# قلخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قلخ

قلخ الفحل:، كمنع، يقلخ قلخا وقلاخا وقليخا، الأخيرة عن سيبويه، إذا هدر، وهو قلاخ وقلاخ كأنه يقلعه من جوفه. وقيل قلخه: أول هديره. قال الفراء: أكثر الأصولت بني على فعيل، مثل هدر هديرا، وصهل صهيلا، ونبح نبيحا، وقلخ قليخا، وقيل القلخ والقليخ شدة الهدير. وقلخ: ضرب يابسا على يابس. وقلخ الشجرة قلعها، الخاء مبدلة من العين. والقلخ، بفتح فسكون: الحمار المسن، بالخاء والحاء. وأنشد الليث:
  أيحكم في أمـوالـنـا ودمـائنـا                      قدامة قلخ العير عير ابن جحجب والقلخ: الفحل الهائج إذا كان يقلع الهدير قلعا. والقلخ: قصب أجوف. وقلخه بالسوط تقليخا: ضربه. وقلخ النبت: اشتد. والقلاخ، كغراب: ع باليمن والقلاخ والقلخ: الضخم الهامة، ومنه سمي الرجل. والمسمى بهذا الاسم القلاخ العنبري، من بني العنبر بن مالك من بني تميم، شاعر، والقلاخ بن، يزيد شاعر آخر، والقلاخ بن حزن شاعر آخر سعدي من بني سعد القبيلة المشهورة من تميم، وليس كما ذكره الجوهري، وإنما البيت الذي أنشده للعنبري لا للسعدي، والذي للعنبري: أنا القلاخ في بغائي مقسما أقسمت لا أسأم حتى يسأما وأما السعدي فإنه يقول:
  أنا القلاخ بن جناب بن جلا                      أبو خناشير أقود الجمـلا وفي بعض النسخ: أبو خناثير، وهي الدواهي، وجناب جده لا أبوه. وهذا الذي اعترض به المصنف قد سبقه إليه الصغاني وابن بري. قال ابن بري: الذي ذكره الجوهري ليس هو القلاخ بن حزن كما ذكر، وإنما هو القلاخ العنبري. ومقسم غلام القلاخ هذا العنبري، وقد كان هرب فخرج في طلبه، فنزل بقوم فقالوا: من أنت? قال: أنا القلاخ، إلخ ومعنى البيت، أي إني مشهور معروف. وكل من قاد الجمل فإنه يرى من كل مكان. وأورده أبو محمد البكري في الأمثال له، عند قوله ما استتر من قاد الجمل، فقال: أي أنا ظاهر غير خفي. ويقال للفحل عند الضراب: قلخ قلخ، مجزوم

### Türkçe

**قلخ** **الفحل**: ( **منع** gibi), **يقلخ** **قلخا** ve **قلاخا** ve **قليخا**; sonuncusu Sîbeveyh’ten; **إذا هدر** (böğürdüğü zaman); ve o, **قلاخ** ve **قلاخ**tır; sanki onu içinden söküp çıkarıyormuş gibi. Ve denildi: onun **قلخه**: böğürmesinin ilki. El-Ferrâ dedi: “**فعيل** üzerine bina edilen **الأصولت** daha çoktur; مثل: **هدر هديرا** ve **صهل صهيلا** ve **نبح نبيحا** ve **قلخ قليخا**.” Ve denildi: **القلخ** ve **القليخ** böğürmenin şiddetidir. Ve **قلخ**: kuruya kuru üzerine vurdu. Ve **قلخ الشجرة**: onu söktü; **الخاء** **العين**’den بدل edilmiştir. Ve **القلخ** (fetha ile sonra sükûn): yaşlı eşek; **بالخاء والحاء**. Ve Leys inşad etti:
  Mallarımız ve kanlarımız hakkında hüküm mü veriyor                      Kadâme, **قلخ** eşeğin, İbn Cehceb’in eşeği

Ve **القلخ**: azgın aygır; böğürmeyi söküp çıkarır gibi söküp çıkarır olduğu zaman. Ve **القلخ**: içi boş kamış. Ve onu kırbaçla **قلخه** **تقليخا**: onu dövdü. Ve **قلخ النبت**: şiddetlendi. Ve **القلاخ** ( **غراب** gibi): Yemen’de bir yer. Ve **القلاخ** ve **القلخ**: büyük başlı (iri kafalı); ondan dolayı adlandırıldı adam. Ve bu adla adlandırılan: **القلاخ العنبري**; Temîm’den Mâlik’in oğlu Anber’in oğulları olan Benî’l-Anber’dendir; şair. Ve **القلاخ بن** Yezîd başka bir şair; ve **القلاخ بن حزن** başka bir şair; Sa‘dî, Temîm’in meşhur kabilesi Benî Sa‘d’dandır; Cevherî’nin zikrettiği gibi değildir; ancak onun Anberî’ye inşad ettiği beyit Sa‘dî’ye değil; Anberî’nin olan:
  Ben **القلاخ**’ım, arayışımda yemin ederek                      Yemin ettim, o bıkıncaya kadar ben bıkmayacağım

Ama Sa‘dî ise şöyle der:
  Ben **القلاخ** b. Cinâb b. Celâ’yım                      **أبو خناشير**’im, deveyi sevk ederim

Ve bazı nüshalarda: **أبو خناثير**; ve o, musibetlerdir; ve Cinâb onun dedesidir, babası değil. Musannifin bununla itiraz ettiği şeye ondan önce Sığânî ve İbn Berrî varmıştır. İbn Berrî dedi: “Cevherî’nin zikrettiği, dediği gibi **القلاخ بن حزن** değildir; ancak o, **القلاخ العنبري**’dir. Ve **مقسم** bu Anberî **القلاخ**’ın kölesidir; kaçmıştı; onu aramak için çıktı; bir kavmin yanına indi; dediler: ‘Sen kimsin?’ dedi: ‘Ben **القلاخ**’ım, إلخ.’ Beytin manası: yani ben meşhur, bilinenim. Ve her kim deveyi sevk ederse, her yerden görülür.” Ve Ebû Muhammed el-Bekrî onu kendi **الأمثال**’inde, “**ما استتر من قاد الجمل**” sözü yanında zikretti; dedi ki: yani ben açık, gizli değilim. Ve aygıra çiftleşme sırasında denilir: **قلخ قلخ**; cezmedilmiş.
