# قلز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قلز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قلز

القلز، أهمله الجوهري، وقال الليث: هو ضرب من الشرب، واختلف فيه، فقيل: هو متابعة الشرب، وقيل: إدامته، وقال ثعلب: هو الشرب دفعة واحدة، وقال غيره: هو المص. وقد قلز يقلز، بالضم، قلزا، ويقلز، بالكسر، وهذه عن الليث. القلز: الضرب، وقد قلزه قلزا. القلز: الرمي، يقال: قلز بسهم، إذا رمى. وكذا قلز بقيئه. القلز: النشاط، كالتقلز. القلز: الوثوب، قال ابن الأعرابي: القلز قلز الغراب والعصفور، وكل ما لا يمشي مشيا فقد قلز وهو يقلز، ومنه قول الشطار: قلز في الشراب، أي قذف بيده النبيذ في فمه، كما يقلز العصفور. القلز: العرج، وقد قلز يقلز - بالكسر - قلزا: عرج. القلز: الرجل الخفيف الضعيف، أي فهو يثب لخفته ونشاطه. القلز: نكت الأرض بالعصا، يقال: قلز بعصاه الأرض، أي نكتها بها، إذا ما حذف. قاله الصاغاني. قلز، كحمص، أي بكسر الأول وفتح الثاني مع التشديد، وضبطه الصاغاني بكسر الثاني كجلق: مرج بالروم قرب سميساط، وسيأتي للمصنف في كلز مثل هذا بعينه إن لم يكونا واحدا. القلز، كعتل وفلز: النحاس الذي لا يعمل فيه الحديد، هكذا رواه ابن الأعرابي بالقاف، ورواه غيره بالفاء، وقد ذكر في موضعه، واقتصر الصاغاني على اللغة الأولى. القلز، كعتل: الرجل الشديد. وهي بهاء. وقلزته أقداحا أقلزه قلزا: جرعته، فاقتلزه، هكذا في النسخ، وصوابه: فاقتلزها، أي تجرعها. قلز الجراد: رز ذنبه في الأرض ليبيض، كأقلز وقلز تقليزا. والتقلز: عدو الوعل، وسيأتي أنه التقوز. ومما يستدرك عليه: إنه لمقلز - كمنبر - أي وثاب، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  يقلز فيها مقلز الحجـول                      نعبا على شقيه كالمشكول
  بخط لام ألف موصـول والقلازة، كسحابة: الرجل الخفيف العقل، هكذا يستعمل عند العامة؛ ولعله صحيح. والقلاز، كشداد: الطرار والشاطر.

### Türkçe

**القلز**; el-Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi ki: O, içmeden bir türdür; onda ihtilaf edildi. Denildi ki: O, içmeyi peş peşe sürdürmektir; ve denildi ki: onu devam ettirmektir. Sa‘leb dedi ki: O, bir defada içmektir. Başkası dedi ki: O, emmektir. Ve **قلز يقلز** — zamme ile — **قلزا**; ve **يقلز** — kesre ile —; ve bu, Leys’tendir.

**القلز**: vurma; ve onu **قلزه قلزا**.

**القلز**: atma; denilir: **قلز بسهم**; yani attı, ok ile. Ve bunun gibi: **قلز بقيئه**.

**القلز**: canlılık; **كالتقلز** gibi.

**القلز**: sıçrama. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **القلز** karganın ve serçenin sıçramasıdır; ve yürüyüşle yürümeyen her şey **قلز** etmiştir ve o **يقلز** eder. Ve ondan, serserilerin sözü: **قلز في الشراب**; yani elindeki nebîzi ağzına fırlattı; serçenin **يقلز** etmesi gibi.

**القلز**: topallık; ve **قلز يقلز** — kesre ile — **قلزا**: topalladı.

**القلز**: hafif zayıf adam; yani hafifliği ve canlılığı sebebiyle sıçrar.

**القلز**: değnekle yeri dürtme; denilir: **قلز بعصاه الأرض**; yani onu onunla dürttü; attığı zaman. Bunu es-Sağânî söyledi.

**قلز** — **كحمص** gibi —; yani birincinin kesri ve ikincinin fethi, şeddeli olarak. Sağânî onu ikincinin kesriyle **كجلق** gibi ضبط etti: Rûm diyarında, Semîsât yakınında bir çayır. Musannif için **كلز** maddesinde bunun aynısı gelecektir; eğer ikisi bir değilse.

**القلز** — **كعتل وفلز** gibi —: demirin işlemediği bakır; İbnü’l-A‘râbî bunu **بالقاف** ile böyle rivayet etti; başkası onu **بالفاء** ile rivayet etti; ve yerinde zikredilmiştir. Sağânî birinci lugatle yetindi.

**القلز** — **كعتل** gibi —: şiddetli adam. Ve o, **بهاء**’dır.

Ve onu kadehler olarak **قلزته أقداحا أقلزه قلزا**: onu yudumladım; derken **فاقتلزه**; nüshalarda böyledir. Doğrusu: **فاقتلزها**; yani onu yudumladı.

**قلز الجراد**: yumurtlamak için kuyruğunu yere sapladı; **كأقلز وقلز تقليزا** gibi.

Ve **التقلز**: dağ keçisinin koşmasıdır; ve onun **التقوز** olduğu gelecektir.

Ve ondan üzerine istidrâk edilenlerdendir: Şüphesiz o, **لمقلز**’dir — **كمنبر** gibi —; yani sıçrayıcıdır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşâd etti:

  **يقلز فيها مقلز الحجـول                      نعبا على شقيه كالمشكول**

**بخط لام ألف موصـول**.

Ve **القلازة** — **كسحابة** gibi —: aklı hafif adam; avam yanında böyle kullanılır; ve belki de doğrudur.

Ve **القلاز** — **كشداد** gibi —: yankesici ve şâtır.
