# قلد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قلد

قَلَد الماءَ في الحَوْضِ واللبن في السقاء والسمْنَ في النِّحْي يَقْلِدهُ قَلْداً: جمعه فيه؛ وكذلك قَلَد الشرابَ في بَطْنِه. والقَلْدُ: جمع الماء في الشيء. يقال: قَلَدْتُ أَقْلِدُ قَلْداً أَي جمعت ماء إِلى ماء. أَبو عمرو: هم يَتَقالَدون الماء ويتَفَارطُون ويَتَرَقَّطون ويَتَهاجَرون ويتفارَصُونَ وكذلك يَترافَصُون أَي يتناوبون. وفي حديث عبد الله بن عمرو: أَنه قال لِقَيِّمِه على الوهط: إِذا أَقَمْتَ قَِلْدَكَ من الماء فاسقِ الأَقْرَبَ فالأَقرب؛ أَراد بِقِلْدِه يوم سَقْيِه ماله أَي إِذا سقيت أَرْضَك فأَعْطِ من يليك. ابن الأَعرابي: قَلَدْتُ اللبن في السقاء وقَرَيْتُه: جمعته فيه. أَبو زيد: قَلَدْتُ الماء في الحوض وقَلَدْت اللبن في السقاء أَقْلِدُه قَلْداً إِذا قَدَحًْتَ بقدَحِكَ من الماء ثم صَبَبْتَه في الحوض أَو في السقاء. وقَلَدَ من الشراب في جوفه إِذا شرب. وأَقْلَدَ البحرُ على خلق كثير: ضمّ عليهم أَي غَرَّقهم، كأَنه أُغْلِقَ عليهم وجعلهم في جوفه؛ قال أُمية بن أَبي الصلت:
تُسَبِّحُه النِّينانُ والبَحْرُ زاخِراً،
وما ضَمَّ مِنْ شيَءٍ، وما هُوَ مُقْلِدُ
ورجل مِقْلَدٌ: مَجْمَعٌ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
جاني جَرادٍ في وعاء مِقْلَدَا
والمِقْلَدُ: عَصاً في رأْسها اعْوِجاجٌ يُقْلَدُ بها الكلأُ كما يُقْتَلَدُ القَتُّ إِذا جُعِلَ حبالاً أَي يُفْتَلُ، والجمع المَقالِيدُ. والمِقْلَدُ: المنْجَلُ يقطع به القتُّ؛ قال الأَعشى:
لَدَى ابنِ يزيدٍ أَو لَدَى ابن مُعَرِّفٍ،
يَقُتُّ لها طَوْراً، وطَوْراً بمِقْلَدِ
والمِقْلَدُ: مِفتاح كالمِنْجَلِ، وقيل: الإِقْليدُ مُعَرَّبٌ وأَصله كِلِيذ. أَبو الهيثم: الإِقْلِيدُ المِفْتاحُ وهو المِقْلِيدُ. وفي حديث قَتْلِ ابن أَبي الحُقَيْق: فقمت إِلى الأَقالِيدِ فأَخذْتُها؛ هي جمع إِقْلِيد وهي المفاتِيحُ. ابن الأَعرابي: يقال للشيخ إِذا أَفْنَدَ: قد قُلِّدَ حَبلَه فلا يُلْتَفَتِ إِلى رأْيه.
والقَلْدُ: دارَتُك قُلْباً على قُلْبٍ من الحُليِّ وكذلك لَيُّ الحَديدةِ الدقيقة على مثلها. وقَلَدَ القُلْبَ على القُلْبِ يَقْلِدُه قَلْداً: لواه وذلك الجَرِيدة إِذا رَقَّقَها ولواها على شيء. وكل ما لُوِيَ على شيءٍ، فقد قُلِدَ. وسِوارٌ مَقْلودٌ، وهو ذو قُلْبَينِ مَلْوِيَّيْنِ. والقَلْدُ: لَيُّ الشيءِ على الشيء؛ وسوارٌ مَقْلُودٌ وقَلْدٌ: مَلْوِيٌّ. والقَلْدُ: السِّوارُ المَفْتُولُ من فضة. والإِقْلِيدُ: بُرَة الناقة يُلْوَى طرفاها. والبرَةُ التي يُشَدُّ فيها زمام الناقة لها إِقليد، وهو طَرَفها يُثْنى على طرفها الآخر ويُلْوَى لَياً حتى يَسْتَمْسِك. والإِقْلِيدُ: المِفتاحُ، يمانية؛ وقال اللحياني: هو المفتاح ولم يعزها إِلى اليمن؛ وقال تبَّعٌ حين حج البيت:
وأَقَمْنا به من الدَّهْر سَبْتاً،
وجَعَلْنا لِبابِهِ إِقْلِيدَا
سَبْتاً: دَهْراً ويروى ستاً أَي ست سنين. والمِقْلدُ والإِقْلادُ: كالإِقْلِيدِ. والمِقْلادُ: الخِزانةُ. والمَقالِيدُ: الخَزائِنُ؛ وقَلَّدَ فلانٌ فلاناً عَمَلاَ تَقْلِيداً. وقوله تعالى: له مقاليد السموات والأَرض؛ يجوز أَن تكون المَفاتيحَ ومعناه له مفاتيح السموات والأَرض، ويجوز أَن تكون الخزائن؛ قال الزجاج: معناه أَن كل شيء من السموات والأَرضِ فالله خالقه وفاتح بابه؛ قال الأَصمعي: المقالِيدُ لا واحدَ لها. وقَلَدَ الحبْلَ يَقْلِدُه قَلْداً: فَتلَه. وكلُّ قُوَّةٍ انْطَوَتْ من الحبْلِ على قوّة، فهو قَلْدٌ، والجمع أَقْلادٌ وقُلُودٌ؛ قال ابن سيده: حكاه أَبو حنيفة. وحَبْلٌ مَقْلُودٌ وقَلِيدٌ. والقَلِيدُ: الشَّريطُ، عَبْدِيَّة. والإِقْلِيدُ: شَرِيطٌ يُشَدُّ به رأْس الجُلَّة. والإِقْلِيدُ: شيء يطول مثل الخيط من الصُّفْر يُقْلَدُ على البُرَة وخَرْقِ القُرْط (* قوله
«وخرق القرط» هو بالراء في الأَصل وفي القاموس وخوق بالواو، قال شارحه أي حلقته وشنفه، وفي بعض النسخ بالراء.) ، وبعضهم يقول له القلاد يُقْلَدُ أَي يُقَوّى.
والقِلادَة: ما جُعِل في العُنُق يكون للإِنسان والفرسِ والكلبِ والبَدَنَةِ التي تُهْدَى ونحوِها؛ وقَلَّدْتُ المرأَةَ فَتَقَلَّدَتْ هي. قال ابن الأَعرابي: قيل لأَعرابي: ما تقول في نساء بني فلان؟ قال: قلائِدُ الخيل أَي هنَّ كِرامٌ ولا يُقَلَّدُ من الخيل بلا سابق كريم. وفي الحديث: قَلِّدُوا الخيلَ ولا تُقَلِّدُوها الأَوتارَ أَي قَلِّدُوها طلبَ أَعداء الدين والدفاعَ عن المسلمين، ولا تُقَلِّدُوها طلب أَوتارِ الجاهلية وذُحُولها التي كانت بينكم، والأَوتار: جمع وِتر، بالكسر، وهو الدم وطلب الثأْر، يريد اجعلوا ذلك لازماً لها في أَعناقها لُزومَ القلائد لِلأَعْناقِ؛ وقيل: أَراد بالأَوتار جمع وَتَرِ القَوْس أَي لا تجعلوا في أَعناقها الأَوتار فتختَنِقَ لأَن الخيل ربما رعت الأَشجار فَنَشِبَتِ الأَوتارُ ببعض شُعَبِها فَخَنَقَتْها؛ وقيل إِنما نهاهم عنها لأَنهم كانوا يعتقدون أَن تقليد الخيل بالأَوتار يدفع عنها العين والأَذى فيكون كالعُوذةِ لها، فنهاهم وأَعلمهم أَنها لا تدفع ضَرَراً ولا تَصْرِفُ حَذراً؛ قال ابن سيده: وأَما قول الشاعر:
لَيْلى قَضِيبٌ تحتَه كَثِيبُ،
وفي القِلادِ رَشَأٌ رَبِيبُ
فإِما أَن يكون جَعَلَ قِلاداً من الجمع الذي لا يفارق واحده إِلا بالهاء كتمرة وتمر، وإِما أَن يكون جمع فِعالَةً على فِعالٍ كَدِجاجَةٍ ودِجاجٍ، فإِذا كان ذلك فالكسرة التي في الجمع غير الكسرة التي في الواحد، والأَلف غير الأَلف. وقد قَلَّدَه قِلاداً وتَقَلَّدَها؛ ومنه التقلِيدُ في الدين وتقليدُ الوُلاةِ الأَعمالَ، وتقليدُ البُدْنِ: أَن يُجْعَلَ في عُنُقِها شِعارٌ يُعْلَمُ به أَنها هَدْي؛ قال الفرزدق:
حَلَفتُ بِرَبِّ مكةَ والمُصَلَّى،
وأَعْناقِ الهَديِّ مُقلَّداتِ
وقَلَّدَه الأَمرَ: أَلزَمه إِياه، وهو مَثَلٌ بذلك. التهذيب: وتقلِيدُ البدَنَةِ أَن يُجْعَلَ في عنقها عُرْوةُ مَزادة أَو خَلَقُ نَعْل فيُعْلم أَنها هدي؛ قال الله تعالى: ولا الهَدْيَ ولا القَلائِدَ؛ قال الزجاج: كانوا يُقَلِّدُون الإِبل بِلِحاءِ شجر الحرم ويعتصمون بذلك من أَعدائهم، وكان المشركون يفعلون ذلك، فأُمِرَ المسلمون بأَن لا يُحِلُّوا هذه الأَشياء التي يتقرب بها المشركون إِلى الله ثم نسخ ذلك ما ذكر في الآية بقوله تعالى: اقتلوا المشركين.
وتَقَلَّدَ الأَمرَ: احتمله، وكذلك تَقَلَّدَ السَّيْفَ؛ وقوله: يا لَيْتَ زَوْجَكِ قَدْ غَدَا
مُتَقَلِّداً سَيْفاً وَرُمْحَا
أَي وحاملاً رُمْحاً؛ قال: وهذا كقول الآخر:
عَلَفْتُها تِبْناً وماءً بارِدَا
أَي وسقيتها ماء بارداً.
ومُقَلَّدُ الرجل: موضع نِجاد السيف على مَنْكِبَيْه. والمُقَلَّدُ من الخيل: السابِقُ يُقَلَّدُ شيئاً ليعرف أَنه قد سبق. والمُقَلَّدُ: موضع. ومُقَلَّداتُ الشِّعْرِ: البَواقِي على الدَّهْرِ.
والإِقْلِيدُ: العُنُقُ، والجمع أَقْلاد، نادِر.
وناقة قَلْداءُ: طويلة العُنُق.
والقِلْدَة: القِشْدة وهي ثُفْلُ السمن وهي الكُدادَةُ. والقِلْدَةُ: التمر والسوِيقُ يُخَلَّصُ به السمن. والقِلْدُ، بالكسر، من الحُمَّى: يومُ إِتْيانِ الرِّبْع، وقيل: هو وقت الحُمَّى المعروفُ الذي لا يكاد يُخْطِئُ، والجمع أَقلاد؛ ومنه سميت قَوافِلُ جُدَّة قِلْداً. ويقال: قَلَدتْه الحُمَّى أَخَذَته كل يوم تَقْلِدُه قَلْداً.
الأَصمعي: القِلْدُ المَحْمومُ يومَ تأْتيه الرِّبْع. والقِلْدُ: الحَظُّ من الماء. والقِلْدُ: سَقْيُ السماء. وقد قَلَدَتْنا وسقتنا السماء قَلْداً في كل أُسْبوع أَي مَطَرَتْنا لوقت. وفي حديث عمر: أَنه استسقى قال: فَقَلَدَتْنا السماء قَلْداً كل خمس عشْرةَ ليلة أَي مَطَرَتْنا لوقت معلوم، مأْخوذ من قِلْدِ الحُمَّى وهو يومُ نَوْبَتِها. والقَِلْدُ: السَّقْيُ. يقال: قَلَدْتُ الزرعَ إِذا سَقَيْتَه. قال الأَزهري: فالقَلْدُ المصدر، والقِلْدُ الاسم، والقِلْدُ يومُ السَّقْيِ، وما بين القِلْدَيْنِ ظِمْءٌ، وكذلك القِلْد يومُ وِرْدِ الحُمَّى. الفراء: يقال سقَى إِبِلَهُ قلْداً وهو السقي كل يوم بمنزلة الظاهرة. ويقال: كيف قَلْد نخل بني فلان؟ فيقال: تَشْرَبُ في كل عشْرٍ مرة. ويقال: اقْلَوَّدَه النعاسُ إِذا غشيه وغَلبه؛ قال الراجز:
والقومُ صَرْعَى مِن كَرًى مُقْلَوِّد
والقِلد: الرُّفْقَة من القوم وهي الجماعة منهم. وصَرَّحَتْ بِقِلندان أَي بِجِدٍّ؛ عن اللحياني.
قال: وقُلُودِيَّةُ
(* وقوله «وقلودية» كذا ضبط بالأصل وفي معجم ياقوت
بفتحتين فسكون وياء مخففة.) من بلاد الجزيرة. الأَزهري: قال ابن الأَعرابي: هي الخُنْعُبَةُ والنُّونَةُ والثُّومَةُ والهَزْمَةُ والوَهْدَةُ والقَلْدَةُ والهَرْتَمَةُ والحَِثْرَمِة والعَرْتَمَةُ؛ قال الليث: الخُنْعُبَةُ مَشَقُّ ما بين الشاربين بِحيال الوَتَرة.

### Türkçe

**قَلَد** suyu havuzda, sütü kırbada ve yağı tulumda **يَقْلِدهُ قَلْداً**: onu orada topladı; aynı şekilde içeceği de karnında **قَلَد**. Ve **القَلْدُ**: suyu bir şeyin içinde toplamak. Denir ki: **قَلَدْتُ أَقْلِدُ قَلْداً** yani suyu suya topladım. Ebû Amr: onlar suyu **يَتَقالَدون** ederler ve **يَتَفَارطُون** ederler ve **يَتَرَقَّطون** ederler ve **يَتَهاجَرون** ederler ve **يَتفارَصُونَ** ederler; aynı şekilde **يَترافَصُون** (yani nöbetleşirler). Abdullah b. Amr hadîsinde: **الوهط** üzerindeki kayyımına şöyle dediği: “Suyundan **قَِلْدَكَ**’ını ikame ettiğinde, en yakına sonra en yakına su ver”; **قِلْدِه** ile, malını suladığı gününü kastetti; yani “arazını suladığında, sana bitişik olana ver.” İbnü’l-A‘râbî: sütü kırbada **قَلَدْتُ** ve **قَرَيْتُه**: onu orada topladım. Ebû Zeyd: suyu havuzda **قَلَدْتُ** ve sütü kırbada **قَلَدْت**; onu **أَقْلِدُه قَلْداً**: suyu bir tasınla çekip sonra onu havuza yahut kırbaya döktüğünde. Ve içkiden iç boşluğunda **قَلَدَ**: içtiğinde. Ve deniz, çok yaratık üzerine **أَقْلَدَ**: onları üzerine topladı; yani onları boğdu; sanki onlara kapatıldı ve onları iç boşluğunda yaptı; Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi ki:

Onu iki balık ve deniz kabararak tesbih eder,
Ve her neyi toplamışsa; ve o, **مُقْلِدُ** değildir.

Ve **مِقْلَدٌ** adam: toplayıcıdır; İbnü’l-A‘râbî’den; ve okudu:

Bir kapta **مِقْلَدَا** olan çekirge topluluğu bana geldi.

Ve **المِقْلَدُ**: başında eğrilik bulunan bir değnek; onunla ot **يُقْلَدُ** edilir; tıpkı **القَتُّ**’un, ipler yapıldığında **يُقْتَلَدُ** edilmesi gibi; yani bükülür; çoğulu **المَقالِيدُ**. Ve **المِقْلَدُ**: **القَتُّ**’u kesmekle kesilen orak; A‘şâ dedi ki:

İbn Yezîd’in yanında yahut İbn Mu‘arrif’in yanında,
Bazen onun için **يَقُتُّ** eder, bazen de **بمِقْلَدِ** ile.

Ve **المِقْلَدُ**: orak gibi bir anahtar; ve denildi ki: **الإِقْليدُ** mu‘arrebdir ve aslı **كِلِيذ**’dir. Ebû’l-Heysem: **الإِقْلِيدُ** anahtardır ve o **المِقْلِيدُ**’dur. İbn Ebî’l-Huqayq’ın öldürülmesi hadîsinde: “**الأَقالِيدِ**’e kalktım da onları aldım”; o, **إِقْلِيد**’in çoğuludur ve o anahtarlardır. İbnü’l-A‘râbî: şeyhe, bunadığında denir: “Onun ipi **قُلِّدَ** edilmiştir; artık görüşüne dönülmez.”

Ve **القَلْدُ**: süsten **قُلْب**’u **قُلْب** üzerine döndürmendir; aynı şekilde ince demiri benzeri üzerine bükmendir. Ve **قَلَدَ القُلْبَ على القُلْبِ يَقْلِدُه قَلْداً**: onu büktü; ve o, hurma dalı parçası, onu inceltip bir şey üzerine büktüğünde. Bir şey üzerine bükülen her şey, **قُلِدَ** edilmiştir. Ve **سِوارٌ مَقْلودٌ**: iki bükülmüş **قُلْب**’li olandır. Ve **القَلْدُ**: şeyi şey üzerine bükmektir; ve **سوارٌ مَقْلُودٌ** ve **قَلْدٌ**: bükülmüş. Ve **القَلْدُ**: gümüşten bükülmüş bileziktir. Ve **الإِقْلِيدُ**: devenin **بُرَة**’sıdır; iki ucu bükülür. Ve devenin yularının bağlandığı **البرَةُ**’nin bir **إِقليد**’i vardır; o, onun ucudur: öteki ucuna katlanır ve sağlamlaşıncaya dek bükülerek bükülür.

Ve **الإِقْلِيدُ**: anahtar; Yemenîdir; Lihyânî dedi ki: o anahtardır ve onu Yemen’e nisbet etmedi; Tubba‘, evi haccedince dedi ki:

Orada zamandan **سَبْتاً** ikamet ettik,
Ve kapısına **إِقْلِيدَا** yaptık.

**سَبْتاً**: uzun zaman; ve **ستاً** diye rivayet edilir; yani altı yıl. Ve **المِقْلدُ** ve **الإِقْلادُ**: **الإِقْلِيدِ** gibidir. Ve **المِقْلادُ**: hazine odasıdır. Ve **المَقالِيدُ**: hazinelerdir; ve falan, falana bir işi **تَقْلِيداً** olarak **قَلَّدَ** etti. Ve Yüce sözü: “Onun için göklerin ve yerin **مقاليد**’i vardır”; anahtarlar olması caizdir; manası: göklerin ve yerin anahtarları onundur; ve hazineler olması da caizdir; Zeccâc dedi ki: manası, göklerden ve yerden her şeyin yaratıcısı Allah’tır ve onun kapısını açandır; Asma‘î dedi ki: **المقالِيدُ**’in tekili yoktur. Ve ipi **قَلَدَ** eder, onu **يَقْلِدُ قَلْداً**: onu büktü. Ve ipten bir kuvvet, bir kuvvet üzerine katlanırsa, o **قَلْدٌ**’dur; çoğulu **أَقْلادٌ** ve **قُلُودٌ**; İbn Sîde dedi ki: Ebû Hanîfe bunu rivayet etti. Ve **حَبْلٌ مَقْلُودٌ** ve **قَلِيدٌ**. Ve **القَلِيدُ**: şerittir; **عَبْدِيَّة**. Ve **الإِقْلِيدُ**: **الجُلَّة**’nin başını bağlamakla bağlanan bir şerittir. Ve **الإِقْلِيدُ**: sarıdan ip gibi uzayan bir şeydir; **البُرَة** üzerine ve **خَرْقِ القُرْط** üzerine **يُقْلَدُ** edilir
(* “**وخرق القرط**” sözü asılda **الراء** iledir; ve **القاموس**’ta **الواو** ile **وخوق**; şârihi dedi ki: yani onun halkası ve küpesi; bazı nüshalarda **الراء** iledir.)
ve bazısı ona **القلاد** der; **يُقْلَدُ** edilir; yani kuvvetlendirilir.

Ve **القِلادَة**: boyunda yapılan şeydir; insan, at, köpek, hediye edilen **البَدَنَة** ve benzerleri için olur; ve kadını **قَلَّدْتُ** da o **فَتَقَلَّدَتْ**. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: bir bedevîye denildi: “Falan oğullarının kadınları hakkında ne dersin?” Dedi ki: “Atların **قلائِدُ**’idir”; yani onlar kerîmdir; ve soylu bir birinciliği olmayan attan **يُقَلَّدُ** edilmez. Hadîste: “Atları **قَلِّدُوا** edin ve onları **الأَوتارَ** ile **تُقَلِّدُوها** etmeyin”; yani onları din düşmanlarını istemek ve Müslümanları savunmak için **قَلِّدُوا** edin; onları câhiliyenin **أَوتارِ**’ını ve aranızda olan kan davalarını istemek için **تُقَلِّدُوها** etmeyin. Ve **الأَوتار**: **وِتر**’in çoğuludur; kesre ile; o kandır ve öç istemektir; yani bunu onların boyunlarında, gerdanlıklara boyunların bağlanması gibi, lâzım kılın. Ve denildi ki: **الأَوتار** ile, yayın kirişi olan **وَتَرِ القَوْس**’un çoğulunu kastetti; yani boyunlarına **الأَوتار** koymayın da boğulmasınlar; çünkü atlar bazen ağaçları otlar da **الأَوتار** onun bazı çatallarına takılır ve onları boğar. Ve denildi ki: onları ondan ancak, atları **الأَوتار** ile takmanın göz değmesini ve eziyeti defettiğine inanıyor oldukları için nehyetti; böylece ona bir muska gibi olur; onları nehyetti ve onlara bildirdi ki o, bir zararı defetmez ve bir sakınmayı gidermez. İbn Sîde dedi ki: şairin sözüne gelince:

Leylâ bir daldır, altında bir kum tepeciği,
Ve **القِلادِ** içinde yetiştirilmiş bir ceylan yavrusu.

Ya, **قِلاداً**’ı, tekilinden ancak **الهاء** ile ayrılmayan cem‘den yapmıştır; **تمرة** ve **تمر** gibi; yahut **فِعالَة**’yı **فِعال** üzerine cem‘ etmiştir; **دِجاجَة** ve **دِجاج** gibi. Bu olunca, cem‘deki kesre, tekildeki kesre değildir; ve elif, elif değildir. Ve onu **قِلاداً** olarak **قَلَّدَه** etti ve onu **تَقَلَّدَ** etti; bundan din’de **التقلِيدُ** ve valilerin işlere **تقليدُ**’i ve **تقليدُ البُدْنِ**: onun boynuna, onun bir hediye olduğu bilinsin diye bir alâmet yapılmasıdır; Ferazdak dedi ki:

Mekke’nin Rabbine ve namazgâha,
Ve boyunları **مُقلَّداتِ** olan hediye develerine yemin ettim.

Ve ona işi **قَلَّدَه**: onu ona yükledi; bu, bununla bir meseldir. **التهذيب**: ve **تقلِيدُ البدَنَةِ**: onun boynuna bir su kırbası halkası yahut eski bir nal parçası yapılmasıdır; onun hediye olduğu bilinir. Allah’ın sözü: “Ne **الهَدْيَ**’i ne de **القَلائِدَ**’i”; Zeccâc dedi ki: onlar develeri, Harem ağaçlarının kabuğuyla **يُقَلِّدُون** ederlerdi ve bununla düşmanlarından korunurlardı; müşrikler bunu yapardı; Müslümanlara, müşriklerin Allah’a yaklaşmak için yaptıkları bu şeyleri helâl saymamaları emredildi; sonra âyette zikredilen bu, Yüce sözüyle neshedildi: “Müşrikleri öldürün.”

Ve işi **تَقَلَّدَ**: onu yüklendi; aynı şekilde kılıcı **تَقَلَّدَ**; ve sözü:

Keşke kocan sabahlamış olsaydı,
Bir kılıç ve bir mızrak **مُتَقَلِّداً** olarak.

Yani bir mızrak taşıyarak; dedi ki: bu, başkasının sözü gibidir:

Ona saman ve soğuk su yedirdim,

Yani ve ona soğuk su içirdim.

Ve erkeğin **مُقَلَّدُ**’i: kılıç kayışının iki omzu üzerindeki yeridir. Ve atlardan **المُقَلَّدُ**: birinci gelendir; bir şeyle **يُقَلَّدُ** edilir ki birinci geldiği bilinsin. Ve **المُقَلَّدُ**: bir yerdir. Ve **مُقَلَّداتُ الشِّعْرِ**: zaman boyunca kalanlardır.

Ve **الإِقْلِيدُ**: boyundur; çoğulu **أَقْلاد**; nâdirdir.

Ve **قَلْداءُ** deve: uzun boyunlu.

Ve **القِلْدَة**: kaymaktır; o, yağın tortusudur; o **الكُدادَةُ**’dır. Ve **القِلْدَةُ**: hurma ve kavrulmuş un; onunla yağ süzülür. Ve **القِلْدُ** (kesre ile), hummadan: **الرِّبْع**’ın geliş günüdür; ve denildi ki: o, neredeyse şaşmayan, bilinen humma vaktidir; çoğulu **أَقلاد**; bundan dolayı Cidde kervanlarına **قِلْداً** adı verildi. Ve denir ki: humma onu **قَلَدتْه**: onu aldı; her gün onu **تَقْلِدُه قَلْداً**.

Asma‘î: **القِلْدُ**: **الرِّبْع**’ın geldiği gün humma tutan kimsedir. Ve **القِلْدُ**: sudan paydır. Ve **القِلْدُ**: göğün sulamasıdır. Ve gök bizi **قَلْداً** olarak **قَلَدَتْنا** etti ve suladı: her hafta; yani bizi bir vakitte yağmurla suladı. Ömer hadîsinde: yağmur duası yaptı; dedi ki: “Gök bizi her on beş gecede bir **قَلْداً** olarak **فَقَلَدَتْنا**”; yani bizi bilinen bir vakitte yağmurla suladı; bu, hummanın **قِلْد**’inden alınmıştır; o, onun nöbet günüdür. Ve **القَِلْدُ**: sulamadır. Denir ki: ekini **قَلَدْتُ**: onu suladığımda. Ezherî dedi ki: **القَلْدُ** masdardır; **القِلْدُ** isimdir; ve **القِلْدُ** sulama günüdür; iki **القِلْد** arasındaki şey susuzluktur; aynı şekilde **القِلْد** hummanın geliş günüdür. Ferrâ: denir ki: develerini **قلْداً** suladı; o, her gün sulamadır; **الظاهرة** menzilesinde. Ve denir ki: “Falan oğullarının hurmalarının **قَلْد**’i nasıldır?” Denir ki: “Her on günde bir içer.” Ve denir ki: uyku onu **اقْلَوَّدَه** etti: onu kapladığında ve bastırdığında; Recez şairi dedi ki:

Kavim, **مُقْلَوِّد** bir uyuklamadan serilmişlerdir.

Ve **القِلد**: kavimden refakat; yani onlardan bir topluluktur. Ve **بِقِلندان** olarak açıkladı; yani ciddiyetle; Lihyânî’den.

Dedi ki: ve **قُلُودِيَّةُ**
(* “**وقلودية**” sözü asılda böyle ضبط edilmiştir; Yâkūt’un mu‘ceminde iki fetha sonra sükûn ve hafif **ياء** iledir.)
Cezîre beldelerindendir. Ezherî: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, **الخُنْعُبَةُ** ve **النُّونَةُ** ve **الثُّومَةُ** ve **الهَزْمَةُ** ve **الوَهْدَةُ** ve **القَلْدَةُ** ve **الهَرْتَمَةُ** ve **الحَِثْرَمِة** ve **العَرْتَمَةُ**’dır. Leys dedi ki: **الخُنْعُبَةُ**: **الوَتَرة** hizasında, iki bıyık arasındaki yarıktır.
