allah’ın adaletine güvenmemek
Allah’ın vaadine ve yardımına güvenmemek﴿“Hani münafıklar ve kalplerinde hastalık olanlar: ‘Bunları dinleri aldattı’ diyorlardı; kim Allah’a tevekkül ederse, şüphesiz Allah azîzdir, hakîmdir.” (49)﴾ **الأنفال** ﴿“Ve hani münafıklar ve kalplerinde hastalık olanlar: ‘Allah ve Resûlü bize ancak aldatma vaad etti’ diyorlardı.” (12)﴾  **الأحزاب**
	﴿“Ve iman edenler derler ki: ‘Keşke bir sûre indirilseydi’; sonra muhkem bir sûre indirildiği ve onda savaş anıldığı vakit, kalplerinde hastalık olanların sana, ölümden baygın düşenin bakışı gibi baktıklarını görürsün; artık onlara daha uygundur.” (20)﴾ **محمد** ﴿“Kalplerinde hastalık olanların onların içine koşuştuklarını görürsün; derler ki: ‘Bize bir felâketin isabet etmesinden korkuyoruz’; umulur ki Allah fetih getirir yahut kendi katından bir emir; böylece içlerinde gizledikleri şeye pişman olarak sabahlarlar.” (52)﴾ **المائدة**
Allah’ın adaletine güvenmemek	﴿“Kalplerinde hastalık mı var, yoksa şüphe mi ettiler, yoksa Allah’ın ve Resûlü’nün kendilerine haksızlık etmesinden mi korkuyorlar? Bilakis, işte onlar zalimlerin ta kendileridir.” (50)﴾ **النور** ﴿“Eğer münafıklar, kalplerinde hastalık olanlar ve şehirde yaygara çıkaranlar vazgeçmezlerse, elbette seni onların üzerine musallat ederiz; sonra orada seninle ancak az bir süre komşuluk ederler.” (60)﴾ **الأحزاب**

2) Allah’ın indirdiğine yakîn etmemek - Allah’ın indirdiğinden ibret almamak
Allah’ın indirdiğine yakîn etmemek  ﴿“Ve Biz ateşin yârânını ancak melekler kıldık; ve onların sayısını ancak kâfirler için bir fitne kıldık; kendilerine kitap verilenler yakîn etsinler, iman edenler iman bakımından artsınlar; kendilerine kitap verilenler ve müminler şüphe etmesinler; ve kalplerinde hastalık olanlar ile kâfirler: ‘Allah bu misalle ne murad etti?’ desinler diye; işte böyle Allah dilediğini saptırır ve dilediğini hidayete erdirir; Rabbinin ordularını O’ndan başkası bilmez; ve o, insanlar için ancak bir öğüttür.” (31)﴾ **المدثر**
Allah’ın indirdiğinden ibret almamak	﴿“Senden önce hiçbir resûl ve hiçbir nebî göndermedik ki, temenni ettiği vakit şeytan onun temennisine bir şey atmış olmasın; Allah, şeytanın attığını nesheder; sonra Allah âyetlerini muhkem kılar; ve Allah alîmdir, hakîmdir.” (52) “Şeytanın attığını, kalplerinde hastalık olanlar ve kalpleri katılaşmış olanlar için bir fitne kılmak için; ve şüphesiz zalimler uzak bir ayrılık içindedir.” (53) “Ve kendilerine ilim verilenler bilsinler ki o, Rabbinden haktır; böylece ona iman etsinler ve kalpleri ona karşı huşû duysun; ve şüphesiz Allah, iman edenleri dosdoğru yola elbette hidayet edendir.” (54)﴾ **الحج** ﴿“Bir sûre indirildiği vakit, onlardan kimi: ‘Bu, hanginizin imanını artırdı?’ der; iman edenlere gelince, onların imanını artırmıştır ve onlar sevinirler.” (124) “Kalplerinde hastalık olanlara gelince, onların pisliğini pisliklerine artırmıştır; ve onlar kâfirler olarak öldüler.” (125)﴾ **التوبة**

3) Müminlere karşı kin gizlerler - kendilerine ait olmayan şeye tamah
Müminlere karşı kin gizlerler﴿“Yoksa kalplerinde hastalık olanlar, Allah’ın onların kinlerini asla ortaya çıkarmayacağını mı sandılar?” (29)﴾ **مجمد** ﴿“İnsanlardan kimi: ‘Allah’a ve âhiret gününe iman ettik’ der; hâlbuki onlar mümin değillerdir. (8) Allah’ı ve iman edenleri aldatırlar; hâlbuki ancak kendilerini aldatırlar ve farkına varmazlar. (9) Kalplerinde hastalık vardır; Allah da onların hastalığını artırmıştır; ve yalan söylemekte oldukları şey sebebiyle onlar için elem verici azap vardır.” (10)﴾ **البقرة**
Kendilerine ait olmayan şeye tamah  	﴿“Ey peygamberin kadınları! Eğer sakınırsanız, kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz; o hâlde sözde yumuşaklık göstermeyin ki kalbinde hastalık olan tamah etsin; ve uygun bir söz söyleyin.” (32)﴾ **الأحزاب**

4) Kalpte sapma
Açıkça görünen hakikati bilmek, sonra nefis hevesi için ondan kaçmaya çalışmak﴿“O, sana kitabı indiren O’dur; ondan muhkem âyetler vardır, onlar kitabın anasıdır; ve diğerleri müteşâbihtir; kalplerinde sapma olanlara gelince, fitne arayarak ve onun te’vilini arayarak ondan müteşâbih olana uyarlar; onun te’vilini Allah’tan başkası bilmez; ilimde derinleşmiş olanlar: ‘Ona iman ettik; hepsi Rabbimiz katındandır’ derler; ve ancak akıl sahipleri öğüt alır.” (7)﴾ **آل عمران** ﴿“Andolsun ki Allah, peygambere, muhacirlere ve ensara, zorluk saatinde ona uyanlara tevbe nasip etti; onların bir kısmının kalpleri neredeyse sapacak olduktan sonra; sonra onların tevbesini kabul etti; şüphesiz O, onlara karşı raûf, rahîmdir.” (117)﴾ **التوبة**
 	﴿“Hani Mûsâ kavmine dedi ki: ‘Ey kavmim! Bana niçin eziyet ediyorsunuz; hâlbuki size Allah’ın resûlü olduğumu bilmişsinizdir’; onlar sapınca Allah da onların kalplerini saptırdı; ve Allah fasık kavmi hidayete erdirmez.” (5)﴾ **الصف** ﴿“Rabbimiz! Bizi hidayete erdirdikten sonra kalplerimizi saptırma; ve bize katından bir rahmet bağışla; şüphesiz Sen, çok bağışlayansın.” (8)﴾ **آل عمران**

5) Kalpte nifak
 ﴿“Böylece, Allah’a verdikleri sözü bozmaları ve yalan söylemekte olmaları sebebiyle, O’na kavuşacakları güne kadar kalplerinde bir nifakı onların peşine taktı.” (77)﴾ **التوبة**

6) Kalpte şüphe
 ﴿“Senden ancak Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyenler izin ister; ve kalpleri şüpheye düşmüştür; böylece şüphelerinde bocalayıp dururlar.” (45)﴾ **التوبة** ﴿“Onların bina ettikleri yapıları, kalpleri parçalanıncaya kadar kalplerinde bir şüphe olmaya devam eder; ve Allah alîmdir, hakîmdir.” (110)﴾ **التوبة** ﴿“Kalplerinde hastalık mı var, yoksa şüphe mi ettiler, yoksa Allah’ın ve Resûlü’nün kendilerine haksızlık etmesinden mi korkuyorlar? Bilakis, işte onlar zalimlerin ta kendileridir.” (50)﴾ **النور** ﴿“Ve Biz ateşin yârânını ancak melekler kıldık; ve onların sayısını ancak kâfirler için bir fitne kıldık; kendilerine kitap verilenler yakîn etsinler, iman edenler iman bakımından artsınlar; kendilerine kitap verilenler ve müminler şüphe etmesinler; ve kalplerinde hastalık olanlar ile kâfirler: ‘Allah bu misalle ne murad etti?’ desinler diye; işte böyle Allah dilediğini saptırır ve dilediğini hidayete erdirir; Rabbinin ordularını O’ndan başkası bilmez; ve o, insanlar için ancak bir öğüttür.” (31)﴾ **المدثر**

7) Kalbin katılığı
Kalbin katılığının alâmetleri:
Sözleri yerlerinden tahrif etmek﴿“Sonra bunun ardından kalpleriniz katılaştı; artık onlar taşlar gibi yahut daha şiddetli katıdır; ve taşlardan öylesi vardır ki ondan ırmaklar fışkırır; ve onlardan öylesi vardır ki yarılır da ondan su çıkar; ve onlardan öylesi vardır ki Allah korkusundan düşer; ve Allah yaptıklarınızdan gafil değildir.” (74) “Siz, size iman edeceklerini mi umuyorsunuz? Hâlbuki onlardan bir grup Allah’ın sözünü işitir, sonra onu aklettikten sonra tahrif ederdi; ve onlar bilirler.” (75)﴾ **البقرة** ﴿“Ahitlerini bozmaları sebebiyle onları lânetledik ve kalplerini katı kıldık; sözleri yerlerinden tahrif ederler; ve kendilerine hatırlatılan şeyden bir payı unuttular; ve onlardan azı müstesna, onlardan bir hainliğe sürekli muttali olursun; o hâlde onları affet ve hoş gör; şüphesiz Allah muhsinleri sever.” (13)﴾ **المائدة**

Allah’ın zikrine karşı huşûsuzluk	﴿“İman edenler için, kalplerinin Allah’ın zikrine ve haktan inene huşû etmesinin vakti gelmedi mi? Ve daha önce kendilerine kitap verilenler gibi olmasınlar; üzerlerinden süre uzadı da kalpleri katılaştı; onların çoğu fâsıktır (16)”﴾ **الحديد** ﴿“Allah kimin göğsünü İslâm’a açarsa, o Rabbinden bir nur üzeredir. Artık Allah’ın zikrinden dolayı kalpleri katı olanlara yazıklar olsun; işte onlar apaçık bir sapıklık içindedirler (22)”﴾ **الزمر**
Belâ geldiğinde yalvarmamak	﴿“Hiç değilse kendilerine azabımız geldiği vakit yalvarsalardı; fakat kalpleri katılaştı ve şeytan onlara yapmakta olduklarını süsledi (43)”﴾ **الأنعام**
Ve şeytanın süslemesine boyun eğmek	﴿“Şeytanın attığını, kalplerinde hastalık bulunanlar ve kalpleri katı olanlar için bir fitne kılmak için; ve şüphesiz zâlimler uzak bir ayrılık içindedirler (53)”﴾ **الحج**
8) **قلوب غلف** :
Öğüt ve ibret için onu hissetmesini engelleyen bir engelle kaplanmış﴿“Ve dediler: Kalplerimiz kılıflıdır; bilakis Allah onları küfürleri sebebiyle lânetledi; pek azı iman eder (88)”﴾ **البقرة** ﴿“Sözleşmelerini bozmaları, Allah’ın âyetlerini inkâr etmeleri, peygamberleri haksız yere öldürmeleri ve ‘Kalplerimiz kılıflıdır’ demeleri sebebiyle; bilakis Allah onu küfürleri sebebiyle mühürledi; artık pek azı iman eder (155)”﴾ **النساء**
9) Kalpler üzerine mühür vurulur
Mühür vurmanın alâmetleri
İmanla görünmek  ﴿“Münâfıklar sana geldiklerinde: Şahitlik ederiz ki sen Allah’ın elçisisin, derler; Allah senin elçisi olduğunu bilir; ve Allah şahitlik eder ki münâfıklar elbette yalancıdırlar (1) Yeminlerini bir siper edindiler de Allah’ın yolundan alıkoydular; şüphesiz yapmakta oldukları ne kötüdür (2) Bu, onların iman edip sonra inkâr etmeleri sebebiyledir; böylece kalpleri üzerine mühür vuruldu; artık onlar anlamazlar (3)”﴾ **المنافقون**
Dünyayı sevmek ve mazeretle görevden geri kalmak  	﴿“Geri kalanlarla beraber olmaya razı oldular; kalpleri üzerine mühür vuruldu; artık onlar anlamazlar (87)”﴾ **التوبة** ﴿“Yol ancak senden izin isteyenler üzerinedir; hâlbuki onlar zengindirler; geri kalanlarla beraber olmaya razı oldular; Allah kalpleri üzerine mühür vurdu; artık onlar bilmezler (93)”﴾ **التوبة**
Günahlara ve şehvetlere dalmak ve görevin çağrısını işitmemek  	﴿“Bu, onların dünya hayatını âhirete tercih etmeleri ve Allah’ın kâfir kavmi hidayete erdirmemesi sebebiyledir (107) İşte onlar, Allah’ın kalpleri, kulakları ve gözleri üzerine mühür vurduğu kimselerdir; işte onlar gafillerin ta kendileridir (108)”﴾ **النحل** ﴿“Kendilerinden sonra yeryüzüne vâris olanlara, dilesek onları günahları sebebiyle musibetlendireceğimizi ve kalpleri üzerine mühür vuracağımızı, böylece işitmeyeceklerini, hidayet etmedi mi? (100)”﴾ **الأعراف** ﴿“Onlardan kimi sana kulak verir; nihayet senin yanından çıktıklarında, kendilerine ilim verilenlere: Az önce ne dedi? derler. İşte onlar, Allah’ın kalpleri üzerine mühür vurduğu kimselerdir; ve hevalarına uydular (16)”﴾ **محمد**
Beyyineler ortaya çıkmasına rağmen önceki yalanlamadan geri dönmemek	﴿“Sonra onun ardından kavimlerine elçiler gönderdik; onlara beyyineler getirdiler; fakat daha önce yalanladıkları şeye iman edecek değillerdi; işte böyle haddi aşanların kalpleri üzerine mühür vururuz (74)”﴾ **التوبة** ﴿“İşte o beldeler; sana haberlerinden anlatıyoruz. Andolsun elçileri onlara beyyineler getirdi; fakat daha önce yalanladıkları şeye iman edecek değillerdi; işte böyle Allah kâfirlerin kalpleri üzerine mühür vurur (101)”﴾ **الأعراف**
Önceki hatalardan geri dönmemek	﴿“Sözleşmelerini bozmaları, Allah’ın âyetlerini inkâr etmeleri, peygamberleri haksız yere öldürmeleri ve ‘Kalplerimiz kılıflıdır’ demeleri sebebiyle; bilakis Allah onu küfürleri sebebiyle mühürledi; artık pek azı iman eder (155)”﴾ **النساء**
İlim olmaksızın Allah’ın âyetleri hakkında, ısrar ve kibirle cedel	﴿“Kendilerine gelmiş bir delil olmaksızın Allah’ın âyetleri hakkında cedel edenler; Allah katında ve iman edenler katında büyük bir buğzdur. İşte böyle Allah her kibirli zorbanın kalbi üzerine mühür vurur (35)”﴾ **غافر** ﴿“Andolsun bu Kur’an’da insanlar için her misalden vurduk; ve onlara bir âyet getirsen, inkâr edenler mutlaka: Siz ancak bâtılcı kimselersiniz, derler (58) İşte böyle Allah bilmeyenlerin kalpleri üzerine mühür vurur (59)”﴾ **الروم**
10) Kalpte gaflet
Kalpte gaflet﴿“Sabah akşam Rablerine dua edenlerle, O’nun yüzünü isteyerek, nefsini sabret; dünya hayatının ziynetini isteyerek gözlerini onlardan çevirme; kalbini zikrimizden gafil kıldığımız, hevasına uyan ve işi aşırılık olan kimseye itaat etme (28)”﴾ **الكهف**
Kalpleri oyalanmış	﴿“Kalpleri oyalanmış; ve zâlimler fısıltıyı gizlediler: Bu, sizin gibi bir beşerden başka nedir? Siz görüp dururken sihre mi geliyorsunuz? (3)”﴾ **الأنبياء**
11) Kalp, Allah’a inanmamanın yeri: küfür - fısk - isyan
Küfür fısk isyan  ﴿“Ve bilin ki içinizde Allah’ın elçisi vardır; işin çoğunda size itaat etseydi elbette sıkıntıya düşerdiniz; fakat Allah size imanı sevdirdi ve onu kalplerinizde süsledi; size küfrü, fıskı ve isyanı çirkin gösterdi; işte onlar doğru yolda olanlardır (7)”﴾ **الحجرات**
Kibirle inkâr  	﴿“İlâhınız tek bir ilâhtır; âhirete iman etmeyenlerin kalpleri inkârcıdır ve onlar müstekbirdirler (22)”﴾ **النحل**
Önemsememekle inkâr  	﴿“Bilakis kalpleri bundan bir gaflet içindedir; ve bunun dışında onlar için işler vardır; onlar onu yapanlardır (63)”﴾ **المؤمنون**
Tiksinme ve hor görmeyle inkâr	﴿“Allah tek başına anıldığında, âhirete iman etmeyenlerin kalpleri tiksinir; O’ndan başkaları anıldığında ise hemen sevinirler (45)”﴾ **الزمر**
Çocuksu bir kanaat sebebiyle inkâr  	﴿“Hani sizden söz almıştık ve üzerinize Tûr’u kaldırmıştık: Size verdiğimizi kuvvetle alın ve dinleyin. Dediler: Dinledik ve isyan ettik. Küfürleri sebebiyle kalplerine buzağı içirildi. De ki: Eğer mümin iseniz, imanınız size ne kötü emrediyor (93)”﴾ **البقرة**
Kör taklitle inkâr  	﴿“Bilmeyenler dedi ki: Allah bizimle konuşsa ya da bize bir âyet gelse ya. Onlardan öncekiler de sözlerinin benzerini söylediler; kalpleri birbirine benzedi. Yakîn eden bir kavim için âyetleri açıklamışızdır (118)”﴾ **البقرة**
Ahmaklık sebebiyle inkâr  	﴿“Bir sûre indirildiğinde, birbirlerine bakarlar: Sizi bir kimse görüyor mu? Sonra dönüp giderler. Allah kalplerini çevirdi; çünkü onlar anlamayan bir kavimdir (127)”﴾ **التوبة**
Saltanat ve mal korkusu sebebiyle inkâr  	﴿“Mûsâ dedi ki: Rabbimiz! Sen Firavun’a ve ileri gelenlerine dünya hayatında ziynet ve mallar verdin; Rabbimiz! Senin yolundan saptırsınlar diye. Rabbimiz! Mallarını silip süpür ve kalpleri üzerine şiddet ver; artık elem verici azabı görene kadar iman etmesinler (88)”﴾ **يونس**
Suçlu bir alayla inkâr	﴿“Onlara bir elçi gelmez ki onunla alay ediyor olmasınlar (11) İşte böyle onu suçluların kalplerine sokarız (12) Ona iman etmezler; hâlbuki öncekilerin sünneti geçmiştir (13) Üzerlerine gökten bir kapı açsak da onda yükselip dursalar (14) mutlaka derlerdi: Gözlerimiz ancak sarhoş edildi; bilakis biz büyülenmiş bir kavimiz (15)”﴾ **الحجر** “Ve onu bazı acemlere indirseydik (198) da onu onlara okusaydı, ona iman edecek değillerdi (199) İşte böyle onu suçluların kalplerine soktuk (200) Elem verici azabı görene kadar ona iman etmezler (201) Derken o, onlara ansızın gelir; onlar farkında olmazlar (202)” } **الشعراء**
Elçilerle alay      	﴿“Onlara bir elçi gelmez ki onunla alay ediyor olmasınlar (11) İşte böyle onu suçluların kalplerine sokarız (12)”﴾ **الحجر** ﴿“Onlar için bir âyet olmadı mı ki İsrailoğullarının âlimleri onu bilsin? (197) Ve onu bazı acemlere indirseydik (198) da onu onlara okusaydı, ona iman edecek değillerdi (199) İşte böyle onu suçluların kalplerine soktuk (200)”﴾ **الشعراء**
Düşüp kalmamak ve cevap vermemek	﴿“Kur’an’ı tedebbür etmiyorlar mı, yoksa kalpler üzerinde kilitleri mi var? (24)”﴾ **محمد** “Ona âyetlerimiz okunduğunda: Öncekilerin masalları, der (13) Hayır; bilakis kazandıkları kalpleri üzerine pas bağladı (14)” } **المطففين**
Kıyamet günü kalpler

﴿Erkekler; ne bir ticaret ne de bir alışveriş onları Allah’ın zikrinden, namazı ikame etmekten ve zekâtı vermekten alıkoymaz; içinde **القلوب** ve bakışların dönüp duracağı bir günden korkarlar (37)﴾ **النور**
﴿Allah’a yeminlerinin bütün gücüyle yemin ettiler: kendilerine bir âyet gelirse mutlaka ona inanacaklar; de ki: âyetler ancak Allah katındadır; size ne bildirir ki, o geldiği zaman inanmazlar(109) ve onların **أفئدتهم**’ini ve bakışlarını, ona ilk defa inanmadıkları gibi çevirip durdururuz; ve onları azgınlıkları içinde bocalar halde bırakırız(110)﴾ **الأنعام**

﴿**قلوب** o gün ürpericidir (8) bakışları boyun eğicidir (9) derler: “Biz mi mutlaka ilk hâle geri döndürüleceğiz (10)?”﴾ **النازعات**

﴿Onun katında şefaat fayda vermez; ancak kendisine izin verdiği kimse için (fayda verir); nihayet **قلوبهم**’dan korku giderilince: “Rabbiniz ne dedi?” derler; “Hakkı” derler; ve O, yüce, büyük olandır (23)﴾ **سبأ**

مختار الصحاح
● [**قلب**] ق ل ب: **القَلْبُ** **الفؤاد**’dır; ve onunla bazen akıl kastedilerek ifade edilir. **الفراء**, Yüce Allah’ın sözü olan ﴿لمن كان له **قلب**﴾ hakkında dedi ki: yani akıl. Ve **المُنْقَلَبُ** yer de olur, mastar da olur; **المنصرف** gibi. Ve **قَلَبَ** kavim: onları çevirdi/geri döndürdü; ve onun bâbı **ضرب**’dır. Ve “**قلبت** hurma ağacını”: onun **قلب**’ini söktün. Ve **قُلْبُ النخلة**; **القاف**’ın fethiyle, zammıyla ve kesriyle: onun içi/özü. Ve **القَلْبُ**; bilezikten, tek bir **قلب** olan şeydir. Dedim: ve **الأزهري** dedi ki: tek bir gerdanlık olan şey; yani tek bir kat(şerit)ten bükülmüş olan, iki kat(şerit)ten değil. Ve “falanca **قُلَّبٌ**”; **سكر** vezninde: ikisinde (yani **قلب** ve **حول**) (demektir); yani hilekâr, işleri çevirip durdurmada basiretli. Ve **القالَبُ** feth ile: mestin ve başkasının kalıbı. Ve **القَلِيبُ**: kuyu; henüz örülmeden önce. Dedim: yani taş ve benzeriyle inşa edilmeden önce; müzekker de gelir, müennes de. Ve **أبو عبيدة** dedi ki: o, eski kadim kuyu(dur).

الراغب
**قلب**
- **قلب** الشيء: onu çevirmek/döndürmek ve onu bir yüzden bir yüze çevirmek; elbiseyi çevirmek gibi; ve insanı çevirmek; yani onu yolundan/âdetinden çevirmek. Yüce Allah dedi ki: }وإليه **تقلبون**﴿[العنكبوت/21]. Ve **الانقلاب**: dönüp gitme; dedi ki:﴾انقلبتم على أعقابكم ومن ينقلب على عقبيه﴿[آل عمران/144], ve dedi ki:﴾إنا إلى ربنا منقلبون﴿[الأعراف/125], ve dedi ki:﴾أي منقلب ينقلبون﴿[الشعراء/227], ve dedi ki:﴾وإذ انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين﴿[المطففين/31]. Ve insanın **قلب**’i hakkında denildi ki: çokça dönüp durmasından dolayı onunla adlandırıldı. Ve **القلب** ile; ruh, ilim, cesaret ve bunun dışındakilerden ona mahsus olan mânalar ifade edilir. Ve onun sözü:﴾وبلغت **القلوب** الحناجر﴿[الأحزاب/10] yani: ruhlar. Ve dedi ki:﴾إن في ذلك لذكرى لمن كان له **قلب**﴿[ق/37] yani: ilim ve anlayış; ve yine bunun gibi:﴾وجعلنا على **قلوبهم** أكنة أن يفقهوه﴿[الأنعام/25], ve onun sözü:﴾وطبع على **قلوبهم** فهم لا يفقهون﴿[التوبة/87], ve onun sözü:﴾ولتطمئن به **قلوبكم**﴿[الأنفال/10] yani: onunla cesaretiniz sabit olur ve korkunuz gider; ve onun zıddı üzere:﴾وقذف في **قلوبهم** الرعب﴿[الحشر/ 2], ve onun sözü:﴾ذلكم أطهر ل**قلوبكم** و**قلوبهن**﴿[الأحزاب/53] yani: iffete daha çok celbedici. Ve onun sözü:﴾هو الذي أنزل السكينة في **قلوب** المؤمنين﴿[الفتح/4], ve onun sözü:﴾و**قلوبهم** شتى﴿[الحشر/14] yani: dağınık. Ve onun sözü:﴾ولكن تعمى **القلوب** التي في الصدور﴿[الحج/46]; denildi ki: akıl; ve denildi ki: ruh. Akla gelince, bunun ona sahih olması doğru olmaz; dedi ki: ve onun mecazı, şu sözün mecazı gibidir:﴾تجري من تحتها الأنهار﴿[البقرة/25]. Ve nehirler akmaz; ancak içlerindeki sular akar. Ve **تقليب** الشيء: onu bir hâlden bir hâle değiştirmek; şu söz gibi:﴾يوم تقلب وجوههم في النار﴿[الأحزاب/66]. Ve **تقليب** الأمور: onları tedbir etmek ve onlara bakmak; dedi ki:﴾وقلبوا لك الأمور﴿[التوبة/48]. Ve Allah’ın **القلوب** ve basiretleri çevirmesi: onları bir görüşten bir görüşe çevirmesidir; dedi ki:﴾ونقلب **أفئدتهم** وأبصارهم﴿[الأنعام/110]. Ve **تقليب** el: pişmanlıktan kinaye/ifadedir; pişmanın üzerinde bulunduğu hâli anmak üzere. Dedi ki:﴾فأصبح يقلب كفيه{ [الكهف/42] yani: pişmanlıkla alkışlar/ellerini çırpar. Şair dedi ki:
- 371 -
Nice aldanmış ki iki elini ısırır * satımdan sonra aldanışı açıklığa kavuştu
Ve **التقلب**: tasarruftur; Yüce Allah dedi ki: }وتقلبك في الساجدين﴿[الشعراء/219], ve dedi ki:﴾أو يأخذهم في تقلبهم فما هم بمعجزين{ [النحل/46]. Ve “adam **قلب حول**”: çokça dönüp duran ve hile (sahibi). Ve **القلاب**: **القلب**’e isabet eden bir hastalık. Ve “onda **قلبة** yoktur”: onun yüzünden çevrilen bir illet. Ve **القليب**: örülmemiş kuyu. Ve **القلب**: bileziklerden çevrilmiş/ters çevrilmiş olan.

ملخص اللسان:
1. **القَلْبُ**: bir şeyi yüzünden çevirmektir. **قَلَبه** **يَقْلِـبُه** **قَلْباً**; ve **انْقَلَب**; ve **قَلَبَ** şeyi; ve **قَلَّبه**: onu sırtını karnına (üstünü altına) çevirdi. Ve **تَقَلَّبَ** şey: sırtını karnına (üstünü altına) döndü,
2. Ve “**قَلَبْتُ** şeyi, böylece **انْقَلَبَ**”: yani devrildi; ve “**قَلَّبْتُه** elimle **تَقْلِـيباً**”,
3. Ve **القَلْبُ**: bir insanı çevirmen; onu, istediği yüzünden çevirip durdurman.
4. Ve “**قَلَّبَ** işleri”: onları araştırdı ve akıbetlerine baktı.
5. Ve “adam **قُلَّبٌ**”: dilediği gibi dönüp durur.
6. Ve “**أَقْلَبَ** üzüm”: dışı kurudu; böylece çevrildi.
7. Ve **القَلَبُ**, hareke ile: üst dudakta bir dönme/ters dönme ve gevşeklik;
8. Ve “**قَلَبَ** muallim çocukları **يَقْلِـبُهم**”: onları gönderdi ve onları evlerine geri döndürdü;
9. Ve Allah’a, عز وجل, **الانْقِلابُ**: O’na varıştır ve dönüşümdür;
10. Ve **المُنْقَلَبُ** yer olur ve mastar olur; ve **المُنْقَلَبُ**: kulların âhirete varışı.
11. Ve **الانْقِلابُ**: mutlak olarak geri dönüştür;
12. Ve “onu yüzünden **قَلَبه**”: onu çevirdi;
13. Ve **القَلْبُ**: **الفُؤَاد**’dan bir et parçasıdır; **النِّياط**’a asılıdır; ve **القَلْب** ile akıl da ifade edilir: “kendisi için **قَلْبٌ** olan kimse için” yani anlama ve tedebbür. **القَلْبُ**, dönüp durmasından dolayı **قلب** diye adlandırıldı;
14. Ve **القُلابُ**: **القَلْب**’te tutan bir hastalıktır;
15. Ve **قُلُوبَ** ağaç: yani ortasında taze yumuşak olarak biten şey; güçlenip sertleşmeden önce;
16. Ve **القُلْبُ**: beyaz yılandır;
17. **القُلْبُ**: bileziktir.
18. Ve **القليبُ**: kuyudur,
19. Ve **القالَبُ**: mücevherlerin içine döküldüğü şeydir; onlardan dökülecek olana bir örnek olsun diye; ve bunun gibi mestin kalıbı ve benzeri.

لسان العرب

● - قلب: **القَلْبُ**: şeyin, yüzünden (vechinden) çevrilmesidir. Onu **قَلَبه يَقْلِـبُه قَلْباً** (kalb etmek) ve **أَقْلَبه**; sonuncusu Lihyânî’dendir ve zayıftır. Ve **انْقَلَب** (inkılâb etti); ve **قَلَبَ** şeyi, ve **قَلَّبه**: onu sırtını karnına (üstünü altına) çevirdi. Ve şey, sırtını karnına çevrilir: yılanın kızgın taş üzerinde dönüp durması gibi. Ve ben şeyi **قَلَبْتُ** de o **انْقَلَبَ**; yani devrildi. Ve onu elimle **قَلَّبْتُه** **تَقْلِـيباً**; ve **كلام مَقْلوبٌ** (ters çevrilmiş söz). Ve onu **قَلَبْتُه** de o **انْقَلَب**; ve onu **قَلَّبْتُه** de o **تَقَلَّب**. Ve **القَلْبُ** ayrıca: bir insanı, onun istediği yüzünden çevirmen; onu yüzünden çevirirsin. Ve **قَلَّبَ الأُمورَ**: onları araştırdı ve akıbetlerine baktı. Ve aziz tenzilde: **وقَلَّبُوا لك الأُمور**; ve hepsi, geçenle ilgili bir misaldir. Ve işlerde ve beldelerde **تَقَلَّبَ**: onlarda dilediği gibi tasarruf etti. Ve aziz tenzilde: **فلا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبهم في البلاد**. Manası: onların orada tasarruflarındaki selametleri seni aldatmasın; çünkü işlerinin akıbeti helaktır. Ve **رجل قُلَّبٌ**: dilediği gibi dönüp durur. Ve sırtını karnına, ve yanını yanına **تَقَلَّبَ**: değişti. Ve onların sözü: **هو حُوَّلٌ قُلَّبٌ** yani hilekâr; işlerin çevrilmesini bilendir. Ve **القُلَّبُ الـحُوَّلُ**: işleri çeviren ve onlara hile yapan kimsedir. Muâviye’den rivayet edildi; hazır bulunduğu vakit: öldüğü hastalığında döşeği üzerinde çevrilip dururdu; dedi ki: “Siz, eğer **هَوْلَ الـمُطَّلَعِ**’dan korunmuş olsaydı, gerçekten bir **حُوَّلاً قُلَّباً**’ı çeviriyorsunuz.” Ve **النهاية**’de: “Eğer ateşin **كُبَّة**’sinden korunmuşsa”; yani işlere ârif bir adam; zoru ve kolayı binmiş, ikisini sırtını karnına çevirmiş; işlerinde hilekâr olmuş, dönüşü güzel. Ve O’nun sözü: **تَتَقَلَّبُ فيه القُلُوبُ والأَبصار**; Zeccâc dedi: manası, ürperir ve sarsılır; korku ve dehşetten. Dedi: ve manası, kalbi dirilişe ve kıyamete iman eden kimse, basireti artar, kendisine vaad edileni görür; kalbi bunun dışında olan kimse de, kıyamet ve diriliş işini kendisiyle yakîn edeceği şeyi görür; böylece onu kalbiyle bilir ve gözüyle müşahede eder; işte bu, kalplerin ve gözlerin dönüp durmasıdır. Ve denilir: tehdid ve öfke anında, gözünü ve göz kapağını **قَلَبَ**; ve şu beyit okundu:
قالبُ حِمْلاقَيْهِ قد كادَ يُجَنّ

Ve ekmeği ve benzerini **قَلَبَ** onu **يَقْلِـبه قَلْباً**: dışı piştiğinde, içi pişsin diye onu çevirdi; ve **أَقْلَبها**: Lihyânî’den bir dildir ve zayıftır. Ve **أَقْلَبَتِ الخُبْزَةُ**: onun çevrilme vakti geldi. Ve **أَقْلَبَ العِنَبُ**: dışı kurudu, sonra çevrildi. Ve **القَلَبُ**, harekeli olarak: üst dudakta bir dönme ve gevşekliktir; ve **الصحاح**’ta: dudak dönmesidir; üstle kayıtlamadı. Ve **شَفَة قَلْباءُ**: kalebin açıkça belli olduğu (dudak); ve **رجل أَقْلَبُ**. Ve meselde: **اقْلِبـي قَلابِ**; dilini çeviren, onu dilediği yere koyan adam hakkında darb-ı mesel yapılır. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: bir insanla konuşurken, Cerîr atılıp onu övüyor ve uzatıyordu; ona yöneldi ve dedi: “Ne diyorsun ey Cerîr?” Ve yüzünde öfkeyi tanıdı; dedi ki: “Ebû Bekir’i ve faziletini andım.” Ömer dedi: **اقْلِبْ قَلاَّبُ**; ve sustu. İbnü’l-Esîr dedi: bu, kendisinden sürçme olan kimse için darb-ı meseldir; onu, yönünden çevirip manasından başkasına sarf ederek telafi eder; muradı: “Çevir ey **قَلاَّبُ**!”; nida harfini düşürdü; bu gariptir; çünkü o ancak özel isimlerle hazfedilir. Ve ben kavmi **قَلَبْتُ**; senin “çocukları çevirdim/dağıttım” demen gibi; Sa‘leb’den. Ve muallim çocukları **قَلَبَ** onları **يَقْلِـبُهم**: onları gönderdi ve onları evlerine döndürdü; ve **أَقْلَبَهم**: zayıf bir dildir; Lihyânî’den; şu ki o demiştir: Arapların bütün bunda sözü ancak: **قَلَبْتُه**’dir, elifsiz. Ebû Hureyre hadîsinde: çocukların muallimine denilirdi: **اقْلِبْهم** yani onları evlerine çevir/dağıt. Ve Allah’a, azze ve celle, **الانْقِلابُ**: O’na dönüş ve değişmedir; ve Allah onu O’na **قَلَبه**; bu Arapların sözüdür. Lihyânî nakletti: **أَقْلَبه**; dedi: ve Ebû Servân dedi: “Allah sizi velilerinin **مَقْلَب**’ine ve velilerinin **مُقْلَب**’ine **أَقْلَبَ**”; onu elifle söyledi. Ve **الـمُنْقَلَبُ** yer olur, ve mastar olur; **الـمُنْصَرَف** gibi. Ve **الـمُنْقَلَبُ**: kulların ahirete varışıdır. Ve sefer duası hadîsinde: “Sana, **كآبة الـمُنْقَلَب**’den sığınırım”; yani seferden dönüşten ve vatana avdetten; yani evine döner de onda kendisini hüzünlendiren şeyi görür. Ve **الانْقِلابُ**: mutlak olarak dönüştür; ondan, Münzir b. Ebî Useyd hadîsi, doğduğu vakit: “Onu **فاقْلِـبُوه**”; dediler: “Ey Allah’ın Resûlü, onu **أَقْلَبْناه**.” İbnü’l-Esîr dedi: Sahîh-i Müslim’de böyle gelmiştir; doğrusu **قَلَبْناه**’dır; yani onu geri çevirdik. Ve onu yüzünden **قَلَبه**: onu çevirdi; Lihyânî nakletti: **أَقْلَبه**; dedi: ve o, ondan yüz çevrilendir (terk edilendir). Ve elbiseyi, hadisi ve her şeyi **قَلَبَ**: onu çevirdi; Lihyânî ikisinde de **أَقْلَبه**’yi nakletti. Daha önce geçti ki, onun yanında bütün bunlarda seçilen **قَلَبْتُ**’dur. Ve hastada **قَلَبةٌ** yoktur; yani onda bir şey yoktur; ancak nefiyde kullanılır. Ferrâ dedi: bu, **القُلابِ**’dan alınmıştır: develerin başlarında onları tutan bir hastalık; onları yukarıya çevirir. Nemer dedi:
أَوْدَى الشَّبابُ وحُبُّ الخالةِ الخَلِـبه، *  وقد بَرِئْتُ، فما بالقلبِ من قَلَبَهْ
Yani aşk hastalığından iyileştim. İbnü’l-A‘râbî dedi: manası, onda bir illet yoktur; onun için çevrilip de kendisine bakılır. Dersin: devede **قَلَبة** yok; yani onda, onun için çevrilip de kendisine bakılan bir hastalık yoktur. Tâî dedi: manası, onda onu rahatsız eden bir şey yoktur; onun yüzünden döşeğinde dönüp durur. Leys: onda **قَلَبة** yok; yani ne hastalık ne de âfet. Hadîste: “Yürüyerek gitti; onda **قَلَبة** yok”; yani ağrı ve illet. Ferrâ dedi: manası, onda kendisinden korkulacak bir illet yoktur; bu, onların sözünden alınmıştır: adam **قُلِبَ**; kalbinde bir ağrı isabet ettiğinde; ondan neredeyse kurtulamaz. İbnü’l-A‘râbî dedi: bunun aslı binek hayvanlarındadır; yani onda, tırnağı ondan dolayı çevrilecek bir hastalık yoktur. Humeyd el-Erkat, bir atı vasfederken dedi:
ولم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيْطارُ، *  ولا لِـحَبْلَيْه بها حَبارُ
Yani onda bir illet sebebiyle baytar onun ayaklarını çevirmedi. Ve hastada **قَلَبَة** yok; yani ondan dolayı çevrilen bir illet. Ve **القَلْبُ**: **الفُؤَاد**’dan, **النِّياط**’a asılı bir et parçasıdır. İbn Sîde: **القَلْبُ** **الفُؤَاد**’dır; müzekkerdir; Lihyânî bunu açıkça söylemiştir. Çoğulu: **أَقْلُبٌ** ve **قُلوبٌ**; birincisi Lihyânî’dendir. Ve O’nun sözü: **نَزَلَ به الرُّوحُ الأَمِـينُ على قَلْبك**; Zeccâc dedi: manası, Cebrâil, عليه السلام, onu sana indirdi; kalbin onu belledi ve sabit oldu; onu asla unutmazsın. Ve **القَلْب** ile akıldan da kinaye edilir. Ferrâ, O’nun sözü hakkında: **إِن في ذلك لَذِكْرى لمن كان له قَلْبٌ**: yani akıl. Ferrâ dedi: Arapçada caizdir ki dersin: “Senin **قَلْبٌ**’ün yok.”

Ve “**وما قَلْبُك معك**”; dersin ki: “**ما عَقْلُكَ معكَ**”, ve “**أَين ذَهَبَ قَلْبُك؟**” yani “Aklın nereye gitti?” Ve başkası dedi: “**لمن كان له قَلْبٌ**” yani anlama ve düşünme.

Ve Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi ki o dedi: “Size Yemen ehli geldi; onlar kalplerce daha ince, ve gönüllerce daha yumuşaktır”; böylece kalpleri incelikle, ve gönülleri yumuşaklıkla vasfetti. Ve sanki **القَلْب** kullanımdaki **الفؤَاد**’dan daha hususîdir; bundan dolayı dediler: “Onun kalbinin tanesine isabet ettim” ve “kalbinin **سُوَيْداءَ**’sına”; ve bazısı inşad etti:

لَيْتَ الغُرابَ رَمى حَماطَةَ قَلْبهِ *
عَمْرٌو بأَسْهُمِه التي لم تُلْغَبِ

Ve denildi: **القُلُوب** ve **الأَفْئِدَة** eşitliğe yakındırlar; iki lafzın farklılığından dolayı, te’kîd olarak ikisinin zikrini tekrarladı. Ve bazısı dedi: **القَلْب** onun dönüp durmasından dolayı **قَلْباً** diye adlandırıldı; ve inşad etti:

ما سُمِّيَ القَلْبُ إِلاَّ مِنْ تَقَلُّبه، *
والرَّأْيُ يَصْرِفُ بالإِنْسان أَطْوارا

Ve Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi ki o dedi: “Kalpleri çevirip duran(ın) tenzîhi!” Ve Allah Teâlâ dedi: “Ve onların gönüllerini ve gözlerini çevirip durdururuz.” El-Ezherî dedi: Araplardan bazısını gördüm ki kalbin etinin tamamına, yağına ve örtüsüne: **قَلْباً** ve **فُؤَاداً** der; dedi: onların ikisi arasında ayırım yaptıklarını görmedim; dedi: ve inkâr etmem ki **القَلْب** onun içindeki siyah pıhtı olsun.

Ve “Onu çevirir”: **وقَلَبه يَقْلِـبُه ويَقْلُبه**; Lihyânî’den yalnızca zamme ile: onun kalbine isabet etti; o hâlde o **مَقْلُوب**’dur. Ve “**قُلِبَ قَلْباً**”: kalbinden şikâyet etti.

Ve **القُلابُ**: kalpte tutan bir hastalık; Lihyânî’den. Ve **القُلابُ**: deveye tutan bir hastalık; ondan kalbinden şikâyet eder de o gününden ölür; denir: **بعير مَقْلُوبٌ** ve **ناقة مَقْلوبة**. Kurâ‘ dedi: sözde, uzuv adından türetilmiş hastalık adı yoktur; ancak **القُلاب** **القَلْب**’den, ve **الكُباد** **الكَبِد**’den, ve **النُّكاف** **النَّكَفَتَيْن**’den; ve onlar, çenenin aslından boğazı kuşatan iki bezdir.

\<ص:688>
Ve “**قُلِبَ قِلاباً**”. Ve denildi: “Deve **قِلاباً** çevrildi”: bez ona acele etti de öldü. Ve “**أَقْلَبَ القومُ**”: develerine **القُلابُ** isabet etti. El-Asma‘î: Bez deveye acele ederse, o **مَقْلُوب**’dur; ve “**قُلِبَ قِلاباً**”.

Ve hurma ağacının **قَلْبُ**’i ve **قُلْبُ**’u ve **قِلْبُ**’i: onun özü ve yağıdır; o, beyaz yumuşak bir şeydir; ezilip yenir; ve onda üç lugat vardır: **قَلْبٌ** ve **قُلْبٌ** ve **قِلْبٌ**. Ve Ebû Hanîfe bir defa dedi: **القُلْبُ** hurma ağacının en iyi yaprağıdır ve en şiddetli beyaz olanıdır; o, onun en üstüne bitişik olan yapraktır; tekili **قُلْبة**’dir; **القاف**’ın zammı, **اللام**’ın sükûnu ile; çoğulu **أَقْلابٌ** ve **قُلُوبٌ** ve **قِلَبةٌ**’dir.

Ve “Hurma ağacını çevirdi”: **قَلَبَ النخلة**; onun **قُلْب**’ünü söktü. Ve ağaçların **قُلُوبُ**’u: içlerinden ve onları sevk eden köklerinden yumuşak olan şeydir. Ve hadiste: Zekeriyyâ oğlu Yahyâ’nın, nebîmizin ve onun üzerine Allah’ın salâtları olsun, çekirgeyi ve ağaçların **قُلُوبَ**’unu yediği; yani onun ortasında taze yumuşak olarak biten şeyi; böylece o, güçlenip sertleşmeden önce, yaş sebzelerden yumuşak idi; tekili **قُلْبٌ**’dür, zamme ile, fark için. Ve hurma ağacının **قَلْبُ**’i: onun **جُمَّارُ**’ıdır; o, onun ortasında, üst tarafında, beyaz yumuşak bir şeritçiktir; sanki o, yumuşak, hoş bir gümüş **قُلْبُ**’üdür; beyazlığından dolayı **قَلْباً** diye adlandırıldı.

Şemmer: Hurma ağacının **قَلْب**’i için **قَلْبٌ** ve **قُلْبٌ** denir; ve **قِلَبةً** olarak cem‘ edilir. Et-Tehzîb: **القُلْبُ**, zamme ile, **القَلْب**’den çıkan **السَّعَف**’tır. Ve **القَلْبُ**: o, **الجُمَّارُ**’dır. Ve her şeyin **قَلْبُ**’i: onun özü, hâlisi, safı ve katışıksızı; dersin ki: “Sana bu işi **قَلْباً** getirdim” yani katışıksız, ona hiçbir şey karışmayan. Ve hadiste: “Her şeyin bir **قَلْب**’i vardır; Kur’ân’ın kalbi **يس**’dir.”

Ve akrebin **قَلْبُ**’i: ayın menzillerinden bir menzildir; o, parlak bir yıldızdır; ve onun iki yanında iki yıldız vardır.

Ve onların sözü: “O, Arapça **قَلْبٌ**’dür” ve “Arapça **قَلْبة** ve **قَلْبٌ**” yani hâlis; ondan dersin: “adam **قَلْبٌ**”; ve aynı şekilde “o, hâlis Arap’tır”; Ebû Vecze bir kadını vasfederek dedi:

قَلْبٌ عَقيلةُ أَقوامٍ ذَوي حَسَبٍ، *
يُرْمَى الـمَقانبُ عنها والأَراجِـيلُ

Ve “adam **قَلْبٌ** ve **قُلْبٌ**”: nesepçe katışıksızdır; onda müennes, müzekker ve cem‘ eşit olur; istersen tesniye eder ve cem‘ edersin; ve istersen tesniye ve cem‘ hâlinde onu tek lafızla bırakırsın; dişisi **قَلْبٌ** ve **قَلْبةٌ**’dir. Sîbeveyh dedi: Ve “bu Arap **قَلْبٌ** ve **قَلْباً**” dediler; sıfat ve masdar üzere; sıfat daha çoktur. Ve hadiste: Ali, **قُرَشياً قَلْباً** idi; yani Kureyş’in özünden hâlis idi. Ve denildi: “Anlayışlı, zeki”yi kastetti; Allah Teâlâ’nın sözüne göre: “**لَذِكْرى لمن كان له قَلْبٌ**”.

Ve bileziklerden **القُلْبُ**: tek bir gerdanlık olan şeydir; ve derler: “**سِوارٌ قُلْبٌ**”; ve denildi: kadının bileziği. Ve **القُلْبُ**: beyaz yılandır; bileziklerden **القُلْب**’e benzetme üzere. Ve Sevbân hadîsinde: Fâtıma’nın Hasan ve Hüseyin’i, onların üzerine selâm olsun, gümüşten iki **قُلْب** ile süslediği; **القُلْبُ**: bileziktir. Ve ondan hadîs: onun, Âişe’nin elinde iki **قُلْب** gördüğü. Ve Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: “Ziynetlerini, ondan görünen müstesna, açığa vurmasınlar”; dedi: **القُلْبُ** ve **الفَتَخَةُ**.

Ve **الـمِقْلَبُ**: ziraat için yerin onunla çevrildiği demirdir. Ve “Köleyi satın alırken çevirdim”: **وقَلَبْتُ الـمَمْلوكَ عند الشراءِ أَقْلِـبُه قَلْباً**; ayıplarına bakmak için onu açığa çıkardığım zaman.

Ve **القُلَيْبُ**, **فَعْل**’in tasğîr lafzı üzere: onunla alınan bir boncuktur; bu, Lihyânî’dendir.

Ve **القِلِّيبُ** ve **القَلُّوبُ** ve **القِلَّوْبُ** ve **القَلُوبُ** ve **القِلابُ**: kurt; Yemenîdir; onların şairi dedi:

أَيا جَحْمَتا بَكّي على أُم واهبٍ، *
أَكِـيلَةِ قِلَّوْبٍ ببعض الـمَذانبِ

Ve **القَلِـيبُ**: kuyu, her ne olursa olsun. Ve **القليبُ**: kuyu; örülmeden önce; örülürse, o **الطَّوِيُّ**’dir; çoğulu **القُلُبُ**’dur. Ve denildi: o, sahibi ve kazanı bilinmeyen, çöllerde bulunan eski âdî kuyudur; müzekker de yapılır müennes de. Ve denildi: o, eski kuyudur; örülü olsun veya örülü olmasın.

İbn Şümeyl: **القَلِـيبُ**, **الرَّكِـيّ** adlarından bir addır; örülü veya örülü olmayan; sulu veya susuz; geniş çukur veya geniş çukur olmayan. Ve Şemmer dedi: **القَلِـيبُ**, yeni ve âdî kuyunun adlarındandır; âdî olana tahsis edilmez. Dedi: ve ona **قَليباً** denildi; çünkü onun toprağı çevrildi. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **القَلِـيبُ**, içinde kaynak olan şeydir; yoksa değildir; çoğulu **أَقْلِـبةٌ**’dir; Antere bir bokböceğini vasfederek dedi:

كأَنَّ مُؤَشَّرَ العضُدَيْنِ حَجْلاً، *
هَدُوجاً بينَ أَقْلِـبةٍ مِلاحِ

Ve hadiste: onun Bedir’in **قَلِـيب**’i üzerinde durduğu. **القَلِـيبُ**: örülmemiş kuyu; çokluğun cemi: **قُلُبٌ**; Kesîr dedi:

وما دامَ غَيْثٌ، من تِهامةَ، طَيِّبٌ، *
بها قُلُبٌ عادِيَّةٌ وكِرارُ

Ve **الكِرارُ**: **الحِسْيِ** için **كَرّ**’ın çoğuludur. Ve **العاديَّة**: eski olandır. Ve el-‘Accâc yaraları ona benzetti de dedi:

عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي مَنْ سَبَرْ

Ve denildi: cem‘ **قُلُبٌ**’dur; müennes yapanın lugatında; ve **أَقْلِـبةٌ** ve **قُلُبٌ** ikisi birlikte cem‘dir,

Kimi kimselerin müzekker kıldığı dilde; ve **قُلِـبَتْ** (şöyle) çevrilmiştir: **تُقْلَبُ**. (devam eder...)

مقاييس اللغة:
(**قلب**) **القاف** ve **اللام** ve **الباء** iki sahih asıldır: ikisinden biri bir şeyin hâlisine ve şerifine delâlet eder; diğeri ise bir şeyi bir yönden bir yöne döndürmeye.
Birincisi **القَلْبُ**’dür: insanın ve başkasının kalbi; ona, çünkü onda olan şeyin en hâlisi ve en yücesi olduğu için ad verilmiştir. Her şeyin hâlisi ve en şerifi onun **قَلْبُه**’dur. Ve derler: **عربيٌّ قَُلْبٌ**([4]). Dedi ki:
[فلا] onda **الضَّجَاجَ**’ı çoğaltmayın; çünkü ben *** onu onlardan **زُبيرِيّةً قَُلْبَا** olarak seçtim
Ve **القُلاَب**: deveye isabet eden bir hastalıktır; böylece o, **قَلْبَه**’inden şikâyet eder. Ve bileziklerden **القُلْبُ**: üzerine başkası dolanmayan tek bir **قُلْباً** olan şeydir. Bu, hurma ağacının **قُلْب**’üne benzetmedir. Sonra yılan, süsten olan **القُلْب**’e benzetildi de **قُلْباً** diye adlandırıldı. Ve **القَلْب**: bir yıldızdır; onun **قَلْبُ العَقرب** olduğunu söylerler. [Ve] **قَلَبْتُ النَّخْلةَ**: onun **قَلْبها**’sını söktüm.
Diğer asıl: **قَلَبْتُ الثَّوبَ قَلْباً**. Ve **القَلَب**: dudağın dönmesidir; o **قَلْباءُ**’dır ve sahibi **أَقْلَب**’dir. Ve **قَلَبْتُ الشَّيء**: onu devirdim; ve onu iki elimle **تقليباً** çevirdim. Ve denir: **أقْلَبَتِ الخُبْزةُ**; ona çevrilme vakti geldiği zaman. Ve onların sözü: **ما به قَلبَةٌ**; dediler: manası, kendisi için çevrilip de kendisine bakılacak bir illet onda yoktur. Ve şu beyiti delil getirdiler:
Ve onun toprağını bir baytar çevirmedi *** ve onun iki ipine onda bir **حُبَارُ**([5]) yoktur
Yani onda bulunan bir illetten dolayı onun ayaklarını çevirmedi. Ve **القَلِيب**: kuyu, henüz örülmeden önce; ancak ona **قليباً** denildi, çünkü o, bir yönden bir yöne çevrilen şey gibidir; ve o bir yerdi, kazılınca toprağı sanki çevrilmiş gibi oldu. Örülünce ise o **الطَّوِيّ**’dir. Ve **القليب** lafzı müzekkerdir([6]). Ve **الحُوَّلُ القُلَّب**: işleri çevirip onlara hile yapan kimsedir. Ve zikrettiğimizin tamamında kıyas birdir. **القِلِّيب** ve **القِلّوْب**([7])’a gelince, onun kurt olduğu söylenir. Ve bu kıyas üzerine hamledilebilir; böylece denir: yiyeceğini aramada çok dönüp dolaştığı için bununla adlandırıldı. Dedi ki:
Ey **جَحْمَتَا** ağla **أمِّ عامرٍ** için *** bir **قِلَّوْبٍ** yiyicisi, **المَذَانبِ**’den birinde([8])

القاموس المحيط:
**قَلَبَه يَقْلِبُه**: onu yüzünden çevirdi; **أَقْلَبَه** ve **قَلَّبَه** gibi; ve onun **فُؤادَه**’ına isabet etti; **يَقْلُبُه** ve **يَقْلِبُهُ**; ve şeyi, onu sırtını karnına çevirdi; **قَلَّبَه** gibi; ve Allah falanı kendisine (doğru) çevirdi: onu vefat ettirdi; **أَقْلَبَه** gibi; ve hurma ağacını: onun **قَلْبَها**’sını söktü; ve **البُسْرَةُ** kızardı.
Ve **القَلْبُ**: **الفُؤادُ**; yahut ondan daha hususî; ve akıl; ve her şeyin saf özü; ve **حَرَّةِ بني سُلَيْمٍ**’de bir su, m; ve zamme ile: kadının bileziği; ve beyaz yılan; ve hurmanın yağı; yahut onun yapraklarının en iyisi; ve üç türlü okunur; çoğulu: **أقْلابٌ** ve **قُلوبٌ** ve **قِلَبَةٌ**. Ve **القُلْبَةُ** zamme ile: kızıllık; ve nesepte hâlis olan. Ve **القَليبُ**: kuyu; yahut ondan eski **العادِيَّةُ**; müennes yapılır; çoğulu: **أقْلِبَةٌ** ve **قُلْبٌ** ve **قُلُبٌ**. Ve **القالِبُ**: kırmızı **البُسْرُ**; ve içine cevherlerin döküldüğü kalıp gibi; lâm’ının fethası daha çoktur. Ve **شاةٌ قالبُ لَوْنٍ**: anasının renginden başka bir renk üzere. Ve **القِلِّيبُ**; **سِكِّيتٍ** ve **تَنُّورٍ** ve **سِنَّوْرٍ** ve **قَبْولٍ** ve **كتَابٍ** gibi: kurt. Ve **ما به قَلَبَةٌ**; harekeli: hastalık ve yorgunluk. Ve **أقْلَبَ العِنَبُ**: dışı kurudu; ve ekmek: çevrilme vakti geldi. Ve **تَقَلَّبَ في الْأُمورِ**: dilediği gibi tasarruf etti. Ve **حُوَّلٌ قُلَّبٌ** ve **حُوَّلِيُّ قُلَّبِيُّ** ve **حُوَّلِيُّ قُلَّبٌ**: işlerin dönüp dolaşmasını iyi bilen, basiretli hilekâr. Ve **كمِنْبَرٍ** gibi: ziraat toprağının onunla çevrildiği bir demir. Ve **المَقْلوبَةُ**: kulak. Ve **القَلَبُ**; harekeli: dudağın dönmesi. **رَجُلٌ أقْلَبُ**; ve **شَفَةٌ قَلْباءُ**. Ve **القَلُوبُ**: çokça dönüp dolaşan, çok dönüşlü.
Ve **قُلُبُ** iki zamme ile: Benî Âmir’e ait sular. Ve **كزُبَيْرٍ** gibi: Necd’de Rabîa’ya ait bir su; ve Benî Âmir’e ait bir dağ; ve fetha da edilebilir; ve Temîm’den bir karın; ve bağlamak için bir boncuk. Ve **بَنُو القُلَيْبِ**: Temîm’den bir karın. Ve **ذُو القَلْبَيْنِ**: Cemîl b. Ma‘mer’dir; ve onda “ **ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ من قَلْبَيْنِ** ” indi. Ve **رَجُلٌ قَلْبٌ** ve **قُلْبٌ**: nesepte saf olan. Ve **أبُو قِلابَةَ**; **ككِتابَة** gibi: tâbiîdir. Ve **المُنْقَلَبُ**: mastar için ve mekân için. Ve **القُلابُ**; **كغُرابٍ** gibi: Esed diyarında bir dağ; ve kalbe ait bir hastalık; ve deveye ait bir hastalık; onu o gününden öldürür. Ve **قُلِبَ**; o hâlde o **مَقْلوبٌ**’dur. Ve **أقْلَبوا**: develerine **القُلاَبُ** isabet etti. Ve **قُلْبَيْنُ** zamme ile: Dımaşk’ta bir yer; ve üçüncüsü kesrelenebilir.

تاج العروس:
ق ل ب
**قَلَبَه يَقْلِبُهُ قَلْباً**; **ضَرَب** bâbından: onu yüzünden çevirdi; **أَقْلَبَهُ** gibi. Bu, **اللِّحْيَانِيّ**’dendir ve zayıftır. Ve **انْقَلَبَ**. Ve **قَلَّبهُ** şeddeli olarak.
Ve **قَلَبَه**: onun **قَلْبَه**’ine, yani **فُؤادَهُ**’ına isabet etti; başkasının ibaresi de bunun gibidir: **يَقْلُبُه** ve **يَقْلِبُهُ**; zamme **اللِّحْيَانيّ**’dendir; böylece o **مَقْلُوبٌ**’dur. Ve **قَلَبَ الشْيءَ**: onu sırtını karnına çevirdi; lâm onda “üzerine” manasındadır; ve **ظَهْراً**’ı bedel üzere nasb etti; yani: işin sırtını karnı üzerine çevirdi, ta ki onda olanı bildi; **قلَّبَه** şeddeli gibi. Ve **تَقَلَّب الشَّيْءُ ظَهْراً لِبَطْنٍ**; kızgın kum üzerinde yılanın dönüp durması gibi. Ve **قَلَبَه عن وَجْههِ**: onu çevirdi. **اللحيانيّ** rivayet etti: **أَقْلَبَهُ**; dedi: o, ondan yüz çevrilendir. Ve **قَلَبَ الثَّوْبَ** ve **الحَدِيثَ** ve her şeyi: onu çevirdi; **اللِّحْيَانِيُّ** ikisinde de **أَقْلَبَه**’yi rivayet etti; ve onun nezdinde bütün bunlarda tercih edilen: **قَلَبْتُ**’tur. Ve Allah عزّ وجلّ’e **الانْقِلابُ**: ona dönüş ve değişmedir. Ve **قَلَبَ اللهُ فُلاناً إِليه**: onu vefat ettirdi; bu Arapların sözüdür. Ve onun sözü **كأَقْلَبَه**: onu **اللِّحْيَانِيّ** rivayet etti. Ve **أَبُو ثَرْوَان** dedi: **أَقْلَبَكُمُ اللّهُ مَقْلَبَ أَوْلِيائِهِ ومُقْلَبَ أَوْليِائِهِ**; onu elif ile söyledi. Ve **الفَرَّاءُ** dedi: ben **أَقْلَبَكُم اللهُ مُقْلَبَ أَولِيائِهِ وأَهْلِ طاعتِهِ**’yi işittim. Ve **قَلَبَ النَّخْلَةَ**: onun **قَلْبَها**’sını söktü; bu mecazdır; ve gelecektir ki onda üç lugat vardır. **قَلَبَتِ البُسْرَةُ تَقْلِبُ**: kızardığı zaman. **ابْنِ سِيدَه**’den: **القَلْبُ**: **القُؤادُ**; müzekkerdir; bunu **اللِّحْيَانُّي** açıkça söyledi; yahut **الفُؤادِ**’dan bir parça ettir; **النِّيَاطِ**’a asılı. Sonra, musannifin sözü ikisinin müradifliğine işaret eder; ve **الفَيُّومِيّ** ve **الجوْهرِيُّ** ve **ابْنُ فارِسٍ** ve başkaları bununla yetindi; yahut **القَلْبَ** ondan, yani استعمالda **الفُؤَاد**’dan daha hususîdir; çünkü o, manalardan bir manadır; ona taalluk eder. Ve buna şu hadis şahitlik eder: “ **أَتَاكُم أَهْلُ اليَمَنِ هُمْ أَرَقُّ قُلُوباً وأَلْيَنُ أَفْئدَةً** ”; ve **القُلُوبَ**’u incelikle, **الأَفئدَةَ**’yi yumuşaklıkla vasfetti; çünkü o, **الفُؤاد**’dan daha hususîdir. Bunun için dediler: **أَصَبْتُ حَبَّةَ قَلْبِهِ** ve **سُوَيْدَاءَ قَلْبِه**. Ve denildi: **القُلُوبُ** ve **الأَفْئدةُ** eşitliğe yakındır; ve iki lafzın ihtilafından dolayı te’kîd olarak ikisinin zikrini tekrarladı. Ve bazısı dedi: **القَلْبُ** ancak onun **تَقَلُّبِه**’inden dolayı **قَلباً** diye adlandırıldı; ve şu beyiti okudu:
**ما سُمِّىَ القَلْبُ إِلاَّ مِنْ تَقَلُّبِه ... والرَّأْيُ يَصْرِفَ بالإِنسانِ أَطْوارَا**
**الأَزهريُّ** dedi: Araplardan bazısını, kalbin etinin tamamını, onun yağını ve örtüsünü **قَلْباً** ve **فُؤاداً** diye adlandırırken gördüm. Dedi: ikisi arasında ayırım yaptıklarını görmedim. Dedi: kalbin, içindeki siyah pıhtı olması ihtimalini inkâr etmem. Şeyhimiz dedi: ve denildi: **الفُؤَادُ** kalbin kabıdır; ve denildi: onun içidir; onun zarıdır. Bitti. Ve **القَلْبِ** ile akıl kastedilebilir. **الفَرّاءُ** تعالى kavlinde dedi: “ **إِنَّ في ذلكَ لذِكْرَى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ** ”; yani: akıl. Dedi: Arapçada caizdir ki şöyle desin: **مالكَ قَلْبُ** ve **ما قَلْبُكَ مَعَكَ**; yani: aklın seninle değil. Ve: **أَيْنَ ذَهَب قَلْبُك ؟**; yani: aklın. Ve başkası dedi: **لمنْ كانَ لَهُ قَلْب**; yani: anlama ve tedebbür. Ve **ابْنُ هِشَامٍ** **شرحِ الكَعْبِيَّةِ**’de **القَلْبِ**’in manalarından dördünü saydı: **الفُؤادَ** ve akıl ve **مَحْض** yani: her şeyin hulâsası ve seçkini. Ve **لسان العرب**’da: **قَلْبُ كُلِّ شَيْءٍ**: onun özü, hâlisi ve safıdır. Dersin: **جئتُك بهذا الأَمرِ قَلْباً**; yani: içine bir şey karışmayan saf olarak. Ve hadiste: “Ve her şeyin bir **قَلْباً**’ı vardır; Kur’ân’ın **قَلْبُ**’ü **يس**’dir.” Ve mecazdan: **هو عَرَبِيُّ قَلْبُ** ve **عَرَبيَّةُ قَلْبَةُ** ve **قَلْبُ**; yani: hâlis. **أَبو وَجْزَةَ** bir kadını vasfederek dedi:
**قَلْبُ عَقِيلَةُ أَقْوَامٍ ذَوِي حَسَبٍ ... يُرْمَى الْمَقَانِبُ عنها والأَرَاجِيلُ**

Sîbeveyh dedi: Ve dediler ki: Bu, sıfat ve mastar üzere **عَرَبِيُّ قَلْبُ** ve **قَلْباً**’dır; sıfat daha çoktur. Hadiste: “**كانَ عَلِىّ قُرَشِيًّا قَلْباً**” yani: Kureyş’in özünden hâlis. Ve denildi: “**لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبُ**” yüce sözünden, anlayışlı, zeki murad etti; Lisânü’l-ʿArab’da böyledir ve gelecektir.

**القَلْبُ**: Hâze yanında Benî Süleym’in Harre’sinde bir sudur. Ve ayrıca: bir dağdır. Bazı nüshalarda burada **م** ziyadesi vardır; yani: bilinen.

Mecazdandır: Ve onun elinde **قُلْبُ فِضَّةٍ** vardır; bu, bileziklerden (zamme ile) şudur: tek bir gerdanlık olan; ve derler ki: **سِوارٌ قُلْبٌ**. Ve denildi: Kadının bileziği; beyazlığında hurma kalbine benzetme üzere. **الكفاية**’de: O, fildişinden yahut benzerinden olan bileziktir. **المِصباح**’da: **قُلْبُ الفِضَّة**: bükülmemiş bir bileziktir. Sevbân hadîsinde: “Fâtıma (Allah ondan razı olsun) Hasan ve Hüseyin’i (Allah ikisinden de razı olsun) gümüşten iki **قُلْب** ile süsledi”: ve bir diğerinde: “Âişe’nin (Allah ondan razı olsun) elinde iki **قُلْب** gördü.” Onun hadîsinde de, yüce sözü: “**وَلاَ يُبْديِنَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْهَا**” hakkında dedi ki: **القُلْبَ** ve **الفَتَخَةَ**.

Mecazdandır: **القُلْبَ**: bileziklerden olan **القُلْب**’e benzetme üzere beyaz yılandır.

**القُلْبُ**: hurmanın yağı ve özü; o, yenilen beyaz yumuşak bir şeydir; o, **الجُمّار**’dır; yahut onun (yani hurmanın) yapraklarının en iyisi ve en beyaz olanıdır; o, en üstüne bitişik olan yapraktır; onun bir tanesi **قُلْبَةٌ**’dir (zamme sonra sükûn ile). Bunların hepsi Ebû Hanîfe’nin sözüdür. **التّهذيب**’de: zamme ile **القُلْبُ**: kalpten çıkan yapraktır; ve “üçlenir”, yani: son iki mânada; yani onda üç lügat vardır: **قَلْبُ** ve **قُلْبُ** ve **قِلْبُ**; çoğulu: **أَقْلاَبُ** ve **قُلُوبُ**.

**قُلُوبُ الشَّجَرِ**: iç boşluklarından ve onu sevk eden damarlarından yumuşak olan şeydir. Hadiste: “Yahyâ b. Zekeriyyâ (ikisine de selâm) çekirge ve **قُلُوبَ الشَّجَرِ** yerdi”; yani: onun ortasında taze, yumuşak olarak biten şey; böylece, kuvvetlenip sertleşmeden önce taze sebzelerden yumuşak idi; onun bir tanesi, fark için, zamme ile **قُلْبٌ**’dür.

**قَلْبُ النَّخْلَةِ**: onun **جُمّار**’ıdır; o, üst tarafında ortasında beyaz yumuşak bir şatbedir; sanki o, yumuşak, hoş bir gümüş **قُلْب**’üdür; beyazlığından dolayı **قَلْباً** diye adlandırılır. Şemir’den: Hurma kalbi için **قَلْبُ** ve **قُلْبُ** denir; **قِلَبَةٍ** üzere cem olunur; yani: **كَعِنَبَةٍ** gibi. Zamme ile **القُلْبَةُ**: kızıllıktır; bunu İbnü’l-Aʿrâbî söyledi.

**عَرَبِيَّةُ قُلْبَةُ**: nesebi hâlis olan (kadın)dır. Zamme ile **عَرَبِيُّ قُلْبُ**: **قَلْبِ** gibi hâlistir. İbn Düreyd’den, daha önce ona işaret edildiği üzere; ve bu mecazdır.

**القَليبُ**: kuyu, ne olursa olsun. **القَلِيبُ**: örülmeden önceki kuyu; örülünce **الطَّوِىُّ** yahut **العادِيَّةُ** olur; ondan, sahibi ve kazıcısı bilinmeyen eski olan; çöllerde olur; müzekker de müennes de gelir. Ve denildi: O, örülü olsun olmasın eski kuyudur. İbn Şümeyl’den: **القَلِيبُ**: suyu olan yahut suyu olmayan, geniş (جَفْر) yahut geniş olmayan, örülü yahut örülü olmayan **الرَّكِيّ** isimlerindendir. Şemir dedi: **القَلِيبُ**, yeni ve eski kuyunun isimlerindendir; eskiye mahsus kılınmaz. Dedi: Ona **قَليباً** denildi; çünkü toprağı çevrilmiştir (**قُلِب**). İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **القَلِيبُ**: içinde kaynak (عين) olan şeydir; yoksa değil. Çoğulu: **أَقْلِبَةُ**. Antere, bir bokböceğini vasfederek dedi:

كَأَن مُؤشَّرَ العَضُدَيْنِ حَجْلاً ... هَدُوجاً بيْنَ أَقْلِبَةٍ مِلاحِ

Çokluğun cem‘i: birinci ve ikinci harfi zamme ile **قُلُبُ**’dur. Kuseyyir dedi:

وما دامَ غَيْثُ منْ تِهامَةَ طَيِّب ... بها قُلُبُ عادِيَّةٌ وكِرَارُ

**الكِرار**: **كَرّ**’ın, **الحَسْي** için cem‘idir. **العادِيَّةُ**: eskidir. Aʿcâc, yaraları ona benzetti de dedi:

" عَنْ قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرَّى مَنْ سَبَرْ

Ve denildi: cem‘i, müennes yapanın lügatinde **قُلُبُ**’dur; müzekker yapanın lügatinde **أَقْلِبَةُ** ve **قُلْبُ**; yani: ikisi de zamme sonra sükûn ile. Ve böylece **قُلِبَتْ تُقْلَبُ** olmuştur; ve bazı nüshalarda (böyle)dir. Bizim nüshamızda bu sonuncunun ikincinin önüne alınması vardır. Cevherî, yalnız ilk ikisiyle yetindi; ve onlar çokluk cem‘lerindendir. Lâm’ın sükûnu ile olana gelince, müstakil bir vezin değildir; bilakis, mضموم olandan hafifletilmiştir; onların “**رُسُلٍ**” (iki zamme ile) ve “**رُسْلٍ**” (sükûn ile) demeleri gibi; şeyhimiz buna işaret etti.

Emevî dedi: Belhâris b. Kaʿb lügatinde: kesre ile **القالِبُ**: kırmızı **البُسْرُ**’dur; ondan: **قَلَبَتِ البُسْرَةُ تَقِلبُ** denir; kızardığı zaman. Ve geçti. Ebû Hanîfe dedi: **البُسْرَةُ**’nin tamamı değiştiği zaman o **القالِبُ**’dir. Kesre ile **القالِبُ**: **الْمِثالِ** gibidir; o, ondan dökülen şeyin misali olsun diye, içine cevherlerin döküldüğü şeydir. Aynı şekilde, mest kalıbı ve benzeri dâhildir; lâm’ının fethi, yani sonuncuda, daha çoktur. **القالِبُ**’a gelince ki o **البُسر**’dir, onda ancak kesre vardır; ondan başkası câiz değildir. Şeyhimiz dedi: Doğrusu, o muʿarrebdir; aslı **كالَبُ**’dır; çünkü bu vezin, **الطَّابَق** ve benzeri gibi, Arapların vezinlerinden değildir; Şihâb onu Şifâ şerhinde reddetse de bu, delilden boş bir iddiadır; onun sigası, Arapça olmadığına daha kuvvetli delildir; zira aynın fethi ile **فاعَلُ**, Arapların vezinlerinden değildir ve kullanımlarından değildir. Bitti.

**وشاةُ قالِبُ لَوْنٍ**: anasının renginden başka bir renk üzere olduğu zaman. Hadiste: “Mûsâ, Şuʿayb’dan kendini kiralayınca, (ikisine de salât ve selâm) Mûsâ’ya dedi ki: Koyunlarımdan, **قالِبَ لَوْنٍ** olarak getirdiği senindir. Böylece hepsini **قَالِبَ لَوْنٍ** olarak getirdi.” Onun tefsiri hadiste: Analarının renklerinden başka renkler üzere geldi; sanki rengi dönmüş (**انْقلب**) gibidir. Ali’nin (Allah ondan razı olsun) kuşların sıfatı hakkında hadîsinde: “Onlardan, içine batırıldığı rengin dışında bir rengi karıştırmayan, **قالِب لَوْنٍ** içinde batırılmış olan vardır.”

**القِلِّيب**: **سِكِّيتٍ** ve **تَنُّورٍ** ve **سِنَّوْرٍ** ve **قَبُولٍ** ve **كِتابٍ** gibi: kurt; Yemenî (bir kelime)dir. Şairleri dedi:

أَيا جَحْمَتَا بَكِّى على أُمِّ واهِب ... أَكِيلَةِ قِلَّوْب ببَعْضِ المَذانِبِ

Onu Cevherî ve Sağânî, kurt isimleri hakkında bir kitabında zikretti; Dümeyrî ise **الحياة**’da onu ihmal etti.

Atasözlerinden: **ما بِهِ**; yani: hasta(ya dair). **قَلَبَةُ** (harekeli); yani: “onda bir şey yok”; yalnızca nefyde kullanılır. el-Ferrâ dedi: O, **القُلاَب**’dan alınmıştır: develeri başlarından tutan bir hastalık; onları yukarıya doğru çevirir. en-Nemir b. Tevleb dedi ki:
"Gençlik yok oldu, teyze sevgisi de aldatıcıdır;
Ben iyileştim; artık kalpte **قَلَبَهْ** yok."
Yani: aşk hastalığından iyileştim. İbnü’l-A‘râbî dedi: Manası: onda, kendisi için çevrilip de kendisine bakılacak bir illet yoktur. Dersin ki: “Devede **قَلَبَةُ** yok”; yani: onda, kendisi için çevrilip de kendisine bakılacak bir hastalık yoktur. et-Tâî dedi: Manası: onda, onu rahatsız edip de bunun yüzünden döşeği üzerinde dönüp durmasına sebep olacak bir şey yoktur. el-Leys dedi: “Onda **قَلَبَةُ** yok”; yani hastalık yok, âfet yok, yorgunluk yok. Hadiste: "Sonra yürüyerek gitti; onda **قَلَبَةُ** yoktu"; yani: ağrı ve illet. el-Ferrâ dedi: Manası: onda, kendisinden dolayı kendisi hakkında korkulacak bir illet yoktur; bu, onların şu sözünden alınmıştır: “Adam **قُلِبَ** oldu” (denir), kalbinde bir ağrı ona isabet ettiğinde; ondan neredeyse kurtulamaz. İbnü’l-A‘râbî dedi: Bunun aslı binek hayvanlarındadır; yani: onda, tırnağı kendisiyle çevrilecek bir hastalık yoktur. Humeyd el-Erkat bir atı vasfederek dedi ki:
Ve baytar onun toprağını çevirmedi...
Ve onda iki ipine de bir iz yok.
Yani: onda bulunan bir illetten dolayı ayaklarını çevirmedi. “Hastada **قَلَبَةٌ** yok”: yani, ondan dolayı çevrilecek bir illet; Lisânü’l-‘Arab’da böyledir. “Üzüm **أَقْلَبَ** etti”: dışı kurudu da çevrildi. “Ekmeği ve benzerini **قَلَبَ** eder, **يَقْلِبُه** **قَلْباً**”: dışı piştiğinde onu çevirir ki içi pişsin. “**أَقْلَبَهَا**” el-Lihyânî’den bir lugattır; zayıftır. “Ekmek **أَقْلَبَ** etti”: çevrilme vakti geldi. “Şeyi **قَلَبْتُ** de o **انْقَلَبَ** etti”: yani devrildi. “Onu elimle **قَلَّبْتُهُ** **تَقْلِيباً**.” “Ters çevrilmiş söz”; onu **قَلَبْتُ** de o **انْقَلَبَ** etti; onu **قَلَّبْتُهُ** de o **تَقَلَّبَ** etti. “İşleri **قَلَّبَ** etti”: onları araştırdı ve akıbetlerine baktı. “İşlerde ve beldelerde **تَقَلَّبَ** etti”: onlarda dilediği gibi tasarruf etti. Aziz tenzilde: “Beldelerde onların **تَقَلُّبُ**’u seni aldatmasın”; manası: orada tasarruf etmelerinde onların selâmeti seni aldatmasın; çünkü işlerinin akıbeti helâktir. “Bir adam **قُلَّبٌ**”: dilediği gibi dönüp durur. Mecazdan: “Bir adam **حُوَّلٌ قُلَّبٌ**”; ikisi de **سُكَّرٍ** veznindedir. Yine “**حُوَّلِىٌّ قُلَّبٌ**” ikisinde de yâ’nın artırılmasıyla; yine “**حُوَّلِىٌّ قُلَّبٌ**” sonuncuda yâ’nın hazfiyle; yani: hilekâr, çevirmede basiretli. Bir nüshada: işlerin **تَقَلُّبِ**’ünde. Muâviye’den rivayet edildi: ölüm döşeğine yatırıldığında, öldüğü hastalığında döşeği üzerinde çevrilip duruyordu; dedi ki: “Siz gerçekten **حُوَّلاً قُلَّباً**’ı çeviriyorsunuz; eğer **هَوْلِ المُطَّلَعِ**’dan korunmuş olsaydı.” Nihâye’de: “Eğer ateşin **كَبَّةَ**’sinden korunursa”; yani: işleri bilen bir adam; zoru ve kolayı binmiş, ikisini sırtı karnına çevirmiş; işlerinde hilekâr olmuş, güzel **تَقَلُّب** sahibi. Yüce Allah’ın sözü: “Orada kalpler ve gözler **تَتَقَلَّبُ** eder”; ez-Zeccâc dedi: manası: korku ve dehşetten titrer ve hafifler. **المِلْقَبُ** (minber gibi): ziraat için yerin kendisiyle çevrildiği bir demir parçası. **المَقلوبة**: kulaktır; es-Sâgânî nakletti. **القَلَبُ** (harekeli): üst dudakta bir dönme ve gevşekliktir. **الصَّحِاح**’ta: dudağın dönmesidir; müellifin yaptığı gibi üstle kayıtlamadı. “Bir adam **أَقْلَبُ**; bir dudak **قَلْباءُ**”: **القَلَبِ**’i apaçık olan. **القَلُوبُ** (sabûr gibi): çok dönen adam; el-A‘şâ dedi ki:
Acayip hayrete hayret etmiyor musunuz...
Ki **قِلاَبَةَ** oğulları **القَلُوبِ**’dur;
Burunları bir üslupta övünç doludur...
Ve kalçaların kılları çoraklıkta(dır).
**قُلُبٌ** (iki damme ile): Âmir b. Ukayl oğullarına ait sular. **قُلَيْبٌ** (Zübeyr gibi): Necd’de Rebîa’ya ait bir su ve Âmir oğullarına ait bir dağ. Bir nüshada: burada şu sözünün ziyadesi vardır: “ve açılabilir”; es-Sâgânî onu birincide **حُمَيْرٍ** gibi ضبط etti. Ve Temîm’den Ebû Batn. Bir nüshada: “ve Benû **القُلَيْبِ**: Temîm’den bir batındır; o da Temîm b. Amr b. Temîm’in oğlu **القُلَيْبُ**’dir.” Dedim: Esed b. Huzeyme’de de: **القُلَيْبُ** b. Amr b. Esed; onlardandır: **أَيْمَنُ** b. Huraym b. el-Ahrem b. Şeddâd b. Amr b. el-Fâtik b. **القُلَيْبِ**; şair, süvari. **القُلَيْبُ**: alıkoyma için bir boncuktur; bununla alıkonur; el-Lihyânî’dendir. **ذُو القَلْبَيْنِ**: Cumahî Ebû Ma‘mer Cemîl b. Ma‘mer b. Habîb’in lakabıdır; denildi ki: o, Fihrî Cemîl b. Esed’dir. Arapların en çok ezberleyenlerindendi; ona **ذُو القَلْبَيْنِ** denildi. ez-Zemahşerî ona işaret etti: denilir ki, şu âyet onun hakkında indi: “Allah, bir adam için göğsünde iki kalp kılmadı.” Ömer’in (Allah ondan razı olsun) İslâmı hakkında onun bir zikri vardır; Kureyş onu böyle adlandırırdı. “Bir adam **قَلْبٌ** (fetha sonra sükûn) ve **قُلْبٌ** (damme sonra sükûn)”: nesebin sırfı, hâlisi; müennes, müzekker ve cem‘de eşit olur. İstersen tesniye ve cem‘ yaparsın; istersen tesniye ve cem‘ hâlinde onu tek bir lafızla bırakırsın. Daha önce geçenlerde ona işaret etmeyi öne almıştım. **أَبُو قِلابَةَ** (kitâbe gibi): el-Cermî Abdullah b. Zeyd; celîl bir tâbiî ve meşhur bir muhaddis.

**والمُنْقَلَبُ**: **المَصْدَرِ** ve **المَكانِ** için kullanılır; **المُنْصَرَف** gibi. Ve o, kulların âhirete varışıdır. Ve sefer duası hadîsinde: “**أَعُوذُ بك من كَآبَةِ المُنْقَلَبِ**” yani: seferden dönüp vatana dönüşün inkılâbı; yani: evine döner de onu hüzünlendiren şeyi görür. Ve **الانقلاب**: mutlak olarak dönüş (rücû)dur.

Ve **القُلاَبُ**: **غُرابٍ** gibi: Esed diyarında bir dağdır; ve kalp için bir hastalıktır. Ve **اللِّحْيَانيِّ**’nin ibaresi: kalpte tutan bir hastalıktır. **القُلاَبُ**: deve için bir hastalıktır; ondan kalbinden şikâyet eder ve onu o gününde öldürür. Ve denildi ki: ondan, geçmişte zikri geçen mesel alınmıştır: “**ما به قَلَبةٌ**”. Denilir: **بَعِيرٌ مَقلوبٌ** ve **ناقةٌ مَقلوبةٌ**. **كُرَاع** dedi: sözde, uzuv adından türetilmiş hastalık adı yoktur; ancak **القُلابُ** **القَلْبِ**’den, **الكُبادُ** **الكَبِدِ**’den ve **النُّكَافُ** **النَّكَفتَيْنِ**’den; ikisi, çenenin aslından boğazı kuşatan iki bezdir.

Ve zamme ile **قُلِبَ** **قُلاَباً**; o hâlde o **مقْلُوبٌ**dur. Ve denildi ki: **قَلِبَ البَعِيرُ قُلاَباً**: bez onu çabucak yakaladı da öldü; **الأَصْمَعيِّ**’den. Ve **أَقْلَبُوا**: bu hastalığın bizzat kendisi olan **القُلابُ** develerine isabet etti.

Ve **وقُلْبَيْنُ** zamme ile, sonra sükûn, sonra **الْمُوَحَّدَة**’yi fetha ile: Şam’da bir yer; ve üçüncüsü kırılabilir; o da **المُوَحَّدَة**’dir.

Ve müellif üzerinde maddenin zarurîlerinden kalan şeylerden: tehdit ve öfke anında **قَلَبَ عَيْنَهُ** ve **حِمْلاقَهُ**. Ve şu beyti okudu:
" **قالِبُ حِمْلاقَيْهِ قد كادَ يُجَنّْ**

Ve meselde: “**اقْلِبِي قَلاَبِ**”; dilini çevirip onu dilediği yere koyan adam hakkında darb olunur.

Ve **عُمَرَ** رضى الله عنه hadîsinde: “Bir insanla konuşurken, bir de baktı ki **جَرِيرٌ** atılıp onu övüyor ve uzatıyor; ona yöneldi ve dedi: ‘Ne diyorsun ey **جَرِيرُ**?’; ve yüzünde öfkeyi tanıdı; o da dedi: ‘**أَبا بكرٍ**’i ve faziletini zikrettim.’ Bunun üzerine **عُمَرُ** dedi: ‘**اقْلِبْ قَلاَّبُ**’.” Ve sustu. **ابن الأَثيرِ** dedi: Bu, kendisinden sürçme olan kimse için darb olunan bir meseldir; onu, yönünden çevirip başka manaya sevk ederek telâfi eder; yani: “**اقْلِبْ يا قَلاَّب**” demek ister; nidâ harfini düşürmüştür ve bu gariptir; çünkü o ancak özel adlarla birlikte hazfedilir. Bunun benzeri **المُسْتَقْصَى**’da ve **مَجْمَعِ الأَمْثالِ**’de, **لِلمَيْدَانِيِّ**’nindir.

Ve mecazdan: **قَلَبَ المُعَلِّمُ الصِّبْيانُ**: onları evlerine çevirdi; **ثعلب**’den. Ve başkası dedi: onları gönderdi ve menzillerine döndürdü. Ve **أَقْلَبَهم** zayıf bir lugattır; **اللِّحْيَانيّ**’den. Şu da var ki o demiştir: Arapların bütün bunda sözü ancak şudur: **قَلَبْتُهُ** elifsiz; ona işaret daha önce geçti.

Ve **أَبي هُريْرَةَ** hadîsinde: çocukların muallimine “**اقْلِبْهُمْ**” denilirdi; yani: onları menzillerine çevir.

Ve **المُنْذِرِ** hadîsinde: “**فاقْلِبُوهُ**.” Dediler ki: “**أقْلَبْناهُ** ey Allah’ın Resûlü.” **ابْنُ الأثِيرِ** dedi: Sahîh-i Müslim’de böyle gelmiştir; doğrusu: “**قَلَبْنَاهُ**”dur.

Ve **القَلْبُ** ruh manasına da gelir.

Ve **قَلْبُ العَقْرَبِ**: ayın menzillerinden bir menzildir; o, parlak bir yıldızdır ve yanında iki yıldız vardır. Şeyhimiz dedi: onunla adlandırıldı; çünkü o, akrebin kalbindedir. Dediler ki: **القُلُوبُ** dörttür: **قَلْبُ العقْرب** ve **قلْبُ الأَسَدِ** ve **قلبُ الثَّوْرِ** ki o **الدَّبَرانُ**dır, ve **قلْبُ الحُوتِ** ki o **الرِّشاد**dır. Bunu imam **المَرْزُوقيُّ** **كتابِ الأَمطنة والأزمنة**’de zikretti; **الطِّيبِيُّ** onu **حواشي الكَشّافِ**’ta **يس** esnasında nakletti ve orada **سَعْدِي جَلَبِي** ona dikkat çekti; **الجَوْهَرِيُّ** de kısaca işaret etti; bitti.

Ve mecazdan: **قَلَبَ التّاجِرُ السِّلْعَةَ** ve **قَلَّبَهَا**: hâlini araştırdı. Ve satın alma sırasında köleyi **قَلَبْتُ** onu **أَقْلِبُه قَلْباً**: ayıplarına bakmak için onu açığa çıkardığım zaman.

Ve **أَبي زيدٍ**’den: erkeklerden beliğ olana denilir: “**قد رَدَّ قالِبَ الكلامِ**” ve “**قد طَبَّقَ المَفْصِلَ**” ve “**وضَعَ الهِناءَ مَوَاضِعَ النُّقْب**”.

Ve bir hadîste: İsrailoğullarının kadınları **القَوالِبَ** giyerlerdi; **قالِبٍ**’in cem‘idir; o, **القَبْقابِ** gibi ağaçtan bir nalındır; lâmı kesrelenir ve fethalanır. Ve denildi ki: o, mu‘arrebdir. Ve **ابْنِ مسعودٍ** hadîsinde: “Kadın **القَالِبَيْنِ** giyerdi; onlarla boyunu uzatırdı.” **لِسان العرب**’da böyle.

Ve **وقَلِيبٌ** **أمير** gibi: Mısır’da bir köydür; ondan şeyh **عبدُ السَّلامِ القَلِيبِيُّ**, **أَبِي الفَتْحِ الوَاسِطِيّ**’den alanlardan biridir. Ve torunu **الشَّمْسُ محمّدُ بْنُ أَحمدَ بْنِ عبد الواحدِ بْنِ عبدِ السَّلامِ**; hâfız **رضْوانُ العقبِيّ** ondan şiirinden bir şey yazdı.

Ve **وقَلْيُوبُ** fetha ile: Mısır’da başka bir köy; ona **الكُورَةُ** izafe olunur. Ve **هَضْبُ القَلِيبِ** **أمير** gibi: Necd’dedir. Ve **وقُلَّبٌ** **سُكَّر** gibi: Necdî başka bir vadidir. Ve **بنو قِلاَبَةَ** kesre ile: bir batındır.

Ve **القِلَّوْبُ** ve **القِلِّيبُ** **سِنَّوْرٍ** ve **سِكِّيت** gibi: aslandır; ona **السِّرْحانُ** denildiği gibi. Bunu **الصّاغانيُّ** nakletti.

Ve **مَعَادِنُ القِلَبَةِ** **عِنَبة** gibi: Medine yakınında bir yerdir; bunu **ابْنُ الأَثيرِ** bazılarından nakletti; ve **ق ب ل**’de gelecektir.

Ve **الإقْلابِيَّةُ**: rüzgârdan bir türdür; deniz ehli ondan gemiler üzerine korkudan zarar görür.
