# قلط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قلط

القلطي، كعربي، محركة هكذا ثبت في الأصول محركة، ولا حاجة إليه بعد قوله: كعربي إلا أن يقال: لئلا يصحف، وفيه أن قوله: محركة فيه غنى عما قبله.
 قلت: لا غنى به، لأنه يفيد التحريك، فيحتمل أن يقال: قلطي مقصورا حينئذ، فالظاهر أن أحدهما لا يغني عن الآخر، وإن سقط في بعض الأصول لفظ محركة، فتأمل، قاله شيخنا.
 قلت: وعبارة العين: القلطي مثال العربي منسوب إلى العرب: القصير جدا، زاد في المحكم: المجتمع من الناس والسنانير والكلاب، كالقلاط، بالضم، وهذه عن أبي عمرو والقيليط، بالكسر، قال ابن سيده: وأرى الأخيرة سوادية. وقال ابن دريد: قلاط، مثال نغاش: القصير.
 والقلطي: الخبيث المارد من الرجال، نقله الصاغاني. وقال أبو عمرو: القيليط، بالكسر: الآدر، وهي القيلة، هكذا نقله الصاغاني. قلت: والعامة تفتحها، وفي اللسان: هو القليط، بالكسر، من غير ياء، قال: وهو العظيم البيضتين. والقليط، كسكيت: الأدرة، عن ابن عباد.

  والقلاط، كغراب وسمك وسنور واقتصر الليث على الأخير، وقال: يقال - والله أعلم - : إنه من أولاد الجن والشياطين، كما في اللسان والتكملة والعباب. والقلط بالفتح: الدمامة، عن ابن الأعرابي. ويقال: هذا أقلط منه، أي: آيس. وقلاط، ككتاب: قلعة في جبال تارم من نواحي الديلم بين قزوين وخلخال، على قلة جبل، نقله الصاغاني وياقوت. ومما يستدرك عليه: القيلط، كحيدر، وتكسر اللام: المنتفخ الخصية، ويقال له: ذو القيلط. والقليطي مصغرا: القصير، عامية. والقلوط، كصبور: نهر جار تنصب إليه الأقذار، لغة شامية، وقد مر في ق ل ص.
 والإقليط، بالكسر: الآدر، عن أبي عمرو.

### Türkçe

**القلطي**; **كعربي**, harekeli; işte böyle asıllarda harekeli olarak sabit olmuştur; **محركة** (harekeli). Ve “**كعربي**” sözünden sonra ona ihtiyaç yoktur; ancak şöyle denilirse müstesna: tashif edilmesin diye. Ve bunda, onun “**محركة**” sözü, ondan öncekinden müstağnî kılar.

Dedim: Ondan müstağnî değildir; çünkü harekelemeyi faydalandırır; böylece o vakit “**قلطي**”nin maksûr olarak söylenmesi muhtemel olur; öyleyse zahir olan, ikisinden birinin ötekinden müstağnî kılmamasıdır. Ve bazı asıllarda **محركة** lafzı düşmüşse, düşün; bunu şeyhimiz söyledi.

Dedim: Ve **العين**’in ibaresi: **القلطي** **مثال العربي**; Araplara nisbet edilen: pek kısa. **المحكم**’de ziyade etti: insanlardan, kedilerden ve köpeklerden toplu olan; **كالقلاط**; damme ile. Ve bu, Ebû Amr’dandır. Ve **القيليط**, kesre ile. İbn Sîde dedi: Sonuncusunun Sevâdî olduğunu görüyorum. İbn Düreyd dedi: **قلاط**; **مثال نغاش**: kısa.

Ve **القلطي**: erkeklerden habîs, azgın; bunu es-Sâgânî nakletti. Ebû Amr dedi: **القيليط**, kesre ile: âdir; o da **القيلة**’dir; es-Sâgânî onu işte böyle nakletti. Dedim: Avam onu fetha eder. Ve **اللسان**’da: o, **القليط**, kesre ile, yâ’sızdır. Dedi: ve o, iki yumurtası büyük olandır. Ve **القليط**, **كسكيت**: edre; İbn Abbâd’dan.

Ve **القلاط**, **كغراب** ve **سمك** ve **سنور**; Leys yalnız sonuncusuna iktisar etti ve dedi: denilir –Allah daha iyi bilir–: o, cinlerin ve şeytanların evlâtlarındandır; **اللسان** ve **التكملة** ve **العباب**’da olduğu gibi. Ve **القلط** fetha ile: çirkinlik; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve denilir: bu, ondan daha **أقلط**tır; yani: ümitsiz. Ve **قلاط**, **ككتاب**: Deylem taraflarından, Kazvîn ile Halhâl arasında, Târem dağlarında, bir dağ kalesi; es-Sâgânî ve Yâkût onu nakletti. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **القيلط**, **كحيدر**; lâmı kesrelenir: husyesi şişkin olan; ve ona **ذو القيلط** denilir. Ve **القليطي** küçültme olarak: kısa; avamîdir. Ve **القلوط**, **كصبور**: içine pisliklerin aktığı akan bir nehir; Şam lehçesi; ve **ق ل ص**’ta geçmiştir.

Ve **الإقليط**, kesre ile: âdir; Ebû Amr’dan.
