# قلت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قلت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قلت

القلت  ، بإسكان اللام  : النقرة في الجبل  تمسك الماء، وفي التهذيب: كالنقرة تكون في الجبل يستنقع فيها الماء، والوقب نحو منه، وكذلك كل نقرة في أرض أو بدن، أنثى، والجمع قلات، وفي الحديث ذكر قلات السيل، وهي جمع قلت، وهو النقرة في الجبل يستنقع فيها الماء إذا انصب السيل، ومنه قولهم: أبرد من ماء القلت، والقلات. القلت: الرجل  القليل اللحم كالقلت، ككتف: وذا عن اللحياني. القلت:  بالتحريك: الهلاك  مصدر  قلت كفرح  يقلت قلتا، وتقول: ما انفلتوا، ولكن قلتوا وقال أعرابي: إن المسافر ومتاعه لعلى قلت إلا ما وقى الله. وأصبح علي قلت، أي على شرف هلاك، أو خوف شيء يغره بشر. وأمسى على قلت، أي على خوف.  والمقلتة: المهلكة  وزنا ومعنى. والمقلتة: المكان المخوف، وفي حديث أبي مجلز:  لو قلت لرجل وهو على مقلتة: اتق الله، رعته، فصرع، غرمته  أي على مهلكة فهلك غرمت ديته.  والمقلات: ناقة  بها قلت. وقد أقلتت، وهو أن  تضع واحدا ثم تقلت  رحمها  فلا تحمل  ، قاله الليث، وأنشد:
  لنا أم بها قلت ونـزر                      كأم الأسد كاتمة الشكاة قال:  وامرأة  مقلات  :لا يعيش لها ولد  ، وعبارة الليث: التي ليس لها إلا ولد واحد، وأنشد:
  وجدي بها وجد مقلات بواحدها                      وليس يقوى محب فوق ما أجد وقيل: المقلات: هي التي لم يبق لها ولد، قال بشر بن أبي خازم:
  تظل مقاليت النـسـاء يطـأنـه                      يقلن ألا يلقى على المرء مئزر وكانت العرب تزعم أن المقلات إذا وطئت رجلا كريما قتل غدرا عاش ولدها، وقيل: هي التي تلد واحدا ثم لا تلد بعد ذلك، وكذلك الناقة، ولا يقال ذلك للرجل، قال اللحياني: وكذلك كل أنثى إذا لم يبق لها ولد، ويقوى ذلك قول كثير أو غيره:
  بغاث الطير أكثرها فراخا                      وأم الصقر مقلات نزور

  فاستعمله في الطير، فكأنه أشعر أنه يستعمل في كل شيء، والاسم القلت، واستشهد به شيخنا عند قوله: وامرأة لا يعيش لها ولد، وهو بعيد، وفي حديث ابن عباس  تكون المرأة مقلاتا فتجعل على نفسها إن عاش لها ولد أن تهوده  ولم يفسره ابن الأثير بغير قوله: ما تزعم العرب من وطئها الرجل  الكريم  المقتول غدرا.  وقد أقلتت  المرأة والناقة إقلاتا، فهي مقلت، ومقلات، وفي الحديث.  إن الحزاة يشتريها أكايس النساء للخافية والإقلات  الخافية: الجن. يقال:  شاة قلتة  ، بالفتح:  ليست بحلوة اللبن  ، نقله الصاغاني.  والقلتين  برفع النون وخفضها كالبحرين: ة، باليمامة  ، نقله الصاغاتي  ودارة القلتين: ع  ، قال بشر بن أبي خازم:
  سمعت بدارة القلتين صوتا                      لحنتمة الفؤاد به مضوع  وقلتة، بالضم: ة، بمصر  من أعمال المنوفية، وقد دخلتها، والعامة يحركونها.  وأقلته  الله فقلت أي  أهلكه  ، وأقلته السفر البعيد أو أقلته، إذا  عرضه للهلاك  ؛ وجعله مشرفا عليه، قاله الكسائي.
 ومما يستدرك عليه: قلات الصمان، قال أبو منصور: هي نقر في رؤوس قفافها يملؤها ماء السماء في الشتاء، قال: وقد وردتها، وهي مفعمة، فوجدت القلتة منها تأخذ ملء مائة راوية وأقل وأكثر، وهي حفر خلقها الله في الصخور الصم. والقلت أيضا: حفرة يحفرها ماء واشل يقطر من سقف كهف على حجر لين فيوقب على ممر الأحقاب فيه وقبة مستديرة، وكذلك إن كان في الأرض الصلبة فهو قلت. ومن المجاز: غاض قلت عينها، أي نقرتها. وطعنه في قلت خاصرته، أي حق وركه، وعن أبي زيد: القلت: المطمئن من الخاصرة وضربه في قلت ركبته  وهي  عينها، واجتمع الدسم في قلت الثريدة، وهي الوقبة، وهي أنقوعتها والقلت: ما بين الترقوة والعنق، وقلت الفرس: ما بين لهواته إلى محنكه. وقلت الكف: ما بين عصبة الإبهام والسبابة، وهي البهرة التي بينهما، وكذلك نقرة الترقوة وقلت الإبهام: النقرة التي في أسفلها. وقلت الصدغ. كذا في لسان العرب، وبعضها في الأساس والصحاح. والقلتة: مشق ما بين الشاربين بحيال الوترة، وهي الخنعبة، والنونة، والثومة، والهزمة، والوهدة

### Türkçe

**القلت** , lâmın sükûnuyla: dağdaki suyu tutan oyuk; ve Tehzîb’de: dağda bulunan, içinde suyun biriktiği oyuk gibi; ve **الوقب** ona benzer; ve yine yer veya beden üzerindeki her oyuk; dişi; çoğulu **قلات**. Hadiste **قلات السيل** zikredilmiştir; o, **قلت**’in çoğuludur; ve o, sel aktığı zaman içinde suyun biriktiği dağdaki oyuktur. Bundan onların sözü: “**أبرد من ماء القلت**”, ve **القلات**.

**القلت**: eti az olan erkek, **القلت** gibi; **ككتف**: ve bu, Lihyânî’dendir.

**القلت**: hareke ile: helâk; **مصدر**; **قلت** ( **كفرح** ) **يقلت** **قلتا**; ve dersin: “**ما انفلتوا، ولكن قلتوا**”. Bir bedevî dedi: “Şüphesiz yolcu ve eşyası, Allah’ın koruduğu şey müstesna, bir **قلت** üzerindedir.” Ve “Üzerimde bir **قلت** ile sabahladım”, yani helâkin eşiği üzerinde, yahut bir beşerin onu aldatacağı bir şeyin korkusu üzerinde. Ve “Bir **قلت** üzerinde akşamladı”, yani korku üzerinde.

Ve **المقلتة**: helâk yeri; vezin ve mânâca. Ve **المقلتة**: korkulan yer. Ebû Miclez hadîsinde: “Eğer bir adama, o bir **مقلتة** üzerindeyken: ‘Allah’tan sakın’ deseydin, onu korkuturdu da düşerdi; onu tazmin ederdin”; yani bir helâk yeri üzerindeydi de helâk oldu; diyetini tazmin ettin.

Ve **المقلات**: üzerinde **قلت** bulunan dişi deve. Ve **قد أقلتت**; o da şudur ki: bir tane doğurur, sonra rahmi **تقلت** eder de hamile kalmaz; bunu Leys söyledi; ve şu beyti okudu:
  لنا أم بها قلت ونـزر                      كأم الأسد كاتمة الشكاة

Dedi: ve **امرأة مقلات**: kendisine çocuk yaşamaz. Leys’in ibaresi: kendisine yalnız bir çocuk olan. Ve şu beyti okudu:
  وجدي بها وجد مقلات بواحدها                      وليس يقوى محب فوق ما أجد

Ve denildi: **المقلات**: kendisine çocuk kalmayan odur. Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
  تظل مقاليت النـسـاء يطـأنـه                      يقلن ألا يلقى على المرء مئزر

Araplar, **المقلات**’ın, hileyle öldürülmüş kerîm bir erkeği çiğnerse çocuğunun yaşayacağını sanırlardı. Ve denildi: o, bir tane doğurup sonra ondan sonra doğurmayan kadındır; dişi deve de böyledir. Erkeğe bu söylenmez. Lihyânî dedi: ve yine kendisine çocuk kalmayan her dişi böyledir. Bunu, Kesîr’ün yahut başkasının sözü kuvvetlendirir:
  بغاث الطير أكثرها فراخا                      وأم الصقر مقلات نزور

Onu kuşlarda kullandı; sanki her şeyde kullanıldığını hissettirdi. İsim **القلت**’tir. Şeyhimiz, “kendisine çocuk yaşamayan kadın” sözü yanında bununla istişhâd etti; bu uzaktır. İbn Abbâs hadîsinde: “Kadın **مقلاتا** olur da, kendisine çocuk yaşarsa onu yahudileştireceğine dair kendi üzerine (adak) koyar.” İbnü’l-Esîr, onun sözünden başka bir şeyle açıklamadı: Arapların, onun hileyle öldürülmüş kerîm erkeği çiğnemesi hakkında sandıkları şey.

Ve kadın ve dişi deve **قد أقلتت** **إقلاتا**; o hâlde o **مقلت** ve **مقلات**’tır; ve hadiste: “Şüphesiz **الحزاة**’yi, kadınların akıllıları **للخافية والإقلات** için satın alır.” **الخافية**: cinlerdir.

Denir: **شاة قلتة**; fetha ile: sütü tatlı olmayan; bunu Sâgânî nakletti.

Ve **القلتين**; nûn’un ref‘i ve hafdı ile, **كالبحرين**: Yemâme’de bir yer; bunu Sâgâtî nakletti. Ve **دارة القلتين**: bir yer; Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
  سمعت بدارة القلتين صوتا                      لحنتمة الفؤاد به مضوع

Ve **قلتة**; damme ile: Mısır’da, Menûfiyye amellerinden bir yer; ona girdim; avam onu harekeler.

Ve Allah onu **أقلته** de o **فقلت** oldu; yani onu helâk etti. Ve uzak yolculuk onu **أقلته** yahut onu **أقلته**; yani onu helâke arz etti; ve onu ona nazır kıldı; bunu Kisâî söyledi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **قلات الصمان**. Ebû Mansûr dedi: onlar, tepelerinin başlarındaki oyuklardır; kışın gök suyunu doldurur. Dedi: ben onlara vardım; onlar dolup taşmıştı; onlardan bir **قلتة**’nin yüz kırba dolusu ve az-çok daha aldığını buldum. Onlar, Allah’ın sert kayalarda yarattığı çukurlardır.

Ve **القلت** ayrıca: bir mağaranın tavanından yumuşak bir taş üzerine damlayan az bir suyun kazdığı çukur; o da, çağlar geçişi boyunca bir geçit üzerinde oyup, içinde yuvarlak bir kubbe meydana getirir; sert yerde de böyle olursa o **قلت**’tir.

Ve mecazdandır: “Gözünün **قلت**’i battı”; yani onun oyuğu. Ve onu böğrünün **قلت**’ine sapladı; yani kalça kemiğinin hakkına. Ebû Zeyd’den: **القلت**: böğrün çukur olan yeri. Ve onu dizinin **قلت**’ine vurdu; o, onun gözüdür. Ve yağ, tiridin **قلت**’inde toplandı; o **الوقبة**’dir; o, onun su birikintisidir.

Ve **القلت**: köprücük kemiği ile boyun arasıdır. Ve atın **قلت**’i: gırtlağı ile çenesi arasıdır. Ve avucun **قلت**’i: başparmak ile işaret parmağı siniri arasıdır; o, ikisi arasındaki **البهرة**’dir. Ve yine köprücük kemiğinin oyuğu. Ve başparmağın **قلت**’i: altındaki oyuktur. Ve şakağın **قلت**’i. Lisânü’l-Arab’da böyledir; bazısı Esâs ve Sıhâh’tadır.

Ve **القلتة**: bıyıkların arasında, **الوترة** hizasında olan yarıktır; o, **الخنعبة** ve **النونة** ve **الثومة** ve **الهزمة** ve **الوهدة**’dir.
