# قلح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قلح

القَلَحُ والقُلاحُ: صُفْرة تعلو الأَسنانَ في الناس وغيرهم؛ وقيل: هو أَن تكثر الصُّفْرة على الأَسنان وتَغْلُظَ ثم تَسْوَدَّ أَو تخضَرّ؛ الأَزهري: وهو اللُّطاخُ الذي يَلْزَقُ بالثغر؛ وقد قَلِحَ قَلَحاً، فهو قَلِحٌ وأَقْلَحُ، والمرأَةُ قَلْحاء وقَلِحَة، وجمعها قُلْحٌ؛ قال الأَعشى:
قد بَنَى اللُّؤْمُ عليهم بَيْتَه،
وفَشَا فيهم، مع اللُّؤْم، القَلَحْ
قال: ويُسَمَّى الجُعَلُ أَقْلَح؛ وقال ابن سيده: الأَقْلَح الجُعَل لقَذَرٍ في فيه، صفة غالبة؛ وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال لأَصحابه: ما لي أَراكم تدخلون عليَّ قُلْحاً؟ قال أَبو عبيد: القَلَحُ صُفْرة في الأَسنان ووسخ يركبها من طول ترك السواك. وقال شمر: الحَِبْرُ صُفْرة في الأَسنان فإِذا كَبُرَتْ وغَلُظَتْ واسودّت واخضرّت، فهو القَلَح؛ والرجل أَقْلَح، والجمع قُلْحٌ، من قولهم للمُتَوَسِّخ الثيابِ قِلْح، وهو حَثٌّ على استعمال السواك. وفي حديث كعب: المرأَةُ إِذا غاب زوجها تَقَلَّحَتْ أَي توسخت ثيابُها ولم تتعهد نفسها وثيابها بالتنظيف، ويروى بالفاء، وهو مذكور في موضعه. وقَلَّحَ الرجلَ والبعير: عالج قَلَحَهما؛ وفي المثل: عَوْدٌ يُقَلَّح أَي تنقى أَسنانه. وهو في مذهبه مثل مَرَّضْتُ الرجلَ إِذا قمت عليه في مرضه. وقرّدْت البعير: نَزَعْتَ عنه قُراده، وطَنَّيْتُه إِذا عالجته من طَناهُ. ورجل مُقَلَّح: مُذَلَّل مجرَّب. وفي النوادر: تَقَلَّح فلانٌ البلادَ تَقَلُّحاً وتَرَقَّعَها؛ فالتَّرَقُّع في الخِصْب، والتَّقَلُّحُ في الجَدْب.

### Türkçe

**القَلَحُ** ve **القُلاحُ**: insanlarda ve başkalarında dişlerin üzerine çıkan sarılık; ve denildi ki: o, dişler üzerindeki sarılığın çoğalması ve kalınlaşması, sonra kararması yahut yeşermesidir.

el-Ezherî: O, ağıza yapışan **اللُّطاخُ**tur; ve gerçekten **قَلِحَ** **قَلَحاً**; artık o **قَلِحٌ** ve **أَقْلَحُ**tur; kadın ise **قَلْحاء** ve **قَلِحَة**dir; onun çoğulu **قُلْحٌ**dur; el-A‘şâ dedi ki:

Üzerlerine alçaklık evini bina etti,
ve onların içinde, alçaklıkla birlikte, **القَلَحْ** yayıldı.

Dedi ki: **الجُعَلُ**a **أَقْلَح** adı verilir; İbn Sîde dedi ki: **الأَقْلَح** **الجُعَل**dır; ağzındaki pislik sebebiyle; baskın bir sıfat olarak. Ve Nebî’nin hadîsinde, sallallahu aleyhi ve sellem, ashabına dediği rivayet edilmiştir: “Bana ne oluyor da sizi yanıma **قُلْحاً** girer görüyorum?” Ebû Ubeyd dedi ki: **القَلَحُ**, dişlerde bir sarılık ve misvakı uzun süre terk etmekten dolayı onların üzerine binen bir kirdir. Şemmer dedi ki: **الحَِبْرُ** dişlerde bir sarılıktır; artık büyüyüp kalınlaştığında ve kararıp yeşerdiğinde, o **القَلَح**tır; adam **أَقْلَح**tır; çoğul **قُلْحٌ**dur; onların, elbisesi kirli olana **قِلْح** demelerinden; ve o, misvak kullanmaya bir teşviktir. Ka‘b’ın hadîsinde: kadın, kocası kaybolduğunda **تَقَلَّحَتْ**; yani elbiseleri kirlendi ve kendisini ve elbiselerini temizlemekle gözetmedi; ve **بالفاء** ile rivayet olunur; ve o, yerinde zikredilmiştir. Ve adamı ve deveyi **قَلَّحَ**: ikisinin **قَلَح**ını tedavi etti; ve meselde: **عَوْدٌ يُقَلَّح**; yani dişleri temizlenir. Ve o, mezhebinde, “adamı **مَرَّضْتُ**” (onu hastalığında onun başında durduğumda) gibidir. Ve deveyi **قرّدْت**: ondan **قُراده**sını söktün; ve onu **طَنَّيْتُ**: onu **طَناهُ**ndan tedavi ettiğimde. Ve **مُقَلَّح** adam: zelil kılınmış, tecrübe edilmiş. Ve **النوادر**’de: falan, beldeleri **تَقَلَّح** etti, **تَقَلُّحاً** ve onları **تَرَقَّعَ** etti; artık **التَّرَقُّع** bollukta, **التَّقَلُّحُ** ise kıtlıktadır.
