# قلدس (ق-ل-د-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AF%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D8%AF%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ل - د - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AF%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

أوقليدس، بالضم وزيادة الواو، أهمله الجوهري وابن منظور، وهو اسم رجل وضع كتابا في هذا العلم المعروف، أي الهيئة والهندسة والحساب، وقد نقله إلى العربية الحجاج بن يوسف الكوفي نقلين. أحدهما:الهاروني، وثانيهما: المأموني، ونقله أيضا حنين بن إسحاق العباد المتوفي سنة 260، وثابت بن قرة الحراني المتوفي سنة 288، وأبو عثمان الدمشقي. وممن شرحه اليزيدي والجوهري، والهاماني فسر المقالة الخامسة فقط، وثابت بن قرة شرح على العلة، وأبو حفص الخراساني، وأحمد بن محمد الكرابيس، وأبو الوفاء الجوزجاني، وأبو محمد البغدادي قاضي المارستان، وأبو القاسم الأنطاكي، وأبو يوسف الرازي، وابن العميد، شرح المقالة العاشرة فقط، والأبزاري، وأبزن حل الشكوك فقط، والحسن بن الحسين البصري نزيل مصر شرح المصادرات، وبلبس اليوناني شرح المقالة الرابعة،وسلمان بن عقبة شرح المنفصلات، وأبو جعفر الخازن شرح المقالة الرابعة. وممن اختصره النجم اللبودي، وممن حرره نصير الدين محمد الطوسي، والتقي أبو الخير محمد بن محمد الفارسي، سماه تهذيب الأصول، وممن حشى على تحرير النصير السيد الشريف الجرجاني، وموسى بن محمد الشهير بقاضي زاده الرومي. هذا نهاية ما وقفت عليه، والله تعالى أعلم.
 وقول ابن عباد: إقليدس: اسم كتاب، غلط من وجهين: أحدهما: صوابه أنه اسم مؤلف الكتاب، والثاني: أنه أوقليدس، بزيادة الواو، وكذا صرح به الصاغاني، قال شيخنا: لا غلط، فإن إطلاق اسم المؤلف على كتابه من الأمر المشهور،بل قل أ، تجد من يميز بين اسم الكتاب ومؤلفه، فيقولون: قرأت البخاري، وقرأت أبا داوود، وكذا وكذا، ومرادهم بذلك كتبهم، ولعل ابن عباد أراد مثل هذا،فلا حرج. انتهى.
 وهذا الذي ذكره شيخنا ظاهر لا كلام فيه، ولكن يقال: وظيفة اللغوى إذا سئل مثلا عن لفظة البخاري، فإن قال: اسم كتاب، لم يحسن في الجواب، والذي يحسن أن يقول: إن بخارا: اسم بلد، والياء للنسبة، وقس على ذلك أمثاله،فقول ابن عباد ولو كان مخرجا على المشهور، وهو من أئمة اللغة، ولكن يقبح على مثله عدم التمييز بين اسم المصنف وكتابه، فتغليط المصنف إياه - تبعا للصاغاني - في محله. وبقى أن الصاغاني ذكره في قلدس، وتبعه المصنف، وهذا يدل على أن الكلمة عربية، وفيها زوائد،وليس كذلك، بل هي كلمة يونانية، وحروفها كلها أصلية، فكان الصواب ذكرها في الألف مع السن، فتأمل.

##### Türkçe

**أوقليدس**; (başındaki) **الواو**’nun ziyadesiyle ve (harfin) dammesiyle; el-Cevherî ve İbn Manzûr onu ihmal etmiştir; ve o, bu mâruf ilimde, yani **الهيئة** ve **الهندسة** ve **الحساب**’ta bir kitap vaz‘ etmiş bir adamın adıdır. Onu Arapçaya el-Haccâc b. Yûsuf el-Kûfî iki nakil ile nakletmiştir: birincisi: **الهاروني**; ikincisi: **المأموني**. Onu ayrıca, vefatı 260 senesi olan Huneyn b. İshâk el-‘Abbâd, ve vefatı 288 senesi olan Sâbit b. Kurra el-Harrânî, ve Ebû ‘Osmân ed-Dımaşkî nakletmiştir. Onu şerh edenlerdendir: el-Yezîdî ve el-Cevherî; el-Hâmânî yalnız beşinci makaleyi tefsir etti; Sâbit b. Kurra illet üzerine şerh etti; Ebû Hafs el-Horâsânî; Ahmed b. Muhammed el-Kerâbîs; Ebû’l-Vefâ el-Cûzcânî; Ebû Muhammed el-Bağdâdî, el-Mâristân kâdısı; Ebû’l-Kâsım el-Antâkî; Ebû Yûsuf er-Râzî; İbnü’l-‘Amîd, yalnız onuncu makaleyi şerh etti; el-Ebzârî; ve Ebzen yalnız şüpheleri çözdü; el-Hasen b. el-Hüseyn el-Basrî, Mısır sakini, musâdarâtı şerh etti; Belbes el-Yûnânî dördüncü makaleyi şerh etti; Selmân b. ‘Ukbe munfasılâtı şerh etti; Ebû Ca‘fer el-Hâzin dördüncü makaleyi şerh etti. Onu ihtisar edenlerdendir: en-Necm el-Lebûdî. Onu tahrîr edenlerdendir: Nasîrüddîn Muhammed et-Tûsî; ve et-Takî Ebû’l-Hayr Muhammed b. Muhammed el-Fârisî; ona **تهذيب الأصول** adını verdi. Nasîr’in tahrîri üzerine hâşiye yapanlardandır: es-Seyyid eş-Şerîf el-Cürcânî; ve Mûsâ b. Muhammed, **قاضي زاده الرومي** diye meşhur. Bu, üzerinde vâkıf olduğumun nihayetidir; Allah Teâlâ daha iyi bilendir.

İbn ‘Abbâd’ın sözü: **إقليدس**: bir kitabın adıdır; iki yönden hatadır: birincisi: doğrusu, onun kitabın müellifinin adı olmasıdır; ikincisi: onun **أوقليدس** olmasıdır, (başına) **الواو**’nun ziyadesiyle; Sâgânî de bunu böylece açıkça belirtmiştir. Şeyhimiz dedi: hata yoktur; zira müellifin adının kitabına ıtlakı meşhur iştendir; bilakis, kitabın adı ile müellifini ayırt eden kimseyi az bulursun; derler ki: “**البخاري** okudum” ve “Ebû Dâvûd okudum” ve şöyle şöyle; bununla muratları kitaplarıdır; belki İbn ‘Abbâd bunun benzerini murat etti; o hâlde sakınca yoktur. Bitti.

Şeyhimizin zikrettiği bu şey zâhirdir, onda söz yoktur; lâkin denir ki: lugavînin vazifesi, meselâ **البخاري** lafzından sorulsa; eğer “bir kitabın adıdır” derse, cevapta güzel yapmış olmaz; güzel olan, “**بخارا** bir beldenin adıdır; **الياء** nisbet içindir” demesidir; bunun emsâline kıyas et. İbn ‘Abbâd’ın sözü, meşhur üzerine çıkarılmış olsa bile—ki o, dil imamlarındandır—lâkin onun gibisine, musannifin adı ile kitabı arasında ayırt etmemenin çirkin düşmesi (vardır); bu sebeple musannifin onu hatalı sayması—Sâgânî’ye tâbi olarak—yerindedir. Geriye kaldı ki Sâgânî onu **قلدس**’te zikretti, musannif de ona tâbi oldu; bu, kelimenin Arapça olduğuna ve onda zevâid bulunduğuna delâlet eder; hâlbuki öyle değildir; bilakis o, Yunanca bir kelimedir; harflerinin hepsi asıldır; doğru olan, onu **الألف**’te **السين** ile birlikte zikretmek idi; öyleyse düşün.
