# قلت (ق-ل-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ل - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والتاء واللام معهما
ق ت ل، ق ل ت يستعملان فقط قتل: وقول الله عز وجل: "قاتلهم الله" أي لعنهم.
وقوم أقتال أي أهل الوتر والترة، من قول الأعشى:
وأسرى من معشر أقتال
أي أعداء ذوي ترات.
وقلب مُقَتَّلٌ أي قُتِلَ عشقاً.
وتَقَتَّلَتِ الجارية للفتى: تَزَيَّنَتْ ومَشَت مِشيةً حسنةً تقلبتْ فيها وتثنتْ وتكسرتْ يوصف به العشق، قال:
تَقَتَّلتِ لي، حتى إذا ما قَتَلْتِنـي		تَنَسِّكْتِ، ما هذا بفعل النَّواسِكِ
والقَتْلُ معروف، يقال: قَتَلَه إذا أماته بضرب أو جرح أو علة.
والمنية قاتِلةُ.
وأقتَلْتُ فلاناً: عرضته للقَتْل، قال مالك بن نويرة لامرأته حين رآها خالد بن الوليد: سيف الله أقتتلْتِني أي سيَقْتُلُني من أجلك، فقتله وتزوجها.
والمُقَتَّلُ من الدواب: ما ذل ومرن على العمل.
قلت: القَلْتُ: حفرة يحفرها ماء واشل يقطر من جبل على حجر فيوقب فيه على مر الأحقاب وَقْبةً مستديرة، وكذلك إن كان في الأرض الصلبة فهو قلت كقَلْتِ العين وهو وَقْبَتُها.
والقَلْتُ: نقرة تحت الإبهام.
وقَلْتُ الثريدة: أنقوعتها.
وناقة مِقلاتٌ، وبها قَلَتٌ، وقد أقلَتَتْ فهي مُقْلِتٌ، وهي التي تضع واحداً ثم يَقَلتُ رحمها فلا تحمل.
وامرأة مِقْلاتٌ: ليس لها إلا ولد واحد، ونسوة مَقاليتُ، قال:
وأم الصقر مِقْلاتٌ نزور

##### Türkçe

**القاف** ve **التاء** ve **اللام** birlikte

**ق ت ل**، **ق ل ت** yalnızca kullanılır. **قتل**: ve Allah’ın عز وجل sözü: “قاتلهم الله” yani onları lânetledi.

Ve bir kavim **أقتال** yani **الوتر** ve **الترة** ehli; **الأعشى**’nın sözüne göre:
وأسرى من معشر أقتال
yani **ترات** sahipleri düşmanlar.

Ve **مُقَتَّلٌ** bir kalp: yani aşktan öldürüldü.

Ve kız, delikanlı için **تَقَتَّلَتِ**: süslendi ve içinde dönüp durduğu, kıvrılıp büküldüğü ve nazlanıp kırıldığı güzel bir yürüyüşle yürüdü; bununla aşk vasfedilir. Dedi ki:
تَقَتَّلتِ لي، حتى إذا ما قَتَلْتِنـي		تَنَسِّكْتِ، ما هذا بفعل النَّواسِكِ

Ve **القَتْلُ** bilinen (şey)dir; denir: onu **قَتَلَه**; eğer onu bir vurma veya yara veya hastalık ile öldürdüyse.

Ve **المنية** öldürücüdür.

Ve falanı **أقتَلْتُ**: onu **القَتْل**e maruz bıraktım. **مالك بن نويرة** karısına, onu **خالد بن الوليد** gördüğü vakit dedi: Allah’ın kılıcı, beni **أقتتلْتِني** (yani) senin yüzünden beni öldürecek; derken onu öldürdü ve onunla evlendi.

Ve binek hayvanlarından **المُقَتَّلُ**: zelil olan ve işe (alışıp) yumuşayan.

**قلت**: **القَلْتُ**: bir dağdan bir taş üzerine damlayan sızıntı suyun kazdığı çukur; böylece onda, çağlar boyunca, yuvarlak bir **وَقْبةً** oyup derinleştirir. Aynı şekilde eğer sert yerde ise, o **قلت**tir; **قَلْتِ العين** gibi; o da onun **وَقْبَتُها**sıdır.

Ve **القَلْتُ**: başparmak altında bir oyuk.

Ve **قَلْتُ الثريدة**: onun ıslatması.

Ve bir dişi deve **مِقلاتٌ**; onda **قَلَتٌ** vardır; ve **أقلَتَتْ**; o halde o **مُقْلِتٌ**tir; o, bir tane doğurup sonra rahmi **يَقَلتُ** olup da gebe kalmayan (dişi)dir.

Ve bir kadın **مِقْلاتٌ**: onun yalnız bir evlâdı vardır; ve kadınlar **مَقاليتُ**. Dedi ki:
وأم الصقر مِقْلاتٌ نزور

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَلْتُ بإسكان اللام: النُقرة في الجبل يستنقِعُ فيها الماء؛ والجمع القِلاتُ. وقَلْتُ العَيْنِ: نُقْرتها. وقَلْتُ الإبهام: النقرة التي في أسفلها. وقَلْتُ الصُدْغِ. وقَلْتُ الثَريدَةِ: الوَقْبَة. والقَلَتُ، بالتحريك: الهلاك. تقول منه: قَلِتَ بالكسر. يقال: ما انْفَلَنوا ولكن قَلِتوا. وقال أعرابيٌّ: "إنَّ المسافر وماله لعَلى قَلَتٍ إلا ما وَقى الله". والمَقْلَتَةُ: المهلكة. والمِقْلاتُ من النوق: التي تضع واحداً ثمَّ لا تحمل بعدها. والمِقْلاتُ من النساء: التي لا يعيش لها ولد. يقال: أقْلَتَتْ. قال بشر:
تَظَلُّ مَقَاليتُ النسـاء يَطَـأْنَـهُ		يقُلنَ ألا يُلقى على المرءِ مِئْزَرُ
كانت العرب تزعم أنَّ المِقْلاتَ إذا وطئت رجلاً كريماً قُتل غدراً عاش ولدُها.

##### Türkçe

**القَلْتُ** lâmın sükûnuyla: dağdaki oyuk; su onun içinde birikir; çoğulu **القِلاتُ**’tır. Ve **قَلْتُ العَيْنِ**: onun oyuğu. Ve **قَلْتُ الإبهام**: onun altındaki oyuk. Ve **قَلْتُ الصُدْغِ**. Ve **قَلْتُ الثَريدَةِ**: **الوَقْبَة**. Ve **القَلَتُ**, harekeyle: helâk. Ondan dersin: kesre ile **قَلِتَ**. Denilir: “Dağılmadılar, fakat helâk oldular.” Ve bir bedevî dedi ki: “Şüphesiz yolcu ve malı, Allah’ın koruduğu şey müstesna, mutlaka bir **قَلَتٍ** üzerindedir.” Ve **المَقْلَتَةُ**: helâk yeri. Ve develerden **المِقْلاتُ**: bir tane doğurup sonra onun ardından gebe kalmayan. Ve kadınlardan **المِقْلاتُ**: kendisine çocuk yaşamayan. Denilir: **أقْلَتَتْ**. Bişr dedi ki:
تَظَلُّ مَقَاليتُ النسـاء يَطَـأْنَـهُ		يقُلنَ ألا يُلقى على المرءِ مِئْزَرُ
Araplar, **المِقْلاتَ**ın, bir kerîm adamı çiğnediği zaman, ertesi gün hileyle öldürülürse, çocuğunun yaşadığını iddia ederlerdi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ت ل
قتل ، قلت ، تقلق : ( مستعملة ) .
قتل : قال الليث : القتل معروف ، يقال : قتَله : إذا أماته بضربٍ أو حجر أو سمّ أو علّة . والمنيّة قاتلة .
وقال المفسرون في قول الله جلّ وعزّ : ( قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ ) ( التوبة : 30 ) ، لعنهم الله أنّى يصرفون ، وليس هذا من القتال الذي هو بمعنى المقاتلة والمحاربة بين اثنين ؛ لأنَّ قولهم : قاتله الله بمعنى لَعَنه الله ، من واحدٍ ؛ فإذا قلتَ : قاتل فلانٌ فلاناً فإنه لا يكون إلاّ بين اثنين . 9
قال أبو عبيدة : معنى : قاتل الله فلاناً قتله .
وقال الفرَّاء في قوله : ( بَرَرَةٍ قُتِلَ الإِنسَانُ ) ( عبس : 17 ) ، معناه : لُعن الإنسان . وقاتله الله : لعَنه .
وقال ابن الأنباري : قاتل الله فلاناً ، أي : عاداه .
أبو عبيد : القَتَال : بقيَّة النفس .
وقال ذو الرمة :
مهاوٍ يَدَعْن الجَلْسَ نَحلاً قَتالُها
قال : وقال الفراء عن الكسائيّ : إذا قتل الرجلَ عشِق النساء أو قتله الجنّ فليس يقال في هذين إلاّ اقتُتل فلانٌ .
وأنشد :
إذا ما امرؤ حاولْن أن يَقَتِتلْنَه
بلا إضةٍ بين النفوس ولا ذَحْلِ
قاله أبو عبيد . وقال الأصمعي : الأقتال : الأعداء ، واحدهم قِتْل ، وهم الأقران .
قال : وقال أبو عمرو : المجرَّذ ، والمجرَّس والمُقَتَّل ، كلُّه الذي قد جَرَّب الأمور وعَرَفها .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : ومن أمثالهم في المعرِفة وحمدِهم إياها قولُهم : ( قَتَّلَ أرضاً عالمُها وقَتَلَتْ أرضٌ جاهلَها ) .
قال : قتَّل : ذلّلَ ، من قولهم : فلان مُقَتّل ومضرَّس .
وقال الليث : المقتَّل من الدَّوابّ الذي ذلَّ ومَرَن على العمل . وقَلْبٌ مقَتَّل ، وهو الذي قُتل عشقاً .
وأخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنه قال في قول امرىء القيس :
بسهْمَيْكِ في أعْشار قَلبٍ مقتَّل
قال : المقتَّل : المُعَوَّدُ الْمُضَرَّى بذلك الفِعل ، كالناقة المقتَّلَة المذَلَّلة لعملٍ من الأعمال . وقد ريضتْ وذُلِّلَتْ وعُوِّدَت .
قال : ومن ذلك قيل للخمر مقتولة ، إذا مُزِجَت بالماءِ حتى ذهبت شدَّتها فصار رياضةً لها .
وقال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( وَمَا قَتَلُوهُ يَقِيناً ( ) بَل رَّفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ ) ( النساء : 157 ، 158 ) .
قال : الهاء ها هنا للعلم ، كما تقول قتلته عِلْماً وقتلتُه يقيناً ، للرأي والحديث .
وأما الهاء في قوله : ( وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ ) ( النساء : 157 ) فهي ها هنا لعيسى عليه السلام .
ونحو ذلك قال الزجاج : ما قَتلوا عِلمَهم يقيناً ، كما تقول : أنا أَقتُل الشيء عِلْماً ، تأويله إنِّي أَعلمه عِلماً تامّاً .
وقال غيره : قَتل فلانٌ فلاناً : إذا أماتَه . وأقتَله : إذا عرَّضَه للقَتْل .
وقال مالك بنُ نُوَيرة لامرأته يومَ قتَلهُ خالدُ بن الوليد : أَقَتَلتِني أي : عرَّضتني بحُسْن وجهك للقتْل . فقَتله خالدٌ وتزوَّجها ، وأنكر فِعْلَه عبدُ الله بن عمر .
أخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت قال : يقال : هو قاتلُ الشَّتَوَاتِ ، أي : يُطعِم فيها ويُدفىء الناس .
والعرب تقول للرجل الذي جرّب الأمور : هو مُعاودُ السَّقي سقى صيِّباً .
وقال الليث : تقتّلَت الجاريةُ للفتى : يُوصف به العِشق .
وأنشد :
تقتّلْتِ لي حتى إذا ما قَتَلَتِنِي
تنَسَّكتِ ما هذا بفِعل النّواسك
وقال أبو عبيد : يقال للمرأة : هي تَقَتَّل في مِشيتها ، وتَهالَكُ في مِشيتِها .
قلت : ومعنى تقتُّلها وتدلُّلها واختيالها .
وقال أبو زيد : اقتُتل الرَّجل : إذا جُنّ واقتتلَتْهُ الجنّ ، أي : خَبَلوه .
ورَوى سَلمة عن الفراء : اقتُتِلَ الرجُل : إذا عَشق عِشقاً مبرِّحاً . ونحو ذلك قال ابن الأعرابي .
ومن أمثالهم : ( مَقْتَل الرَّجُل بين فكَّيه ) ، أي : سببُ قَتْلِه بين لَحْييه ، يعني لسانه الذي يَنال به مِن أَعْراض الناس ؛ فيُقتل بهذا السبب .
قلت : قال الليث : ناقةٌ بها قَلَتٌ ، أي : هي مِقلاتٌ ، وقد أَقْلَتَتْ ، وهو أَن تضع واحداً ثم يَقلَتُ رَحِمُها فلا تَحمل .
وقال الطِّرِمَّاح :
لنا أُمٌّ بها قَلَتٌ ونَذْرٌ
كأُمِّ الأُسْد كاتمة الشَّكاةِ
قال : وامرأةٌ مِقلاتٌ ، وهي التي ليس لها إلاَّ وَلدٌ واحدٌ ، وأنشد :
وَجْدِي بها وجْدُ مِقلاتٍ بواحدِها
وليس يَقوَى مُحِبٌّ فوق ما أجِدُ
وأَقلتَت المرأةُ إقلاتاً : إذا لمْ يَبقَ لها وَلدٌ .
أبو عبيد : المِقلات من النساء التي لم يَبقَ لها وَلد .
وقال أبو زيدٍ : القَلَت : الهلاك ؛ وقد قَلِتَ الرجُل يَقْلَتُ قلْتاً . وأَقْلته فلانٌ : إذا أَهلَكه . وأَقلتَت المرأةُ : إذا هَلك ولدُها ، وامرأةٌ مِقلاتٌ ، وهي التي لا يعيشُ ولدُها .
قلت : والقول في المِقْلات ما قال أبو زيد وأبو عبيد ، لا ما قاله الليث .
أبو عبيد عن أبي عمرو : القَلْتُ : كالنُّقْرة تكون في الجَبَل يَسْتَنقِعُ فيها الماء . والوَقْب نحوٌ منه .
قلت : وقِلات الصَّمَّان نُقَرٌ في رؤوس قِفَافها يملؤها ماءُ السماء في الشتاء . وقد وَردتُها مرَّةً وهي مُفعَمة فوجدتُ القَلْتَ منها يأخذ ملء مائة راوية وأقلّ وأكبر ؛ وهي حُفرٌ خَلقها الله في الصُّخور الصُّمّ .
وقال أبو زيد : القَلت : المطمئِنّ في الخاصرة . وَالقَلْتُ : ما بين التُّرقوة والعُنُق . والقَلتُ : عَيْنُ الرُّكْبَة . والقَلت : ما بين الإبهام والسَّبّابة .
وقال الليث : القَلْت : حُفرةٌ يَحفِرها ماءٌ واشِلٌ يَقْطر من سَقف كَهْف على حَجَر أير فيوقبُ فيه على مَرِّ الأحقاب ، وقْبَةً مستديرة ، وكذلك إن كان في الأرض الصُّلبة فهو قلتٌ كقَلْت العَيْن وهو وقْبتُها ، قال : وقلتُ الثّريدةِ : أُنقوعَتها .
وقال ابن السكيت : القَلَت : الهلاك .
قال : وحكى الأصمعيُّ عن بعض العرب : ( إنَّ المسافِر وَمتاعَه لَعَلى قَلَتٍ إلاّ ما وقَى الله ) ، والمَقلَتَة : المهلكة . وامرأة مِقلات : لا يَعِيش لها ولد ، ويقال : انقَلتُوا ولكن قَلَتوا .
اللحياني : أمسَى فلانٌ على قَلت ؛ أي : خَوْف .
ورجل قَلِت وقَلْت ، أي : قليل اللحم . والقَلت مؤنّثة تُصغَّر قُلَيْتة ؛ وإنّ فلاناً بمقلَتةٍ ، أي : بمكان مخوف .
قلق ( تقلق ) : قال الليث : تِقلِق : مِنْ طير الماء .

##### Türkçe

ق ت ل
**قتل** ، **قلت** ، **تقلق** : (kullanılan).

**قتل** : el-Leys dedi: **القتل** bilinen (şey)dir; denir: **قتَله**: eğer onu bir vuruşla yahut taşla yahut zehirle yahut hastalıkla öldürürse. Ve **المنيّة** öldürücüdür.

Ve müfessirler, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( **قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ** ) (التوبة: 30), (şöyle) dediler: Allah onları lânetledi; nasıl çevriliyorlar; ve bu, iki kişi arasındaki karşılıklı vuruşma ve savaşma mânâsındaki **القتال**dan değildir; çünkü senin: **قاتله الله** sözün, bir (taraftan) olmak üzere: Allah onu lânetledi mânâsınadır; artık sen dediğinde: **قاتل فلانٌ فلاناً** o ancak iki kişi arasında olur. 9

Ebû Ubeyde dedi: **قاتل الله فلاناً** mânâsı: onu öldürdü.

el-Ferrâ, şu sözü hakkında: ( **بَرَرَةٍ قُتِلَ الإِنسَانُ** ) (عبس: 17), dedi: mânâsı: insana lânet edildi. Ve **قاتله الله**: ona lânet etti.

İbnü’l-Enbârî dedi: **قاتل الله فلاناً**; yani: ona düşmanlık etti.

Ebû Ubeyd: **القَتَال**: nefesin kalıntısıdır.

Ve Zû’r-Rumme dedi:
مهاوٍ يَدَعْن الجَلْسَ نَحلاً قَتالُها

Dedi: ve el-Ferrâ, el-Kisâî’den (şunu) aktardı: eğer adamı kadınlara aşk öldürürse yahut cinler onu öldürürse, bu ikisinde ancak: **اقتُتل فلانٌ** denir.

Ve (şu) şiiri okudu:
إذا ما امرؤ حاولْن أن يَقَتِتلْنَه
بلا إضةٍ بين النفوس ولا ذَحْلِ

Bunu Ebû Ubeyd söyledi. Ve el-Asmaî dedi: **الأقتال**: düşmanlardır; onların teki **قِتْل**dür; ve onlar akranlardır.

Dedi: ve Ebû Amr dedi: **المجرَّذ** ve **المجرَّس** ve **المُقَتَّل**; hepsi, işleri tecrübe etmiş ve onları bilmiş olan kimsedir.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: onların marifet hakkında ve onu övmeleri hususunda darb-ı mesellerinden (biri) sözleridir: ( **قَتَّلَ أرضاً عالمُها وقَتَلَتْ أرضٌ جاهلَها** ).

Dedi: **قتَّل**: zelil kıldı; onların sözü olan: falan **مُقَتّل** ve **مضرَّس** (tır)dan.

Ve el-Leys dedi: **المقتَّل** hayvanlardan, zelil olmuş ve işe alışmış olandır. Ve **قَلْبٌ مقَتَّل**: o, aşktan öldürülmüş olandır.

Ve bana el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki, İmruü’l-Kays’ın sözü hakkında şöyle dedi:
بسهْمَيْكِ في أعْشار قَلبٍ مقتَّل

Dedi: **المقتَّل**: o fiile alıştırılmış, alıştırılıp düşkün kılınmış olandır; bir işten bir işe zelil kılınmış **الناقة المقتَّلَة** gibi. Ve (o) terbiye edilmiş, zelil kılınmış ve alıştırılmıştır.

Dedi: ve bundan dolayı şaraba **مقتولة** denildi; su ile karıştırıldığı zaman, şiddeti gidince; böylece ona bir terbiye olmuş olur.

Ve el-Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( **وَمَا قَتَلُوهُ يَقِيناً ( ) بَل رَّفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ** ) (النساء: 157، 158).

Dedi: buradaki **الهاء** ilim içindir; senin: onu ilimce öldürdüm ve onu yakînen öldürdüm demen gibi; görüş ve rivayet için.

Ama onun sözü: ( **وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ** ) (النساء: 157) içindeki **الهاء**, burada Îsâ عليه السلام içindir.

Ve ez-Zeccâc da bunun benzerini söyledi: onlar ilimlerini yakînen öldürmediler; senin: ben şeyi ilimce öldürürüm demen gibi; onun te’vili: ben onu tam bir ilimle bilirimdir.

Ve başkası dedi: **قَتل فلانٌ فلاناً**: eğer onu öldürürse. Ve **أقتَله**: eğer onu öldürülmeye maruz bırakırsa.

Ve Mâlik b. Nüveyre, Hâlid b. el-Velîd’in onu öldürdüğü gün karısına dedi: **أَقَتَلتِني**; yani: yüzünün güzelliğiyle beni öldürülmeye maruz bıraktın. Derken Hâlid onu öldürdü ve onunla evlendi; ve Abdullah b. Ömer onun fiilini inkâr etti.

Bana el-Münzirî, el-Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi; dedi: denir: o, **قاتلُ الشَّتَوَاتِ**tır; yani: onda yedirir ve insanları ısıtır.

Ve Araplar, işleri tecrübe etmiş adama derler: o, **مُعاودُ السَّقي سقى صيِّباً**dır.

Ve el-Leys dedi: **تقتّلَت الجاريةُ للفتى**: aşkla vasfedilir.

Ve (şu) şiiri okudu:
تقتّلْتِ لي حتى إذا ما قَتَلَتِنِي
تنَسَّكتِ ما هذا بفِعل النّواسك

Ve Ebû Ubeyd dedi: kadına denir: o, yürüyüşünde **تَقَتَّل** eder; ve yürüyüşünde **تَهالَكُ** eder.

Dedim: ve onun **تقتُّل**ünün mânâsı: nazlanması ve salınması ve çalımlanmasıdır.

Ve Ebû Zeyd dedi: **اقتُتل الرَّجل**: eğer delirdiyse; ve cinler onu **اقتتلَتْهُ**; yani: onu aklını bozup sersemlettiler.

Ve Seleme, el-Ferrâ’dan rivayet etti: **اقتُتِلَ الرجُل**: eğer şiddetli bir aşka tutulduysa. Bunun benzerini İbnü’l-A‘râbî söyledi.

Ve onların darb-ı mesellerinden: ( **مَقْتَل الرَّجُل بين فكَّيه** ); yani: onun öldürülmesinin sebebi iki çenesi arasındadır; yani, onun dili; onunla insanların ırzlarına ilişir; böylece bu sebeple öldürülür.

Dedim: el-Leys dedi: **ناقةٌ بها قَلَتٌ**; yani: o **مِقلاتٌ**tır; ve **أَقْلَتَتْ**; o da şudur: bir tane doğurur, sonra rahmi düşer de hamile kalmaz.

Ve et-Tırimmâh dedi:
لنا أُمٌّ بها قَلَتٌ ونَذْرٌ
كأُمِّ الأُسْد كاتمة الشَّكاةِ

Dedi: ve **امرأةٌ مِقلاتٌ**: o, yalnız bir tek çocuğu olan kadındır; ve (şu) şiiri okudu:
وَجْدِي بها وجْدُ مِقلاتٍ بواحدِها
وليس يَقوَى مُحِبٌّ فوق ما أجِدُ

Ve kadın **أَقلتَت** (bunu) **إقلاتاً** (olarak) yapar: eğer ona çocuk kalmadıysa.

Ebû Ubeyd: kadınlardan **المِقلات**, ona çocuk kalmamış olandır.

Ve Ebû Zeyd dedi: **القَلَت**: helâk; ve adam **قَلِتَ** **يَقْلَتُ** **قلْتاً**. Ve falan onu **أَقْلته**: eğer onu helâk ederse. Ve kadın **أَقلتَت**: eğer çocuğu helâk olursa; ve **امرأةٌ مِقلاتٌ**: o, çocuğu yaşamayan kadındır.

Dedim: **المِقْلات** hakkında söz, Ebû Zeyd ve Ebû Ubeyd’in söylediğidir; el-Leys’in söylediği değildir.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **القَلْتُ**: dağda bulunan, içinde suyun biriktiği oyuk gibidir. Ve **الوَقْب** onun benzeri bir türdür.

Dedim: **وقِلات الصَّمَّان**: onun kayalık başlarının tepelerinde oyuklardır; kışın gök suyu onları doldurur. Ve ben ona bir kere vardım; o dolup taşmış idi; derken ondan olan **القَلْتَ**ın yüz kırba dolusu su aldığını, daha azını ve daha büyüğünü buldum; ve onlar, Allah’ın katı kayalarda yarattığı çukurlardır.

Ve Ebû Zeyd dedi: **القَلت**: böğürdeki çukur (yer). Ve **القَلْتُ**: köprücük kemiği ile boyun arası. Ve **القَلتُ**: dizin gözü. Ve **القَلت**: başparmak ile işaret parmağı arası.

Ve el-Leys dedi: **القَلْت**: bir mağaranın tavanından bir taş üzerine damlayan sızıcı suyun kazdığı çukurdur; böylece çağlar boyunca onda oyuk açar; yuvarlak bir oyuk; ve aynı şekilde eğer sert yerde olursa o **قلتٌ**dür; **قَلْت العَيْن** gibi; o da onun **وقْبتُها**sıdır. Dedi: ve **قلتُ الثّريدةِ**: onun soslu-ıslatılmış yeri.

Ve İbnü’s-Sikkît dedi: **القَلَت**: helâk.

Dedi: el-Asmaî, bazı Araplardan (şunu) nakletti: ( **إنَّ المسافِر وَمتاعَه لَعَلى قَلَتٍ إلاّ ما وقَى الله** ); ve **المَقلَتَة**: helâk edici yer. Ve **امرأة مِقلات**: ona çocuk yaşamaz; ve denir: **انقَلتُوا** fakat **قَلَتوا**.

el-Lihyânî: falan **على قَلت** üzere akşamladı; yani: korku üzere.

Ve adam **قَلِت** ve **قَلْت** (tır); yani: az etlidir. Ve **القَلت** müennestir; **قُلَيْتة** diye küçültülür; ve muhakkak falan **بمقلَتةٍ**dedir; yani: korkulu bir yerde.

**قلق** ( **تقلق** ): el-Leys dedi: **تِقلِق**: su kuşlarındandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف واللام وما يثلثهما)
(قلم)  القاف واللام والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تسويةِ شيء عند بَرْيه وإصلاحه. من ذلك: قَلَمْتُ الظُّفُر وقلَّمْته. ويقال للضَّعيف: هو مَقلُوم الأظفار. والقُلاَمَة: ما يسقُط من الظُّفُر إذا قُلِم. ومن هذا الباب سمِّي القلمُ قَلماً، قالوا: سمِّي به لأنَّه يُقْلَم منه كما يُقْلمُ من الظُّفر، ثمَّ شُبِّه القِدْح به فقيل: قلم. ويمكن أن يكون القِدحُ سُمِّي قلماً لما ذكرناه من تسويته وبَرْيه. قال الله تعالى: ﴿ومَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلاَمَهُمْ﴾ [آل عمران 44]. ومن الباب المِقْلَم: طَرَف قُنْب البعير، كأنَّه قد قُلِم، ويقال إنّ مَقَالم الرُّمح: كُعوبه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل القُلاَّم، وهو نبتٌ. قال:
أتَوْني بِقُلاَّمٍ فقالوا تَعَشّهُ *** وهل يأكلُ القُلاَّمَ إلا الأباعرُ([1])
(قله)  القاف واللام والهاء لا أحفَظُ فيه شيئاً، غير أنّ غَديرَ قَلَهَى: موضع.
(قلو)  القاف واللام والحرف المعتلّ أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على خِفّةٍ وسرعة. من ذلك القِلْو: الحِمار الخفيف. [و] يقال: قَلَت النَّاقةُ براكبها قَلْواً، إذا تقدَّمَت به. واقلوْلَت الحُمْر في سرعتها. والمُقلَوْلي: المتجافي عن فِراشه. وكلُّ نابٍ عن شيء متجافٍ عنه: مُقْلَوْلٍ. قال:
أقولُ إذا اقْلَوْلَى عليها وأقْرَدَتْ *** ألاَ هَلْ أخو عيشٍ لذيذٍ بدائمِ([2])والمُنْكمش مُقْلَوْلٍ، وفي الحديث: "لو رأيتَ ابنَ عُمَرَ لرأيتَه مُقلولياً"، أي متجافِياً عن الأرض، كأنّه يريد كَثْرةَ الصَّلاة. ومن الباب قَلاَ العَيْرُ آتُنَه قَلْواً. ومن الباب القِلَى، وهو البُغض. يقال منه: قَلَيْتُه أقلِيه قِلىً. وقد قالوا: قَلَيتُهُ أَقلاه([3]). والقِلَى تجافٍ عن الشّيء وذَهابٌ عنه والقَلْي: قَلْيُ الشَيء علَى المِقْلَى. يقال: قَلَيْت وقَلْوت. [و] القَلاَّء: الذي يَقْلي. وهو القياس، لأن الحَبَّة تُستَخَفُّ بالقلْي وتَخِفُّ أيضاً.
(قلب)  القاف واللام والباء أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلّ على خالِص شَيءٍ وشَريفِه، والآخَرُ على رَدِّ شيءٍ من جهةٍ إلى جهة.
فالأوَّل القَلْبُ: قلب الإنسان وغيره، *سمِّي لأنَّه أخْلصُ شيء فيه وأرفَعُه. وخالِصُ كلِّ شيءٍ وأشرفُه قَلْبُه. ويقولون: عربيٌّ قَُلْبٌ([4]). قال:
[فلا] تُكثِروا فيها الضَّجَاجَ فإنَّني *** تخيَّرتُها منهم زُبيرِيّةً قَُلْبَا
والقُلاَب: داء يصيب البعير فيَشْتَكِي قَلْبَه. والقُلْبُ من الأَسورة: ما كان قُلْباً واحداً لا يُلوَى عليه غيرُه. وهو تشبيهٌ بقُلْب النَّخْلة. ثم شبِّه الحَيَّة بالقُلْب من الحَلْي فسمِّي قُلْباً. والقَلْب: نجمٌ يقولون إنه قَلْبُ العَقرب. [و] قَلَبْتُ النَّخلةَ: نَزَعت قَلْبها.
والأصل الآخر قَلَبْتُ الثَّوبَ قَلْباً. والقَلَب: انقلابُ الشَّفَة، وهي قَلْباءُ وصاحبُها أَقْلَب. وقَلَبْتُ الشَّيء: كبَبتُه، وقلَّبته بيديَّ تقليباً. ويقال: أقْلَبَتِ الخُبْزةُ، إذا حان لها أن تُقْلَب. وقولهم: ما به قَلبَةٌ، قالوا: معناه ليست به عِلّة يُقْلب لها فيُنْظَر إليه. وأنشدوا:
ولم يقلِّب أرضَها بيطارُ *** ولا لحبلَيْهِ بها حُبَارُ([5])
أي لم يقلِّب قوائمها من عِلَّةٍ بها. والقَلِيب: البئرُ قبل أنْ تُطوَى؛ وإنّما سمِّيت قليباً لأنَّها كالشَّيء يقلَب من جهةٍ إلى جهة، وكانت أرضاً فلما حُفِرت صار ترابُها كأنَّه قُلِب. فإذا طُوِيت فهي الطَّوِيّ. ولفظ القليب مذكَّر([6]). والحُوَّلُ القُلَّب: الذي يقلِّب الأمور ويحتال لها. والقياس في جميع ما ذكرناه واحد. فأمَّا القِلِّيب والقِلّوْب([7]) فيقال إنَّه الذئب. ويمكن أن يُحمَل على هذا القياس فيقال سمِّي بذلك لتقلُّبه في طلب مأكله. قال:
أَيَا جَحْمَتَا بَكِّي على أمِّ عامرٍ  *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([8])
(قلت)  القاف واللام والتاء أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدلُّ على هَزْمَةٍ في شَيء، والآخَر على ذَهابِ شيء وهَلاكِه.
فالأوّل القَلْت، وهو النُّقرة في الصَّخرة، والجمع قِلاتٌ. وقال:
وعينان كالماويَّتَينِ استَكَنَّتا *** بكهفَيْ حِجَاجَيْ صَخرةٍ قَلْتِ مَوْرِدِ([9])وقَلْتُ العَين: نُقْرتها. وقَلْتُ الإبهام: النُّقرة تحتَها. وقَلْتُ الثّريدة: الهَزْمة وسْطَها.
والأصل الآخر القَلَت، وهو الهلاك. يقال: قَلِت قَلَتاً. وفي الحديث: "إن المسافِرَ ومتاعَهُ على قَلَتٍ إلاَّ ما وَقَى اللهُ تعالى". والمِقْلاَتُ من النوق: التي لا يعيش لها ولد، وكذلك من النِّساء، والجمع مقاليت. قال:
يَظَلُّ مَقاليتُ النِّساء يطأْنَهُ *** يقُلْنَ ألا يُلقَى على المرءِ مئزرُ([10])
وقال:
لا تَلُمْها إنّها من نِسوةٍ *** رُقُدِ الصَّيفِ مَقَاليتٍ نُزُرْ
(قلح)  القاف واللام والحاء كلمةٌ واحدة، وهي القَلَح: صُفْرَةٌ في الأسنان. رجلٌ أقْلَحُ. قال:
قد بَنَى اللُّوم عليهم بيتَه *** وفشَا فيهم مع اللُّومِ القَلَحْ([11])ويقال إنَّ الأقْلَح: الجُعَل.
(قلخ)  القاف واللام والخاء كلمة واحدةٌ، يقولون: إنَّ القَلْخ: هَدير الجمل.
(قلد)  القاف واللام والدال أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدهما على تعليق شيءٍ على شيء وليِّه به، والآخَر على حظٍ ونصيب. فالأوَّل التقليد: تَقليد البَدَنة، وذلك أن يعلَّق في عُنُقها شيءٌ ليُعْلَم أنَّها هَدْيٌ. وأصل القَلْد: الفتل، يقال قَلَدْتُ الحبلَ أقلِدُه قَلْداً، إذا فتَلْتَه. وحبلٌ قليدٌ ومقلود. وتَقَلَّدْتُ السَّيف. ومُقَلَّدُ الرَّجُل: موضِعُ نِجاد السَّيف على مَنْكِبه. ويقال: قلَّدَ فلانٌ فلاناً قِلادةَ سَوءٍ، إذا هجاه بما يَبْقَى عليه وَسْمُه. فإذا أكَّدوه قالوا: قلَّدَهُ طَوْقَ الحمامة، أي لا يفارقُه كما لا يُفارِق الحمامةَ طوقُها. قال بِشْر:
حَبَاكَ بها مولاكَ عَنْ ظَهْرِ بِغْضَةٍ *** وقُلِّدَها طوقَ الحمامة جَعْفَرُ([12])والمِقْلَد: عصاً في رأسها عَوَج يُقْلَدُ بها الكَلأ، كما يُقْلَدُ القَتُّ إذا جُعِل حِبالاً. ومن الباب القِلد: السِّوار([13]). وهو قياس صحيح لأنَّ اليدَ كأنَّها تتقلَّدُه. ويقولون: إنَّ الإقليد: [البُرَة([14])] التي يشدُّ بها زِمام الناقة.
والأصل الآخر: القِلْد: الحَظُّ من الماء. يقال: سقَينا أرضَنا قِلْدَها، أي حظّها. وسقَتْنا السَّماءُ قِلْداً كذلك، أراد حظَّاً. وفي الحديث "فَقلَدَتْنَا السَّماءُ قِلْداً في كلِّ أسبوع".
فأمّا *المقاليد، فيقال: هي الخزائن. قال الله تعالى: ﴿لَهُ مَقَالِيدُ السَّمواتِ والأرْضِ﴾ [الزمر 63، الشورى 12]. ولعلَّها سمِّيت بذلك لأنَّها تُحْصِنُ الأشياء، أي تَحفظُها وتَحوزُها. والعرب تقول: أقْلَدَ البحر على خَلْقٍ كثير، إذا أحْصَنَهُم في جَوفه.
ومما شذَّ عن الباب القِلْدة والقِشْدة: تمر وسَويقٌ يخلط بهما سَمْن.
(قلز)  القاف واللام والزاء. يقولون: إنَّ التقَلُّز([15]): النَّشاط.
(قلس)  القاف واللام والسين كلمتان: أحدهما رَمْيُ السَّحابة النَّدَى من غير مطر، ومنه قَلَس الإنسانُ، إذا قاءَ، فهو قالس. وأمَّا التَّقليس فيقال: هو الضَّرب ببعض الملاهي([16]). وهي الكلمة الأخرى([17]).
وقال أبو بكر ابنُ دريد: القَلْس من الحِبال([18])، ما أدري ما صحّتُه.
(قلص)  القاف واللام والصاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انضمامِ شيء بعضِه إلى بعض. يقال: تقلَّصَ الشَّيءُ، إذا انضمَّ. وشَفَةٌ قالِصَة. وظلٌّ قالصٌ، إذا نَقَصَ، وكأنَّه تضامَّ. قال تعالى([19]): ﴿ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إلَيْنَا قَبْضاً يَسِيراً﴾ [الفرقان 46]. وأمَّا قَلَصَةُ الماء فهو الذي يَجِمُّ في البئر منه حتى يرتفع، كأنه تقلّص من جوانبه. وهو ماء قليص. وجَمْعُ القَلَصَة قَلَصَات. ويقولون: قَلَصَتْ نَفْسُه: غَثَتْ. وقياسُه قريب. فأمَّا القَلُوصُ، فهي الأُنثى من رِئال النَّعام. وعندي أنَّها سُمِّيت قَلوصاً لتجمُّع خَلْقِها، كأنَّها تقلَّصَتْ من أطرافها حتَّى تجمَّعت. وكذلك أنثى الحُبارَى. وبها سمِّيَت القَلُوصُ من الإبل، وهي الفتيَّة المجتمعة الخَلْق. ويقال: قَلَصَ الغدير([20])، إذا ذهَبَ أكثرُ مائهِ.

(قلط)  القاف واللام والطاء ليس فيه شيء يصح. غير أنَّ ابن دريد قال: رجُلٌ قُلاَطٌ: قَصير([21]). ولعلَّ هذا من قولهم رجلٌ قَلَطِيٌّ.
(قلع)  القاف واللام والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انتزاعِ شيءٍ من شيء، ثم يفرَّع منه ما يقاربُه. تقول: قلَعْتُ الشّيءَ قَلعاً، فأنا قالعٌ وهو مقلوع. ويقال للرَّجُل الذي يتقلَّع عن سَرْجِهِ لسوءِ فروسَتِه: قُلْعةَ([22]). ويقال هذا منزِلُ قُلْعةٍ، إذا لم يكن موضعَ استيطانٍ. والقَوْم على قُلْعَةٍ، أي رِحلة.
والمقلوع: الأمير المعزول. والقَلَعة: صخرةٌ تتقلَّع عن جبلٍ منفردةً يَصعُب مَرامُها. وبه تشبَّه السحابة العظيمة، فيقال قلَعَةٌ، والجمع قَلَع. قال:
تَفَقَّأَ فوقَه القَلَعُ السَّوَارِي *** وجُنَّ الخازبازِ به جُنونا([23])والقُلاَع: الطِّين يتشقَّقُ إذا نَضَب عنه الماء. وسمِّي قُلاَعاً لأنَّه يتقلَّع. [وأقلَعَ([24])] عن الأمر، إذا كَفَّ. ورماهُ بقُلاَعة، إذا اقتَلَع قطعةً من الأرض فرماه بها. والمِقْلاع معروف. والقَلاّع: الشُّرطِيّ فيما يقال. وروي في حديث: "لا يدخل الجنَّةَ دَيْبُوبٌ ولا قَلاّع". قالوا: الدَّيبوب: الذي يدِبُّ بالنّمائم حتَّى يفرِّق بين الناس. والقَلاّع: الرّجُل يَرَى الرّجُلَ [قد ارتفعَ] مكانهُ عند آخَرَ فلا يزال يَشِي بينهما حتَّى يَقلَعَه. وأقلعَتْ عنه الحُمَّى. ويقال: تركتُ فلاناً في قَلَعٍ من حُمَّى؛ أي في إقلاع. ويقال قَلِعَ قَلَعاً. والقِلْع: شِراع السَّفينة؛ وذلك لأنَّه إذا رُفِعَ قَلَعَ السّفينةَ من مكانها.
ومما شذَّ عن هذا الباب القَلع والقِلْع. فأمَّا القَلْع([25]) فالكِنْف، يقولون في أمثالهم:"شَحْمَتِي في قَلْعِي". وأمَّا القِلْع فيقال: إنّها صُدَيِّرٌ يلبَسُه الرّجلُ على صَدره([26]). قال:
مُسْتَأْبِطَاً في قِلْعِهِ سِكِّينَا([27])
(قلف)  القاف واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كَشْط شيء عن شيء. يقال: قَلَفْت الشَّجرةَ، إذا نحَّيْتَ عنها لِحاءها. وقَلَفْتَ الدَّنَّ: فَضضتُ عنه طِينَه. وقَلَفَ الخاتنُ غرْلة الصبيِّ، وهي القُلْفة، إذا قَطَعَها.
(قلق)  القاف واللام والقاف كلمةٌ تدلُّ على الانزعاج. يقال: قَلِق يَقْلَق قلَقَاً.
--------------ـــ
([1]) أنشده في المجمل واللسان (قلم).
([2]) للفرزدق في ديوانه 863 برواية "يقول"، وفي اللسان (قرد، قلا): "تقول".
([3]) في اللسان أنها لغة طيئ، وأنشد ثعلب:
      أيام أم الغمر لا نقلاها *** ولو تشاء قبلت عيناها
([4]) يقال بفتح القاف وضمها، ويستوي فيه المذكر والمؤنث والجمع، وإن شئت ثنيت وجمعت.
([5]) لحميد الأرقط، كما في اللسان (قلب، حبر، أرض). وقد سبق في (حبر).
([6]) في الأصل: "والقليب بلفظ القليب مذكر".
([7]) بوزن سفود، وعِجَّول، ورَسُول.
([8]) البيت في اللسان (حجم، قلب). وقد سبق في (حجم).
([9]) البيت لطرفة في معلقته.
([10]) البيت لبشر بن أبي خازم، كما في إصلاح المنطق 87 واللسان (قلت). وأنشده ثعلب في مجالسه 71. وانظر المخصص (6: 128/ 16: 99).
([11]) للأعشى في ديوانه 164 واللسان (قلح).
([12]) في الأصل: "حبال بها".
([13]) في المجمل: "السوار من الفضة".
([14]) التكملة من المجمل واللسان.
([15]) ومثله "القلز"، كما في القاموس.
([16]) في المجمل: "التقليس: الضرب بالدف. ويقال إن التقليس: وضع اليدين على الصدر خضوعاً".
([17]) في الأصل: "وهي كلمة الأخرى".
([18]) في الأصل: "القليس من الجبال"، صوابه في المجمل والجمهرة (3: 41). وفسره في اللسان بأنه: حبل غليظ من حبال السفن.
([19]) في الأصل: "قوله تعالى".
([20]) في الأصل: "قلص البعير الغدير"، صوابه في المجمل واللسان.
([21]) الجمهرة (3: 113).
([22]) كذا ضبط في الأصل واللسان. وفي المجمل بفتح القاف واللام، وليس بشيء. وضبط في القاموس بالضم، وبضم ففتح، وبضمتين.
([23]) البيت لابن أحمر، كما في اللسان (قلع، خوز) وإصلاح المنطق 51 والحيوان (3: 109/ 6: 186). وانظر المخصص (14: 96) وأمثال الميداني (1: 227).
([24]) التكملة من المجمل.
([25]) الحق أنه بفتح القاف وكسرها، كما في اللسان والقاموس.
([26]) هذا المعنى مما ورد في القاموس ولم يرد في اللسان.
([27]) وكذا ورد إنشاده في المجمل. ولم يرد الاستئباط في المعاجم بمعنى التأبط. وفيها استأبط: حفر حفرة ضيق رأسها ووسع أسفلها.

ـ

##### Türkçe

(قاف ve لام ve onları üçleyenler bâbı)

(**قلم**)  **القاف** ve **اللام** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyin yontulması ve düzeltilmesi sırasında bir şeyi düzleştirmeye delâlet eder. Bundan: **قَلَمْتُ الظُّفُر** ve **قلَّمْته**. Ve zayıfa denir: o, **مَقلُوم الأظفار**dır. Ve **القُلاَمَة**: tırnak **قُلِم** edildiğinde tırnaktan düşen şeydir. Ve bu bâbdan kalem **قَلماً** diye adlandırıldı; dediler ki: tırnaktan **يُقْلَم** edildiği gibi ondan da **يُقْلَم** edildiği için onunla adlandırıldı; sonra **القِدْح** ona benzetildi de “**قلم**” denildi. Ve **القِدح**ın, zikrettiğimiz düzleştirilmesi ve yontulması sebebiyle **قلماً** diye adlandırılmış olması mümkündür. Allah تعالى dedi: ﴿ومَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلاَمَهُمْ﴾ [Âl-i İmrân 44]. Ve bâbdan **المِقْلَم**: devenin hörgücünün ucu; sanki **قُلِم** edilmiştir. Ve denir ki: **مَقَالم الرُّمح**: onun topuklarıdır.

Ve bu asıldan şâz olanlardan: **القُلاَّم**; o bir bitkidir. Dedi:
أتَوْني بِقُلاَّمٍ فقالوا تَعَشّهُ *** وهل يأكلُ القُلاَّمَ إلا الأباعرُ([1])

(**قله**)  **القاف** ve **اللام** ve **الهاء** hakkında bir şey muhafaza etmiyorum; ancak **غَديرَ قَلَهَى**: bir yerdir.

(**قلو**)  **القاف** ve **اللام** ve illetli harf sahih bir asıldır; hafiflik ve sürate delâlet eder. Bundan **القِلْو**: hafif eşek. Ve denir: **قَلَت النَّاقةُ براكبها قَلْواً**; onu öne geçirdiği zaman. Ve **اقلوْلَت الحُمْر** süratlerinde. Ve **المُقلَوْلي**: döşeğinden uzak duran. Ve bir şeyden uzak duran her kaçınan: **مُقْلَوْلٍ**. Dedi:
أقولُ إذا اقْلَوْلَى عليها وأقْرَدَتْ *** ألاَ هَلْ أخو عيشٍ لذيذٍ بدائمِ([2])
Ve büzülen **مُقْلَوْلٍ**dür. Ve hadiste: “لو رأيتَ ابنَ عُمَرَ لرأيتَه مُقلولياً”، yani yerden uzak durucu; sanki çok namaz kılmayı istiyor. Ve bâbdan: **قَلاَ العَيْرُ آتُنَه قَلْواً**. Ve bâbdan **القِلَى**; o buğzdur. Ondan denir: **قَلَيْتُه أقلِيه قِلىً**. Ve demişlerdir: **قَلَيتُهُ أَقلاه**([3]). Ve **القِلَى** bir şeyden uzak durma ve ondan gitmedir. Ve **القَلْي**: bir şeyi **المِقْلَى** üzerinde kızartma. Denir: **قَلَيْت** ve **قَلْوت**. Ve **القَلاَّء**: kızartan kimse. Ve o kıyastır; çünkü tane kızartma ile hafifletilir ve o da hafifler.

(**قلب**)  **القاف** ve **اللام** ve **الباء** iki sahih asıldır: biri bir şeyin hâlisine ve şerifine delâlet eder; diğeri bir şeyi bir yönden bir yöne döndürmeye.
Birincisi **القَلْب**: insanın ve başkasının kalbi; onunla adlandırıldı çünkü onda en hâlis şey ve en yüce olan odur. Her şeyin hâlisi ve en şereflisi onun **قَلْب**idir. Ve derler: **عربيٌّ قَُلْبٌ**([4]). Dedi:
[فلا] تُكثِروا فيها الضَّجَاجَ فإنَّني *** تخيَّرتُها منهم زُبيرِيّةً قَُلْبَا
Ve **القُلاَب**: deveye isabet eden bir hastalıktır; **قَلْب**inden şikâyet eder. Ve **القُلْبُ** bileziklerden: üzerine başkası dolanmayan tek bir **قُلْب** olan şeydir. Ve o, hurma ağacının **قُلْب**ine benzetmedir. Sonra yılan, süs eşyasından **القُلْب**e benzetildi de **قُلْب** diye adlandırıldı. Ve **القَلْب**: bir yıldızdır; onun **قَلْبُ العَقرب** olduğunu söylerler. Ve **قَلَبْتُ النَّخلةَ**: onun **قَلْب**ini söktüm.
Diğer asıl: **قَلَبْتُ الثَّوبَ قَلْباً**. Ve **القَلَب**: dudağın dönmesi; o **قَلْباءُ**dır ve sahibi **أَقْلَب**tir. Ve **قَلَبْتُ الشَّيء**: onu devirdim; ve onu iki elimle **تقليباً** çevirdim. Ve denir: **أقْلَبَتِ الخُبْزةُ**; çevrilme vakti geldiğinde. Ve onların sözü: **ما به قَلبَةٌ**; dediler: manası, kendisi için çevrilip bakılacak bir illet onda yoktur. Ve şu beyti okudular:
ولم يقلِّب أرضَها بيطارُ *** ولا لحبلَيْهِ بها حُبَارُ([5])
Yani onda bulunan bir illetten dolayı ayaklarını çevirmedi. Ve **القَلِيب**: kuyu, henüz örülmeden önce; ancak **قليب** diye adlandırıldı çünkü bir şeyin bir yönden bir yöne çevrilmesi gibidir; topraktı, kazılınca toprağı sanki çevrilmiş gibi oldu. Örülünce o **الطَّوِيّ**dir. Ve **القليب** lafzı müzekkerdir([6]). Ve **الحُوَّلُ القُلَّب**: işleri çevirip çeviren ve onlara hile yapan. Ve zikrettiğimizin tamamında kıyas birdir. Ama **القِلِّيب** ve **القِلّوْب**([7]) için, onun kurt olduğu söylenir. Ve bu kıyasa hamledilmesi mümkündür; denir ki, yiyeceğini aramada dönüp durması sebebiyle bununla adlandırıldı. Dedi:
أَيَا جَحْمَتَا بَكِّي على أمِّ عامرٍ  *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([8])

(**قلت**)  **القاف** ve **اللام** ve **التاء** iki sahih asıldır; biri bir şeyde bir çöküntüye delâlet eder, diğeri bir şeyin gitmesine ve helâkine.
Birincisi **القَلْت**; o kayadaki oyuktur; çoğulu **قِلاتٌ**. Dedi:
وعينان كالماويَّتَينِ استَكَنَّتا *** بكهفَيْ حِجَاجَيْ صَخرةٍ قَلْتِ مَوْرِدِ([9])
Ve **قَلْتُ العَين**: onun oyuğu. Ve **قَلْتُ الإبهام**: altındaki oyuk. Ve **قَلْتُ الثّريدة**: ortasındaki çöküntü.
Diğer asıl **القَلَت**; o helâktir. Denir: **قَلِت قَلَتاً**. Ve hadiste: “إن المسافِرَ ومتاعَهُ على قَلَتٍ إلاَّ ما وَقَى اللهُ تعالى”. Ve develerden **المِقْلاَتُ**: yavrusu yaşamayan; kadınlardan da böyledir; çoğulu **مقاليت**. Dedi:
يَظَلُّ مَقاليتُ النِّساء يطأْنَهُ *** يقُلْنَ ألا يُلقَى على المرءِ مئزرُ([10])
Ve dedi:
لا تَلُمْها إنّها من نِسوةٍ *** رُقُدِ الصَّيفِ مَقَاليتٍ نُزُرْ

(**قلح**)  **القاف** ve **اللام** ve **الحاء** tek bir kelimedir; o **القَلَح**: dişlerde sarılıktır. Adam **أقْلَحُ**. Dedi:
قد بَنَى اللُّوم عليهم بيتَه *** وفشَا فيهم مع اللُّومِ القَلَحْ([11])
Ve denir ki **الأقْلَح**: **الجُعَل**dır.

(**قلخ**)  **القاف** ve **اللام** ve **الخاء** tek bir kelimedir; derler ki: **القَلْخ**: devenin böğürmesidir.

(**قلد**)  **القاف** ve **اللام** ve **الدال** iki sahih asıldır; birisi bir şeyi bir şeye asmayı ve onunla ona bağlamayı, diğeri pay ve nasibi gösterir. Birincisi **التقليد**: **تَقليد البَدَنة**; bu, onun boynuna bir şey asılmasıdır ki onun bir **هَدْيٌ** olduğu bilinsin. Ve **القَلْد**ın aslı: bükmedir; denir: **قَلَدْتُ الحبلَ أقلِدُه قَلْداً**; onu büktüğüm zaman. Ve ip **قليدٌ** ve **مقلود**. Ve **تَقَلَّدْتُ السَّيف**. Ve adamın **مُقَلَّدُ**u: kılıç kınının omzu üzerindeki yeri. Ve denir: falan, falana **قِلادةَ سَوءٍ** taktı; onu, izi üzerinde kalacak bir şeyle hicvettiği zaman. Onu pekiştirince derler: ona **طَوْقَ الحمامة** taktı; yani güvercinin boyunluğu onu terk etmediği gibi o da onu terk etmez. **بِشْر** dedi:
حَبَاكَ بها مولاكَ عَنْ ظَهْرِ بِغْضَةٍ *** وقُلِّدَها طوقَ الحمامة جَعْفَرُ([12])
Ve **المِقْلَد**: başında eğrilik olan bir değnek; onunla ot asılır; **القَتُّ** ipler yapıldığında onun asıldığı gibi. Ve bâbdan **القِلد**: bilezik([13]). Ve o sahih bir kıyastır; çünkü el sanki onu takınır. Ve derler: **الإقليد**: [**البُرَة**([14])] ki onunla devenin yuları bağlanır.
Diğer asıl: **القِلْد**: sudan pay. Denir: toprağımızı **قِلْدَها** suladık; yani payını. Ve gök bize yine **قِلْداً** suladı; payı kastetti. Ve hadiste: “فَقلَدَتْنَا السَّماءُ قِلْداً في كلِّ أسبوع”.
Ama **المقاليد** için, denir ki: onlar hazinelerdir. Allah تعالى dedi: ﴿لَهُ مَقَالِيدُ السَّمواتِ والأرْضِ﴾ [Zümer 63, Şûrâ 12]. Belki de bununla adlandırıldı; çünkü o, şeyleri muhafaza eder; yani onları korur ve toplar. Ve Arap der: deniz birçok mahlûk üzerine **أقْلَدَ**; onları iç boşluğunda muhafaza ettiği zaman.
Ve bâbdan şâz olanlardan: **القِلْدة** ve **القِشْدة**: hurma ve kavrulmuş un; onlarla içyağı karıştırılır.

(**قلز**)  **القاف** ve **اللام** ve **الزاء**. Derler ki: **التقَلُّز**([15]): canlılıktır.

(**قلس**)  **القاف** ve **اللام** ve **السين** iki kelimedir: birisi bulutun yağmur olmaksızın çiyi atmasıdır; ondan **قَلَس الإنسانُ**; kustuğu zaman; o **قالس**tir. Ama **التَّقليس** için denir ki: o, bazı eğlence âletleriyle vurmaktır([16]). Ve o, diğer kelimedir([17]).
Ve Ebû Bekr İbn Düreyd dedi: **القَلْس** iplerdendir([18]); sıhhatini bilmiyorum.

(**قلص**)  **القاف** ve **اللام** ve **الصاد** sahih bir asıldır; bir şeyin bir kısmının bir kısmına toplanmasına delâlet eder. Denir: **تقلَّصَ الشَّيءُ**; toplandığı zaman. Ve **شَفَةٌ قالِصَة**. Ve **ظلٌّ قالصٌ**; eksildiği zaman; sanki birbirine sokulmuştur. Allah تعالى dedi([19]): ﴿ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إلَيْنَا قَبْضاً يَسِيراً﴾ [Furkan 46]. Ama **قَلَصَةُ الماء**: kuyuda ondan birikip yükselene kadar toplanan sudur; sanki yanlarından toplanmıştır. Ve o **ماء قليص**tur. **القَلَصَة**nin çoğulu **قَلَصَات**tır. Ve derler: **قَلَصَتْ نَفْسُه**: midesi bulandı. Ve kıyası yakındır. Ama **القَلُوصُ**: devekuşu yavrularının dişisidir. Ve bence o, yaratılışının toplanması sebebiyle **قَلوصاً** diye adlandırıldı; sanki uçlarından toplanıp bir araya gelmiştir. Ve aynı şekilde toy kuşunun dişisi. Ve bununla develerden **القَلُوصُ** adlandırıldı; o, yaratılışı toplanmış genç dişidir. Ve denir: **قَلَصَ الغدير**([20]); suyunun çoğu gittiği zaman.

(**قلط**)  **القاف** ve **اللام** ve **الطاء**da sahih olan bir şey yoktur. Ancak İbn Düreyd dedi: **رجُلٌ قُلاَطٌ**: kısa([21]). Belki bu, onların “**رجلٌ قَلَطِيٌّ**” sözündendir.

(**قلع**)  **القاف** ve **اللام** ve **العين** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyden söküp çıkarmaya delâlet eder; sonra ona yakın olan şeyler ondan dallanır. Dersin: **قلَعْتُ الشّيءَ قَلعاً**; ben **قالعٌ**ım ve o **مقلوع**dur. Ve kötü biniciliğinden dolayı eyerinden sökülüp düşen adama **قُلْعةَ**([22]) denir. Ve denir: bu, **قُلْعةٍ** menzilidir; yerleşme yeri olmadığı zaman. Ve kavim **على قُلْعَةٍ**dır; yani yolculuk.
Ve **المقلوع**: azledilmiş emirdir. Ve **القَلَعة**: dağdan tek başına kopup ayrılan bir kaya; ona erişmek zorlaşır. Ve onunla büyük bulut benzetilir; **قلَعَةٌ** denir; çoğulu **قَلَع**. Dedi:
تَفَقَّأَ فوقَه القَلَعُ السَّوَارِي *** وجُنَّ الخازبازِ به جُنونا([23])
Ve **القُلاَع**: su çekilince çamurun çatlamasıdır. Ve **قُلاَعاً** diye adlandırıldı çünkü o kopup ayrılır. Ve **أقلَعَ**([24]) işten; vazgeçtiği zaman. Ve onu **بقُلاَعة** ile attı; yerden bir parça koparıp onunla attığı zaman. Ve **المِقْلاع** mâlûmdur. Ve **القَلاّع**: denildiğine göre polis. Ve bir hadiste rivayet edildi: “لا يدخل الجنَّةَ دَيْبُوبٌ ولا قَلاّع”. Dediler: **الدَّيبوب**: nemimelerle sürünerek gidip insanlar arasını ayıran. Ve **القَلاّع**: adam, bir adamın bir başkasının yanında yerinin [yükselmiş olduğunu] görür de ikisi arasında durmadan söz taşır; ta ki onu yerinden söküp çıkarıncaya kadar. Ve **أقلعَتْ** ondan humma. Ve denir: falanı hummadan bir **قَلَعٍ** içinde bıraktım; yani bir kalkışta. Ve denir: **قَلِعَ قَلَعاً**. Ve **القِلْع**: geminin yelkeni; çünkü o kaldırılınca gemiyi yerinden söküp çıkarır.
Ve bu bâbdan şâz olan: **القَلع** ve **القِلْع**. Ama **القَلْع**([25]) için: sığınak; onların darbımesellerinde derler: “**شَحْمَتِي في قَلْعِي**”. Ama **القِلْع** için denir ki: erkeğin göğsü üzerine giydiği bir göğüslüktür([26]). Dedi:
مُسْتَأْبِطَاً في قِلْعِهِ سِكِّينَا([27])

(**قلف**)  **القاف** ve **اللام** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyden kazımaya delâlet eder. Denir: **قَلَفْت الشَّجرةَ**; kabuğunu ondan uzaklaştırdığım zaman. Ve **قَلَفْتَ الدَّنَّ**: üzerindeki çamurunu söktüm. Ve sünnetçi çocuğun sünnet derisini, o **القُلْفة**dir, kestiği zaman: **قَلَفَ**.

(**قلق**)  **القاف** ve **اللام** ve **القاف** huzursuzluğa delâlet eden bir kelimedir. Denir: **قَلِق** **يَقْلَق** **قلَقَاً**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ل ت
أقلته الله فقلت‏.‏
وأقلته السفر البعيد‏.‏
وفيه قلت النفس‏.‏
قال‏:‏ مظنّة من قلت النفوس وامرأة مقلاتٌ‏:‏ لا يحيا لها ولد ونسوة مقاليت‏.‏
قال‏:‏ يظل مقاليت النساء يظأنه يقلن ألا يلقى على المرء مئزر وتقول‏:‏ لا تزال المقلات على المقلاة‏.‏
‏"‏ وأبرد من ماء القلت والقلات ‏"‏ وهي النقرة في الصخرة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ اجتمع الدسم في قلت الثريدة وهي أنقوعتها‏.‏
وغاض قلت عينه وهو وقبها‏.‏
شديد قلات الموقفين كأنما به نفس أو قد أراد ليزفرا الموقف‏:‏ عصبة في جوف خرمة الورك فإن انفكّت ركبته وهي عينها وفي قلتى ترقوتية‏.‏
وكلّ هزمة في عضو فهي قلتٌ‏.‏

##### Türkçe

ق ل ت
Allah onu affetsin de ben de affettim.
Ve onu uzak yolculuk affetti.
Ve onda **قلت النفس** vardır.
Dedi ki: **مظنّة**; **قلت النفوس**’tan (olanın) zannı; ve **امرأة مقلاتٌ**: kendisine çocuk yaşamayan; ve **نسوة مقاليت**.
Dedi ki: **يظل مقاليت النساء يظأنه يقلن ألا يلقى على المرء مئزر وتقول**: **لا تزال المقلات على المقلاة**.
"Ve **ماء القلت** ve **القلات**’tan daha soğuk" — ve o, kayadaki oyuktur.
Mecazdan: yağ, **قلت الثريدة**’de toplandı; ve o, onun çukurcuklarıdır.
Ve **قلت عينه** battı; ve o, onun çukurudur.
**شديد قلات الموقفين**; sanki onda nefes var yahut durak yerini iç çekmek istemiş. **الموقف**: kalça deliğinin iç boşluğunda bir sinir demeti; eğer diz kapağı çözülürse — ve o, onun gözüdür — ve **في قلتى ترقوتية**.
Ve uzuvda her çöküntü, o **قلتٌ**’tir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَلْتُ، بإِسكان اللام: النُّقْرةُ في الجَبَل تُمْسكُ الماءَ؛ وفي التهذيب: كالنُّقْرة تكون في الجبل، يَسْتَنْقِعُ فيها الماءُ، والوَقْبُ نحوٌ منه؛ كذلك كلُّ نُقْرة في أَرضٍ أَو بَدَنٍ؛ أُنثى، والجمع قِلاتٌ. قال أَبو منصور: وقِلاتُ الصَّمَّانِ نُقَرٌ في رؤوس قِفافِها، يَملأُها ماءُ السماء في الشتاء؛ قال: وقد وَردْتُها، وهي مُفْعَمةٌ، فوجدتُ القَلْتةَ منها تأْخُذُ مِلْءَ مائةِ راوية وأَقلَّ وأَكثَرَ، وهي حُفَرٌ خَلَقَها الله في الصُّخور الصُّمِّ. والقَلْتُ: حُفْرَة يَحْفِرها ماءٌ واشلٌ، يَقْطُرُ من سَقْفِ كَهْفٍ، على حَجَرٍ لَيِّنٍ، فيُوَقِّبُ على مَرِّ الأَحْقابِ فيه وَقْبةً مستديرةً. وكذلك إِن كان في الأَرض الصُّلْبة، فهو قَلْتٌ، كقَلْتِ العين، وهو وَقْبَتُها. وفي الحديث، ذِكْرُ قِلاتِ السَّيْل، هي جمع قَلْتٍ، وهو النُّقْرة في الجبل، يَسْتَنْقِعُ فيها الماءُ إِذا انْصَبَّ السَّيْلُ. وقال أَبو زيد: القَلْت المطمئنُّ في الخاصرة. والقَلْتُ: ما بين التَّرْقُوَة والعُنُق. وقَلْتُ العين: نُقْرَتُها. وقَلْتُ الكَفِّ: ما بين عَصَبة الإِبهام والسَّبَّابة، وهي البُهْرة التي بينهما، وكذلك نُقْرة التَّرقُوة قَلْتٌ، وعينُ الرُّكْبَة قَلْتٌ. وقَلْتُ الفَرسِ: ما بين لَهَواتِه إِلى مُحَنَّكِه. وقَلْتُ الثَّريدةِ: الوَقْبةُ، وهي أُنْقُوعَتُها. وقَلْتُ الإِبهام: النُّقْرَةُ التي في أَسفلها. وقَلْتُ الصُّدْغِ. والقَلَتُ، بالتحريك: الهلاك؛ قَلِتَ، بالكسر، يَقْلَتُ قَلَتاً، وأَقْلَتَهُ اللهُ. وتقول: ما انْفَلَتُوا، ولكن قَلَتُوا. وقال أَعرابيٌّ: إِن المسافر ومَتاعَه لَعَلى قَلَتٍ، إِلاَّ ما وَقَى اللهُ. وأَقْلَتَه فلانٌ: أَهْلَكه. ابن سيده: أَقْلَتَ فلانٌ فلاناً: عَرَّضَه للهَلَكة.
والمَقْلَتة: المَهْلَكة، والمكانُ المَخُوفُ. وفي حديث أَبي مِجْلَز: لو قُلْتَ لرجل، وهو على مَقْلَتَةٍ: اتَّقِ اللهَ، فَصُرِعَ، غَرِمْتَه؛ أَي على مَهْلَكةٍ، فهَلَك، غَرِمْتَ دِيَتَه.
وأَصبح على قَلَتٍ أَي على شَرَفِ هَلاكٍ، أَو خَوْفِ شيء يَغِرُهُ بشَرٍّ. وأَمْسَى على قَلَتٍ أَي على خَوْفٍ.
وأَقْلَتَتِ المرأَةُ إِقْلاتاً، فهي مُقْلِتٌ ومِقْلاتٌ إِذا لم يَبْقَ لها ولدٌ؛ قال بِشْرُ بن أَبي خازم:
تَظَلُّ مَقالِيتُ النساءِ يَطَأْنَه،
يَقُلْنَ: أَلا يُلْقَى على المَرءِ مِئْزَرُ؟
وكانت العربُ تزعم أَن المِقْلاتَ، إِذا وَطِئَتْ رجلاً كريماً قُتِلَ غَدْراً، عاشَ ولَدُها.
والمِقْلاتُ: التي لا يعيش لها ولد، وقد أَقْلَتَتْ؛ وقيل: هي التي تَلِدُ واحداً، ثم لا تَلِدُ بعد ذلك؛ وكذلك الناقة، ولا يقال ذلك للرجل. قال اللحياني: وكذلك كلُّ أُنثى إِذا لم يَبْقَ لها ولَدٌ؛ ويُقَوِّي ذلك قولُ كُثَيِّرٍ أَو غيره.
بُغاثُ الطيرِ أَكثرُها فِراخاً،
وأُمُّ الصَّقْرِ مِقْلاتٌ نَزُورُ
فاستعمله في الطير، كأَنه أَشْعَر أَنه يُسْتَعْمَلُ في كلِّ شيء؛ والاسم: القَلَتُ.
الليث: ناقةٌ بها قَلَتٌ أَي هي مِقْلاتٌ، وقد أَقْلَتَتْ، وهو أَن تَضَعَ واحداً، ثم تَقْلَتُ رَحِمُها، فلا تَحْمِلُ؛ وأَنشد: لَنا أُمٌّ، بها قَلَتٌ ونَزْرٌ،
كأُمِّ الأُسْدِ، كاتِمَةُ الشَّكاةِ
قال: وامرأَةٌ مِقْلاتٌ، وهي التي ليس لها إِلا ولد واحد؛ وأَنشد: وَجْدِي بها وَجْدُ مِقْلاتٍ بواحِدها،
وليس يَقْوَى مُحِبٌّ فوقَ ما أَجِدُ
وأَقْلَتَتِ المرأَةُ إِذا هَلَك ولدها. وفي حديث ابن عباس: تكون المرأَة مِقْلاتاً، فتَجْعَلُ على نَفْسِها، إِن عاشَ لها ولد، أَن تُهَوِّدَه؛ لم يفسره ابن الأَثير بغير قوله: ما تَزْعُم العربُ من وَطْئها الرجلَ الكريم المقتولَ غَدْراً. وفي الحديث: أَن الحَزاءَة يشتريها أَكائسُ النساء للخافية والإِقْلاتِ؛ الخافِيةُ: الجنُّ.
التهذيب: والقَلَتُ مؤنثة، تصغيرها قُلَيْتةٌ.
وأَقْلَتَهُ فقَلِتَ أَي أَفْسَدَه ففَسَدَ.
ورجل قَلْتٌ وقَلِتٌ: قليل اللحم؛ عن اللحياني.
ودارةُ القَلْتَيْن: موضعٌ؛ قال بشر بن أَبي خازم:
سمعتُ بدارةِ القَلْتَيْنِ صَوْتاً
لحَنْتَمَةَ، الفُؤادُ به مَضُوعُ
والخُنْعُبة والنُّونةُ والثُّومةُ والهَزْمة والوَهْدة والقَلْتةُ: مَشَقُّ ما بين الشاربَيْن بحِيالِ الوَتَرة، والله أَعلم.

##### Türkçe

**القَلْتُ** (لâm’ın sükûnuyla): dağdaki suyu tutan oyuk;

Tehzîb’de: dağda bulunan oyuk gibi; su onun içinde birikir; **الوَقْبُ** da ona yakın bir türdür; aynı şekilde bir yerin yahut bir bedenin her oyuğu; dişildir; çoğulu **قِلاتٌ**’tır. Ebû Mansûr dedi: **قِلاتُ الصَّمَّانِ** onun tepelerinin başlarındaki oyuklardır; kışın gök suyu onları doldurur; dedi: Ben onlara vardım, onlar dopdoluydu; onlardan **القَلْتةَ**’nin yüz râviye dolusu ve daha az ve daha çok aldığını buldum; o, Allah’ın katı kayalarda yarattığı çukurlardır. **القَلْتُ**: sızan bir suyun kazdığı çukur; bir mağaranın tavanından yumuşak bir taş üzerine damlar; böylece çağlar boyunca onda yuvarlak bir **وَقْبةً** açar. Aynı şekilde eğer sert yerde olursa, o **قَلْتٌ**’tir; gözün **قَلْتِ**’i gibi; o, onun **وَقْبَتُها**’sıdır. Hadiste **قِلاتِ السَّيْل**’in zikri: o, **قَلْتٍ**’in çoğuludur; o dağdaki oyuktur; sel aktığı zaman su onun içinde birikir. Ebû Zeyd dedi: **القَلْت** böğürdeki çöküntüdür. **القَلْتُ**: köprücük kemiği ile boyun arası. **قَلْتُ العين**: onun oyuğu. **قَلْتُ الكَفِّ**: başparmak ve işaret parmağı siniri arasındaki; o ikisi arasındaki **البُهْرة**’dir; aynı şekilde köprücük kemiğinin oyuğu **قَلْتٌ**’tir; dizin gözü **قَلْتٌ**’tir. **قَلْتُ الفَرسِ**: onun küçük dilinden çene altına kadar olan yer. **قَلْتُ الثَّريدةِ**: **الوَقْبةُ**; o, onun **أُنْقُوعَتُها**’sıdır. **قَلْتُ الإِبهام**: onun altındaki oyuk. **قَلْتُ الصُّدْغِ**.

**القَلَتُ** (harekeyle): helâk; **قَلِتَ** (kesreyle) **يَقْلَتُ** **قَلَتاً**; “Allah onu **أَقْلَتَهُ**.” Ve dersin: “Onlar kaçıp kurtulmadılar; fakat **قَلَتُوا**.” Bir bedevî dedi: “Şüphesiz yolcu ve eşyası elbette bir **قَلَتٍ** üzerindedir; ancak Allah’ın koruduğu müstesna.” “Falan onu **أَقْلَتَهُ**”: onu helâk etti. İbn Sîde: “Falan falanı **أَقْلَتَ**”: onu helâke maruz bıraktı.

**المَقْلَتة**: helâk yeri ve korkulan mekân. Ebû Miclaz hadîsinde: “Eğer bir adama, o bir **مَقْلَتَةٍ** üzerindeyken: ‘Allah’tan sakın’ desen de o düşüp ölse, onu tazmin edersin”; yani bir helâk üzerindeyken, helâk oldu; diyetini tazmin ettin.

“Bir **قَلَتٍ** üzerinde sabahladı”: yani helâkin eşiğinde, yahut onu bir kötülükle aldatan bir şeyin korkusu üzerinde. “Bir **قَلَتٍ** üzerinde akşamladı”: yani bir korku üzerinde.

Kadın **أَقْلَتَتِ** **إِقْلاتاً**; o **مُقْلِتٌ** ve **مِقْلاتٌ**’tır; eğer ona çocuk kalmamışsa; Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
تَظَلُّ مَقالِيتُ النساءِ يَطَأْنَه،
يَقُلْنَ: أَلا يُلْقَى على المَرءِ مِئْزَرُ؟
Araplar, **المِقْلاتَ**’ın, eğer hileyle öldürülmüş kerim bir adamı çiğnerse, çocuğunun yaşayacağını iddia ederlerdi.

**المِقْلاتُ**: çocuğu yaşamayan; hâlbuki **أَقْلَتَتْ**; ve denildi ki: o, bir tane doğurur, sonra bundan sonra doğurmaz; deve de böyledir; erkeğe bu söylenmez. Lihyânî dedi: aynı şekilde her dişi, eğer ona çocuk kalmamışsa; bunu, Kuseyyir’in yahut başkasının sözü kuvvetlendirir:
بُغاثُ الطيرِ أَكثرُها فِراخاً،
وأُمُّ الصَّقْرِ مِقْلاتٌ نَزُورُ
Bunu kuşta kullandı; sanki her şeyde kullanıldığını hissettirmiş gibidir; isim: **القَلَتُ**.

Leys: “Üzerinde **قَلَتٌ** bulunan bir deve”: yani o **مِقْلاتٌ**’tır; ve **أَقْلَتَتْ**; o, bir tane doğurması, sonra rahminin **تَقْلَتُ** olmasıdır; artık gebe kalmaz; ve şu beyit okundu:
لَنا أُمٌّ، بها قَلَتٌ ونَزْرٌ،
كأُمِّ الأُسْدِ، كاتِمَةُ الشَّكاةِ
Dedi: “Bir kadın **مِقْلاتٌ**”: o, kendisine yalnız bir çocuk olan kimsedir; ve şu beyit okundu:
وَجْدِي بها وَجْدُ مِقْلاتٍ بواحِدها،
وليس يَقْوَى مُحِبٌّ فوقَ ما أَجِدُ
Kadın, çocuğu helâk olunca **أَقْلَتَتِ**. İbn Abbâs hadîsinde: “Kadın **مِقْلاتاً** olur; kendisine, eğer bir çocuğu yaşarsa onu yahudileştireceğine dair yükümlülük koyar”; İbnü’l-Esîr bunu, Arapların hileyle öldürülmüş kerim adamı çiğnemesine dair iddiasından başka bir şeyle açıklamadı. Hadiste: “**الحَزاءَة**’yi, gizli olan ve **الإِقْلاتِ** için kadınların en akıllıları satın alır”; **الخافِيةُ**: cinlerdir.

Tehzîb: **القَلَتُ** müennestir; küçültmesi **قُلَيْتةٌ**’dir.

Onu **أَقْلَتَهُ** de **قَلِتَ**: yani onu bozdu da bozuldu.

Bir adam **قَلْتٌ** ve **قَلِتٌ**: eti az; Lihyânî’den.

**دارةُ القَلْتَيْن**: bir yer; Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
سمعتُ بدارةِ القَلْتَيْنِ صَوْتاً
لحَنْتَمَةَ، الفُؤادُ به مَضُوعُ
**الخُنْعُبة** ve **النُّونةُ** ve **الثُّومةُ** ve **الهَزْمة** ve **الوَهْدة** ve **القَلْتةُ**: **الوَتَرة** hizasında iki bıyık arasındaki yarık; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ل ت * * القَلَتُ * بفتحتين الهلاك وبابه طرب وقال أعرابي إن المسافر ومتاعه لعلي قلت الا ما وقى الله قلت وهكذا رواه الأزهري أيضا ولا أعرف أحدا من أئمة اللغة يرويه حديثا كما يرويه بعض الفقهاء في كتبهم و * المَقْلَتَةُ * المهلكة

##### Türkçe

* ق ل ت * * **القَلَتُ** * iki fetha ile: helâk; bâbı **طرب**’dır. Bir a‘râbî dedi ki: “Şüphesiz yolcu ve eşyası, elbette benim üzerime **قلت**; ancak Allah’ın koruduğu müstesna, **قلت**.” Ve Ezherî de onu böyle rivayet etmiştir. Dil imamlarından hiç kimseyi, bazı fakihlerin kitaplarında rivayet ettikleri gibi onu bir hadis olarak rivayet eder bilmem. Ve * **المَقْلَتَةُ** *: helâk edici (şey).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القلت  ، بإسكان اللام  : النقرة في الجبل  تمسك الماء، وفي التهذيب: كالنقرة تكون في الجبل يستنقع فيها الماء، والوقب نحو منه، وكذلك كل نقرة في أرض أو بدن، أنثى، والجمع قلات، وفي الحديث ذكر قلات السيل، وهي جمع قلت، وهو النقرة في الجبل يستنقع فيها الماء إذا انصب السيل، ومنه قولهم: أبرد من ماء القلت، والقلات. القلت: الرجل  القليل اللحم كالقلت، ككتف: وذا عن اللحياني. القلت:  بالتحريك: الهلاك  مصدر  قلت كفرح  يقلت قلتا، وتقول: ما انفلتوا، ولكن قلتوا وقال أعرابي: إن المسافر ومتاعه لعلى قلت إلا ما وقى الله. وأصبح علي قلت، أي على شرف هلاك، أو خوف شيء يغره بشر. وأمسى على قلت، أي على خوف.  والمقلتة: المهلكة  وزنا ومعنى. والمقلتة: المكان المخوف، وفي حديث أبي مجلز:  لو قلت لرجل وهو على مقلتة: اتق الله، رعته، فصرع، غرمته  أي على مهلكة فهلك غرمت ديته.  والمقلات: ناقة  بها قلت. وقد أقلتت، وهو أن  تضع واحدا ثم تقلت  رحمها  فلا تحمل  ، قاله الليث، وأنشد:
  لنا أم بها قلت ونـزر                      كأم الأسد كاتمة الشكاة قال:  وامرأة  مقلات  :لا يعيش لها ولد  ، وعبارة الليث: التي ليس لها إلا ولد واحد، وأنشد:
  وجدي بها وجد مقلات بواحدها                      وليس يقوى محب فوق ما أجد وقيل: المقلات: هي التي لم يبق لها ولد، قال بشر بن أبي خازم:
  تظل مقاليت النـسـاء يطـأنـه                      يقلن ألا يلقى على المرء مئزر وكانت العرب تزعم أن المقلات إذا وطئت رجلا كريما قتل غدرا عاش ولدها، وقيل: هي التي تلد واحدا ثم لا تلد بعد ذلك، وكذلك الناقة، ولا يقال ذلك للرجل، قال اللحياني: وكذلك كل أنثى إذا لم يبق لها ولد، ويقوى ذلك قول كثير أو غيره:
  بغاث الطير أكثرها فراخا                      وأم الصقر مقلات نزور

  فاستعمله في الطير، فكأنه أشعر أنه يستعمل في كل شيء، والاسم القلت، واستشهد به شيخنا عند قوله: وامرأة لا يعيش لها ولد، وهو بعيد، وفي حديث ابن عباس  تكون المرأة مقلاتا فتجعل على نفسها إن عاش لها ولد أن تهوده  ولم يفسره ابن الأثير بغير قوله: ما تزعم العرب من وطئها الرجل  الكريم  المقتول غدرا.  وقد أقلتت  المرأة والناقة إقلاتا، فهي مقلت، ومقلات، وفي الحديث.  إن الحزاة يشتريها أكايس النساء للخافية والإقلات  الخافية: الجن. يقال:  شاة قلتة  ، بالفتح:  ليست بحلوة اللبن  ، نقله الصاغاني.  والقلتين  برفع النون وخفضها كالبحرين: ة، باليمامة  ، نقله الصاغاتي  ودارة القلتين: ع  ، قال بشر بن أبي خازم:
  سمعت بدارة القلتين صوتا                      لحنتمة الفؤاد به مضوع  وقلتة، بالضم: ة، بمصر  من أعمال المنوفية، وقد دخلتها، والعامة يحركونها.  وأقلته  الله فقلت أي  أهلكه  ، وأقلته السفر البعيد أو أقلته، إذا  عرضه للهلاك  ؛ وجعله مشرفا عليه، قاله الكسائي.
 ومما يستدرك عليه: قلات الصمان، قال أبو منصور: هي نقر في رؤوس قفافها يملؤها ماء السماء في الشتاء، قال: وقد وردتها، وهي مفعمة، فوجدت القلتة منها تأخذ ملء مائة راوية وأقل وأكثر، وهي حفر خلقها الله في الصخور الصم. والقلت أيضا: حفرة يحفرها ماء واشل يقطر من سقف كهف على حجر لين فيوقب على ممر الأحقاب فيه وقبة مستديرة، وكذلك إن كان في الأرض الصلبة فهو قلت. ومن المجاز: غاض قلت عينها، أي نقرتها. وطعنه في قلت خاصرته، أي حق وركه، وعن أبي زيد: القلت: المطمئن من الخاصرة وضربه في قلت ركبته  وهي  عينها، واجتمع الدسم في قلت الثريدة، وهي الوقبة، وهي أنقوعتها والقلت: ما بين الترقوة والعنق، وقلت الفرس: ما بين لهواته إلى محنكه. وقلت الكف: ما بين عصبة الإبهام والسبابة، وهي البهرة التي بينهما، وكذلك نقرة الترقوة وقلت الإبهام: النقرة التي في أسفلها. وقلت الصدغ. كذا في لسان العرب، وبعضها في الأساس والصحاح. والقلتة: مشق ما بين الشاربين بحيال الوترة، وهي الخنعبة، والنونة، والثومة، والهزمة، والوهدة

##### Türkçe

**القلت** , lâmın sükûnuyla: dağdaki suyu tutan oyuk; ve Tehzîb’de: dağda bulunan, içinde suyun biriktiği oyuk gibi; ve **الوقب** ona benzer; ve yine yer veya beden üzerindeki her oyuk; dişi; çoğulu **قلات**. Hadiste **قلات السيل** zikredilmiştir; o, **قلت**’in çoğuludur; ve o, sel aktığı zaman içinde suyun biriktiği dağdaki oyuktur. Bundan onların sözü: “**أبرد من ماء القلت**”, ve **القلات**.

**القلت**: eti az olan erkek, **القلت** gibi; **ككتف**: ve bu, Lihyânî’dendir.

**القلت**: hareke ile: helâk; **مصدر**; **قلت** ( **كفرح** ) **يقلت** **قلتا**; ve dersin: “**ما انفلتوا، ولكن قلتوا**”. Bir bedevî dedi: “Şüphesiz yolcu ve eşyası, Allah’ın koruduğu şey müstesna, bir **قلت** üzerindedir.” Ve “Üzerimde bir **قلت** ile sabahladım”, yani helâkin eşiği üzerinde, yahut bir beşerin onu aldatacağı bir şeyin korkusu üzerinde. Ve “Bir **قلت** üzerinde akşamladı”, yani korku üzerinde.

Ve **المقلتة**: helâk yeri; vezin ve mânâca. Ve **المقلتة**: korkulan yer. Ebû Miclez hadîsinde: “Eğer bir adama, o bir **مقلتة** üzerindeyken: ‘Allah’tan sakın’ deseydin, onu korkuturdu da düşerdi; onu tazmin ederdin”; yani bir helâk yeri üzerindeydi de helâk oldu; diyetini tazmin ettin.

Ve **المقلات**: üzerinde **قلت** bulunan dişi deve. Ve **قد أقلتت**; o da şudur ki: bir tane doğurur, sonra rahmi **تقلت** eder de hamile kalmaz; bunu Leys söyledi; ve şu beyti okudu:
  لنا أم بها قلت ونـزر                      كأم الأسد كاتمة الشكاة

Dedi: ve **امرأة مقلات**: kendisine çocuk yaşamaz. Leys’in ibaresi: kendisine yalnız bir çocuk olan. Ve şu beyti okudu:
  وجدي بها وجد مقلات بواحدها                      وليس يقوى محب فوق ما أجد

Ve denildi: **المقلات**: kendisine çocuk kalmayan odur. Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
  تظل مقاليت النـسـاء يطـأنـه                      يقلن ألا يلقى على المرء مئزر

Araplar, **المقلات**’ın, hileyle öldürülmüş kerîm bir erkeği çiğnerse çocuğunun yaşayacağını sanırlardı. Ve denildi: o, bir tane doğurup sonra ondan sonra doğurmayan kadındır; dişi deve de böyledir. Erkeğe bu söylenmez. Lihyânî dedi: ve yine kendisine çocuk kalmayan her dişi böyledir. Bunu, Kesîr’ün yahut başkasının sözü kuvvetlendirir:
  بغاث الطير أكثرها فراخا                      وأم الصقر مقلات نزور

Onu kuşlarda kullandı; sanki her şeyde kullanıldığını hissettirdi. İsim **القلت**’tir. Şeyhimiz, “kendisine çocuk yaşamayan kadın” sözü yanında bununla istişhâd etti; bu uzaktır. İbn Abbâs hadîsinde: “Kadın **مقلاتا** olur da, kendisine çocuk yaşarsa onu yahudileştireceğine dair kendi üzerine (adak) koyar.” İbnü’l-Esîr, onun sözünden başka bir şeyle açıklamadı: Arapların, onun hileyle öldürülmüş kerîm erkeği çiğnemesi hakkında sandıkları şey.

Ve kadın ve dişi deve **قد أقلتت** **إقلاتا**; o hâlde o **مقلت** ve **مقلات**’tır; ve hadiste: “Şüphesiz **الحزاة**’yi, kadınların akıllıları **للخافية والإقلات** için satın alır.” **الخافية**: cinlerdir.

Denir: **شاة قلتة**; fetha ile: sütü tatlı olmayan; bunu Sâgânî nakletti.

Ve **القلتين**; nûn’un ref‘i ve hafdı ile, **كالبحرين**: Yemâme’de bir yer; bunu Sâgâtî nakletti. Ve **دارة القلتين**: bir yer; Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
  سمعت بدارة القلتين صوتا                      لحنتمة الفؤاد به مضوع

Ve **قلتة**; damme ile: Mısır’da, Menûfiyye amellerinden bir yer; ona girdim; avam onu harekeler.

Ve Allah onu **أقلته** de o **فقلت** oldu; yani onu helâk etti. Ve uzak yolculuk onu **أقلته** yahut onu **أقلته**; yani onu helâke arz etti; ve onu ona nazır kıldı; bunu Kisâî söyledi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **قلات الصمان**. Ebû Mansûr dedi: onlar, tepelerinin başlarındaki oyuklardır; kışın gök suyunu doldurur. Dedi: ben onlara vardım; onlar dolup taşmıştı; onlardan bir **قلتة**’nin yüz kırba dolusu ve az-çok daha aldığını buldum. Onlar, Allah’ın sert kayalarda yarattığı çukurlardır.

Ve **القلت** ayrıca: bir mağaranın tavanından yumuşak bir taş üzerine damlayan az bir suyun kazdığı çukur; o da, çağlar geçişi boyunca bir geçit üzerinde oyup, içinde yuvarlak bir kubbe meydana getirir; sert yerde de böyle olursa o **قلت**’tir.

Ve mecazdandır: “Gözünün **قلت**’i battı”; yani onun oyuğu. Ve onu böğrünün **قلت**’ine sapladı; yani kalça kemiğinin hakkına. Ebû Zeyd’den: **القلت**: böğrün çukur olan yeri. Ve onu dizinin **قلت**’ine vurdu; o, onun gözüdür. Ve yağ, tiridin **قلت**’inde toplandı; o **الوقبة**’dir; o, onun su birikintisidir.

Ve **القلت**: köprücük kemiği ile boyun arasıdır. Ve atın **قلت**’i: gırtlağı ile çenesi arasıdır. Ve avucun **قلت**’i: başparmak ile işaret parmağı siniri arasıdır; o, ikisi arasındaki **البهرة**’dir. Ve yine köprücük kemiğinin oyuğu. Ve başparmağın **قلت**’i: altındaki oyuktur. Ve şakağın **قلت**’i. Lisânü’l-Arab’da böyledir; bazısı Esâs ve Sıhâh’tadır.

Ve **القلتة**: bıyıkların arasında, **الوترة** hizasında olan yarıktır; o, **الخنعبة** ve **النونة** ve **الثومة** ve **الهزمة** ve **الوهدة**’dir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَلِتَ
1 قَلِتَ ذ , aor. قَلَتَ , inf. n. قَلَتٌ, (S, * Mgh, O, * Msb, K,) He, or it, perished, or died. (S, Mgh, O, Msb, K.) One says, مَا انْفَلَتُوا وَلٰكِنْ قُلِتُوا [They did not escape, but they perished, or died]. (S, O. [Golius and Freytag appear to have read انقلتوا; for they have said, as on the authority of J, that the seventh form of the verb is not to be used for the first form.])

اقلتهُ
4 اقلتهُ ذ He, or it, destroyed him; (K, TA;) said of God, and of a long journey: (TA:) or he (i. e. a man, O) exposed him to destruction; (O, K, TA;) and made him to be on the brink thereof. (TA.) -A2- And اقلتت She was, or became, such as is termed مِقْلَاتٌ [q. v.]. (S, O, K, TA.)

قَلْتٌ
قَلْتٌ ذ A [hollow, or cavity, such as is termed] نُقْرَة, [generally meaning such as is small, or not large, or such as is round,] in a mountain, (T, S, O, Msb, K,) in which water stagnates, (T, S, O, Msb,) i. e. the water of the rain, (Msb,) when a torrent pours down; (TA;) similar to what is termed وَقْب: (T, TA:) in some instances so large as to be capable of containing a hundred times as much as the contents of the [leathern water-bag called] مَزَادَة: (Msb:) or a نُقْرَة in a rock: (A:) and any نُقْرَة in the ground, or in the body: of the fem. gender: (T, O, TA:) and [therefore] its dim. is ↓ قُلَيْتَةٌ: (O:) pl. قِلَاتٌ. (T, S, O, Msb.) Hence the saying, أَسْوَدُ مِنْ مَآءِ القَلْتِ [Blacker than the water of the قَلْت]. (A, TA.) ― -b2- Also A round hollow, or cavity, which water dropping from the roof of a cavern forms in the course of ages in soft stone or in hard ground. (TA.) ― -b3- [Hence,] قَلْتُ الثَّرِيدَةِ (tropical:) The hollow, or depression, of the mess of crumbled bread moistened with gravy, in which the gravy collects. (S, A, O, TA.) ― -b4- And قَلْتٌ signifies (tropical:) Any small hollow, or depression, in a member. (A.) ― -b5- And القَلْتُ [alone], (TA,) or قَلْتُ التَّرْقُوَةِ, (A,) (tropical:) The hollow, or depression, that is between the collar-bone and the neck. (A, * TA.) And قَلْتُ العَيْنِ (tropical:) The cavity of the eye. (S, A, O.) And قَلْتُ الصُّدْغِ (tropical:) [The depression of the temple.]. (S, O, TA.) And قَلْتُ الاـِبْهَامِ (tropical:) The hollow that is in the lower part of the thumb. (S, O, TA.) And قلت الكَفِّ [app. signifies the same;] (tropical:) The part that is between the tendon of the thumb [i. e. of the flexor longus pollicis] and the fore finger; which is the middle part between these two [or between the thumb and the fore finger]. (TA.) And قَلْتُ الخَاصِرَةِ (tropical:) The depressed part of the flank: (AZ, TA:) or what is termed حُقُّ الوَرِكِ [app. meaning the socket, or turning-place, of the head of the thigh-bone]. (A, TA.) And قَلْتُ الرُّكْبَةِ (tropical:) The عَيْن of the knee. (A, TA. [This, I should have thought, might mean the popliteal space, which is slightly depressed between the two hamstrings: but see عَيْنٌ.]) And the قَلْت (JK, TA) of the mouth (JK) of the horse (TA) is (tropical:) What is between the لَهَوَات [app. meaning the furthest, or innermost, parts of the mouth], extending to the مُحَنَّك [or place where the palate, or soft palate, is rubbed, or pierced, to make it bleed]. (JK, TA.) -A2- Also A man having little flesh: and so ↓ قَلِتٌ. (Lh, O, K.) ― -b2- And قَلْتَةٌ (JK, K, TA, in the CK قَلِتَةٌ, in the O قَلتَةٌ,) A ewe or she-goat whose milk is not sweet. (JK, O, K.)

قَلَتٌ
قَلَتٌ ذ [inf. n. of 1: used as a simple subst.,] Perdition; a state of destruction; or death. (S, O, K.) An Arab of the desert said, اـِنَّ المُسَافِرَ وَمَتَاعَهُ لَعَلَى قَلَتٍ اـِلَّا مَا وَقَى اللّٰهُ [Verily the traveller and his goods are in danger of destruction, except what God protects]. (S, O.) And one says, أَصْبَحَ عَلَى قَلَتٍ i. e. [He became] on the brink of destruction: or in fear of a thing that beguiled him to venture upon an evil undertaking. (TA.) And أَمْسَى عَلَى قَلَتٍ i. e. [He became] in a state of fear. (TA.) -A2- Also The state, or condition, of such as is termed مِقْلَاتٌ. (O, TA.)

قَلِتٌ
قَلِتٌ ذ : see قَلْتٌ, last sentence but one.

قَلْتَةٌ
قَلْتَةٌ ذ The channel [or oblong depression] between the two mustaches, against the partition between the two nostrils: also called the خُنْعُبَة and نُوتَة and ثُومَة and هَزْمَة and وَهْدَة. (TA.)

قُلَيْتَةٌ
قُلَيْتَةٌ ذ dim. of قَلْتٌ: see the latter, first sentence.

مَقْلَتٌ
مَقْلَتٌ ذ : see مَقْلَتَةٌ.

مُقْلِتٌ
مُقْلِتٌ ذ : see مِقْلَاتٌ.

مَقْلَنَةٌ
مَقْلَنَةٌ ذ A place of perdition or destruction or death; (S, O, Msb, K;) as also ↓ مَقْلَتٌ. (MF.) And hence, A desert, or waterless desert. (Msb.) And A place that is feared. (TA.)

مِقْلَاتٌ
مِقْلَاتٌ ذ (Lth, S, A, O, K) and ↓ مُقْلِتٌ (TA) A she-camel that brings forth one only, and does not conceive after: (Lth, S, O, K:) or whose young one has died; as also نَكْدَآءُ:) (L in art. نكد:) and a woman of whom no child lives: (S, A, O, K:) or, accord. to Lth, a woman who has only one child; but Az disallowed this explanation: (O:) or a woman who brings forth one child, and does not bring forth any after that: (TA:) or any female to which there has remained no offspring: (Lh, TA:) pl. of the former مَقَالِيتُ. (S, A, O.) [See an ex. in a verse cited in the first paragraph or art. شخب.] Bishr Ibn-Abee-Khلzim says, (S, * O,) mentioning the slaughter of Makhzoom Ibn-Dabbà ElAsadee, (O,)
تَظَلُّ مَقَالِيتُ النِّسَآءِ يَطَأْنَهُ
يَقُلْنَ أَلَا يُلْقَى عَلَى المَرْءِ مِئْزَرُ
[The women of whom no offspring lived, &c., passing the day treading upon him, saying, Shall not a waist-wrapper be thrown upon the man? for it seems that his body was indecently exposed]: in explanation of which it is said, the Arabs used to assert that when the مقلات trod upon a noble, or generous, man, who had been slain perfidiously, her child lived. (S, O.)

##### Türkçe

**قَلِتَ**
1 **قَلِتَ** ذ , muzâri‘ **قَلَتَ** , mastar ismi **قَلَتٌ**, (S, * Mgh, O, * Msb, K,) O (erkek), yahut o (şey), helâk oldu, yahut öldü. (S, Mgh, O, Msb, K.) Şöyle denir: مَا انْفَلَتُوا وَلٰكِنْ **قُلِتُوا** [Kaçıp kurtulmadılar; fakat helâk oldular, yahut öldüler]. (S, O. [Golius ve Freytag انقلتوا okumuş görünür; çünkü J’nin otoritesine dayanarak, fiilin yedinci bâbının birinci bâb için kullanılmaması gerektiğini söylemişlerdir.])

**اقلتهُ**
4 **اقلتهُ** ذ O (erkek), yahut o (şey), onu helâk etti; (K, TA;) Allah hakkında ve uzun yolculuk hakkında söylenir: (TA:) yahut o (yani bir adam, O) onu helâke maruz bıraktı; (O, K, TA;) ve onu bunun eşiğinde kıldı. (TA.) -A2- Ve **اقلتت** O (dişi), **مِقْلَاتٌ** diye adlandırılan türden oldu, yahut öyle oldu [bkz.]. (S, O, K, TA.)

**قَلْتٌ**
**قَلْتٌ** ذ Bir [içi oyuk, yahut boşluk; **نُقْرَة** diye adlandırılan türden], [genellikle küçük, yahut büyük olmayan, yahut yuvarlak olan], bir dağda, (T, S, O, Msb, K,) içinde suyun durgunlaştığı, (T, S, O, Msb,) yani yağmur suyu, (Msb,) bir sel akıp indiğinde; (TA;) **وَقْب** diye adlandırılana benzer: (T, TA:) bazı durumlarda [deriden su tulumu denilen] **مَزَادَة**’nin içindekinin yüz katını alabilecek kadar büyük: (Msb:) yahut bir kayada bir **نُقْرَة**: (A:) ve yerde yahut bedende her türlü **نُقْرَة**: müennes cinstendir: (T, O, TA:) ve [bu sebeple] onun tasğîri ↓ **قُلَيْتَةٌ**’dir: (O:) çoğulu **قِلَاتٌ**. (T, S, O, Msb.) Buradan şu söz: أَسْوَدُ مِنْ مَآءِ **القَلْتِ** [**قَلْت**’in suyundan daha kara]. (A, TA.) ― -b2- Ayrıca: Bir mağaranın tavanından damlayan suyun, çağlar boyunca yumuşak taşta yahut sert zeminde oluşturduğu yuvarlak oyuk yahut boşluk. (TA.) ― -b3- [Buradan,] **قَلْتُ الثَّرِيدَةِ** (mecaz:) Et suyuyla ıslatılmış ufalanmış ekmek yemeğinin, et suyunun toplandığı oyuk yahut çöküntüsü. (S, A, O, TA.) ― -b4- Ve **قَلْتٌ** (mecaz:) Bir uzuvda herhangi küçük oyuk yahut çöküntü anlamına gelir. (A.) ― -b5- Ve **القَلْتُ** [yalnız başına], (TA,) yahut **قَلْتُ التَّرْقُوَةِ**, (A,) (mecaz:) köprücük kemiği ile boyun arasındaki oyuk yahut çöküntü. (A, * TA.) Ve **قَلْتُ العَيْنِ** (mecaz:) göz çukuru. (S, A, O.) Ve **قَلْتُ الصُّدْغِ** (mecaz:) [şakak çöküntüsü]. (S, O, TA.) Ve **قَلْتُ الاـِبْهَامِ** (mecaz:) başparmağın alt kısmında bulunan oyuk. (S, O, TA.) Ve **قلت الكَفِّ** [görünüşe göre aynı şeyi ifade eder;] (mecaz:) başparmağın kirişi [yani flexor longus pollicis’in] ile işaret parmağı arasındaki kısım; ki bu, bu ikisi arasındaki orta kısımdır [yahut başparmak ile işaret parmağı arası]. (TA.) Ve **قَلْتُ الخَاصِرَةِ** (mecaz:) böğrün çökük kısmı: (AZ, TA:) yahut **حُقُّ الوَرِكِ** diye adlandırılan şey [görünüşe göre uyluk kemiği başının yuvası yahut dönme yeri anlamında]. (A, TA.) Ve **قَلْتُ الرُّكْبَةِ** (mecaz:) dizin **عَيْن**’i. (A, TA. [Bunun, iki hamstring arasındaki hafif çökük olan popliteal boşluk anlamına gelebileceğini düşünürdüm: fakat **عَيْنٌ**’e bak.]) Ve atın (TA) ağzının (JK) **قَلْت**’i (JK, TA) (mecaz:) **لَهَوَات** [görünüşe göre ağzın en uzak yahut en iç kısımları anlamında] ile **مُحَنَّك** [yahut damağın, yahut yumuşak damağın, kanatmak için ovulduğu yahut delindiği yer] arasındaki, oraya kadar uzanan kısımdır. (JK, TA.) -A2- Ayrıca: Eti az olan bir adam; ve bunun gibi ↓ **قَلِتٌ**. (Lh, O, K.) ― -b2- Ve **قَلْتَةٌ** (JK, K, TA, CK’de **قَلِتَةٌ**, O’da **قَلتَةٌ**,) sütü tatlı olmayan bir koyun yahut keçi. (JK, O, K.)

**قَلَتٌ**
**قَلَتٌ** ذ [1’in mastarı: yalın isim olarak kullanılır,] helâk; yok oluş hâli; yahut ölüm. (S, O, K.) Çölden bir Arap dedi ki: اـِنَّ المُسَافِرَ وَمَتَاعَهُ لَعَلَى **قَلَتٍ** اـِلَّا مَا وَقَى اللّٰهُ [Şüphesiz yolcu ve eşyası, Allah’ın koruduğu hariç, helâk tehlikesi üzerindedir]. (S, O.) Ve şöyle denir: أَصْبَحَ عَلَى **قَلَتٍ** yani [o], helâkin eşiğinde oldu: yahut onu kötü bir işe girişmeye sevk eden bir şeyden korku içinde oldu. (TA.) Ve أَمْسَى عَلَى **قَلَتٍ** yani [o], korku hâlinde oldu. (TA.) -A2- Ayrıca: **مِقْلَاتٌ** diye adlandırılanın hâli yahut durumu. (O, TA.)

**قَلِتٌ**
**قَلِتٌ** ذ : **قَلْتٌ**’e bak, sondan bir önceki cümle.

**قَلْتَةٌ**
**قَلْتَةٌ** ذ İki bıyık arasındaki, iki burun deliği arasındaki bölmeye karşı olan kanal [yahut uzunlamasına çöküntü]: ayrıca **خُنْعُبَة** ve **نُوتَة** ve **ثُومَة** ve **هَزْمَة** ve **وَهْدَة** diye de adlandırılır. (TA.)

**قُلَيْتَةٌ**
**قُلَيْتَةٌ** ذ **قَلْتٌ**’ün tasğîri: ikincisine bak, ilk cümle.

**مَقْلَتٌ**
**مَقْلَتٌ** ذ : **مَقْلَتَةٌ**’ye bak.

**مُقْلِتٌ**
**مُقْلِتٌ** ذ : **مِقْلَاتٌ**’a bak.

**مَقْلَنَةٌ**
**مَقْلَنَةٌ** ذ Helâk yahut yok oluş yahut ölüm yeri; (S, O, Msb, K;) bunun gibi ↓ **مَقْلَتٌ**. (MF.) Ve buradan: çöl, yahut susuz çöl. (Msb.) Ve korkulan bir yer. (TA.)

**مِقْلَاتٌ**
**مِقْلَاتٌ** ذ (Lth, S, A, O, K) ve ↓ **مُقْلِتٌ** (TA) Yalnız bir tane doğuran ve sonra gebe kalmayan dişi deve: (Lth, S, O, K:) yahut yavrusu ölmüş olan; bunun gibi **نَكْدَآءُ**:) (L, madde **نكد**’de:) ve çocuğu yaşamayan kadın: (S, A, O, K:) yahut Lth’ye göre yalnız bir çocuğu olan kadın; fakat Az bu açıklamayı reddetti: (O:) yahut bir çocuk doğuran ve ondan sonra hiç doğurmayan kadın: (TA:) yahut kendisine hiçbir nesil kalmamış herhangi bir dişi: (Lh, TA:) ilkinin çoğulu **مَقَالِيتُ**. (S, A, O.) [Bir örneğe, **شخب** maddesinin ilk paragrafında zikredilen bir beyitte bak.] Bişr İbn-Ebî-Khلzim der ki, (S, * O,) Makhzûm İbn-Dabbà ElAsadee’nin boğazlanmasını anarak, (O,)
تَظَلُّ **مَقَالِيتُ** النِّسَآءِ يَطَأْنَهُ
يَقُلْنَ أَلَا يُلْقَى عَلَى المَرْءِ مِئْزَرُ
[Çocuğu yaşamayan kadınlar vb., gün boyu onu çiğneyerek, “Adamın üzerine bir bel örtüsü atılmayacak mı?” derler; çünkü görünüşe göre bedeni edebe aykırı biçimde açığa çıkmıştı]: bunun açıklamasında denir ki, Araplar, **مقلات** bir kadının, hıyanetle öldürülmüş soylu yahut cömert bir adamın üzerine basması hâlinde, onun çocuğunun yaşayacağını iddia ederlerdi. (S, O.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَلِت
قَلِت A ( n. ac. قَلَت 4 ),
a.  Perished, died.

أَقْلَتَ
أَقْلَتَ IV ,
a.  Destroyed.

b.  Was left childless ( woman ).

قَلْت
قَلْت 1 , ( pl. قِلَاْت 23 ),
a.  Hollow, cavity, depression; socket ( of the eye ).

b.  Lean, spare.

قَلْتَة
قَلْتَة 1t ,
a.  The depression between the mustaches.

قَلَت
قَلَت 4 ,
a.  Perdition, destruction; death.

b.  Childlessness.

قَلِت
قَلِت 5 ,
a.  see 1 (b) .

مَقْلَت
مَقْلَت 17 ,
a.  see 17t .

مَقْلَتَة
مَقْلَتَة 17t ,
a.  Dangerous place; desert.

مِقْلَاْت
مِقْلَاْت 45 , ( pl. مَقَاْلِيْتُ 65 ),
a.  Childless, without offspring.

أَقْلَتَ
N. Ag. أَقْلَتَ IV ,
a.  see 45 .

##### Türkçe

قَلِت
قَلِت A ( n. ac. **قَلَت** 4 ),
a. Helâk oldu, öldü.

أَقْلَتَ
أَقْلَتَ IV ,
a. Helâk etti.

b. Çocuksuz bırakıldı (kadın).

قَلْت
قَلْت 1 , ( pl. **قِلَاْت** 23 ),
a. Oyuk, boşluk, çöküntü; gözün yuvası.

b. Zayıf, cılız.

قَلْتَة
قَلْتَة 1t ,
a. Bıyıkların arasındaki çöküntü.

قَلَت
قَلَت 4 ,
a. Helâk, yok oluş; ölüm.

b. Çocuksuzluk.

قَلِت
قَلِت 5 ,
a. 1 (b)’ye bak.

مَقْلَت
مَقْلَت 17 ,
a. 17t’ye bak.

مَقْلَتَة
مَقْلَتَة 17t ,
a. Tehlikeli yer; çöl.

مِقْلَاْت
مِقْلَاْت 45 , ( pl. **مَقَاْلِيْتُ** 65 ),
a. Çocuksuz, nesilsiz.

أَقْلَتَ
N. Ag. **أَقْلَتَ** IV ,
a. 45’e bak.
