# قلم (ق-ل-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Koparılmış daldır

- Harfler: ق - ل - م
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 4 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَقْلَامٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8C.md) | أَفْعَالٌ | Kalemler | 1 | 1 | [31:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/ayet/31:27.md) |
| [أَقْلَامَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَهُمْ | Onların kalemleri | 1 | 1 | [3:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/ayet/3:44.md) |
| [بِالْقَلَمِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%90.md) | بِالْفَعَلِ | Kalem yardımıyla | 1 | 1 | [96:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/ayet/96:4.md) |
| [وَالْقَلَمِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%90.md) | وَالْفَعَلِ | Kaleme andolsun ki | 1 | 1 | [68:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/ayet/68:1.md) |

## Mücavir kökler — 22 mücavir (33 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Tükenir
2. [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Üstüne oturulan keçe demektir
3. [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Et satırıdır
4. [خصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hasim (hı,sad) : Çantanın kenarına bağlanan iki kulpdan…
5. [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Onların yanı
6. [سبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yırtıcı hayvan demektir
7. [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ağaç
8. [مدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kiriş demektir
9. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Meryem
10. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bahr deniz demektir
11. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
12. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
13. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kelime
14. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
15. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
16. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
17. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Gem demektir
18. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
19. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
20. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
21. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
22. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قلم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md), [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md), [رقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sert bir nesnenin ucunu yontarak, keserek veya budayarak düzeltme ve işlevsel hale getirme |
| Çekirdek Özet 2 | Bilgiyi, ilahi takdiri, ahdi ve paylaştırmayı kayıt altına alan ve sabitleyen alet |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi iradenin, hukuki belirlemenin ve beşeri idrakin tespiti, aktarımı ve icrası |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca modern mürekkepli yazı aracına indirgeyerek kura, paylaştırma, belirleme ve ontolojik takdir boyutlarını göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قل | Hafifletme, koparma, yerinden kaldırma ve eksiltme yoluyla hacmi veya ağırlığı azaltma; bu hareket [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md), [قلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AF.md), [قلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B9.md), [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) ve [قلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%88.md) köklerinde de görülür | م | Çekirdekteki genel eksiltme ve hafifletme eylemini, bir cismin (kamış, tırnak, ağaç dalı) ucunu kesip yontarak ona toplayıcı, kuşatıcı ve işlevsel bir son biçim verme yönünde özelleştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Nesnenin sınırını belirleme, yoğunlaşma ve bir odak noktasına yönelme payını taşır |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Biçimlendirilen nesneye doğrultu kazandırma, sevk etme ve yönlendirici bir araç haline getirme işlevini yükler |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Yontulan ve yöneltilen uca süreklilik, akışkanlık ve iz bırakma kabiliyeti katar |
| قلم | Sınırlandırılmış ve yönlendirilmiş bir uçtan çıkan kesintisiz akış | Sert bir cismin ucunun yontulup inceltilerek yönlendirici, paylaştırıcı ve iz bırakıcı bir vasıtaya dönüştürülmesini tasvir eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kamış, ağaç dalı, tırnak veya mızrak ucu gibi sert maddelerin fazlalıklarını yontarak düzeltmek, budamak ve ucunu sivrilterek kesmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Bişr b. Ebî Hâzim bir beytinde tırnakları kesilmemiş, gücünden bir şey eksilmemiş savaşçıyı nitelemek üzere bu kökü kullanmıştır: وبكل مسترخي الإزار منازل / يسمو إلى الأقران غير مقلم |
| Erken Arapça kullanım | Kur’an öncesi ve erken dönemde kura çekiminde ve paylaştırmada kullanılan düzeltilmiş kamış oklar (kıdah) için ve Tevrat levhalarını yazan kamışlar için kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça قلم kökü, klasik Arap filolojisinde tırnak budamak, kamışın ucunu yontmak ve düzeltmek fiilinden türemiş özgün bir kök olarak değerlendirilir. Bununla birlikte Doğu Akdeniz havzasında ve Sami dillerinde kavram, kamış anlamına gelen Grekçe κάλαμος (kalamos) kelimesiyle doğrudan ve yoğun bir tarihsel kesişime sahiptir. Kelime Geç Batı Sami sahasında, Süryanice ve Yahudi Aramicesinde kamış ve yazı kalemi anlamında yerleşikleşmiştir. Arapçada kökün hem fiziksel budama ve yontma fiillerini (taklîm) hem de yazı ve kura aracını içermesi, ilksel Akdeniz-Sami kültüründeki kamış kesme ve ucunu yarıp sivriltme pratiğinin ortak semantik zeminini yansıtır. Erken dönemde Araplar bu kelimeyi hem yazı yazılan yontulmuş kamış hem de kura çekiminde kullanılan düzlenmiş oklar için kullanmışlardır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sert nesneyi yontarak düzeltme | Sert bir kamışın ucunu kesip yazmaya elverişli kılma veya oku paylaştırma için düzeltme fiilinden isimleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice qalmā / qəlāmā | Kamış, yontulmuş yazı aleti anlamında ortak kullanım alanı mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe kalamos ve Latince calamus | Doğu Akdeniz kültür havzasında kamış ve yazı aracı için kullanılan ortak kültürel kelimedir | Güçlü |

Kaynak: Payne Smith, Fraenkel (Die aramäischen Fremdwörter im Arabischen), Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قلم | Anlamlı | Yontmak, budamak, kalem | Sert bir nesnenin ucunu kesip düzelterek alet yapmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [قمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D9%84.md) | Anlamlı | Bitlenmek, çoğalmak, zayıflamak | Asalak böceğin türemesi veya bedende yayılması | Kur'an'da geçer; ortak seslerle döküntü ve zayıflık çağrışımı |
| [لقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85.md) | Anlamlı | Lokma etmek, yutmak | Bir şeyi ağza alıp bir kerede çiğnemeden yutmak | Kur'an'da geçer; ağız yoluyla içine alma |
| [لمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D9%82.md) | Anlamlı | Silmek, vurmak, yol | Yazıyı silip izini gidermek veya açık ve düz yol | Kur'an'da geçmez; yazıyı silme anlamıyla hedef köke semantik karşıtlık taşır |
| [مقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D9%84.md) | Anlamlı | Gözbebeği, bakmak, dalmak | Gözbebeğiyle dikkatlice bakmak veya suya daldırmak | Kur'an'da geçmez; görme ve odaklanma anlamı taşır |
| [ملق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82.md) | Anlamlı | Yaltaklanmak, silinmek, fakirlik | Pürüzsüzleşmek, elde avuçta bir şey kalmaması, iflas etmek | Kur'an'da geçer; tükenme ve pürüzsüzleşme boyutu |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قلم | Merkez | Kayıt ve belirleme aracı | Yontularak hazırlanmış, iz bırakan ve paylaştıran alet | Nesnenin kendisi ve onun biçimlendirilmiş ucudur |
| [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md) | Komşu | Yazmak ve sıralamak | Yazının satırlar halinde yan yana dizilişi ve nizamı | Kalemin hareketinden doğan çizgisel ve metinsel düzen |
| [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) | Komşu | Birleştirmek ve kaydetmek | Parçaları birbirine ekleyerek bir hükmü bağlayıcı kılmak | Hukuki ve akli bağlayıcılığı olan tescil |
| [رقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85.md) | Komşu | Çizmek, nakşetmek, damgalamak | İşaretlerin silinmez biçimde belirlenmesi ve numaralanması | Şekilsel ve damgalayıcı kalıcılık |
| [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) | Zıt | Silmek ve yok etmek | Kalemle veya araçla konulmuş izi ortadan kaldırmak | Kaydın, izlerin ve hükmün tamamen iptali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قلم | Kalem, kura oku | Yontularak düzeltilmiş kamış, yazı ve kura aracı | Kesin |
| Latince | Calamus, stilus | Kamış, sivri uçlu yazma aleti | Calamus doğrudan kamış kalemi karşılarken, kura ve takdir anlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Pen, reed, lot-arrow | Kalem, kamış, kura oku | Tek kelime kökün hem yazı hem de kura çekiminde pay belirleme işlevini kapsayamaz | Güçlü |
| Almanca | Schreibrohr, Feder, Losstab | Yazı kamışı, kalem, kura çubuğu | Yazı ve kura anlamları ayrı kelimelerle karşılanabilir | Güçlü |
| Fransızca | Calame, plume | Kamış kalem, tüy kalem | Yalnızca yazma aracını karşılar; nesnenin yontulma ve taksim etme kök anlamını vermez | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَقْلَامَهُمْ | Kura ve sorumluluk belirleme çubukları / okları | Hz. Meryem’in bakımını kimin üstleneceğini belirlemek üzere suya atılan kura kalemleri; Âl-i İmrân [3:44](https://lisan.digital/tr/ayet/3:44.md) |
| بِالْقَلَمِ | İnsana bilmediklerini öğreten evrensel yazı ve kayıt aracı | Beşeriyetin bilgi birikimini nesilden nesle aktaran vasıta; Alak [96:4](https://lisan.digital/tr/ayet/96:4.md) |
| وَالْقَلَمِ | İlahi vahyin, kaderin ve kozmik düzenin tescil aracı | Üzerine yemin edilen, vahyin ve takdirin tecelligahı olan yüce kalem; Kalem [68:1](https://lisan.digital/tr/ayet/68:1.md) |
| أَقْلَامٌ | Yaratılışın ve ilahi kelimelerin sonsuzluğunu yazmaya yetmeyen araçlar | Yeryüzündeki bütün ağaçlar yontulup kalem olsa dahi Allah'ın kelimelerinin tükenmeyeceğini belirten ontolojik bağlam; Lokmân [31:27](https://lisan.digital/tr/ayet/31:27.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlk yaratılan varlık ve kader nazariyesi | Kalemin cismani mi yoksa ilahi iradenin bir tecellisi mi olduğu; kaza ve kaderin Levh-i Mahfûz'a yazılması | İlahi ilim ve takdirin değişmezliği ve önceliği |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve mükellefiyetin kalkması | Mükellefiyetin başlamadığı ve sorumluluğun düşürüldüğü haller (üç kişiden kalemin kaldırılması hadisi) | Hukuki tescil, sorumluluk ve teklif bağlayıcılığı |
| Tefsir | Kasem bağlamı ve vahyin güvenilirliği | Kalem suresinin başındaki kasemin mahiyeti ve Meryem kıssasındaki kura kalemlerinin keyfiyeti | Vahyin tespiti, insan medeniyetinin temeli ve ilahi adalet kuraları |
| Hadis | Yaratılışın başlangıcı ve kaderin tespiti | Allah'ın ilk olarak kalemi yarattığı ve ona "Yaz!" buyurduğuna dair rivayetler | Varlık sahnesine çıkacak her şeyin ezeli tespiti |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve kader | İlahi irade ve takdir aracı | Tescil | İlahi buyrukların ve ontolojik kaderin bağlayıcı olarak tespit edilmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve medeniyet | Bilgi aktarım ve tespit vasıtası | Taşıyıcılık | Zihindeki ve sözdeki bilginin nesnel, kalıcı ve kümülatif hale getirilmesi | Kesin |
| Siyasi | Hukuki tescil ve kura | Karar ve meşruiyet mekanizması | Belirleme | Yöneticinin veya sorumlunun hakkaniyetle seçilmesinde kuranın tescil edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Hakların ve payların tespiti | Sözleşme ve hisse paylaştırma | Sabitleme | Borçların kaydedilmesi ve mülkiyet paylarının kesin sınırlarla taksimi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yazma kafası ve veri kayıt operatörü (I/O Write Head) | Ham bir ortam üzerine bilgiyi ayrık, kalıcı ve adreslenebilir semboller dizisi halinde işleyen aktüatör mekanizması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Pozitif hukuki tescil ve noter kurumu | Niyetleri, sözleşmeleri ve hak iddialarını yazılı vesikaya dönüştürerek bağlayıcı kılan kurumsal araç | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kalemi sadece mürekkeple yazı yazan mekanik alet veya sembolik kırtasiye aracı olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün kesme, budama, paylaştırma, hak belirleme kurası ve ilahi kaderin tescili gibi bütüncül bir belirleme sistemini ifade etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âl-i İmrân [3:44](https://lisan.digital/tr/ayet/3:44.md) ayetindeki kura uygulamasını anlamlandıramamak; vahyin ve bilginin tescilindeki ontolojik derinliği salt teknik bir eyleme indirgemek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilk inen ayetlerinde (Alak [96:4](https://lisan.digital/tr/ayet/96:4.md)) ve ilk inen surelerinden birinde (Kalem [68:1](https://lisan.digital/tr/ayet/68:1.md)) yer alarak bilginin, vahyin ve beşeri medeniyetin tescil ve tedvin zeminini kurduğu için esastır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılışı ve öğrenme sürecini anlatan ayetlerde, vahyin meşruiyetini ve doğruluğunu savunan bölümlerde ve peygamberler kıssalarındaki meşruiyet ve paylaştırma kuralarında. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bilginin yalnızca sözlü ve sezgisel aktarıldığı zannını yıkar; ilahi vahyin dahi yazı, tescil, sorumluluk ve nesnel kayıt temeline dayandığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sert bir kamışın veya cismin fazlalıklarını yontup sivrilterek ona iz bırakma, kesme veya paylaştırma kabiliyeti kazandırmak.
- Soyut anlam: İlahi takdirin, hukuki belirlemenin ve zihinsel bilginin nesnel, kalıcı ve bağlayıcı bir kayıt haline getirilmesi.
- Sistematik karşılık: Belirsizlik alanını ortadan kaldıran, hakları ve payları kesinleştiren tescil operatörü.
- LaTeX modeli: $$Q: X \xrightarrow{\kappa} Y, \quad Y \subset \Sigma^*$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $X$ potansiyel bilgi veya belirlenmemiş durumlar kümesini; $\kappa$ yontma, sınırlandırma ve belirleme işlevini gören kalem operatörünü; $Y$ ise kalıcı, ayrık ve tescil edilmiş semboller veya hükümler kümesini ($\Sigma^*$) temsil eder. Bu bağıntı, ham ve sınırsız olanın yontularak bağlayıcı ve görünür bir kayda dönüştürülmesini modeller.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%84%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/ayet/3:44.md) — أَقْلَامَهُمْ

ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ

Meal (IK): Bunlar sana vahyetmekte olduğumuz gayb haberlerindendir. Meryem’e hangisi kefil olacak diye kalemlerini atarlarken sen yanlarında değildin. Çekişirlerken de orada bulunmadın.

### [Lokman 31:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/ayet/31:27.md) — أَقْلَامٌ

وَلَوْ أَنَّمَا فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلَامٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مَا نَفِدَتْ كَلِمَاتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Eğer yeryüzündeki ağaçların hepsi kalem olsa, deniz de, arkasından yedi deniz daha kendisine yardım ederek mürekkep olsa, yine de Allah’ın kelimeleri tükenmez. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Kalem 68:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/ayet/68:1.md) — وَالْقَلَمِ

ن وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ

Meal (IK): Nun. Kaleme ve onunla yazılanlara andolsun ki;

### [Alak 96:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/ayet/96:4.md) — بِالْقَلَمِ

الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ

Meal (IK): Ki O, kalemle öğretti.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Koparılmış daldır. Sonraları çizgi çizen araç, daha sonra ise yazı yazan alet anlamı kazanmıştır. Ağaç aşısında kullanılan dala da kalem denmektedir. Dal kesmek veya tırnak kesmek için “taklim” kelimesi kullanılır. Budamak anlamına gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف واللام والميم معهما
ل ق م، ل م ق، ق م ل، ق ل م، م ق ل، م ل ق كلهن مستعملات لمق: اللَّمَقُ: الطريق، قال رؤبة:
ساوى بأيديهن من قصد اللَّمَقْ
وهو اللَّقم، مقلوب.
لقم: لَقَمُ الطريق: مستقيمه ومنفرجه، تقول: عليك بلَقَم الطريق فالزمه.
ولقِمَ يَلْقَمُ لَقْماً، واللُّقْمةُ الاسم، واللُّقْمةُ: أكلها بمرة، وتقول: أكلت لُقمةً بلقمتين، وأكلت لُقْمَتَيْنِ بِلَقْمةٍ.
وأَلْقَمْتُه فسكت كأنه لقم حجراً.
قلم: الأَقلامُ جماعة القلم.
والمِقلَمُ: قطع الظفر بالقَلمَيْنِ، وبالقَلَمِ، وهو واحد كله.
والقُلامةُ: ما يُقْلَمُ منه، قال:
لما أبيتم فلم تنجوا بمظلـمة		قيس القُلامةِ مما جزه الجلم
والقَلَمُ: السهم الذي يجال به بين القوم، ومع كل إنسان قَلَمُه، وقوله تعالى: "إذا يلقون أقلامَهم" أي سهامهم حيث تساهموا أيهم يكفل مريم.
ويقال: بل هي أقلامُهم التي كانوا يكتبون بها التوراة.
ملق: المَلَقُ: الود واللطف الشديد، قال:
إياك أدعو فتقبل مَلَقي
أي دعائي وتضرعي.
وإنه لَمَلاَّقٌ مُتَمِّلقٌ ذو مَلَقٍ، ولا يقال منه فعل إلا على تَمَلَّقَ.
والإِملاقُ: كثرة إنفاق المال والتبذير حتى يورث حاجة، وقوله تعالى: "خسية إملاقٍ" أي الفقر والحاجة.
وأخفق وأمْلَقَ وأورَقَ واحد.
مقل: المُقْلُ: حمل الدوم، وهو شجر كالنخل في جميع حالاته، والواحدة مُقْلَةٌ.
ومُقْلَةُ العين: سوادها وبياضها الذي يدور في العين كله.
وما مَقَلتْ عيناي مثله مقلاً.
والمَقْلُ: ضرب من الرضاع، قال:
كثدي كعاب لم يمرث بالمَقْلِ
نصب يمرثَ على طلب النون.
والتَّماقُل من التعاطي في الماء.
والمُقل: الكندر الذي تدخن به اليهود ويجعل في الدواء.
قمل: القَمْلُ معروف.
وفي الحديث: "من النساء غل قَمِلٌ يقذفها الله في عنق من يشاء ثم لا يخرجها إلا هو" وذلك أنهم كانوا يغلون الأسير بالقد فيقْمَل القد في عنقه.
وامرأة قَمِلةٌ أي قصيرة جداً.
والقُمَّلُ: الذر الصغار، ويقال: هو شيء أصغر من الطير الصغير، له جناح أكدر أحمر.

##### Türkçe

**القاف** ve **اللام** ve **الميم** onlarla birlikte:

ل ق م، ل م ق، ق م ل، ق ل م، م ق ل، م ل ق; bunların hepsi kullanımdadır.

**لمق**: **اللَّمَقُ**: yol. Rü’be dedi ki:
ساوى بأيديهن من قصد **اللَّمَقْ**
Ve o, **اللَّقم**’dır; ters çevrilmiş (kalb edilmiş).

**لقم**: **لَقَمُ** yol: onun doğrusu ve onun geniş olanı; dersin ki: “Yolun **لَقَم**’ına (doğru ve geniş kısmına) sarıl; ona yapış.”
Ve **لقِمَ يَلْقَمُ لَقْماً**; **اللُّقْمةُ** isimdir. Ve **اللُّقْمةُ**: onu bir defada yemektir. Ve dersin ki: “İki lokmayla bir lokma yedim” ve “bir lokmayla iki lokma yedim.”
Ve “Onu susturdum”; sanki bir taş lokmaladı.

**قلم**: **الأَقلامُ**: **القلم**’in çoğuludur.
Ve **المِقلَمُ**: tırnağı **القَلمَيْنِ** ile ve **بالقَلَمِ** ile kesmektir; hepsi bir tek (mânâ)dır.
Ve **القُلامةُ**: ondan kesilen şeydir. Dedi ki:
لما أبيتم فلم تنجوا بمظلـمة		قيس **القُلامةِ** مما جزه الجلم
Ve **القَلَمُ**: kavim arasında onunla kura çekilen oktur; her insanla birlikte onun **قَلَمُ**’u vardır. Yüce Allah’ın sözü: “إذا يلقون **أقلامَهم**” yani okları; Meryem’e kimin kefil olacağı hususunda kura çektikleri vakit.
Ve denilir ki: bilakis o, Tevrat’ı onunla yazdıkları **أقلامُهم**’dır.

**ملق**: **المَلَقُ**: sevgi ve şiddetli yumuşaklıktır. Dedi ki:
إياك أدعو فتقبل **مَلَقي**
Yani duamı ve yalvarışımı.
Ve o, elbette **لَمَلاَّقٌ مُتَمِّلقٌ ذو مَلَقٍ**’tır; ondan fiil ancak **تَمَلَّقَ** üzere söylenir.
Ve **الإِملاقُ**: malı çok harcamak ve israf etmek; ta ki ihtiyaç doğursun. Yüce Allah’ın sözü: “خسية **إملاقٍ**” yani fakirlik ve ihtiyaç.
Ve **أخفق** ve **أمْلَقَ** ve **أورَقَ** birdir.

**مقل**: **المُقْلُ**: **الدوم**’un meyvesidir; o, bütün hâllerinde hurma gibi bir ağaçtır; tekili **مُقْلَةٌ**’dir.
Ve **مُقْلَةُ العين**: onun siyahlığı ve beyazlığıdır; gözün içinde bütünüyle dönen şey.
Ve “Gözlerim onun benzerini hiç **مقلاً** görmedi.”
Ve **المَقْلُ**: emzirmenin bir türüdür. Dedi ki:
كثدي كعاب لم يمرث بالمَقْلِ
**يمرثَ**’i, nûn’u isteme üzere nasb etti.
Ve **التَّماقُل**: suda karşılıklı alıp verme (müta‘âtî)dendir.
Ve **المُقل**: Yahudilerin onunla tütsülendiği ve ilaca konulan **الكندر**’dir.

**قمل**: **القَمْلُ** bilinen (şey)dir.
Ve hadiste: “من النساء غل **قَمِلٌ** يقذفها الله في عنق من يشاء ثم لا يخرجها إلا هو” Bu, onların esiri kayışla bağlamaları sebebiyledir; böylece kayış onun boynunda bitlenir.
Ve **امرأة قَمِلةٌ**: yani çok kısa.
Ve **القُمَّلُ**: küçük karıncalar; ve denilir ki: o, küçük kuştan daha küçük bir şeydir; onun kanadı donuk kırmızıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قَلَمْتُ ظفري، وقَلَّمْتُ أظافري، شدّد للكثرة. والقُلامَةُ: ما سقط منه. ويقال للضعيف: مَقْلومُ الظُفرِ وكليلُ الظفر. والقَلَمُ: الذي يكتب به. والقَلَمُ: الزَلَمُ. والقَلَمُ: الجَلَمُ. والإقْليمُ: واحد أقاليم الأرض السبعة. والقُلاَّمُ بالتشديد: القاقُلَّى، وهو من الحمض. والمِقْلَمُ: وعاء قضيب البعير. والمِقْلَمَةُ: وعاء الأقلام. ومَقالِمُ الرمح: كعوبه.

##### Türkçe

Tırnağımı **قَلَمْتُ**; tırnaklarımı **قَلَّمْتُ**; çokluk için şeddelidir. **القُلامَةُ**: ondan düşen şeydir. Ve zayıfa denir: **مَقْلومُ الظُفرِ** ve **كليلُ الظفر**. **القَلَمُ**: onunla yazılan şeydir. **القَلَمُ**: **الزَلَمُ**dur. **القَلَمُ**: **الجَلَمُ**dur. **الإقْليمُ**: yerin yedi ikliminden bir tanesidir. Şedde ile **القُلاَّمُ**: **القاقُلَّى**dır; o, ekşilerdendir. **المِقْلَمُ**: devenin çubuğunun kabıdır. **المِقْلَمَةُ**: kalemlerin kabıdır. **مَقالِمُ الرمح**: onun topuklarıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ل م
قلم ، قمل ، لمق ، لقم ، ملق ، مقل : مستعملات .
لمق : قال الليث : اللَّمَقُ : لَمَقُ الطريق ، وهو قلب لَقَّم . وقال رؤبة :
ساوَى بأيديهنّ مِن قَصْد اللَّمَقْ
اللِّحيانيّ : خَلِّ عن لَمَقِ الطريق ولَقَمه .
أبو عبيد عن أبي زيد : نمقته أنمِقه نمقاً ، ولمقته ألمقه لمقاً : كتبته .
شمر : لمقت من الأضداد ، بنو عقيل يقولون : لمقت كتبت .
وسائر قيس يقولون : لمقت : محوت .
الفراء : لمقتُ عينَ الرجل لَمْقاً : إذا رميتَها فأصَبْتَها .
أبو عبيد عنه قال الأصمعي : ما ذُقْتُ لمَاقاً ولا لمَاجاً .
قال : واللَّمَاق يُصلح في الأكل والشرب . وأنشدنا لنهشَل بن حَرِّيّ :
كبرقٍ لاح يُعجِب مَن رآه
ولا يَشفي الحَوائم مِنْ لماقِ
وقال أبو عمرو : اللَّمْق : اللّطْم .
يقال : لمقْتُه لَمْقاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : اللُّمُق : جمعُ لامِق ، وهو الذي يَبدأ في شَرِّه يَصْفِقُ الحَدَقَة .
يقال : لمق عينَه : إذا عَوَّرَها .
لقم : أبو عبيد عن الفراء : لقمتُ الطريق وغير الطريق ألقُمه لَقْماً : سَدَدْتُ فمَه . واللقَم محرَّك : معظَم الطريق . غيره : لقمتُ اللقْمة ألقَمها لَقْماً : إذا أخذْتَها بفيك . وألقمتُ غيري لُقْمة فلقمِها ، والتقمْتُ لُقْمةً ألتَقِمها الْتِقاماً .
وقال ابن شميل : أَلقَمَ البعيرُ عَدْواً : بينما
هو يَمشي إذْ عَدا ، فذلك الإلقام . وقد ألقمَ عَدْواً وألقمتُ عدواً .
وقال الليث : لقمُ الطّريقِ : منفرَجُه ، تقول : عَلَيْكَ بلَقَم الطّريق فالزَمْه .
واللُّقمة : اسمٌ لما يهيّئُه الإنسان للالتقام .
واللَّقمة : أكلُها بمَرّة . تقول : أكلت لُقمةً بلَقمتيْن ، وأكلتُ لُقمتين بلقْمة . وأَلقمتُ فلاناً حَجَراً .
قلم : قال الله جل وعزّ : ( إِذْ يُلْقُون أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ ) ( آل عمران : 44 ) .
قال الزجاج : الأقلام : ها هنا القِداح ، قال : هي قِداحٌ جعلوا عليها علاماتٍ يَعرفون بها مَن يكفُل مريم على جهة القُرَعة . قال : وإنما قيل للسَهْم قَلَم لأنّه يُقلَم ، أي : يُبْرَى . وكلُّ ما قطعتَ منه شيئاً بعد شيء فقد قلَمته من ذلك القَلَم الذي يُكتَب به ، وإنّما سمّي قَلَماً لأنّه قُلِم مَرّةً بعد مرّة . ومِن هذا قيل : قلّمت أظفاري .
سلمة عن الفراء : يقال للمقراض المقلام والقلمان والجلمان ونحو ذلك .
وقال الليث : قلمت الشيء : بريته .
ثعلب عن ابن الأعرابي : القَلَمة : العُزّاب من الرجال ، الواحد قَالم ، ونساء مقلَّمات .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القَلَم : طول أيْمَةِ المرأة ، وامرأة مقلَّمة ، أي : أيِّمٌ .
قال : ونظر أعرابيٌّ إلى نساء فقال : إنِّي أظنّكنّ مقلَّمات بغير أزواج .
شمر : المِقْلم : طرف قضيب البعير وفي طَرَفه حُجْنة ، فتلك الحُجْنة المقْلَم . وجمعُه مَقالم .
وقال الليث : القَلْم : قطع الظُّفر بالقلَمين وبالقَلَم ، وهو واحدٌ كلّه .
قال : والقُلاَمة هي المقلومة عن طَرَف الظُّفر .
وأنشد :
لما أبيتم فلم تَنْجُوا بمظلِمة
قِيسَ القُلامةِ مما جَزَّهُ الجَلَمُ
والقُلاَّم : القاقُلَّى .
وقال لبيد :
مسجورةً متجاوِراً قُلاَّمُها
قلتُ : والقُلاّم من الحَمْض لا ساقَ له .
والإقليم : واحد الأقاليم ، وأحسبه عربيّاً . وأهل الحساب يزعمون أنَّ الدنيا سبعة أقاليم كلّ إقليمٍ معلوم .
وقَول الفرزدق :
رأت قريشٌ أبا العاصي أحقَّهمُ
باثنين : بالخاتم الميمون والقلمِ
قيل : أراد بالقلم القضيب الذي يختصر به ، سمِّي قلماً لأنه يُقلم ، أي : يقطع من شجرة وينقّح للاختصار به . والقلْم : القطع . وقيل : أراد بالقلم الخلافة . وذو القلمين كان وزيراً لبعض الخلفاء . كأنَّه
سمِّي إقليماً لأنَّه مقلومٌ من الإقليم الذي يُتاخمه ، أي : مقطوع عنه .
ملق : قال الليث : المَلَق : الوُدُّ واللُّطْف الشديد .
قال العجّاج :
إيّاك أَدْعو فتَقبَّل مَلَقي
قال : يعني دُعائي وتضرُّعي .
ويقال : إنّه لمَلاّق متملِّق ذو مَلق ، ولا يقال منه فَعَل يَفعَل ، إلاّ على يتملَّق .
الحَرّانيُّ عن ابن السكيت : المَلْق : الرّضعُ .
يقال : مَلَقَ الجَدْيُ أُمَّه يَملقُها : إذا رضعَها . والمَلْقُ أيضاً : المرُّ الخفيف .
يقال : مرَّ يَملُق الأرض مَلْقاً ، ويقال : مَلَقه مَلقاتٍ : إذا ضرَبه . والمَلق من التملّق ، وأصله من التليين .
ويقال للصَّفاة الملساء اللَّينة مَلَقة ، وجمعها مَلَقات .
قال الهُذَلي :
أتيحَ لها أقَيْدِرُ ذو حَشِيفٍ
إذا سامَتْ عَلَى المَلقات ساما
وقال الراجز :
وحَوْفل ساعِدُهُ قد امَّلقْ
أي : لانَ .
وقال الليث : الإملاق : كثرة إنفاق المال وتبذيرُه حتَّى يُورِّث حاجة .
وفي الحديث : أنَّ امرأةً سألت ابنَ عباس : أَأُنفق مِن مالي ما شئتُ ؟ قال : نعم أمْلِقِي من مالك ما شئت .
قال الله : ( خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ ) ( الإسراء : 31 ) ، معناه خشية الفقر والحاجة .
وقال ابن شميل : إنّه لمُملِق ، أي : مُفْسِد . والإملاق : الإفساد .
وقال شمِر : أَمْلق لازم ومُتعدّ ، يقال : أَمْلق الرجُل فهو مُملق : إذا افتقَر فهذا لازمٌ . وأَمْلق الدَّهرُ ما بيده .
وقال أَوْس بن حَجَر :
لما رأيتُ العُدْمَ قَيّدَ نَائِلي
وأَمْلَق ما عندي خُطوبٌ تَنَبَّلُ
وقال الليث : المالَق : الذي يملِّسُ به الحارثُ الأرضَ المُثَارَةَ .
وقال أبو سعيد : يقال لمالج الطيان مالق ومِمْلَق .
وقال النضر : قال الجَعْديّ : المالق : خشبةٌ عريضةٌ تُشَدُّ بالحبال إلى ثَوْرَيْن يقوم عليها رجلٌ ويجرُّها الثوران فتعفِّي آثار السِّنّ .
وقد مَلَّقوا الأرض تمليقاً : إذا فعلوا ذلك بها .
قلتُ : مَلَّقُوا وملَّسُوا واحد ، وهي تمليس الأرض ، فكأَنّه جعل المالق عربيّاً .
وقال غيره : مَلَق الرجُلُ جاريتَه ومَلَجَها :
إذا نكحها كما يَمْلُق الجَدْي أُمَّه : إذا رَضَعها .
أبو عبيد : مَلَقْتُ الثَّوْبَ أملُقُه مَلقاً : إذا غَسَلْتَه .
وقال خالد بن كلثوم : الملِق من الخيل : الذي لا يوثق بجَرْيه ، أُخِذَ من مَلق الإنسان الذي لا يَصْدُق في مودَّته .
وقال الجعديّ :
ولا مَلِق يَنْزُو ويُنْدِرُ رَوْثَه
أحادَ إذا فأسُ اللِّجام تَصَلصَلاَ
وقال الأصمعي : الملق : الضعيف .
وقال أبو عبيدة : فرسٌ مَلِقٌ والأنثى ملقة ، والمَصْدَر الملَق ، وهو أَلْطَفُ الحُضْر وأسرعُه .
وأنشد بيت الجَعْدِيّ .
ويقال : وَلَدَتْ الناقةُ فخرج الْجَنين مَلِيقاً من بطنها ، أي : لا شَعَرَ عَليه . والملَق : المُلوسَة .
وقال الأصمعيّ : الْجَنين مَليط بالطاء بهذا المعنى .
عمرو عن أبيه : الملَق : الليِّنُ من الحيوان والكلامِ والصُّخُور .
وفي حديثِ عَبيدةَ السَّلْمانيّ : أنَّ ابنَ سِيرِين قال له : ما يوجب الْجَنابة ؟ قال : ( الرَّفُّ والاستملاق ) . الرفّ : المصُّ . والاستملاق مَنْ مَلق الجديُ أمّه إذا رضَعَها . وأراد أنَّ الذي يُوجب الغُسل امتصاصُ فمِ رحم المرأة ماءَ الرجل : إذا خالطها ، كما يَرضَع الرضيعُ إذا لَقِمَ حَلمةَ الثدي .
مقل : قال الليث : مُقلةُ العَين : سوادُها وبياضُها الذي يدور كله في العين ، يقال : مَقَلْتُه بعيني ومَا مقَلَتْ عينايَ مِثله ، أي : ما أبصرَتْ .
ابن الأنباريّ قولهم : ما مقَلتْ عيني مثله ، أي : ما رأت ولا نظرت ، وهو فعلت من المُقْلة ، وهي الشحمة التي تجمع سوادَ العين وبياضَها .
والحدَقة : السواد دون البياض .
وقال : سمعت بالغَرَّاف يقولون : سَخِّن جبينك بالمقْلة . شبه عينَ الشمس بالمقلة .
قال شمر : قال ابن الأعرابي : المُقْلة : العَين كلها ، وإنما سميت مقلة لأنها ترمي بالنَّظر . والمَقْل : الرمي .
وقال غيره : المقلة : تجمع سواد العين والبياض تحت الجفن .
والحدقة : السواد لا غير . وفي الحدقة الإنسانُ ، وفي الإنسان الناظرُ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : المَقْلة : الحصاةُ التي يُقسم عليها الماء في السَّفَر إذا قَلَّ ، فتُلقَى في قَدَح ويُصَبُّ عليها من الماء ما يَغمرُها .
وأنشد ليزيد بن طُعْمة الخطمِيُّ :
قَذَفوا سَيِّدَهم في وَرْطَةٍ
قَذْفَكَ المَقْلَةَ وَسْطَ المعتَرَكْ
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( إذا وَقَع الذُّبابُ في إناء أحدكم فامْقُلوه ، فإن في أحد جناحَيْه سَمّاً وفي الآخر شِفاء وإنه يؤخِّر الشفاء ويقدِّم السُّمّ ) .
قال أبو عبيد : قوله فامقُلوه ، يعني فاغمسوه في الطعام أو الشراب ليُخرج الشفاءَ كما يُخرجُ الداء .
والمَقْل : الغَمْس : ويقال للرجُلين إذا تفاطَّا في الماء ، هما يتماقلان .
قال : والمَقْل في غير هذا النَّظر .
روي في الحديث : أن ابن لقمان الحكيم قال لأبيه : أرأيت الحبة التي تكون في مَقْل البحر ؟ أي : في مَغاص البحر . يقال : مقل يمقُل : إذا غاص ويقال : نَزَحت البئر حتى بلغت مقلها ، أي : قعرها .
وقال الليث : المقْلُ : ضَرْبٌ من الرضاع .
وأنشد في وصف الثَّدى :
كثَديِ كَعابٍ لم يُمَرَّثَ بالمَقلِ
قال : نَصَب الثاء على طلب النون .
قلت : وكأنَّ المقْل مقلوبٌ من المَلْق ، وهو الرَّضاع .
قال ؛ والمُقْل : حَمْلُ الدَّوْم . والدوْمُ : شجرةٌ تشبه النَّخلة في حالاتها .
قال : والمُقْل : الكُنْدُر الذي تتدخِّن به اليهود ، ويُجعَل في الدواء .
وقال شمر : قال بعضهم : لا نَعرف المقْل المغْمس ، ولكنَّ المقْل أن يُمقَل الفَصيلُ الماءَ إذا آذاه حَرُّ اللبن فيؤجر الماء فيكون له دواء ، والرجل يَمرَض ولا يسمع شيئاً فيقال : امقلوه الماءَ واللبنَ وشيئاً من الدواء ، فهذا المقْل الصحيح .
وقال أبو عبيدة : إذا لم يَرضع الفَصيل أُخِذ لسانُه ثم صُبَّ الماءُ في حَلْقِه وهو المقل . وقد مَقَلْتُه مَقْلاً .
قال : وربَّما خرج على لسانه قُروحٌ فلا يَقدِر على الرضاع حتى يُمقَل .
وأنشد :
إذا استَحَرَّ فامْقُلوه مَقْلا في الحَلْق واللَّهاةِ صُبُّوا الرِّسْلا وفي حديث ابن مسعود في مسح الحصى في الصلاة قال : مرة ، وتركها خير من مائة ناقة لمقْلة .
قال أبو عبيد : المقلة هي العين . يقول : تركها خير من مائة ناقة يختارها الرجل على عينه ونظره كما يريد .
قال أبو عبيد : قال الأوزاعي : معناه : أنه ينفقها في سبيل الله .
قال أبو عبيد : هو كما قال الأوزاعيّ ، ولا يريد أنه يقتنيها .
وقال : أمقلته ، أي : أغضبته ، ويقال : أسمعته ذَا مَقَل ، أي : ما أغضبه .
وقال أبو وجزة :
فاسمع ولا تسمع لشيءٍ ذي مَقَلْ
قمل : قال الليث : القَمْل معروف .
وفي الحديث : ( مِن النساء غُلٌّ قَمِل يقذِفها الله في عُنُق من يشاء ثم لا يخرجها إلا هو وذلك أنهم كانوا يَغُلون الأسير بالقدْ فيقمَل القِدّ في عُنقه .
أبو عبيد عن أصحابه : القَمَليّ من الرجال : الحقير الصغير الشأن .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : رجلٌ قَمليّ : إذا كان بَدَوِيّاً فصار سَوادِياً .
وقال الله جل وعز : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ) ( الأعراف : 133 ) .
قال الفراء : القُمَّل : الدَّبى الذي لا أجنحةَ له .
قلت : وهذا يُروَى عن ابن عباس مِن رواية ابن الكلبيّ .
قال ابن الأنباري : قال عكرمة في قول الله : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ( .
قال : القُمل : الجنادب ، وهي الصغار من الجراد ، واحدتها قُمَّلة .
قال : وقال الفراء : يجوز أن يكون واحد القمَّل قاملاً ، مثل : راكع وركّع ، وصائم وصُيّم .
وأخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت قال : القُمل : شيءٌ يقع في الزرع ليس بجراد فيأكل السُّنبلةَ وهي غَضَّة قبل أن تخرج فيطول الزرعُ ولا سُنبلَ له .
قلت : وهذا هو الصحيح .
قال : وقال أبو عبيدةَ : القُمَّل عند العرب : الحَمْنان .
أبو عبيدٍ عن أبي الحسن العَدَوِيّ : القُمّل دوابُّ صِغارٌ من جنس القِرْدان إلا أنها أصغر منها ؛ واحدتها قُمَّلة .
وقال الليث : القُمَّل : دَوابُّ صغارٌ من جنس القِرْدان إلا أنها أصغر منها ، واحدتها قُمَّلة .
وقال الليث : القُمَّل : الذَّر الصغار ، ويقال : هو شيء أصغر من الطَّير الصغير ، له جَناح أحمر أكدَر .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قَمِل القوم : كثروا .
وقَمِل الرجل بعد هزال : إذا سمن . وقمل رأس الرجل .
وأنشد :
حتى إذا قملت بطونكُمُ
ورأيتم أبناءكم شبُّوا
وقال الليث : امرأة قَمَليّة : قصيرة جدّاً .
أبو عبيد عن أبي عمرو : قَمِل العَرْفَج قَمَلاً : إذا اسوَدَّ شيئاً بعد مطر أصابَه فلانَ عودُه . شُبِّه ما خرج منه بالقمَّل .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِقْمَل : الذي استَغنى بعد فَقْر .

##### Türkçe

ق ل م
**قلم** ، **قمل** ، **لمق** ، **لمق** ، **لقم** ، **ملق** ، **مقل** : kullanımlardır.

**لمق** : Leys dedi: **اللَّمَقُ**: **لَمَقُ الطريق**; o, **لَقَّم**’ın kalbidir. Rü’be dedi:
ساوَى بأيديهنّ مِن قَصْد اللَّمَقْ

Lihyânî: **لَمَقِ الطريق** ve onun **لَقَمه**’sinden vazgeç.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Onu **نمقته أنمِقه نمقاً** ve onu **لمقته ألمقه لمقاً**: onu yazdım.

Şemr: **لمقت** zıt anlamlılardandır; Benû Akîl der ki: **لمقت**: yazdım.
Ve Kays’ın geri kalanı der ki: **لمقت**: sildim.

Ferrâ: **لمقتُ عينَ الرجل لَمْقاً**: onu attığında ve onu vurduğunda.

Ebû Ubeyd ondan: Asmaî dedi: **لمَاقاً** da **لمَاجاً** da tatmadım.
Dedi: ve **اللَّمَاق** yemede ve içmede işe yarar. Nehşel b. Harrî için bize okundu:
كبرقٍ لاح يُعجِب مَن رآه
ولا يَشفي الحَوائم مِنْ لماقِ

Ebû Amr dedi: **اللَّمْق**: tokatlamadır.
Denir: onu **لمقْتُه لَمْقاً**.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **اللُّمُق**: **لامِق**’in çoğuludur; o, şerrinde başlayıp gözbebeğini çarpandır.
Denir: **لمق عينَه**: onu kör ettiğinde.

**لقم** : Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **لقمتُ الطريق وغير الطريق ألقُمه لَقْماً**: onun ağzını kapattım. Ve **اللقَم** (harekeli): yolun büyüğüdür. Başkası: **لقمتُ اللقْمة ألقَمها لَقْماً**: onu ağzınla aldığında. Ve başkasına bir lokma **ألقمتُ** da o onu **لقمِها**; ve bir lokmayı **التقمْتُ**; onu **ألتَقِمها الْتِقاماً**.

İbn Şümeyl dedi: Deve **أَلقَمَ** koşarak: o yürürken birden koştu; işte bu **الإلقام**’dır. Ve koşarak **ألقمَ**; ben de koşarak **ألقمتُ**.

Leys dedi: **لقمُ الطّريقِ**: onun açıklığıdır; dersin: yolun **بلَقَم**’ına (açıklığına) yönel ve ona yapış.

**واللُّقمة**: insanın yutmak için hazırladığı şeye isimdir.

**واللَّقمة**: onu bir defada yemektir. Dersin: iki **لَقمتيْن** ile bir **لُقمةً** yedim; ve bir **لقْمة** ile iki **لُقمتين** yedim. Ve falana bir taş **أَلقمتُ**.

**قلم** : Allah, aziz ve celil, dedi: ( إِذْ يُلْقُون أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ ) ( Âl-i İmrân: 44 ).

Zeccâc dedi: **الأقلام**: burada **القِداح**’tır; dedi: onlar, Meryem’i kimin kefil alacağını kura yoluyla bilsinler diye üzerine işaretler koydukları **قِداح**lardır. Dedi: oka ancak **قَلَم** denildi; çünkü o **يُقلَم**; yani: yontulur. Ve her neyi ondan parça parça kestiysen, onu, yazılan şu **القَلَم**dan **قلَمته** etmişsindir. Ve ancak ona **قَلَماً** adı verildi; çünkü o defa defa **قُلِم** edildi. Ve bundan dolayı denildi: tırnaklarımı **قلّمت**.

Seleme, Ferrâ’dan: makasa **المقلام** ve **القلمان** ve **الجلمان** ve bunun benzeri denir.

Leys dedi: **قلمت** şeyi: onu yonttum.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَلَمة**: erkeklerden bekârlardır; teki **قَالم**; ve kadınlar **مقلَّمات**.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَلَم**: kadının dul kalmasının uzunluğudur; ve **امرأة مقلَّمة**: yani dul.
Dedi: Bir bedevî kadınlara baktı da dedi: Ben sizi, kocasız **مقلَّمات** sanıyorum.

Şemr: **المِقْلم**: devenin kamışının ucu; ucunda bir kanca vardır; işte o kanca **المقْلَم**dır. Çoğulu **مَقالم**.

Leys dedi: **القَلْم**: tırnağı **القلَمين** ile ve **بالقَلَم** ile kesmektir; hepsi bir tek şeydir.
Dedi: **القُلاَمة** tırnağın ucundan kesilip alınandır.
Ve okudu:
لما أبيتم فلم تَنْجُوا بمظلِمة
قِيسَ القُلامةِ مما جَزَّهُ الجَلَمُ

Ve **القُلاَّم**: **القاقُلَّى**’dır.

Lebîd dedi:
مسجورةً متجاوِراً قُلاَّمُها

Dedim: ve **القُلاّم** **الحَمْض**dandır; onun sapı yoktur.

**والإقليم**: **الأقاليم**’in tekidir; ve onu Arapça sanıyorum. Hesap ehli, dünyanın yedi **أقاليم** olduğunu; her **إقليم**in bilinen olduğunu iddia eder.

Ve Ferazdak’ın sözü:
رأت قريشٌ أبا العاصي أحقَّهمُ
باثنين : بالخاتم الميمون والقلمِ

Denildi: **القلم** ile, kısaltma yapılan kamışı kastetti; ona **قلماً** adı verildi; çünkü o **يُقلم**; yani: ağaçtan kesilir ve onunla kısaltma yapmak için düzeltilir. Ve **القلْم**: kesmedir. Ve denildi: **القلم** ile hilâfeti kastetti. Ve **ذو القلمين** bazı halifelerin veziri idi. Sanki o, komşu olduğu **الإقليم**den **مقلوم** olduğu için **إقليماً** adlandırıldı; yani: ondan kesilip ayrılmıştır.

**ملق** : Leys dedi: **المَلَق**: sevgi ve şiddetli yumuşaklıktır.
A‘câc dedi:
إيّاك أَدْعو فتَقبَّل مَلَقي

Dedi: yani duamı ve yalvarışımı.

Ve denir: o, **لمَلاّق** **متملِّق** **ذو مَلق**tur; ve ondan **فَعَل يَفعَل** denmez; ancak **يتملَّق** üzere.

Harrânî, İbn Sikkît’ten: **المَلْق**: emmedir.
Denir: oğlak anasını **مَلَقَ**; onu **يَملقُها**: onu emdiğinde. Ve **المَلْقُ** ayrıca: hafif geçiştir.
Denir: geçti; yeri **يَملُق**; **مَلْقاً**. Ve denir: onu **مَلَقه مَلقاتٍ**: onu dövdüğünde. Ve **المَلق** **التملّق**tandır; aslı yumuşatmadandır.

Ve yumuşak, pürüzsüz kayaya **مَلَقة** denir; çoğulu **مَلَقات**.
Hüzelî dedi:
أتيحَ لها أقَيْدِرُ ذو حَشِيفٍ
إذا سامَتْ عَلَى المَلقات ساما

Ve recez söyleyen dedi:
وحَوْفل ساعِدُهُ قد امَّلقْ

Yani: yumuşadı.

Leys dedi: **الإملاق**: malı çok harcama ve saçıp savurmadır; ta ki ihtiyaç miras bıraksın.

Hadiste: Bir kadın İbn Abbas’a sordu: Malımdan dilediğimi harcayayım mı? Dedi: Evet, malından dilediğini **أمْلِقِي**.

Allah dedi: ( خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ ) ( İsrâ: 31 ); anlamı: fakirlik ve ihtiyaç korkusu.

İbn Şümeyl dedi: o, **لمُملِق**tir; yani: bozucudur. Ve **الإملاق**: bozmadır.

Şemr dedi: **أَمْلق** lâzım ve müteaddîdir; denir: adam **أَمْلق** etti; o **مُملق**tur: fakirleştiğinde; bu lâzımdır. Ve zaman, elindekini **أَمْلق** etti.

Evs b. Hacer dedi:
لما رأيتُ العُدْمَ قَيّدَ نَائِلي
وأَمْلَق ما عندي خُطوبٌ تَنَبَّلُ

Leys dedi: **المالَق**: çiftçinin sürülmüş toprağı düzlediği şeydir.

Ebû Saîd dedi: çamur yoğurana **مالق** ve **مِمْلَق** denir.

Nadr dedi: Ca‘dî dedi: **المالق**: geniş bir tahtadır; iplerle iki öküze bağlanır; bir adam onun üstünde durur; iki öküz onu çeker; o da sabanın izlerini örter.
Ve toprağı **مَلَّقوا**; **تمليقاً**: ona bunu yaptıklarında.

Dedim: **مَلَّقوا** ile **ملَّسوا** birdir; o, toprağı düzleştirmedir; sanki **المالق**ı Arapça kılmıştır.

Başkası dedi: Adam cariyesini **مَلَق** etti ve onu **مَلَجَ** etti:
Oğlağın anasını **يَمْلُق** etmesi gibi; yani onu emmesi gibi; onu nikâhladığında.

Ebû Ubeyd: Elbiseyi **مَلَقْتُ**; onu **أملُقُه مَلقاً**: onu yıkadığımda.

Hâlid b. Kulsûm dedi: Atlardan **الملِق**: koşuşuna güvenilmeyen olandır; insanın, sevgisinde doğru olmayan **مَلق**ından alınmıştır.

Ca‘dî dedi:
ولا مَلِق يَنْزُو ويُنْدِرُ رَوْثَه
أحادَ إذا فأسُ اللِّجام تَصَلصَلاَ

Asmaî dedi: **الملق**: zayıftır.

Ebû Ubeyde dedi: **فرسٌ مَلِقٌ**; dişisi **ملقة**; mastarı **الملَق**tır; o, en yumuşak yürüyüş ve en hızlısıdır.
Ve Ca‘dî’nin beytini okudu.

Ve denir: deve doğurdu da cenin karnından **مَلِيقاً** çıktı; yani: üzerinde kıl yok. Ve **الملَق**: kayganlıktır.

Asmaî dedi: bu anlamla cenin **مَليط** (طاء ile)dır.

Amr, babasından: **الملَق**: hayvandan, sözden ve kayalardan yumuşak olandır.

Ubeyde es-Selmânî’nin hadisinde: İbn Sîrîn ona dedi: Cünüplüğü ne gerekli kılar? Dedi: ( **الرَّفُّ والاستملاق** ). **الرفّ**: emmektir. Ve **الاستملاق**: oğlağın anasını **مَلق** etmesindendir; onu emdiğinde. Ve muradı: guslü gerekli kılan, erkek suyunun, kadın rahminin ağzı tarafından emilmesidir; ona karıştığında; tıpkı emzirilenin, memenin ucunu **لَقِمَ** ettiğinde emmesi gibi.

**مقل** : Leys dedi: **مُقلةُ العَين**: onun siyahı ve beyazıdır; gözde bütünüyle dönen şeydir. Denir: onu gözümle **مَقَلْتُ**; ve gözlerim onun benzerini **مقَلَتْ** etmedi; yani: görmedi.

İbnü’l-Enbârî: onların sözü: gözüm onun benzerini **ما مقَلتْ**; yani: görmedi ve bakmadı; o, **المُقْلة**den **فعلت**tir; o da gözün siyahını ve beyazını toplayan yağ parçasıdır.
Ve **الحدَقة**: beyazın altındaki siyahtır.

Dedi: Gırraf’ta işittim; derler: alnını **بالمقْلة** ile ısıt. Güneşin gözünü **المقلة**ye benzetti.

Şemr dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **المُقْلة**: gözün tamamıdır; ancak ona **مقلة** adı verildi; çünkü bakışla atar. Ve **المَقْل**: atmaktır.

Başkası dedi: **المقلة** göz kapağı altında gözün siyahını ve beyazını toplar.
Ve **الحدقة**: yalnız siyah. Ve **الحدقة**da insan vardır; ve insanda bakan vardır.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **المَقْلة**: yolculukta su azaldığında suyun onunla paylaştırıldığı çakıl taşıdır; bir bardağa atılır; üzerine onu örtecek kadar su dökülür.
Yezîd b. Tu‘me el-Hatmî için okudu:
قَذَفوا سَيِّدَهم في وَرْطَةٍ
قَذْفَكَ المَقْلَةَ وَسْطَ المعتَرَكْ

Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: ( Sizden birinin kabına sinek düşerse onu **فامْقُلوه**; çünkü iki kanadından birinde zehir, diğerinde şifa vardır; ve o şifayı geri bırakır, zehri öne alır ).

Ebû Ubeyd dedi: onun sözü **فامقُلوه**: yani onu yemeğe veya içeceğe batırın; şifayı çıkarsın diye, tıpkı hastalığı çıkardığı gibi.
Ve **المَقْل**: batırmadır. Ve iki adama, suda birbirine dalıp çıktıklarında denir: onlar **يتماقلان**.
Dedi: ve bunun dışında **المَقْل** bakıştır.

Hadiste rivayet edildi: Lokman el-Hakîm’in oğlu babasına dedi: Denizde **مَقْل** olan taneyi gördün mü? yani: denizin dalış yerinde. Denir: **مقل يمقُل**: daldığında. Ve denir: kuyuyu boşalttım; ta ki onun **مقل**ine ulaştım; yani: dibine.

Leys dedi: **المقْلُ**: emmenin bir türüdür.
Memenin vasfında okundu:
كثَديِ كَعابٍ لم يُمَرَّثَ بالمَقلِ

Dedi: ثاء’yı نون isteme üzere nasb etti.

Dedim: sanki **المقْل** **المَلْق**tan kalb edilmiştir; o da emmedir.

Dedi: ve **المُقْل**: **الدَّوْم**un meyvesidir. Ve **الدوْمُ**: hâlleri bakımından hurmaya benzeyen bir ağaçtır.
Dedi: ve **المُقْل**: Yahudilerin tütsülendiği **الكُنْدُر**dur; ve ilaca konur.

Şemr dedi: Bazıları dedi: batırılan **المقْل**ü bilmiyoruz; fakat **المقْل** şudur: süt emen yavru deve, sütün sıcağı ona eziyet ettiğinde suyu **يُمقَل** eder; suyu içer; o da ona ilaç olur. Ve adam hastalanır da bir şey işitmez; denir: ona suyu, sütü ve ilaçtan bir şeyi **امقلوه**; işte bu doğru **المقْل**dür.

Ebû Ubeyde dedi: Yavru deve emmezse dili alınır; sonra su boğazına dökülür; bu **المقل**dir. Ve onu **مَقَلْتُه مَقْلاً**.
Dedi: bazen dilinde yaralar çıkar; emmeye güç yetiremez; ta ki **يُمقَل** edilinceye kadar.

Ve okudu:
إذا استَحَرَّ فامْقُلوه مَقْلا في الحَلْق واللَّهاةِ صُبُّوا الرِّسْلا

İbn Mes‘ûd’un, namazda çakılı silmek hakkında hadisinde: bir defa; ve onu terk etmek, yüz deve **لمقْلة**den daha hayırlıdır.

Ebû Ubeyd dedi: **المقلة** gözdür. Diyor ki: onu terk etmek, adamın gözü ve görüşü üzerine seçtiği yüz deveden daha hayırlıdır; dilediği gibi.

Ebû Ubeyd dedi: Evzâî dedi: anlamı: onu Allah yolunda harcar.
Ebû Ubeyd dedi: Evzâî’nin dediği gibidir; ve onu edinmek istemiyor.

Ve dedi: onu **أمقلته**; yani: onu öfkelendirdim. Ve denir: ona **ذَا مَقَل** işittirdim; yani: onu ne öfkelendirdi.

Ebû Vecze dedi:
فاسمع ولا تسمع لشيءٍ ذي مَقَلْ

**قمل** : Leys dedi: **القَمْل** bilinir.

Hadiste: ( Kadınlardan, Allah’ın dilediğinin boynuna attığı, sonra onu ancak kendisinin çıkaracağı **غُلٌّ قَمِل** vardır; bu, onların esiri kayışla bağlamaları sebebiyledir; kayış onun boynunda **فيقمَل** olur. )

Ebû Ubeyd, ashabından: erkeklerden **القَمَليّ**: aşağılık, küçük şanlıdır.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **رجلٌ قَمليّ**: bedevî iken sonra şehirliye dönüştüğünde.

Allah, aziz ve celil, dedi: ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ) ( A‘râf: 133 ).

Ferrâ dedi: **القُمَّل**: kanadı olmayan çekirgedir.
Dedim: bu, İbn Abbas’tan, İbnü’l-Kelbî rivayetiyle rivayet edilir.

İbnü’l-Enbârî dedi: İkrime, Allah’ın sözü hakkında dedi: ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ).
Dedi: **القُمل**: çekirgelerdir; onlar çekirgelerin küçükleridir; bir tanesi **قُمَّلة**.
Dedi: Ferrâ dedi: **القمَّل**in tekilinin **قاملاً** olması caizdir; tıpkı: **راكع** ve **ركّع**; **صائم** ve **صُيّم** gibi.

Münzirî bana haber verdi; Harrânî’den; İbn Sikkît’ten dedi ki: **القُمل**: ekine düşen bir şeydir; çekirge değildir; başağı, henüz taze iken çıkmadan önce yer; ekin uzar da başağı olmaz.
Dedim: işte bu doğrudur.

Dedi: Ebû Ubeyde dedi: Araplar katında **القُمَّل**: **الحَمْنان**dır.

Ebû Ubeyd, Ebû’l-Hasen el-Adevî’den: **القُمّل**: **القِرْدان** cinsinden küçük hayvancıklardır; ancak onlardan daha küçüktür; bir tanesi **قُمَّلة**.

Leys dedi: **القُمَّل**: **القِرْدان** cinsinden küçük hayvancıklardır; ancak onlardan daha küçüktür; bir tanesi **قُمَّلة**.

Leys dedi: **القُمَّل**: küçük karıncalardır; ve denir: küçük kuştan daha küçük bir şeydir; onun kızıl, koyu bir kanadı vardır.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Kavim **قَمِل** etti: çoğaldılar.
Ve adam, zayıflıktan sonra **قَمِل** etti: şişmanladı. Ve adamın başı **قمل** etti.
Ve okudu:
حتى إذا قملت بطونكُمُ
ورأيتم أبناءكم شبُّوا

Leys dedi: **امرأة قَمَليّة**: çok kısa.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **قَمِل العَرْفَج قَمَلاً**: ona bir yağmur isabet edip de onun dalı biraz karardığında. Ondan çıkan şey **القمَّل**e benzetildi.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المِقْمَل**: fakirlikten sonra zenginleşen kimsedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف واللام وما يثلثهما)
(قلم)  القاف واللام والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تسويةِ شيء عند بَرْيه وإصلاحه. من ذلك: قَلَمْتُ الظُّفُر وقلَّمْته. ويقال للضَّعيف: هو مَقلُوم الأظفار. والقُلاَمَة: ما يسقُط من الظُّفُر إذا قُلِم. ومن هذا الباب سمِّي القلمُ قَلماً، قالوا: سمِّي به لأنَّه يُقْلَم منه كما يُقْلمُ من الظُّفر، ثمَّ شُبِّه القِدْح به فقيل: قلم. ويمكن أن يكون القِدحُ سُمِّي قلماً لما ذكرناه من تسويته وبَرْيه. قال الله تعالى: ﴿ومَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلاَمَهُمْ﴾ [آل عمران 44]. ومن الباب المِقْلَم: طَرَف قُنْب البعير، كأنَّه قد قُلِم، ويقال إنّ مَقَالم الرُّمح: كُعوبه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل القُلاَّم، وهو نبتٌ. قال:
أتَوْني بِقُلاَّمٍ فقالوا تَعَشّهُ *** وهل يأكلُ القُلاَّمَ إلا الأباعرُ([1])
(قله)  القاف واللام والهاء لا أحفَظُ فيه شيئاً، غير أنّ غَديرَ قَلَهَى: موضع.
(قلو)  القاف واللام والحرف المعتلّ أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على خِفّةٍ وسرعة. من ذلك القِلْو: الحِمار الخفيف. [و] يقال: قَلَت النَّاقةُ براكبها قَلْواً، إذا تقدَّمَت به. واقلوْلَت الحُمْر في سرعتها. والمُقلَوْلي: المتجافي عن فِراشه. وكلُّ نابٍ عن شيء متجافٍ عنه: مُقْلَوْلٍ. قال:
أقولُ إذا اقْلَوْلَى عليها وأقْرَدَتْ *** ألاَ هَلْ أخو عيشٍ لذيذٍ بدائمِ([2])والمُنْكمش مُقْلَوْلٍ، وفي الحديث: "لو رأيتَ ابنَ عُمَرَ لرأيتَه مُقلولياً"، أي متجافِياً عن الأرض، كأنّه يريد كَثْرةَ الصَّلاة. ومن الباب قَلاَ العَيْرُ آتُنَه قَلْواً. ومن الباب القِلَى، وهو البُغض. يقال منه: قَلَيْتُه أقلِيه قِلىً. وقد قالوا: قَلَيتُهُ أَقلاه([3]). والقِلَى تجافٍ عن الشّيء وذَهابٌ عنه والقَلْي: قَلْيُ الشَيء علَى المِقْلَى. يقال: قَلَيْت وقَلْوت. [و] القَلاَّء: الذي يَقْلي. وهو القياس، لأن الحَبَّة تُستَخَفُّ بالقلْي وتَخِفُّ أيضاً.
(قلب)  القاف واللام والباء أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلّ على خالِص شَيءٍ وشَريفِه، والآخَرُ على رَدِّ شيءٍ من جهةٍ إلى جهة.
فالأوَّل القَلْبُ: قلب الإنسان وغيره، *سمِّي لأنَّه أخْلصُ شيء فيه وأرفَعُه. وخالِصُ كلِّ شيءٍ وأشرفُه قَلْبُه. ويقولون: عربيٌّ قَُلْبٌ([4]). قال:
[فلا] تُكثِروا فيها الضَّجَاجَ فإنَّني *** تخيَّرتُها منهم زُبيرِيّةً قَُلْبَا
والقُلاَب: داء يصيب البعير فيَشْتَكِي قَلْبَه. والقُلْبُ من الأَسورة: ما كان قُلْباً واحداً لا يُلوَى عليه غيرُه. وهو تشبيهٌ بقُلْب النَّخْلة. ثم شبِّه الحَيَّة بالقُلْب من الحَلْي فسمِّي قُلْباً. والقَلْب: نجمٌ يقولون إنه قَلْبُ العَقرب. [و] قَلَبْتُ النَّخلةَ: نَزَعت قَلْبها.
والأصل الآخر قَلَبْتُ الثَّوبَ قَلْباً. والقَلَب: انقلابُ الشَّفَة، وهي قَلْباءُ وصاحبُها أَقْلَب. وقَلَبْتُ الشَّيء: كبَبتُه، وقلَّبته بيديَّ تقليباً. ويقال: أقْلَبَتِ الخُبْزةُ، إذا حان لها أن تُقْلَب. وقولهم: ما به قَلبَةٌ، قالوا: معناه ليست به عِلّة يُقْلب لها فيُنْظَر إليه. وأنشدوا:
ولم يقلِّب أرضَها بيطارُ *** ولا لحبلَيْهِ بها حُبَارُ([5])
أي لم يقلِّب قوائمها من عِلَّةٍ بها. والقَلِيب: البئرُ قبل أنْ تُطوَى؛ وإنّما سمِّيت قليباً لأنَّها كالشَّيء يقلَب من جهةٍ إلى جهة، وكانت أرضاً فلما حُفِرت صار ترابُها كأنَّه قُلِب. فإذا طُوِيت فهي الطَّوِيّ. ولفظ القليب مذكَّر([6]). والحُوَّلُ القُلَّب: الذي يقلِّب الأمور ويحتال لها. والقياس في جميع ما ذكرناه واحد. فأمَّا القِلِّيب والقِلّوْب([7]) فيقال إنَّه الذئب. ويمكن أن يُحمَل على هذا القياس فيقال سمِّي بذلك لتقلُّبه في طلب مأكله. قال:
أَيَا جَحْمَتَا بَكِّي على أمِّ عامرٍ  *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([8])
(قلت)  القاف واللام والتاء أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدلُّ على هَزْمَةٍ في شَيء، والآخَر على ذَهابِ شيء وهَلاكِه.
فالأوّل القَلْت، وهو النُّقرة في الصَّخرة، والجمع قِلاتٌ. وقال:
وعينان كالماويَّتَينِ استَكَنَّتا *** بكهفَيْ حِجَاجَيْ صَخرةٍ قَلْتِ مَوْرِدِ([9])وقَلْتُ العَين: نُقْرتها. وقَلْتُ الإبهام: النُّقرة تحتَها. وقَلْتُ الثّريدة: الهَزْمة وسْطَها.
والأصل الآخر القَلَت، وهو الهلاك. يقال: قَلِت قَلَتاً. وفي الحديث: "إن المسافِرَ ومتاعَهُ على قَلَتٍ إلاَّ ما وَقَى اللهُ تعالى". والمِقْلاَتُ من النوق: التي لا يعيش لها ولد، وكذلك من النِّساء، والجمع مقاليت. قال:
يَظَلُّ مَقاليتُ النِّساء يطأْنَهُ *** يقُلْنَ ألا يُلقَى على المرءِ مئزرُ([10])
وقال:
لا تَلُمْها إنّها من نِسوةٍ *** رُقُدِ الصَّيفِ مَقَاليتٍ نُزُرْ
(قلح)  القاف واللام والحاء كلمةٌ واحدة، وهي القَلَح: صُفْرَةٌ في الأسنان. رجلٌ أقْلَحُ. قال:
قد بَنَى اللُّوم عليهم بيتَه *** وفشَا فيهم مع اللُّومِ القَلَحْ([11])ويقال إنَّ الأقْلَح: الجُعَل.
(قلخ)  القاف واللام والخاء كلمة واحدةٌ، يقولون: إنَّ القَلْخ: هَدير الجمل.
(قلد)  القاف واللام والدال أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدهما على تعليق شيءٍ على شيء وليِّه به، والآخَر على حظٍ ونصيب. فالأوَّل التقليد: تَقليد البَدَنة، وذلك أن يعلَّق في عُنُقها شيءٌ ليُعْلَم أنَّها هَدْيٌ. وأصل القَلْد: الفتل، يقال قَلَدْتُ الحبلَ أقلِدُه قَلْداً، إذا فتَلْتَه. وحبلٌ قليدٌ ومقلود. وتَقَلَّدْتُ السَّيف. ومُقَلَّدُ الرَّجُل: موضِعُ نِجاد السَّيف على مَنْكِبه. ويقال: قلَّدَ فلانٌ فلاناً قِلادةَ سَوءٍ، إذا هجاه بما يَبْقَى عليه وَسْمُه. فإذا أكَّدوه قالوا: قلَّدَهُ طَوْقَ الحمامة، أي لا يفارقُه كما لا يُفارِق الحمامةَ طوقُها. قال بِشْر:
حَبَاكَ بها مولاكَ عَنْ ظَهْرِ بِغْضَةٍ *** وقُلِّدَها طوقَ الحمامة جَعْفَرُ([12])والمِقْلَد: عصاً في رأسها عَوَج يُقْلَدُ بها الكَلأ، كما يُقْلَدُ القَتُّ إذا جُعِل حِبالاً. ومن الباب القِلد: السِّوار([13]). وهو قياس صحيح لأنَّ اليدَ كأنَّها تتقلَّدُه. ويقولون: إنَّ الإقليد: [البُرَة([14])] التي يشدُّ بها زِمام الناقة.
والأصل الآخر: القِلْد: الحَظُّ من الماء. يقال: سقَينا أرضَنا قِلْدَها، أي حظّها. وسقَتْنا السَّماءُ قِلْداً كذلك، أراد حظَّاً. وفي الحديث "فَقلَدَتْنَا السَّماءُ قِلْداً في كلِّ أسبوع".
فأمّا *المقاليد، فيقال: هي الخزائن. قال الله تعالى: ﴿لَهُ مَقَالِيدُ السَّمواتِ والأرْضِ﴾ [الزمر 63، الشورى 12]. ولعلَّها سمِّيت بذلك لأنَّها تُحْصِنُ الأشياء، أي تَحفظُها وتَحوزُها. والعرب تقول: أقْلَدَ البحر على خَلْقٍ كثير، إذا أحْصَنَهُم في جَوفه.
ومما شذَّ عن الباب القِلْدة والقِشْدة: تمر وسَويقٌ يخلط بهما سَمْن.
(قلز)  القاف واللام والزاء. يقولون: إنَّ التقَلُّز([15]): النَّشاط.
(قلس)  القاف واللام والسين كلمتان: أحدهما رَمْيُ السَّحابة النَّدَى من غير مطر، ومنه قَلَس الإنسانُ، إذا قاءَ، فهو قالس. وأمَّا التَّقليس فيقال: هو الضَّرب ببعض الملاهي([16]). وهي الكلمة الأخرى([17]).
وقال أبو بكر ابنُ دريد: القَلْس من الحِبال([18])، ما أدري ما صحّتُه.
(قلص)  القاف واللام والصاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انضمامِ شيء بعضِه إلى بعض. يقال: تقلَّصَ الشَّيءُ، إذا انضمَّ. وشَفَةٌ قالِصَة. وظلٌّ قالصٌ، إذا نَقَصَ، وكأنَّه تضامَّ. قال تعالى([19]): ﴿ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إلَيْنَا قَبْضاً يَسِيراً﴾ [الفرقان 46]. وأمَّا قَلَصَةُ الماء فهو الذي يَجِمُّ في البئر منه حتى يرتفع، كأنه تقلّص من جوانبه. وهو ماء قليص. وجَمْعُ القَلَصَة قَلَصَات. ويقولون: قَلَصَتْ نَفْسُه: غَثَتْ. وقياسُه قريب. فأمَّا القَلُوصُ، فهي الأُنثى من رِئال النَّعام. وعندي أنَّها سُمِّيت قَلوصاً لتجمُّع خَلْقِها، كأنَّها تقلَّصَتْ من أطرافها حتَّى تجمَّعت. وكذلك أنثى الحُبارَى. وبها سمِّيَت القَلُوصُ من الإبل، وهي الفتيَّة المجتمعة الخَلْق. ويقال: قَلَصَ الغدير([20])، إذا ذهَبَ أكثرُ مائهِ.

(قلط)  القاف واللام والطاء ليس فيه شيء يصح. غير أنَّ ابن دريد قال: رجُلٌ قُلاَطٌ: قَصير([21]). ولعلَّ هذا من قولهم رجلٌ قَلَطِيٌّ.
(قلع)  القاف واللام والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انتزاعِ شيءٍ من شيء، ثم يفرَّع منه ما يقاربُه. تقول: قلَعْتُ الشّيءَ قَلعاً، فأنا قالعٌ وهو مقلوع. ويقال للرَّجُل الذي يتقلَّع عن سَرْجِهِ لسوءِ فروسَتِه: قُلْعةَ([22]). ويقال هذا منزِلُ قُلْعةٍ، إذا لم يكن موضعَ استيطانٍ. والقَوْم على قُلْعَةٍ، أي رِحلة.
والمقلوع: الأمير المعزول. والقَلَعة: صخرةٌ تتقلَّع عن جبلٍ منفردةً يَصعُب مَرامُها. وبه تشبَّه السحابة العظيمة، فيقال قلَعَةٌ، والجمع قَلَع. قال:
تَفَقَّأَ فوقَه القَلَعُ السَّوَارِي *** وجُنَّ الخازبازِ به جُنونا([23])والقُلاَع: الطِّين يتشقَّقُ إذا نَضَب عنه الماء. وسمِّي قُلاَعاً لأنَّه يتقلَّع. [وأقلَعَ([24])] عن الأمر، إذا كَفَّ. ورماهُ بقُلاَعة، إذا اقتَلَع قطعةً من الأرض فرماه بها. والمِقْلاع معروف. والقَلاّع: الشُّرطِيّ فيما يقال. وروي في حديث: "لا يدخل الجنَّةَ دَيْبُوبٌ ولا قَلاّع". قالوا: الدَّيبوب: الذي يدِبُّ بالنّمائم حتَّى يفرِّق بين الناس. والقَلاّع: الرّجُل يَرَى الرّجُلَ [قد ارتفعَ] مكانهُ عند آخَرَ فلا يزال يَشِي بينهما حتَّى يَقلَعَه. وأقلعَتْ عنه الحُمَّى. ويقال: تركتُ فلاناً في قَلَعٍ من حُمَّى؛ أي في إقلاع. ويقال قَلِعَ قَلَعاً. والقِلْع: شِراع السَّفينة؛ وذلك لأنَّه إذا رُفِعَ قَلَعَ السّفينةَ من مكانها.
ومما شذَّ عن هذا الباب القَلع والقِلْع. فأمَّا القَلْع([25]) فالكِنْف، يقولون في أمثالهم:"شَحْمَتِي في قَلْعِي". وأمَّا القِلْع فيقال: إنّها صُدَيِّرٌ يلبَسُه الرّجلُ على صَدره([26]). قال:
مُسْتَأْبِطَاً في قِلْعِهِ سِكِّينَا([27])
(قلف)  القاف واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كَشْط شيء عن شيء. يقال: قَلَفْت الشَّجرةَ، إذا نحَّيْتَ عنها لِحاءها. وقَلَفْتَ الدَّنَّ: فَضضتُ عنه طِينَه. وقَلَفَ الخاتنُ غرْلة الصبيِّ، وهي القُلْفة، إذا قَطَعَها.
(قلق)  القاف واللام والقاف كلمةٌ تدلُّ على الانزعاج. يقال: قَلِق يَقْلَق قلَقَاً.
--------------ـــ
([1]) أنشده في المجمل واللسان (قلم).
([2]) للفرزدق في ديوانه 863 برواية "يقول"، وفي اللسان (قرد، قلا): "تقول".
([3]) في اللسان أنها لغة طيئ، وأنشد ثعلب:
      أيام أم الغمر لا نقلاها *** ولو تشاء قبلت عيناها
([4]) يقال بفتح القاف وضمها، ويستوي فيه المذكر والمؤنث والجمع، وإن شئت ثنيت وجمعت.
([5]) لحميد الأرقط، كما في اللسان (قلب، حبر، أرض). وقد سبق في (حبر).
([6]) في الأصل: "والقليب بلفظ القليب مذكر".
([7]) بوزن سفود، وعِجَّول، ورَسُول.
([8]) البيت في اللسان (حجم، قلب). وقد سبق في (حجم).
([9]) البيت لطرفة في معلقته.
([10]) البيت لبشر بن أبي خازم، كما في إصلاح المنطق 87 واللسان (قلت). وأنشده ثعلب في مجالسه 71. وانظر المخصص (6: 128/ 16: 99).
([11]) للأعشى في ديوانه 164 واللسان (قلح).
([12]) في الأصل: "حبال بها".
([13]) في المجمل: "السوار من الفضة".
([14]) التكملة من المجمل واللسان.
([15]) ومثله "القلز"، كما في القاموس.
([16]) في المجمل: "التقليس: الضرب بالدف. ويقال إن التقليس: وضع اليدين على الصدر خضوعاً".
([17]) في الأصل: "وهي كلمة الأخرى".
([18]) في الأصل: "القليس من الجبال"، صوابه في المجمل والجمهرة (3: 41). وفسره في اللسان بأنه: حبل غليظ من حبال السفن.
([19]) في الأصل: "قوله تعالى".
([20]) في الأصل: "قلص البعير الغدير"، صوابه في المجمل واللسان.
([21]) الجمهرة (3: 113).
([22]) كذا ضبط في الأصل واللسان. وفي المجمل بفتح القاف واللام، وليس بشيء. وضبط في القاموس بالضم، وبضم ففتح، وبضمتين.
([23]) البيت لابن أحمر، كما في اللسان (قلع، خوز) وإصلاح المنطق 51 والحيوان (3: 109/ 6: 186). وانظر المخصص (14: 96) وأمثال الميداني (1: 227).
([24]) التكملة من المجمل.
([25]) الحق أنه بفتح القاف وكسرها، كما في اللسان والقاموس.
([26]) هذا المعنى مما ورد في القاموس ولم يرد في اللسان.
([27]) وكذا ورد إنشاده في المجمل. ولم يرد الاستئباط في المعاجم بمعنى التأبط. وفيها استأبط: حفر حفرة ضيق رأسها ووسع أسفلها.

ـ

##### Türkçe

(**باب القاف واللام وما يثلثهما**)
(**قلم**)  **القاف** ve **اللام** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyin yontulması sırasında onu düzeltmeye ve ıslah etmeye delâlet eder. Bundan: **قَلَمْتُ الظُّفُر** ve **قلَّمْته**. Ve zayıfa denir: o, **مَقلُوم الأظفار**dır. Ve **القُلاَمَة**: tırnak **قُلِم** edildiğinde ondan düşen şeydir. Ve bu bâbdan **القلم**a **قَلماً** adı verildi; dediler ki: ondan, tırnaktan **يُقْلمُ** edildiği gibi **يُقْلَم** edildiği için onunla adlandırıldı; sonra **القِدْح** ona benzetildi de “**قلم**” denildi. Ve mümkündür ki **القِدح** ona, zikrettiğimiz düzeltme ve yontma sebebiyle **قلماً** diye adlandırılmıştır. Allah تعالى dedi ki: ﴿**ومَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلاَمَهُمْ**﴾ [Âl-i İmrân 44]. Ve bâbdan **المِقْلَم**: devenin hörgücünün ucu; sanki **قُلِم** edilmiştir. Ve denir ki **مَقَالم الرُّمح**: onun topuklarıdır.

Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **القُلاَّم**; o bir bitkidir. Dedi:
أتَوْني بِقُلاَّمٍ فقالوا تَعَشّهُ *** وهل يأكلُ القُلاَّمَ إلا الأباعرُ([1])

(**قله**)  **القاف** ve **اللام** ve **الهاء** hakkında bir şey hıfzetmiyorum; ancak **غَديرَ قَلَهَى**: bir yerdir.

(**قلو**)  **القاف** ve **اللام** ve illetli harf sahih bir asıldır; hafifliğe ve sürate delâlet eder. Bundan **القِلْو**: hafif eşek. [Ve] denir: **قَلَت النَّاقةُ براكبها قَلْواً**; onu öne geçirdiğinde. Ve **اقلوْلَت الحُمْر** süratlerinde. Ve **المُقلَوْلي**: döşeğinden uzak duran. Ve bir şeyden uzak duran her **نابٍ**: ondan uzak duran **مُقْلَوْلٍ**dür. Dedi:
أقولُ إذا اقْلَوْلَى عليها وأقْرَدَتْ *** ألاَ هَلْ أخو عيشٍ لذيذٍ بدائمِ([2])
Ve büzüşen **المُنْكمش** **مُقْلَوْلٍ**dür. Ve hadiste: “**لو رأيتَ ابنَ عُمَرَ لرأيتَه مُقلولياً**”; yani yerden uzak durur hâlde; sanki çok namaz kılmayı ister. Ve bâbdan: **قَلاَ العَيْرُ آتُنَه قَلْواً**. Ve bâbdan **القِلَى**; o buğzdur. Ondan denir: **قَلَيْتُه أقلِيه قِلىً**. Ve demişlerdir: **قَلَيتُهُ أَقلاه**([3]). Ve **القِلَى**: bir şeyden uzak durma ve ondan gitmedir. Ve **القَلْي**: bir şeyi **المِقْلَى** üzerinde kızartmaktır. Denir: **قَلَيْت** ve **قَلْوت**. [Ve] **القَلاَّء**: kızartan kimsedir. Ve bu kıyastır; çünkü tane kızartma ile hafifletilir ve o da hafifler.

(**قلب**)  **القاف** ve **اللام** ve **الباء** iki sahih asıldır: biri bir şeyin hâlisine ve şerifine delâlet eder; diğeri bir şeyi bir yönden bir yöne çevirmeye.
Birincisi **القَلْب**: insanın ve başkasının kalbi; **سمِّي** çünkü onda en hâlis şey ve en yüce olan odur. Her şeyin hâlisi ve en şerifi onun **قَلْب**idir. Ve derler: **عربيٌّ قَُلْبٌ**([4]). Dedi:
[فلا] تُكثِروا فيها الضَّجَاجَ فإنَّني *** تخيَّرتُها منهم زُبيرِيّةً قَُلْبَا
Ve **القُلاَب**: deveye isabet eden bir hastalıktır; kalbinden şikâyet eder. Ve **القُلْبُ** bileziklerden: üzerine başkası dolanmayan tek bir **قُلْب** olan şeydir. Ve bu, hurma ağacının **قُلْب**ine benzetmedir. Sonra yılan, süsten olan **القُلْب**e benzetildi de **قُلْباً** diye adlandırıldı. Ve **القَلْب**: bir yıldızdır; onun **قَلْبُ العَقرب** olduğunu söylerler. [Ve] **قَلَبْتُ النَّخلةَ**: onun **قَلْب**ini söktüm.
Diğer asıl: **قَلَبْتُ الثَّوبَ قَلْباً**. Ve **القَلَب**: dudağın dönmesidir; o **قَلْباءُ**dır ve sahibi **أَقْلَب**dır. Ve **قَلَبْتُ الشَّيء**: onu devirdim; ve onu iki elimle **تقليباً** çevirdim. Ve denir: **أقْلَبَتِ الخُبْزةُ**; çevrilme vakti geldiğinde. Ve onların sözü: “**ما به قَلبَةٌ**”; dediler ki: manası, kendisi için çevrilip bakılacak bir illet yoktur. Ve şu beyti delil getirdiler:
ولم يقلِّب أرضَها بيطارُ *** ولا لحبلَيْهِ بها حُبَارُ([5])
Yani onda bulunan bir illetten dolayı ayaklarını çevirmedi. Ve **القَلِيب**: kuyu; henüz örülmeden önce. Ancak ona **قليباً** adı verildi; çünkü bir yönden bir yöne çevrilen şey gibidir: topraktı, kazılınca toprağı sanki çevrilmiş gibi oldu. Örülünce o **الطَّوِيّ**dir. Ve **القليب** lafzı müzekkerdir([6]). Ve **الحُوَّلُ القُلَّب**: işleri çevirip çeviren ve onlara hile bulan kimsedir. Ve zikrettiğimizin tamamında kıyas birdir. Ama **القِلِّيب** ve **القِلّوْب**([7]) için, onun kurt olduğu söylenir. Ve bu kıyasa hamledilebilir; denir ki, yiyeceğini aramada dönüp durmasından dolayı bununla adlandırıldı. Dedi:
أَيَا جَحْمَتَا بَكِّي على أمِّ عامرٍ  *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([8])

(**قلت**)  **القاف** ve **اللام** ve **التاء** iki sahih asıldır: biri bir şeyde bir çöküntüye delâlet eder; diğeri bir şeyin gitmesine ve helâkine.
Birincisi **القَلْت**; o kayadaki oyuktur; çoğulu **قِلاتٌ**. Dedi:
وعينان كالماويَّتَينِ استَكَنَّتا *** بكهفَيْ حِجَاجَيْ صَخرةٍ قَلْتِ مَوْرِدِ([9])
Ve **قَلْتُ العَين**: onun oyukluğu. Ve **قَلْتُ الإبهام**: altındaki oyuk. Ve **قَلْتُ الثّريدة**: ortasındaki çöküntü.
Diğer asıl **القَلَت**; o helâktir. Denir: **قَلِت قَلَتاً**. Ve hadiste: “**إن المسافِرَ ومتاعَهُ على قَلَتٍ إلاَّ ما وَقَى اللهُ تعالى**”. Ve develerden **المِقْلاَتُ**: yavrusu yaşamayan; kadınlardan da böyledir; çoğulu **مقاليت**. Dedi:
يَظَلُّ مَقاليتُ النِّساء يطأْنَهُ *** يقُلْنَ ألا يُلقَى على المرءِ مئزرُ([10])
Ve dedi:
لا تَلُمْها إنّها من نِسوةٍ *** رُقُدِ الصَّيفِ مَقَاليتٍ نُزُرْ

(**قلح**)  **القاف** ve **اللام** ve **الحاء** tek bir kelimedir; o **القَلَح**: dişlerde sarılıktır. **رجلٌ أقْلَحُ**. Dedi:
قد بَنَى اللُّوم عليهم بيتَه *** وفشَا فيهم مع اللُّومِ القَلَحْ([11])
Ve denir ki **الأقْلَح**: **الجُعَل**dır.

(**قلخ**)  **القاف** ve **اللام** ve **الخاء** tek bir kelimedir; derler ki **القَلْخ**: devenin böğürmesidir.

(**قلد**)  **القاف** ve **اللام** ve **الدال** iki sahih asıldır: biri bir şeyi bir şeye asmaya ve onunla ona bağlamaya delâlet eder; diğeri paya ve nasibe. Birincisi **التقليد**: **تَقليد البَدَنة**; o da boynuna bir şey asılmasıdır ki onun **هَدْيٌ** olduğu bilinsin. Ve **القَلْد**ın aslı: bükmedir; denir: **قَلَدْتُ الحبلَ أقلِدُه قَلْداً**; onu büktüğümde. Ve **حبلٌ قليدٌ** ve **مقلود**. Ve **تَقَلَّدْتُ السَّيف**. Ve **مُقَلَّدُ الرَّجُل**: kılıç kınının omzu üzerindeki yeri. Ve denir: falan, falana **قِلادةَ سَوءٍ** taktı; ona, izi üzerinde kalacak bir hiciv söylediğinde. Pekiştirdiklerinde derler ki: ona **طَوْقَ الحمامة** taktı; yani güvercinin boyunluğu onu terk etmediği gibi o da onu terk etmez. **بِشْر** dedi:
حَبَاكَ بها مولاكَ عَنْ ظَهْرِ بِغْضَةٍ *** وقُلِّدَها طوقَ الحمامة جَعْفَرُ([12])
Ve **المِقْلَد**: başında eğrilik bulunan bir değnek; onunla ot **يُقْلَدُ** edilir; **القَتُّ** ipler yapıldığında **يُقْلَدُ** edildiği gibi. Ve bâbdan **القِلد**: bileziktir([13]). Ve bu sahih bir kıyastır; çünkü el sanki onu takınır. Ve derler ki **الإقليد**: [**البُرَة**([14])] deveyi yularıyla bağlayan şeydir.
Diğer asıl: **القِلْد**: sudan paydır. Denir: toprağımıza onun **قِلْد**ini suladık; yani payını. Ve gök bize yine **قِلْداً** suladı; payı kastetti. Ve hadiste: “**فَقلَدَتْنَا السَّماءُ قِلْداً في كلِّ أسبوع**”.
Ama **المقاليد** için, denir ki: hazinelerdir. Allah تعالى dedi ki: ﴿**لَهُ مَقَالِيدُ السَّمواتِ والأرْضِ**﴾ [Zümer 63, Şûrâ 12]. Belki de ona bu ad verildi; çünkü eşyayı **تُحْصِنُ** eder; yani onları korur ve zapt eder. Ve Arap der ki: deniz, birçok mahlûk üzerine **أقْلَدَ** etti; onları karnında **أحْصَنَ** ettiğinde.
Ve bâbdan şâz olan şeylerden: **القِلْدة** ve **القِشْدة**; hurma ve onunla karıştırılan kavrulmuş un; ikisiyle içyağı karıştırılır.

(**قلز**)  **القاف** ve **اللام** ve **الزاء**. Derler ki **التقَلُّز**([15]): canlılıktır.

(**قلس**)  **القاف** ve **اللام** ve **السين** iki kelimedir: biri bulutun yağmur olmaksızın çiyi atmasıdır; ondan: insan **قَلَس** etti; kustuğunda; o **قالس**tir. Ama **التَّقليس** için denir ki: bazı eğlence aletleriyle vurmaktır([16]). Ve o, diğer kelimedir([17]).
Ve Ebû Bekr İbn Düreyd dedi: **القَلْس** iplerdendir([18]); sıhhatini bilmiyorum.

(**قلص**)  **القاف** ve **اللام** ve **الصاد** sahih bir asıldır; bir şeyin bir kısmının bir kısmına toplanmasına delâlet eder. Denir: **تقلَّصَ الشَّيءُ**; toplandığında. Ve **شَفَةٌ قالِصَة**. Ve **ظلٌّ قالصٌ**; eksildiğinde; sanki birbirine sokulmuştur. Allah تعالى dedi([19]): ﴿**ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إلَيْنَا قَبْضاً يَسِيراً**﴾ [Furkan 46]. Ama **قَلَصَةُ الماء**: kuyuda ondan biriken ve yükselen sudur; sanki yanlarından toplanmıştır. Ve o **ماء قليص**tur. **القَلَصَة**nin çoğulu **قَلَصَات**tır. Ve derler: **قَلَصَتْ نَفْسُه**: midesi bulandı. Ve kıyası yakındır. Ama **القَلُوصُ**: devekuşu yavrularının dişisidir. Ve bence ona **قَلوصاً** adı verildi; yaratılışının toplanmışlığından dolayı; sanki uçlarından toplanmış da bir araya gelmiştir. Ve **الحُبارَى**nın dişisi de böyledir. Ve bununla develerden **القَلُوصُ** adlandırıldı; o, yaratılışı toplanmış genç devedir. Ve denir: **قَلَصَ الغدير**([20]); suyunun çoğu gittiğinde.

(**قلط**)  **القاف** ve **اللام** ve **الطاء**da sahih olan bir şey yoktur. Ancak İbn Düreyd dedi: **رجُلٌ قُلاَطٌ**: kısa([21]). Belki bu, onların “**رجلٌ قَلَطِيٌّ**” sözündendir.

(**قلع**)  **القاف** ve **اللام** ve **العين** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyden söküp çıkarmaya delâlet eder; sonra ona yakın olan şeyler ondan dallanır. Dersin: **قلَعْتُ الشّيءَ قَلعاً**; ben **قالعٌ**ım, o **مقلوع**dur. Ve kötü biniciliğinden dolayı eyerinden sökülür gibi olan adama: **قُلْعةَ**([22]) denir. Ve denir: bu, **قُلْعةٍ** menzilidir; yerleşim yeri olmadığında. Ve kavim **على قُلْعَةٍ**dır; yani yolculuk.
Ve **المقلوع**: azledilmiş emirdir. Ve **القَلَعة**: dağdan tek başına kopup ayrılan bir kaya; ona erişmek zorlaşır. Ve onunla büyük bulut benzetilir; **قلَعَةٌ** denir; çoğulu **قَلَع**. Dedi:
تَفَقَّأَ فوقَه القَلَعُ السَّوَارِي *** وجُنَّ الخازبازِ به جُنونا([23])
Ve **القُلاَع**: su çekildiğinde çatlayan çamurdur. Ve **قُلاَعاً** diye adlandırıldı; çünkü kopup ayrılır. [Ve **أقلَعَ**([24])] işten; vazgeçtiğinde. Ve onu **بقُلاَعة** ile attı; yerden bir parça koparıp onunla attığında. Ve **المِقْلاع** mâlûmdur. Ve **القَلاّع**: denildiğine göre polis memurudur. Ve bir hadiste rivayet edildi: “**لا يدخل الجنَّةَ دَيْبُوبٌ ولا قَلاّع**”. Dediler ki: **الدَّيبوب**: nemimelerle sürünerek gidip insanlar arasını ayıran kimsedir. Ve **القَلاّع**: bir adamın, bir başkasının yanında yerinin [yükselmiş olduğunu] görür de ikisi arasında durmadan söz taşır; ta ki onu yerinden **يَقلَعَه** edinceye kadar. Ve humma ondan **أقلعَتْ**. Ve denir: falanı hummadan **قَلَعٍ** içinde bıraktım; yani **إقلاع** içinde. Ve denir: **قَلِعَ قَلَعاً**. Ve **القِلْع**: geminin yelkenidir; çünkü kaldırıldığında gemiyi yerinden **قَلَعَ** eder.
Ve bu bâbdan şâz olan şeylerden: **القَلع** ve **القِلْع**. Ama **القَلْع**([25]) ise: siperliktir; darbımesellerinde derler ki: “**شَحْمَتِي في قَلْعِي**”. Ama **القِلْع** için denir ki: erkeğin göğsü üzerine giydiği bir göğüslüktür([26]). Dedi:
مُسْتَأْبِطَاً في قِلْعِهِ سِكِّينَا([27])

(**قلف**)  **القاف** ve **اللام** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyden kazımaya delâlet eder. Denir: **قَلَفْت الشَّجرةَ**; kabuğunu ondan uzaklaştırdığımda. Ve **قَلَفْتَ الدَّنَّ**: üzerindeki çamurunu söktüm. Ve sünnetçi, çocuğun **غرْلة**sini kesti; o **القُلْفة**dir; onu kestiğinde.

(**قلق**)  **القاف** ve **اللام** ve **القاف**: huzursuzluğa delâlet eden bir kelimedir. Denir: **قَلِق يَقْلَق قلَقَاً**.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل القلم: القص من الشيء الصلب، كالظفر وكعب الرمح والقصب، ويقال للمقلوم: قلم. كما يقال للمنقوض: نقض. وخص ذلك بما يكتب به، وبالقدح الذي يضرب به، وجمعه: أقلام. قال تعالى: ﴿ن والقلم وما يسطرون﴾ [القلم/1]. وقال: ﴿ولو أن ما في الأرض من شجرة أقلام﴾ [لقمان/ 27]، وقوله: ﴿إذ يلقون أقلامهم﴾ [آل عمران/44] أي: أقداحهم، وقوله تعالى: ﴿علم بالقلم﴾ [العلق/4] تنبيه لنعمته على الإنسان بما أفاده من الكتابة وما روي (أنه عليه الصلاة والسلام كان يأخذ الوحي عن جبريل وجبريل عن ميكائيل وميكائيل إسرافيل وإسرافيل عن اللوح المحفوظ واللوح عن القلم) (أخرجه السجزي في الإبانة وفيه محمد بن عكاشة الكرماني، وهو كذاب كان يضع الحديث. تنزيه الشريعة 1/318 و 331) فإشارة إلى معنى إلهي، وليس هذا موضع تحقيقه. والإقليم: واحد الأقاليم السبعة. وذلك أن الدنيا مقسومة على سبعة أسهم على تقدير أصحاب الهيئة.

##### Türkçe

- **أصل القلم**: sert şeyden kesip koparma; tırnak, mızrak topuğu ve kamış gibi. Ve **المقلوم** için: **قلم** denir; **المنقوض** için de: **نقض** denildiği gibi. Ve bu, onunla yazılan şeye ve onunla vurulan **القدح**a tahsis edildi; onun çoğulu: **أقلام**. Yüce Allah dedi ki: ﴿ن والقلم وما يسطرون﴾ [القلم/1]. Ve dedi ki: ﴿ولو أن ما في الأرض من شجرة أقلام﴾ [لقمان/ 27]; ve O’nun sözü: ﴿إذ يلقون أقلامهم﴾ [آل عمران/44], yani: **أقداحهم**; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿علم بالقلم﴾ [العلق/4], insana yazmadan kendisine fayda olarak verdiği şeyle üzerindeki nimetine bir uyarıdır. Ve rivayet olunan (şu ki: o -salât ve selâm onun üzerine olsun- Cebrâil’den vahyi alırdı; Cebrâil Mîkâîl’den, Mîkâîl İsrâfîl’den, İsrâfîl **اللوح المحفوظ**’tan, **اللوح** da **القلم**’den) (es-Siczî bunu el-İbâne’de çıkarmıştır; onda Muhammed b. Ukkâşe el-Kermânî vardır; o, yalancı idi, hadisi uydururdu. Tenzîhu’ş-Şerîa 1/318 ve 331) — bu, ilâhî bir mânaya işarettir; ve burası onun tahkikinin yeri değildir. Ve **الإقليم**: yedi **الأقاليم**’den bir tanedir. Bu da şudur ki: dünya, hey’et sahiplerinin takdirine göre yedi paya bölünmüştür.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ل م
قلم الظفر وقلم الأظفار بالقلمين وهما الجلمان ولم يغن عنّي قلامة ظفر‏.‏
قال‏:‏ وألقوا أقلامهم‏:‏ أجالوا أزلامهم‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلانٌ مقلوم الظفر‏:‏ ضعيف‏.‏
قال النابغة‏:‏ وبنو قعين لا محالة أنهم آتوك غير مقلذمي الأظفار أي غير ضعفاء ولا عزلٍ‏.‏
وقال بشر بن أبي خازم‏:‏ وبكلّ مسترخي الإزار منازلٍ يسمو إلى الأقران يغر مقلّم

##### Türkçe

ق ل م
**قلم الظفر** ve **قلم الأظفار**: **بالقلمين** ile; ve onlar iki **الجلمان**dır. Ve benden **قلامة ظفر** bir şey gidermedi.
Dedi: Ve **وألقوا أقلامهم**: **أجالوا أزلامهم** (yani oklarını çevirdiler).
Mecazdandır: Falan **مقلوم الظفر**: zayıf.
Nâbiga dedi:
Ve Benû Kuayn, kaçınılmaz olarak, şüphesiz onlar sana **غير مقلذمي الأظفار** (yani zayıf olmayanlar ve silahsız olmayanlar) olarak geldiler.
Ve Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
Ve her bir, izarı gevşek salınmış, menziller(den) (kimse), akranlara yükselir; aldatır, **مقلّم**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَلَم: الذي يُكتب به، والجمع أقلام وقِلام. قال ابن بري: وجمع أَقلام أَقاليم؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
كأَنَّني، حِينَ آتِيها لتُخْبِرَني
وما تُبَيّنُ لي شَيْئاً بِتَكْلِيمِ،
صَحِيفةٌ كُتِبَتْ سِرّاً إلى رَجُلٍ،
لم يَدْرِ ما خُطَّ فيها بالأَقالِيم
والمِقْلَمة: وعاء الأَقْلام. قال ابن سيده: والقَلَمُ الذي في التنزيل لا أعرف كَيفيته؛ قال أَبو زيد: سمعت أعرابيّاً مُحرِماً يقول: سَبَقَ القَضاءُ وجَفَّتِ الأَقْلامُ
والقَلَمُ: الزَّلَمُ. والقَلَم: السَّهْم الذي يُجال بين القوم في القِمار، وجمعهما أقلام. وفي التنزيل العزيز: وما كنتَ لديهم إذ يُلقون أقلامهم أَيُّهم يَكفل مريم؛ قيل: معناه سهامهم، وقيل: أَقلامهم التي كانوا يكتبون بها التوراة؛ قال الزجاج: الأَقلام ههنا القِداح، وهي قِداح جعلوا عليها علامات يعرفون بها من يكفل مريم على جهة القرعة، وإنما قيل للسهم القلم لأَنه يُقْلم أي يُبْرى. وكلُّ ما قطَعت منه شيئاً بعد شيء فقد قَلَمْته؛ من ذلك القلم الذي يكتب به، وإنما سمي قَلَماً لأَنه قلِمَ مرة بعد مرة، ومن هذا قيل: قَلَمت أَظفاري. وقَلَمت الشيء: بَرَيْته وفيه عالَ قلمُ زكريا؛ هو ههنا القِدْح والسهم الذي يُتقارَع به، سمي بذلك لأَنه يُبرى كبَرْي القلم. ويقال للمِقْراض: المِقْلامُ. والقَلَمُ: الجَلَمُ. والقَلَمانِ: الجَلَمانِ لا يفرد له واحد؛ وأَنشد ابن بري: لعَمْرِيَ لو يُعْطِي الأَميرُ على اللِّحَى،
لأُلْفِيتُ قد أَيْسَرْتُ مُنْذُ زَمانِ
إذا كشَفَتْني لِحْيَتي من عِصابةٍ،
لهُمُ عندَه ألفٌ ولي مائتانِ
لهَا دِرْهَمُ الرحمنِ في كلِّ جُمعةٍ،
وآخَرُ للِخَناء يَبْتَدِرانِ
إذا نُشِرتْ في يَوْمِ عِيدٍ رأَيْتَِها،
على النَّحْرِ، مِرْماتيْنِ كالقَفَدانِ
ولوْلا أَيادٍ مِنْ يَزِيدَ تتابَعتْ،
لَصَبَّحَ في حافاتِها القَلمانِ
والمِقْلَم: قَضِيب الجمل والتيس والثور، وقيل: هو طرَفه. شمر: المِقْلم طَرف قضيب البعير، وفي طرفه حَجَنةٌ فتلك الحَجَنة المِقْلم، وجمعه مَقالِمُ. والمِقْلَمة: وعاء قضيب البعير. ومقالِم الرمح: كُعوبه؛ قال: وعادِلاً مارِناً صُمّاً مَقالِمُه،
فيه سِنانٌ حَلِيفُ الحَدِّ مَطْرُورُ
ويروى: وعاملاً. وقَلَم الظُّفُر والحافر والعُود يَقْلِمُه قَلْماً وقَلَّمه: قطَعه بالقَلَمَيْن، واسم ما قُطِع منه القُلامة. الليث: القَلْم قطع الظفر بالقلمين، وهو واحد كله. والقُلامة: هي المَقْلومة عن طرف الظفر؛ وأَنشد:
لَمَّا أَتَيْتُم فلم تَنْجُوا بِمَظْلِمةٍ،
قِيسَ القُلامةِ مما جَزَّه القَلَمُ
قال الجوهري: قَلَمْت ظُفري وقَلَّمت أظفاري، شدد للكثرة. ويقال للضعيف: مَقْلُوم الظفر وكَلِيل الظفر. والقَلَمُ: طول أَيْمةِ المرأَة. وامرأَة مُقَلَّمة أي أَيّم. وفي الحديث: اجتاز النبي، صلى الله عليه وسلم، بنسوة فقال أَظنُّكُنَّ مُقَلَّماتٍ أي ليس عليكن حافظ؛ قال ابن الأثير: كذا قال ابن الأَعرابي في نوادره، قال ابن الأَعرابي وخَطَب رجل إلى نسوة فلم يُزَوِّجنَه، فقال: أَظنكنّ مُقَلَّماتٍ أي ليس لكنّ رجل ولا أحد يدفع عنكن. ابن الأَعرابي: القَلَمة العُزّاب من الرجال، الواحد قالِمٌ. ونساء مُقَلَّمات: بغير أَزواج. وأَلفٌ مُقَلَّمةٌ: يعني الكَتِيبة الشاكَّة في السلاح.
والقُلاَّم، بالتشديد: ضرب من الحَمْض، يذكر ويؤنث، وقيل: هي القاقُلَّى. التهذيب: القُلاَّم القاقُلى؛ قال لبيد:
مَسْجُورةً متجاوِراً قُلاَّمها
وقال أَبو حنيفة: قال شُبَيل بن عَزْرة القُلاَّم مثل الأَشنان إلا أَن القلام أَعظم، قال: وقال غيره ورقه كورق الحُرْف؛ وأَنشد: أَتوْني بِقُلاَّمٍ فَقالوا: تَعَشّهُ
وهل يأْكُلُ القُلاَّمَ إلا الأَباعِرُ؟
والإقْلِيمُ: واحد أقالِيم الأَرض السبعة. وأَقاليمُ الأرضِ: أَقْسامها، واحدها إقلِيم؛ قال ابن دريد: لا أَحسب الإقْلِيم عربيّاً؛ قال الأَزهري: وأَحسبه عربيّاً. وأَهل الحِساب يزعمون أَن الدُّنيا سبعة أقاليم كل إقْليم معلوم، كأَنه سمي إِقْلِيماً لأَنه مَقْلوم من الإقلِيم الذي يُتاخِمه أي مقطوع. وإقْلِيم: موضع بمصر؛ عن اللحياني.
وأَبو قَلَمُون: ضرب من ثِياب الروم يتلوّن ألواناً للعيون. قال ابن بري: قَلَمُون، فَعَلُول، مثل قَرَبُوسٍ. وقال الأَزهري: قَلَمون ثوب يُتراءى إذا طلعت الشمس عليه بأَلوان شتى. وقال بعضهم: أَبو قلمون طائر يُتراءى بأَلوان شتى يشبَّه الثوب به.

##### Türkçe

**القَلَم**: kendisiyle yazılan şey; çoğulu **أقلام** ve **قِلام**. İbn Berrî dedi: **أقلام**’ın çoğulu **أَقاليم**’dir; ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Sanki ben, ona geldiğim vakit bana haber versin diye
ve bana **بِتَكْلِيمِ** ile hiçbir şey açıklamazken,
bir sahife(ymişim) ki gizlice bir adama yazılmış,
içinde **بالأَقالِيم** ile ne çizildiğini bilmedi.

Ve **المِقْلَمة**: kalemlerin kabı. İbn Sîde dedi: ve tenzîlde olan **القَلَم**’ı, keyfiyetini bilmem; Ebû Zeyd dedi: ihramlı bir bedevîyi işittim, diyordu:

Kaza öne geçti ve **الأَقْلامُ** kurudu.

Ve **القَلَم**: **الزَّلَمُ**. Ve **القَلَم**: kumarda kavim arasında dolaştırılan ok; ikisinin de çoğulu **أقلام**. Aziz tenzîlde: “Ve sen onların yanında değildin, **أقلامهم**’i atıyorlardı: hangisi Meryem’i kefil alacak”; denildi: manası oklarıdır; ve denildi: Tevrat’ı yazdıkları kalemleridir; Zeccâc dedi: buradaki **الأَقلام** **القِداح**’tır; ve o, Meryem’i kefil alacak olanı kura yoluyla bilsinler diye üzerine işaretler koydukları **قِداح**’tır; oka **القلم** denmesi ancak, onun **يُقْلم** yani yontulur olmasındandır. Ve her ne ki ondan parça parça bir şey kestin, onu **قَلَمْته**; bundan da yazılan **القلم** (vardır); ona ancak **قَلَماً** adı verildi, çünkü o defa defa **قلِمَ** (yontuldu); ve bundan dolayı denildi: “**قَلَمت أَظفاري**”. Ve “**قَلَمت**” şeyi: onu yonttum; ve onda: “**عالَ قلمُ زكريا**”; o burada **القِدْح** ve kura çekilen oktur; ona bu ad verildi, çünkü kalemin yontulması gibi yontulur. Ve **المِقْراض**’a: **المِقْلامُ** denir. Ve **القَلَم**: **الجَلَمُ**. Ve **القَلَمانِ**: **الجَلَمانِ**; onun için tekil bir (lafız) ayrılmaz; ve İbn Berrî inşâd etti:

Ömrüme yemin olsun, eğer emir sakallara karşılık verseydi,
elbette ben, zamandan beri zenginleşmiş bulunurdum.
Sakalım beni bir sargıdan açığa çıkarınca,
onların yanında bin var, benim iki yüz.
Ona her cuma Rahmân’ın bir dirhemi,
ve bir başkası da şarkıcıya; yarışırlar.
Bayram gününde yayıldığında onu görürsün,
boğaz üzerinde, iki atış yeri gibi, **القَفَدان** gibi.
Ve eğer Yezîd’den ardı ardına gelen eller olmasaydı,
onun kenarlarında sabahlar idi **القَلمانِ**.

Ve **المِقْلَم**: devenin, tekenin ve boğanın kamışı; ve denildi: onun ucudur. Şemmer: **المِقْلم** devenin kamışının ucudur; ve ucunda bir kanca vardır; işte o kanca **المِقْلم**’dir; çoğulu **مَقالِمُ**. Ve **المِقْلَمة**: devenin kamışının kabı. Ve mızrağın **مقالِم**’i: topuklarıdır; dedi:

Ve düzgün, sert, sağır (gibi) **مَقالِمُه** olan,
onda bir mızrak ucu var; keskinliğin yoldaşı, yontulmuş.

Ve rivayet olunur: “**وعاملاً**”. Ve tırnağı, toynağı ve çubuğu **قَلَم** etti: onu **قَلْماً** ile **يَقْلِمُه**; ve onu **قَلَّمه**: iki **القَلَمَيْن** ile kesti; ondan kesilen şeyin adı **القُلامة**’dır. Leys: **القَلْم** iki **القلمين** ile tırnağı kesmektir; ve o, bütünüyle bir tek (isim)dir. Ve **القُلامة**: tırnağın ucundan koparılmış olan şeydir; ve inşâd etti:

Siz geldiğinizde, bir zulümle kurtulmadınız,
**القُلامة**’nin ölçüsü (kadar), **القَلَمُ**’ün kestiğinden.

Cevherî dedi: “**قَلَمْت** tırnağımı” ve “**قَلَّمت** tırnaklarımı”; çokluk için şeddeli yaptı. Ve zayıfa denir: **مَقْلُوم الظفر** ve **كَلِيل الظفر**. Ve **القَلَم**: kadının dul kalma süresinin uzunluğu. Ve **مُقَلَّمة** kadın: yani dul. Hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, kadınlara uğradı da dedi: “Zannederim siz **مُقَلَّماتٍ**sınız”; yani üzerinizde koruyucu yok; İbnü’l-Esîr dedi: İbnü’l-A‘râbî, Nevâdir’inde böyle dedi; İbnü’l-A‘râbî dedi: bir adam kadınlara talip oldu da onu evlendirmediler; bunun üzerine dedi: “Zannederim siz **مُقَلَّماتٍ**sınız”; yani sizin için ne bir erkek var ne de sizden savunacak biri. İbnü’l-A‘râbî: **القَلَمة** erkeklerden bekârlardır; tekili **قالِمٌ**. Ve **مُقَلَّمات** kadınlar: kocasız. Ve **أَلفٌ مُقَلَّمةٌ**: yani silah içinde tam donanımlı bölük.

Ve **القُلاَّم** (şeddeli): **الحَمْض**’dan bir tür; müzekker de müennes de olur; ve denildi: o **القاقُلَّى**’dır. Tehzîb: **القُلاَّم** **القاقُلى**’dır; Lebîd dedi:

Kaynatılmış, **قُلاَّمها**’sı bitişik.

Ebû Hanîfe dedi: Şübeyl b. Azre dedi: **القُلاَّم** **الأَشنان** gibidir; ancak **القلام** daha büyüktür; dedi: ve başkası dedi: yaprağı **الحُرْف**’ün yaprağı gibidir; ve inşâd etti:

Bana **قُلاَّمٍ** getirdiler, dediler: onu akşam yemeği yap.
Ve **القُلاَّم**’ı develerden başkası yer mi?

Ve **الإقْلِيمُ**: yerin yedi **أقالِيم**’inden birinin tekilidir. Ve yerin **أَقاليمُ**’i: onun kısımlarıdır; tekili **إقلِيم**; İbn Düreyd dedi: **الإقْلِيم**’in Arapça olduğunu sanmıyorum; Ezherî dedi: ben de onun Arapça olduğunu sanıyorum. Ve hesap ehli iddia eder ki dünya yedi **أقاليم**’dir; her **إقْليم** bilinir; sanki ona **إِقْلِيماً** adı verildi, çünkü komşu olduğu **الإقلِيم**’den **مَقْلوم**dur, yani kesilmiştir. Ve **إقْلِيم**: Mısır’da bir yer; Lihyânî’den.

Ve **أَبو قَلَمُون**: Rum kumaşlarından bir tür; gözlere renk renk görünür. İbn Berrî dedi: **قَلَمُون** vezni **فَعَلُول**’dür; **قَرَبُوسٍ** gibi. Ezherî dedi: **قَلَمون** öyle bir kumaştır ki güneş onun üzerine doğduğunda türlü renklerle görünür. Ve bazısı dedi: **أَبو قلمون** türlü renklerle görünen bir kuştur; kumaş ona benzetilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ل م * * قلَمَ * ظفره من باب ضرب و * قَلَّم * أظفاره شدد للكثرة و * القُلاَمَهُ * بالضم ما سقط منه و * القَلَمُ * الذي يكتب به والقلم أيضا الزلم و * الإقْلِيمُ * واحد * الأَقَاليمِ * السبعة و * المِقْلَمَةُ * بالكسر وعاء * الأَقْلام * وأبو * قَلَمُونٍ * ضرب من ثياب الوم يتلون للعيون ألوانا

##### Türkçe

* ق ل م * **قلَمَ** tırnağını, **ضرب** bâbından (çekiminden) kesti; ve **قَلَّم** tırnaklarını; çokluk için şeddeli (kullanılır); ve **القُلاَمَهُ** (ضم ile) ondan düşen şeydir; ve **القَلَمُ** onunla yazılan şeydir; **القلم** ayrıca **الزلم**’dir; ve **الإقْلِيمُ** yedi **الأَقَاليمِ**’den biridir; ve **المِقْلَمَةُ** (kesre ile) **الأَقْلام** kabıdır; ve Ebû **قَلَمُونٍ**: gözlere renk renk görünen, renklenen, **الوم** elbiselerinden bir türdür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( القَلَمُ ، مُحَرَّكَةً : اليَرَاعَةُ أَوْ إِذَا | بُرِيَتْ ) ، وهو الذي يُكْتَبُ بِهِ ( ج : أقْلامٌ | وقِلامٌ ) ، بِالكَسْرِ . قال ابنُ سِيدَه : ومَا في | التَّنْزِيلِ لا أعْرِفُ كَيْفِيَّتَه . قال أبو زَيدٍ : | سَمِعْتُ أَعْرَابِيًّا مُحْرِمًا يقول : | % ( سَبَقَ القَضاءُ وجَفَّتِ الأقْلامُ * % ) % |

| ( و ) القَلَم : ( الزَّلَمُ ) كَمَا في الصِّحاحِ ، | أَيْ : واحِدُ الأزْلامِ الذي تَقَدَّمَ ذِكرُه . | | ( و ) القَلَمُ : ( الجَلَمُ ) كَمَا في | الصِّحاحِ ، ويقال : هو القَلَمان ، | كالجَلَمان لا يُفْرَدُ له وَاحِدٌ كَمَا في | المُحْكَم . | | ( و ) القَلَمُ : ( طُولُ أَيْمَةِ المَرْأَةِ ) ، نَقَله | الأزْهَرِيّ . | | ( وهِي مُقَلَّمَةٌ ، كَمُعَظَّمَةٍ ) أيْ : ( أيِّمٌ ) . | ونَظَر أعرابِيٌّ إلى نِساءٍ فقال : ( ( إِنِّي | أَظُنُّكُنَّ مُقَلَّماتٍ ) ) أيْ : بِلا أَزْواجٍ ، | كَمَا في التَّهْذِيبِ ، وفي المُحْكَمِ : أيْ : | لَيْسَ لكُنَّ رَجُلٌ ولا أحدٌ يَدْفعُ عَنْكُنَّ . | | ( و ) القَلَم : ( السَّهْمُ يُجالُ بَيْنَ القَوْمِ | في القِمَارِ ) ، والجَمْعُ : أقْلامٌ ، ومنه قولُه | تعالى : ! 2 \< إذ يلقون أقلامهم أيهم يكفل مريم > 2 ! أي : سِهَامَهم ، وقيل : التي | كَانُوا يَكْتُبُون بِها التَّوْرَاةَ . وقال | الأزْهَرِيُّ : هِيَ قِداحٌ جَعَلُوا عَلَيْهَا | عَلاماتٍ يُعْرَفُ بها مَنْ يَكْفُلُ مَرْيَم على | جِهَةِ القُرْعَةِ . | | ( وقَلَمَ الظُّفْرَ وغَيْرُه ) كَمَا في | الصِّحاحِ ، وفي المُحْكَمِ : والحافِرَ والعُودَ | ( يَقْلِمُه ) قَلْمًا ( وقَلَّمَهُ ) تَقْلِيمًا شُدِّدَ | للكَثْرَةِ : ( قَطَعَهُ ) بِالقَلَم ، ومنه قَولُه : | % ( * له لِبَدٌ أظفارهُ لم تُقَلَّمِ * % ) % | ( والقُلامَةُ ) ، كَثُمامَةٍ : ( ما سَقَطَ مِنْه ) كَمَا في | الصِّحاحِ . وفي المُحْكَمِ : مَا قُطِعَ منه ، وفي | التَّهذيب : هي المَقْلُومَةُ عن طَرَفِ الظُّفرِ . | | ( وأَلْفٌ مُقَلَّمةٌ ، كَمُعَظَّمَةٍ أي : كَتِيبةٌ | شاكَةُ السِّلاحِ ) ، نَقَلَه ابنُ سِيدَه . | | ( ومَقالِمُ الرُّمْحِ : كُعُوبُه ) ، وأنشد ابنُ | سِيدَه : | % ( وعامِلاً مارِنًا صُمًّا مَقَالِمُهُ % | فيه سِنانٌ حَلِيفُ الحَدِّ مَطْرُورُ ) % |

| | ( و ) المِقْلَمُ ، ( كَمِنْبَرٍ : وِعاءُ قَضِيبِ | البَعِيرِ ) كَمَا في الصِّحاحِ ، زَادَ ابنُ | سِيدَه : والتَّيْسِ والثَّوْرِ ، وقيل : طَرَفُه ، | وفي التَّهْذِيبِ : في طَرَفِ قَضِيبِ البَعِيرِ | حَجَنَةٌ هي المِقْلَمُ . | | ( و ) المِقْلَمَةُ ، ( بِهَاءٍ : وِعَاءُ قَلَمِ | الكِتَابَةِ ) ، وفي الصِّحاحِ : وِعاءُ الأقْلامِ . | قال شَيخُنا عن بَعْضٍ : وكان المُناسِبُ | لِكَوْنِها وِعَاءً الفَتْحَ على أَنَّها اسمُ مَكَانٍ ؛ | إِذْ مُقْتَضَى الكَسْرِ أنَّها اسْمُ آلة ، ويُمكِنُ | أَنْ يُقالَ الوِعاءُ آلةٌ لِلحِفْظِ ، وَوجْهُ | التَّسْمِيَةِ لا يَطَّرِدُ ، فقد صَرَّح السَّيدُ في | حَوَاشِي الكَشَّافِ بأنّ المَعْنَى المُعْتَبَر في | أسماءِ الآلة والزَّمانِ والمَكانِ مُرَجِّح | للتَّسْمِيَةِ لا مُصَحِّح للإطْلاقِ ، فلا يَطَّرِدُ | في كُلِّ مَا يُوجَدُ فيه ذَلِك المَعْنَى . | | ( و ) القُلاَّمُ ، ( كَزُنَّارٍ : القَاقُلَّى ) ، وهو | من الحَمْضِ كَذَا في الصِّحاحِ . وفي | المُحْكَمِ : ضَرْبٌ من الحَمْضِ ، يُذَكَّرُ | ويُؤَنَّثُ ، وقيل : هُوَ كالأُشْنَانِ إلا أَنَّه | أعظَمُ ، وقيل : وَرَقُه كَوَرَقِ الحُرْفِ ، | قال : | % ( أتوْنِي بقُلاَّمٍ فقالُوا تَعَشَّهُ % | وهَلْ يَأْكُلُ القُلاَّمَ إِلاَّ الأَبَاعِرُ ) % | | ( والإِقْلِيمُ ، كقِندِيلٍ : واحِدُ الأَقَالِيمِ | السَّبْعَةِ ) ، قال الأزهريَ : وأَحْسَبُهُ عَربِيَّا . | وقال ابْنُ دُرَيدٍ : لا أَحسِبُه عَرَبِيَّا . وقال | غَيرُه : وكأَنّه سُمِّيَ بِهِ لأنه مَقْلومٌ من | الإقْلِيمِ المُتاخِمِ أي : مَقْطُوعٌ عنه . وقال | أبو الرَّيْحانِ البِيرُونِيُّ : الإقْليمُ على ما | ذَكَرَهُ أبو الفَضْلِ الهَرَوِيُّ في المَدْخَل | للصَّاحِبِيِّ : هو المَيْل ، فكأنَّهم يُرِيدون به | المسَاكِنَ المائِلةَ عن مُعَدَّلِ النَّهَارِ ، قال : | وأَمَّا عَلَى مَا ذَكَرَ حَمْزَةُ بنُ الحُسَيْنِ | الأَصْفَهَانِيُّ وهو صَاحِبُ لُغَةٍ ومَعْنِيٌّ بِهَا | فهو الرُّسْتَاقُ بلُغَةِ الجَرَامِقَةِ سُكَّانِ الشَّامِ | والجَزِيرةِ ، يَقسِمُون بها المَمْلَكَة كما | يَقْسِمُ أَهْلَ اليَمَنِ بالمَخَالِيفِ ، وغَيرُهم | بالكُورِ والطَّسَاسِيجِ وأَمثالِها ، قال : | وعلى ما ذَكَر أبو حَاتِمٍ الرّازِيُّ في كتاب | الزِّينة ؛ وهو النَّصِيبُ ، مُشْتَقٌ من القَلْمِ |

| بإفْعِيلٍ ؛ إذٍْ كَانَتْ مُقَاسَمَةُ الأَنْصِبَاءِ | بالمُسَاهَمَةِ بالأقلام مَكْتُوبًا عليها أَسماءُ | السِّهَامِ ، حَقَّقَهُ ياقُوتٌ في مُعْجَمِهِ . | | ( و ) إِقْلِيمٌ : ( ع بِمِصْرَ ) ، نَقَلَه ابنُ | سِيدَه ويَاقُوت . | | ( وإِقْلِيمِيَّةُ : د للرُّومِ ) ، وهي مَدِينَةٌ في | جَزِيرَةٍ مُتَوَسِّطَةٍ بِيَدِ مُلُوك الإِسْلاَمِ الآنَ ، | بَيْنَها وبَيْنَ القُسْطَنْطِينِيَّةِ نحوُ مِائَتيْ مِيلٍ ، | وبِهَا بِئْرٌ يُجلَبُ منها الطِّينُ المَخْتُومُ إلى | سَائِرِ البِلادِ . | | ( وقَلَمُونُ ، مُحَرَّكَةً : ع بِدِمَشْقَ ) ، | ومنه قولُ الشَّاعِرِ : | % ( بِنَفْسِيَ حاضِرٌ بِنَقِيع حَوْضَى % | وأبْيَاتٌ على القَلَمُونِ جُونُ ) % | | ( ودَيْرُ القَلَمُون بالفَيُّومِِ ) مَشْهُور ، به | كُنوزٌ قَدِيمَةٌ . | | ( وأَبُو قَلَمُونَ : ثَوبٌ رُومِيٌّ يَتَلَوَّنُ | أَلْوانًا ) للعُيونِ ، نَقَلَه الجَوْهَرِيّ ، وقال | الأزهَرِيّ : ( ( يَتَراءَى إذا أشْرَقَتْ عليه | الشَّمْسُ بألوانٍ شَتَّى ، قال : ولا أَدْرِي لِمَ | قيل له ذَلِك ) ) ، وقد يُشَبَّهُ به الدَّهْرُ | والرَّوضُ وزَمَنُ الرَّبِيِع . | | ( والقَالِمُ : العَزَبُ ) من الرَّجَالِ ( ج : | قَلَمَةٌ ، مُحَرَّكَةً ) . | | ( وقَلَمِيَّةُ ) ، مُحَرَّكةً : ( كُورَةٌ | بالرُّومِ ) بِيَدِ مُلُوكِ الإسْلامِ الآنَ . | | ( وإِقْلِيمِيَاءُ ، بِالكَسْرِ ) ، والمَدِّ : ( بِنتُ | آدمَ عَلَيهِ السَّلامُ ) . | | ( و ) الإقْلِيمِيَاءُ ( من الذَّهَبِ والفِضَّةِ : | ثُفْلٌ يَعْلُو ) المَعدِنَ عِنْدَ ( السَّبْك ) يَرْسُبُ | إذَا دَارَ ، ( أو دُخَانٌ ) ، وأَجودُه الرَّزِينُ | المُشْبَهُ لأَصْلِه في العَيْنِ ، وطَبْعُها | كَمَعْدِنِها ، وكلُّها جَيِّدَةٌ للبَياضِ | والقُرُوحِ في العَيْن وغَيرِها ، وللجَرَبِ | والسَّبَل والعَشَا كُحْلاً ، وتقعُ في المَراهِمِ ، | والمأخوذةُ من المر قشيثا أجودُ في الحِكَّةِ . |

| | ( وأقْلامٌ : د بإِفريقِيَّةَ ) عن ابنِ حَوْقِلٍ ، | ( و ) قال ابنُ رَشِيقٍ في الأُنْمُوذَجِ : أَقْلامٌ : | ( جَبَلٌ بِفَاسَ ) في بادِيَتِهِ ، وهو إلى سَبْتَةَ | أقربُ ، ومنه محمدُ بنُ سُلْطَانَ الأَقْلاَمِيُّ : | شَاعِرٌ مُجوِّدٌ مَضْبُوطُ الكَلاَمِ ، تأدَّبَ | بالأنْدَلُسِ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | القَلَمان : المِقْراض ، هَكَذَا جَاءَ على | التَّشْبِيِهِ ، ولا يُفرَدُ ، كالمِقْلاَمِ . | | ويُقَالُ للضَّعِيفِ مَقْلُومُ الظُّفرِ ، | وكَلِيلُ الظُّفرِ كَمَا فِي الصِّحَاح ، وهو | مَجاز . | | وَوَشْيُ مُقَلَّمٌ : على هَيْئَةِ الأَقْلاَمِ . | | وقَلَمُونُ ، مُحَرَّكَةً : قَرْيةٌ بطَرابُلُسَ | الشَّامِ . | | وقَلَمَةُ ، مُحَرَّكَةً : قريَةٌ بالقَلْيُوبِيَّةِ مِنْ | أَعْمَالِ مِصْرَ ، وقد وَردْتُها . | | والأَقلامُ : قَريَةٌ بالفَيُّومِ . | | وإقليمُ القَصَبِ بالأَنْدَلُسِ . | | والإقْلِيمُ : ناحِيَةٌ بِدِمَشْقَ ، منها : | ظَبْيَانُ بنُ خَلَفٍ الإِقْلِيمِيُّ المَالِكيُّ | الفَقِيه المُتَكَلِّمُ . | | وأبو قَلَمُون : طَائِرٌ من طَيْرِ المَاءِ | يَتَراءَى بأَلْوَانٍ شَتَّى ، شُبِّه الثّوبُ به ، نَقَله | الأَزْهَرِيُّ عن رَجُلٍ سَكَنَ مِصْرَ . |

##### Türkçe

| | **القَلَمُ** , harekeli olarak: **اليَرَاعَةُ** yahut (yontulduğu zaman), ve o, onunla yazılan şeydir (**ج**: **أقْلامٌ** ve **قِلامٌ**), kesre ile. İbn Sîde dedi: Ve tenzîlde olanı, keyfiyetini bilmiyorum. Ebû Zeyd dedi: İhramlı bir bedevîyi işittim, diyordu: | % ( **سَبَقَ القَضاءُ وجَفَّتِ الأقْلامُ** * % ) % |

| (**و**) **القَلَم**: **الزَّلَمُ**, Sıhâh’ta olduğu gibi; yani: daha önce zikri geçen **الأزْلام**’ın bir ferdidir. | | (**و**) **القَلَمُ**: **الجَلَمُ**, Sıhâh’ta olduğu gibi; ve denir ki: o, **القَلَمان**’dır; **الجَلَمان** gibi, Muhkem’de olduğu üzere, onun için bir tekil ferd kılınmaz. | | (**و**) **القَلَمُ**: (kadının dul kalma süresinin) uzunluğu; Ezherî onu nakletti. | | (**وهِي مُقَلَّمَةٌ ، كَمُعَظَّمَةٍ**) yani: **أيِّمٌ**. Ve bir bedevî kadınlara baktı da dedi: (( **إِنِّي أَظُنُّكُنَّ مُقَلَّماتٍ** )) yani: eşsiz, Tehzîb’de olduğu gibi; ve Muhkem’de: yani: sizin için bir erkek yoktur ve sizden savacak kimse yoktur. | | (**و**) **القَلَم**: kumarda kavim arasında dolaştırılan ok; çoğulu: **أقْلامٌ**; ve ondandır O’nun sözü, yüce: ! 2 \< **إذ يلقون أقلامهم أيهم يكفل مريم** > 2 ! yani: oklarını; ve denildi: Tevrat’ı onunla yazdıkları şeyler. Ezherî dedi: O, kura cihetinden Meryem’e kim kefil olacak, onunla bilinsin diye üzerine alâmetler koydukları **قِداحٌ**’dır. | | (**وقَلَمَ الظُّفْرَ وغَيْرُه**) Sıhâh’ta olduğu gibi; ve Muhkem’de: ve tırnağı, toynağı ve çubuğu (**يَقْلِمُه**) **قَلْمًا** (ve **وقَلَّمَهُ**) **تَقْلِيمًا**, çokluk için şeddelendi: **قَطَعَهُ** **بِالقَلَم** ile; ve ondandır onun sözü: | % ( * **له لِبَدٌ أظفارهُ لم تُقَلَّمِ** * % ) % | (**والقُلامَةُ**), **كَثُمامَةٍ**: **ما سَقَطَ مِنْه**, Sıhâh’ta olduğu gibi. Ve Muhkem’de: ondan kesilen şey; ve Tehzîb’de: o, tırnağın ucundan kesilip ayrılan şeydir. | | (**وأَلْفٌ مُقَلَّمةٌ ، كَمُعَظَّمَةٍ** yani: silahı sıkı bir tabur), İbn Sîde onu nakletti. | | (**ومَقالِمُ الرُّمْحِ**: onun topuklarıdır), ve İbn Sîde inşâd etti: | % ( **وعامِلاً مارِنًا صُمًّا مَقَالِمُهُ** % | **فيه سِنانٌ حَلِيفُ الحَدِّ مَطْرُورُ** ) % |

| | (**و**) **المِقْلَمُ**, (**كَمِنْبَرٍ**: devenin kamışının kabı), Sıhâh’ta olduğu gibi; İbn Sîde artırdı: ve teke ile boğanın (kamışının kabı); ve denildi: onun ucu; ve Tehzîb’de: devenin kamışının ucunda bir çengel vardır; o, **المِقْلَمُ**’dur. | | (**و**) **المِقْلَمَةُ**, (هاء ile: yazı kaleminin kabı); ve Sıhâh’ta: kalemlerin kabı. Şeyhimiz bazısından naklen dedi: Onun bir kap oluşuna uygun olan, mekân ismi olması üzere fetha’dır; zira kesrenin gereği, onun âlet ismi olmasıdır; ve denilebilir ki: kap, muhafaza için bir âlettir; ve adlandırmanın vechi düzenli değildir; nitekim seyyid, Keşşâf’ın hâşiyelerinde, âlet, zaman ve mekân isimlerinde itibar edilen mânânın, adlandırmaya tercih sebebi olduğunu, ıtlâkı sahih kılan olmadığını açıkça söylemiştir; dolayısıyla o mânânın bulunduğu her şeyde düzenli olmaz. | | (**و**) **القُلاَّمُ**, (**كَزُنَّارٍ**: **القَاقُلَّى**), ve o, **الحَمْضِ**’dandır; Sıhâh’ta böyle. Ve Muhkem’de: **الحَمْضِ**’dan bir tür; müzekker de müennes de yapılır; ve denildi: o, **الأُشْنَانِ** gibidir, ancak o daha büyüktür; ve denildi: yaprağı **الحُرْفِ** yaprağı gibidir; dedi ki: | % ( **أتوْنِي بقُلاَّمٍ فقالُوا تَعَشَّهُ** % | **وهَلْ يَأْكُلُ القُلاَّمَ إِلاَّ الأَبَاعِرُ** ) % | | (**والإِقْلِيمُ**, **كقِندِيلٍ**: yedi iklimin bir ferdidir), Ezherî dedi: ve ben onu Arapça sanıyorum. İbn Düreyd dedi: onu Arapça sanmıyorum. Başkası dedi: ve sanki onunla adlandırıldı; çünkü o, bitişik iklimden **مَقْلومٌ**’dur; yani: ondan kesilmiş. Ebû Reyhân el-Bîrûnî dedi: **الإقْليمُ**, Ebû’l-Fazl el-Herevî’nin **المَدْخَل**’de **للصَّاحِبِيِّ** için zikrettiği üzere: o, **المَيْل**’dir; sanki onunla, gündüzün itidalinden meyletmiş meskenleri murad ediyorlar; dedi: ve fakat Hamza b. el-Hüseyn el-İsfahânî’nin zikrettiği üzere—ki o, bir lugat sahibidir ve onunla ilgilidir—o, Şam ve Cezîre sakinleri olan Cerâmika lügatinde **الرُّسْتَاقُ**’tur; onunla memleketi taksim ederler; Yemen ehlinin **بالمَخَالِيفِ** ile taksim etmesi gibi; ve başkaları **بالكُورِ** ve **الطَّسَاسِيجِ** ve benzerleriyle. Dedi: ve Ebû Hâtim er-Râzî’nin **كتاب الزِّينة**’de zikrettiği üzere; o, **النَّصِيبُ**’dir; **القَلْمِ**’den مشتقّtır.

**بِإفْعِيلٍ**; o vakit, payların bölüşülmesi, üzerinde okların adları yazılı kalemlerle kura çekme yoluyla idi; bunu Yâkūt, Muʿcem’inde tahkik etmiştir.

(ve) **إِقْلِيمٌ**: (Mısır’da bir yer adı); bunu İbn Sîde ve Yâkūt nakletmiştir.

(ve **إِقْلِيمِيَّةُ**: Rumlar için bir yer adı), o, şimdi İslâm krallarının elinde bulunan, ortada bir adada bir şehirdir; onunla Konstantiniyye arasında yaklaşık iki yüz mil vardır; onda, mühürlü çamurun diğer beldelere götürüldüğü bir kuyu vardır.

(ve **قَلَمُونُ**, harekeli: Şam’da bir yer adı); şairin sözü ondandır:
% ( Canım feda olsun, **نَقِيع حَوْضَى**’da bir hazır olan(lar) %
Ve **القَلَمُونِ** üzerinde kara(renkli) evler ) %

(ve **دَيْرُ القَلَمُون** Fayyûm’da) meşhurdur; onda eski hazineler vardır.

(ve **أَبُو قَلَمُونَ**: Rumî bir elbise; gözlere (görünüşte) renk renk değişir); bunu Cevherî nakletmiştir. Ezherî dedi ki: ( (Güneş onun üzerine doğduğunda türlü türlü renklerle görünür; dedi ki: ve ona niçin böyle denildiğini bilmiyorum) ); onunla dehr, çayır ve bahar zamanı benzetilebilir.

(ve **القَالِمُ**: bekâr) erkeklerden; (çoğulu: **قَلَمَةٌ**, harekeli).

(ve **قَلَمِيَّةُ**), harekeli: (Rum’da bir küre/bölge); şimdi İslâm krallarının elindedir.

(ve **إِقْلِيمِيَاءُ**, kesre ile), ve med ile: (Âdem aleyhisselâmın kızı).

(ve) **الإقْلِيمِيَاءُ** (altın ve gümüşten: üstte bulunan bir tortu), (döküm) sırasında madenin üstüne çıkar; döndüğü zaman çöker; (yahut bir duman); onun en iyisi, gözde aslına benzer olan ağır/oturaklı olandır; tabiatı da madeni gibidir; hepsi gözde ve başkasında beyazlık ve yaralar için, ve uyuz, **السَّبَل** ve gece körlüğü için sürme olarak iyidir; merhemlere konur; **المر قشيثا**’dan alınanı kaşıntıda daha iyidir.

(ve **أقْلامٌ**: İfrîkıyye’de bir yer adı) İbn Havkal’dan. (ve) İbn Reşîk **الأُنْمُوذَج**’de dedi ki: **أَقْلامٌ**: (Fâs’ta bir dağ) onun kırında; o, Sebte’ye daha yakındır. Ondandır: Muhammed b. Sultân el-Aklâmî: söz(ü) sağlam, iyi şiir söyleyen bir şair; Endülüs’te edeplenmiştir.

[ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır:

**القَلَمان**: makas; böylece teşbih üzere gelmiştir; **المِقْلاَمِ** gibi tekil yapılmaz.

Zayıfa **مَقْلُومُ الظُّفرِ** denir; ve **كَلِيلُ الظُّفرِ** (da denir), **الصِّحَاح**’ta olduğu gibi; bu mecazdır.

**وَشْيُ مُقَلَّمٌ**: kalemler biçimi üzere.

**قَلَمُونُ**, harekeli: Şam Trablus’unda bir köy.

**قَلَمَةُ**, harekeli: Mısır işlerinden Kalyûbiyye’de bir köy; ona vardım.

**الأَقلامُ**: Fayyûm’da bir köy.

Endülüs’te **إقليمُ القَصَبِ**.

**الإقْلِيمُ**: Şam’da bir nahiye; ondan: Zabyân b. Halef el-İklîmî el-Mâlikî; fakih, kelâmcı.

**أبو قَلَمُون**: su kuşlarından bir kuş; türlü türlü renklerle görünür; elbise ona benzetilmiştir; Ezherî, Mısır’da oturan bir adamdan nakletmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَلَمٌ
قَلَمٌ ذ and ↓ قَلَمَانِ and ↓ قَلَمَانٌ: see جَلَمٌ. ― -b2- A writing-reed prepared for writing; a reed-pen.

قَلَمَانٌ
قَلَمَانٌ ذ : see قَلمٌ.

مُقَلَّمُ الظُّفْرِ
مُقَلَّمُ الظُّفْرِ ذ and الأَظْفَارِ: see ظُفرٌ.

##### Türkçe

قَلَمٌ
**قَلَمٌ** ذ ve ↓ **قَلَمَانِ** ve ↓ **قَلَمَانٌ**: **جَلَمٌ**’a bak. ― -b2- Yazmak için hazırlanmış bir yazı kamışı; bir kamış kalem.

قَلَمَانٌ
**قَلَمَانٌ** ذ : **قَلمٌ**’a bak.

مُقَلَّمُ الظُّفْرِ
**مُقَلَّمُ الظُّفْرِ** ذ ve **الأَظْفَارِ**: **ظُفرٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَلَمَ
قَلَمَ I ( n. ac. قَلْم 1 ),
a.  Cut; pared.

قَلَّمَ
قَلَّمَ II ,
a.  see I .

قَلَم
قَلَم 4 , ( pl. قِلَاْم 23 ,  أَقْلَاْم 38 ),
a.  Reed, quill, pen.

b.  Writing, hand-writing; hand, style.

c.  [ coll. ], Stripe.

مِقْلَمَة
مِقْلَمَة 20t , ( pl. مَقَاْلِمُ 44 ),
a.  Pen-box.

قَاْلِم
قَاْلِم 21 , ( pl. قَلَمَة 4t ),
a.  Bachelor.

قُلَاْمَة
قُلَاْمَة 24t ,
a.  Parings.

b.  A little, a trifle.

اِقْلِيْم
اِقْلِيْم 39 , ( pl. أَقَاْلِيْمُ 69 ),  G. ,
a.  District, province; region.

b.  Climate; zone.

قَلَّمَ
N. P. قَلَّمَ II ,
a.  Cut; pared.

مُقَلَّمَة
مُقَلَّمَة
a.  Unmarried ( woman ).

أَلْف مُقَلَّمَة
أَلْف مُقَلَّمَة
a.  Band of a thousand warriors.

##### Türkçe

قَلَمَ
**قَلَمَ** I ( n. ac. **قَلْم** 1 ),
a. Kesti; budadı.

قَلَّمَ
**قَلَّمَ** II ,
a. I’e bak.

قَلَم
**قَلَم** 4 , ( pl. **قِلَاْم** 23 , **أَقْلَاْم** 38 ),
a. Kamış, tüy kalem, kalem.

b. Yazı, el yazısı; el, üslup.

c. [ topluluk ], şerit.

مِقْلَمَة
**مِقْلَمَة** 20t , ( pl. **مَقَاْلِمُ** 44 ),
a. Kalem kutusu.

قَاْلِم
**قَاْلِم** 21 , ( pl. **قَلَمَة** 4t ),
a. Bekâr.

قُلَاْمَة
**قُلَاْمَة** 24t ,
a. Budantılar.

b. Biraz, bir ufak şey.

اِقْلِيْم
**اِقْلِيْم** 39 , ( pl. **أَقَاْلِيْمُ** 69 ), G. ,
a. Nahiye, vilayet; bölge.

b. İklim; kuşak.

قَلَّمَ
N. P. **قَلَّمَ** II ,
a. Kesti; budadı.

مُقَلَّمَة
**مُقَلَّمَة**
a. Evlenmemiş (kadın).

أَلْف مُقَلَّمَة
**أَلْف مُقَلَّمَة**
a. Bin savaşçıdan oluşan birlik.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قلم
قَلَمَ - يَقْلِمُ - قَلَم - أَقْلام
قَلَمَ - يَقْلِمُ + كائن + شيئاً (الظُّفُر والحافر والعُود): يبريه: يقطع ويقص منه أجزاء مرة بعد مرة مثل بري القلم
قَلَم: اسم فعل " قَلَمَ - يَقْلِمُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول منه: ما يُقْلَم": الجزء الذي يُقطع: وهو كذلك اسم الآلة أو الأداة التي تؤخذ من شجرة على شكل عود، تستعمل للكتابة والتسطير، أو لإجراء القرعة والمساهمة
أَقْلام: جمع  " قَلَم "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة " استئصال أجزاء صغيرة من الشيء على شكل قطع صغيرة، بالبري والنحت والبرادة، وإزالتها عن الشيء، لتشكيله بشكل مجسم "، وهي:
خَضَد - يَخْضِدُ، قَلَمَ - يَقْلِمُ، زَلَمَ - يَزْلِمُ، نَحَتَ - يَنْحِتُ، سَحَلَ - يَسْحَلُ، قَدَحَ - يَقْدَحُ

قلم
	﴿ن والقلم وما يسطرون (1)﴾ القلم ﴿الذي علم بالقلم (4)﴾ العلق
أقلام
﴿ذلك من أنباء الغيب نوحيه إليك وما كنت لديهم إذ يلقون أقلامهم أيهم يكفل مريم وما كنت لديهم إذ يختصمون(44)﴾ آل عمران ﴿ولو أنما في الأرض من شجرة أقلام والبحر يمده من بعده سبعة أبحر ما نفدت كلمات الله إن الله عزيز حكيم(27)﴾ لقمان
مختار الصحاح
● [قلم] ق ل م: قلَمَ ظفره من باب ضرب و قَلَّم أظفاره شدد للكثرة و القُلاَمَهُ بالضم ما سقط منه و القَلَمُ الذي يكتب به والقلم أيضا الزلم و الإقْلِيمُ واحد الأَقَاليمِ السبعة و المِقْلَمَةُ بالكسر وعاء الأَقْلام وأبو قَلَمُونٍ ضرب من ثياب الوم يتلون للعيون ألوانا
الراغب
قلم
- أصل القلم: القص من الشيء الصلب، كالظفر وكعب الرمح والقصب، ويقال للمقلوم: قلم. كما يقال للمنقوض: نقض. وخص ذلك بما يكتب به، وبالقدح الذي يضرب به، وجمعه: أقلام. قال تعالى: }ن والقلم وما يسطرون﴿[القلم/1]. وقال:﴾ولو أن ما في الأرض من شجرة أقلام﴿[لقمان/ 27]، وقوله:﴾إذ يلقون أقلامهم﴿[آل عمران/44] أي: أقداحهم، وقوله تعالى:﴾علم بالقلم{ [العلق/4] تنبيه لنعمته على الإنسان بما أفاده من الكتابة وما روي (أنه عليه الصلاة والسلام كان يأخذ الوحي عن جبريل وجبريل عن ميكائيل وميكائيل إسرافيل وإسرافيل عن اللوح المحفوظ واللوح عن القلم) (أخرجه السجزي في الإبانة وفيه محمد بن عكاشة الكرماني، وهو كذاب كان يضع الحديث. تنزيه الشريعة 1/318 و 331) فإشارة إلى معنى إلهي، وليس هذا موضع تحقيقه. والإقليم: واحد الأقاليم السبعة. وذلك أن الدنيا مقسومة على سبعة أسهم على تقدير أصحاب الهيئة.
ملخص اللسان:
1. القَلَم: الذي يُكتب به، والجمع أقلام وقِلام
2.      قَلَم الظُّفُر والحافر والعُود يَقْلِمُه قَلْماً  وقَلَّمه: قطَعه بالقَلَمَيْن، واسم ما قُطِع منه القُلامة. الليث: القَلْم قطع الظفر بالقلمين
3.  وإنما قيل للسهم القلم لأَنه يُقْلم أي يُبْرى. وكلُّ ما قطَعت منه شيئاً بعد شيء فقد قَلَمْته؛ من ذلك القلم الذي يكتب به، وإنما سمي قَلَماً لأَنه قلِمَ مرة بعد مرة، ومن هذا قيل: قَلَمت أَظفاري. وقَلَمت الشيء: بَرَيْته
4.  والقَلَمُ: الزَّلَمُ. والقَلَم: السَّهْم الذي يُجال بين القوم في القِمار، وجمعهما أقلام. وفي التنزيل العزيز: وما كنتَ لديهم إذ يُلقون  أقلامهم أَيُّهم يَكفل مريم؛ قيل: معناه سهامهم، وقيل: أَقلامهم التي كانوا يكتبون بها التوراة
5. والإقْلِيمُ: واحد أقالِيم الأَرض السبعة. وأَقاليمُ الأرضِ: أَقْسامها، واحدها إقلِيم
لسان العرب
● - قلم: القَلَم: الذي يُكتب به، والجمع أقلام وقِلام. قال ابن بري: وجمع       أَقلام أَقاليم؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:       كأَنَّني، حِينَ آتِيها لتُخْبِرَني       وما تُبَيّنُ لي شَيْئاً بِتَكْلِيمِ،       صَحِيفةٌ كُتِبَتْ سِرّاً إلى رَجُلٍ،       لم يَدْرِ ما خُطَّ فيها بالأَقالِيم       والمِقْلَمة: وعاء الأَقْلام. قال ابن سيده: والقَلَمُ الذي في التنزيل       لا أعرف كَيفيته؛ قال أَبو زيد: سمعت أعرابيّاً مُحرِماً يقول:       سَبَقَ القَضاءُ وجَفَّتِ الأَقْلامُ       والقَلَمُ: الزَّلَمُ. والقَلَم: السَّهْم الذي يُجال بين القوم في       القِمار، وجمعهما أقلام. وفي التنزيل العزيز: وما كنتَ لديهم إذ يُلقون       أقلامهم أَيُّهم يَكفل مريم؛ قيل: معناه سهامهم، وقيل: أَقلامهم التي كانوا       يكتبون بها التوراة؛ قال الزجاج: الأَقلام ههنا القِداح، وهي قِداح جعلوا       عليها علامات يعرفون بها من يكفل مريم على جهة القرعة، وإنما قيل للسهم       القلم لأَنه يُقْلم أي يُبْرى. وكلُّ ما قطَعت منه شيئاً بعد شيء فقد       قَلَمْته؛ من ذلك القلم الذي يكتب به، وإنما سمي قَلَماً لأَنه قلِمَ مرة بعد       مرة، ومن هذا قيل: قَلَمت أَظفاري. وقَلَمت الشيء: بَرَيْته وفيه عالَ       قلمُ زكريا؛ هو ههنا القِدْح والسهم الذي يُتقارَع به، سمي بذلك لأَنه       يُبرى كبَرْي القلم. ويقال للمِقْراض: المِقْلامُ. والقَلَمُ: الجَلَمُ.       والقَلَمانِ: الجَلَمانِ لا يفرد له واحد؛ وأَنشد ابن بري:       لعَمْرِيَ لو يُعْطِي الأَميرُ على اللِّحَى،       لأُلْفِيتُ قد أَيْسَرْتُ مُنْذُ زَمانِ       إذا كشَفَتْني لِحْيَتي من عِصابةٍ،       لهُمُ عندَه ألفٌ ولي مائتانِ       لهَا دِرْهَمُ الرحمنِ في كلِّ جُمعةٍ،       وآخَرُ للِخَناء يَبْتَدِرانِ       إذا نُشِرتْ في يَوْمِ عِيدٍ رأَيْتَِها،       على النَّحْرِ، مِرْماتيْنِ كالقَفَدانِ       ولوْلا أَيادٍ مِنْ يَزِيدَ تتابَعتْ،       لَصَبَّحَ في حافاتِها القَلمانِ       والمِقْلَم: قَضِيب الجمل والتيس والثور، وقيل: هو طرَفه. شمر: المِقْلم       طَرف قضيب البعير، وفي طرفه حَجَنةٌ فتلك الحَجَنة المِقْلم، وجمعه       مَقالِمُ. والمِقْلَمة: وعاء قضيب البعير. ومقالِم الرمح: كُعوبه؛ قال:       وعادِلاً مارِناً صُمّاً مَقالِمُه،       فيه سِنانٌ حَلِيفُ الحَدِّ مَطْرُورُ       ويروى: وعاملاً. وقَلَم الظُّفُر والحافر والعُود يَقْلِمُه قَلْماً       وقَلَّمه: قطَعه بالقَلَمَيْن، واسم ما قُطِع منه القُلامة. الليث: القَلْم       قطع الظفر بالقلمين، وهو واحد كله. والقُلامة: هي المَقْلومة عن طرف       الظفر؛ وأَنشد:       لَمَّا أَتَيْتُم فلم تَنْجُوا بِمَظْلِمةٍ،       قِيسَ القُلامةِ مما جَزَّه القَلَمُ       قال الجوهري: قَلَمْت ظُفري وقَلَّمت أظفاري، شدد للكثرة. ويقال للضعيف:       مَقْلُوم الظفر وكَلِيل الظفر. والقَلَمُ: طول أَيْمةِ المرأَة. وامرأَة       مُقَلَّمة أي أَيّم. وفي الحديث: اجتاز النبي، صلى الله عليه وسلم،       بنسوة فقال أَظنُّكُنَّ مُقَلَّماتٍ أي ليس عليكن حافظ؛ قال ابن الأثير: كذا       قال ابن الأَعرابي في نوادره، قال ابن الأَعرابي وخَطَب رجل إلى نسوة فلم       يُزَوِّجنَه، فقال: أَظنكنّ مُقَلَّماتٍ أي ليس لكنّ رجل ولا أحد يدفع       عنكن. ابن الأَعرابي: القَلَمة العُزّاب من الرجال، الواحد قالِمٌ. ونساء       مُقَلَّمات: بغير أَزواج. وأَلفٌ مُقَلَّمةٌ: يعني الكَتِيبة الشاكَّة في       السلاح.       والقُلاَّم، بالتشديد: ضرب من الحَمْض، يذكر ويؤنث، وقيل: هي       القاقُلَّى. التهذيب: القُلاَّم القاقُلى؛ قال لبيد:       مَسْجُورةً متجاوِراً قُلاَّمها       وقال أَبو حنيفة: قال شُبَيل بن عَزْرة القُلاَّم مثل الأَشنان إلا أَن       القلام أَعظم، قال: وقال غيره ورقه كورق الحُرْف؛ وأَنشد:       أَتوْني بِقُلاَّمٍ فَقالوا: تَعَشّهُ       وهل يأْكُلُ القُلاَّمَ إلا الأَباعِرُ؟       والإقْلِيمُ: واحد أقالِيم الأَرض السبعة. وأَقاليمُ الأرضِ: أَقْسامها،       واحدها إقلِيم؛ قال ابن دريد: لا أَحسب الإقْلِيم عربيّاً؛ قال       الأَزهري: وأَحسبه عربيّاً. وأَهل الحِساب يزعمون أَن الدُّنيا سبعة أقاليم كل       إقْليم معلوم، كأَنه سمي إِقْلِيماً لأَنه مَقْلوم من الإقلِيم الذي       يُتاخِمه أي مقطوع. وإقْلِيم: موضع بمصر؛ عن اللحياني.       وأَبو قَلَمُون: ضرب من ثِياب الروم يتلوّن ألواناً للعيون. قال ابن       بري: قَلَمُون، فَعَلُول، مثل قَرَبُوسٍ. وقال الأَزهري: قَلَمون ثوب       يُتراءى إذا طلعت الشمس عليه بأَلوان شتى. وقال بعضهم: أَبو قلمون طائر يُتراءى       بأَلوان شتى يشبَّه الثوب به.
مقاييس اللغة:
(قلم) القاف واللام والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تسويةِ شيء عند بَرْيه وإصلاحه. من ذلك: قَلَمْتُ الظُّفُر وقلَّمْته. ويقال للضَّعيف: هو مَقلُوم الأظفار. والقُلاَمَة: ما يسقُط من الظُّفُر إذا قُلِم. ومن هذا الباب سمِّي القلمُ قَلماً، قالوا: سمِّي به لأنَّه يُقْلَم منه كما يُقْلمُ من الظُّفر، ثمَّ شُبِّه القِدْح به فقيل: قلم. ويمكن أن يكون القِدحُ سُمِّي قلماً لما ذكرناه من تسويته وبَرْيه. قال الله تعالى: ﴿ومَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلاَمَهُمْ﴾ [آل عمران 44]. ومن الباب المِقْلَم: طَرَف قُنْب البعير، كأنَّه قد قُلِم، ويقال إنّ مَقَالم الرُّمح: كُعوبه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل القُلاَّم، وهو نبتٌ. قال:
أتَوْني بِقُلاَّمٍ فقالوا تَعَشّهُ *** وهل يأكلُ القُلاَّمَ إلا الأباعرُ([1])
القاموس المحيط:
القَلَمُ، محركةً اليَراعةُ، أو إذا بُرِيَتْ ج أقْلامٌ وقِلامٌ، والزَّلَمُ، والجَلَمُ، وطولُ أيْمَةِ المرأةِ،
وهي مُقَلَّمَةٌ، كمُعَظَّمَةٍ: أيِّمٌ، والسَّهْمُ يُجالُ بين القَومِ في القِمارِ. وقَلَمَ الظُّفْرَ وغيرَه يَقْلِمُه وقَلَّمَهُ: قَطَعَهُ. والقُلامَةُ: ما سَقَطَ منه. وألْفٌ مُقَلَّمَةٌ، كمُعَظَّمَةٍ، أي: كتيبةٌ شاكَةُ السِّلاحِ. ومَقالِمُ الرُّمْحِ: كُعوبُه. وكمِنْبَرٍ: وِعاءُ قَضيبِ البَعيرِ، وبهاءٍ: وعاءُ قَلَمِ الكِتابَةِ. وكزُنَّارٍ: القاقُلَّى. والإِقْليمُ، كقِنْدِيلٍ: واحِدُ الأقاليمِ السَّبْعَةِ، و ع بِمِصْرَ. وإقْلِيمِيَّةُ: د للرُّومِ. وقَلَمونُ، محركةً: ع بِدِمَشْقَ.
ودَيْرُ القَلَمُون: بالفَيُّومِ. وأبو قَلَمُونَ: ثَوْبٌ رُومِيٌّ يَتَلَوَّنُ ألْوَاناً. والقالِمُ: العَزَبُ ج: قَلَمَةٌ، محركةً. وقَلَمْيَةُ: كُورةٌ بالرومِ. وإقْلِيمياءُ، بالكسرِ: بِنْتُ آدَمَ عليه السلامُ، و من الذَّهَبِ والفِضَّةِ: ثُفْلٌ يَعْلُو السَّبْكَ، أو دُخانٌ. وأقْلامٌ: د بإفْرِيقِيَّةَ، وجَبَلٌ بِفاسَ.
تاج العروس:
( القلم محركة اليراعة أو إذا بريت ) وهو الذي يكتب به ( ج أقلام وقلام ) بالكسر قال ابن سيده وما في التنزيل لا أعرف كيفيته قال أبو زيد سمعت أعرابيا محرما يقول * سبق القضاء وجفت الاقلام * ( و ) القلم ( الزلم ) والزلم كما في الصحاح أي واحد الازلام الذي تقدم ذكره ( و ) القلم ( الجلم ) ما في الصحاح ويقال هو القلمان كالجلمان لا يفرد له واحد كما في المحكم ( و ) القلم ( طول أيمة المرأة ) نقله الازهري ( وهي مقلمة كمعظمة ) أي ( أيم ) ونظر أعرابي الى نساء فقال إني أظنكن مقلمات أي بلا أزواج كما في التهذيب وفي المحكم أي ليس لكن رجل ولا أحد يدفع عنكن ( و ) القلم ( السهم يجال بين القوم في القمار ) والجمع أقلام ومنه قوله تعالى إذ يلقون أقلامهم أيهم يكفل مريم أي سهامهم وقيل الذي كانوا يكتبون بها التوراة وقال الازهري هي قداح جعلوا عليها علامات يعرف بها من يكفل مريم على جهة القرعة ( وقلم الظفر وغيره ) كما في الصحاح وفي المحكم والحافر والعود ( يقلمه ) قلما ( وقلمه ) تقليما شدد للكثرة ( قطعه ) بالقلم ومنه قوله * له لبد أظفاره لم تقلم * ( والقلامة ) كثمامة ( ما سقط منه ) كما في الصحاح وفي المحكم ما قطع منه وفي التهذيب هي المقلومة عن طرف الظفر ( وألف مقلمة كمعظمة أي كتيبة شاكة السلاح ) نقله ابن سيده ( ومقالم الرمح كعوبه ) وأنشد ابن سيده : وعاملا مار ناصما مقالمه * فيه سنان حليف الحد مطرور ( و ) المقلم ( كمنبر وعاء قضيب البعير ) كما في الصحاح زاد ابن سيده والتيس والثور وقيل طرفه وفي التهذيب في طرف قصيب البعير حجنة هي المقلم ( و ) المقلمة ( بهاء وعاء قلم الكتابة ) وفي الصحاح وعاء الاقلام قال شيخنا عن بعض وكان المناسب لكونها وعاء الفتح على أنها اسم مكان إذ مقتضى الكسر أنها اسم آلة ويمكن أن يقال الوعاء آلة للحفظ ووجه التسمية لا يطرد فقد صرح السيد في حواشي الكشاف بأن المعنى المعتبر في أسماء الآلة والزمان والمكان مرجح للتسمية لا مصحح للاطلاق فلا يطرد في كل ما يوجد فيه ذلك المعنى ( و ) القلام ( كزنار القاقلي ) وهو من الحمض كذا في الصحاح وفي المحكم ضرب من الحمض يذكر ويؤنث وقيل هو كالاشنان إلا أنه أعظم وقيل ورقه كورق الحرف قال : أتوني بقلام فقالوا تعشه * وهل يأكل القلام إلا الاباعر
( والاقليم كقنديل واحد الاقاليم السبعة ) قال الازهري وأحسبه عربيا وقال ابن دريد لا أحسبه عربيا وقال غيره وكأنه سمي به لانه مقلوم من الاقليم المتاخم أي مقطوع عنه وقال أبو الريحان البيروني الاقليم على ما ذكره أبو الفضل الهروي في المدخل الصاحبي هو الميل فكأنهم يريدون به المساكن المائلة عن معدل النهار قال وأما على ما ذكر حمزة بن الحسين الاصفهاني وهو صاحب لغة ومعني بها فهو الرستاق بلغة الجرامقة سكان الشام والجزيرة يقسمون بها المملكة كما يقسم أهل اليمن بالمخاليف وغيرهم بالكور والطساسيج وأمثالها قال وعلى ما ذكر أبو حاتم الرازي في كتاب الزينة هو النصيب مشتق من القلم بافعيل إذ كانت مقاسمة الانصباء بالمساهمة بالاقلام مكتوب عليها أسماء السهام حققه ياقوت في معجمه ( و ) اقليم ( ع بمصر ) نقله ابن سيده وياقوت ( واقليمية د للروم ) وهي مدينة في جزيرة متوسطة بيد ملوك الاسلام الآن بينها وبين القسطنطينية نحو مائتي ميل وبها بئر يجلب منها الطين المختوم الى سائر البلاد ( وقلمون محركة ع بدمشق ) ومنه قول الشاعر : بنفسي حاضر بنقيع حوضي * وأبيات على القلمون جون ( ودير القلمون بالفيوم ) مشهور به كنوز قديمة ( وأبو قلمون ثوب رومي يتلون ألوانا ) للعيون نقله الجوهري وقال الازهري يتراءى إذا أشرقت عليه الشمس بألوان شتى قال ولا أدري لم قيل له ذلك وقد يشبه به الدهر والروض وزمن الربيع ( والقالم العزب ) من الرجال ( ج قلمة محركة وقلمية ) محركة ( كورة بالروم ) بيد ملوك الاسلام الآن ( واقليمياء بالكسر ) والمد ( بنت آدم عليه السلام
و ) الاقليمياء ( من الذهب والفضة ثفل يعلو ) المعدن عند ( السبك ) يرسب إذا دار ( أو دخان ) وأجوده الرزين المشبه لاصله في العين وطبعها كمعدنها وكلها جيدة للبياض والقروح في العين وغيرها وللجرب والسبل والعشا كحلا وتقع في المراهم والمأخوذة من المرقشيشا أجود في الحكة ( وأقلام د بافريقية ) عن ابن حوقل ( و ) قال ابن رشيق في الانموذج أقلام ( جبل بفاس ) في باديته وهو الى سبته أقرب ومنه محمد بن سلطان الاقلامي شاعر مجود مضبوط الكلام تأدب بالاندلس * ومما يستدرك عليه القلمان المقراض هكذا جاء على التشبيه ولا يفرد كالمقلام ويقال للضعيف مقلوم الظفر وكليل الظفر كما في الصحاح وهو مجاز ووشى مقلم على هيئة الاقلام وقلمون محركة قرية بطرابلس الشام وقلمة محركة قرية بالقليوبية من أعمال مصر وقد وردتها والاقلام قرية بالفيوم واقليم القصب بالاندلس والاقليم ناحية بدمشق منها ظبيان بن خلف الاقليمي المالكي الفقيه المتكلم وأبو قلمون طائر من طير الماء يتراءى بألوان شتى شبه الثوب به نقله الازهري عن رجل سكن مصر

##### Türkçe

**قلم**
**قَلَمَ - يَقْلِمُ - قَلَم - أَقْلام**
**قَلَمَ - يَقْلِمُ** + bir varlık + bir şeyi (**الظُّفُر** ve **الحافر** ve **العُود**): onu yontar: ondan parçalar keser ve koparır; kalem yontması gibi, defa defa.
**قَلَم**: “**قَلَمَ - يَقْلِمُ**” fiilinin isim-fiilidir: ve o da ondan “mef‘ûl” mânasında (yani) **ما يُقْلَم**: kesilen parça: ve o da, ağaçtan çubuk şeklinde alınan, yazmak ve çizgi çekmek için, yahut kura ve paylaştırma yapmak için kullanılan âletin/edatın adıdır.
**أَقْلام**: “**قَلَم**”ın çoğuludur.
Ve lafız, “şeyden küçük parçaları küçük kesikler şeklinde; yontma, oyma ve törpüleme ile koparıp onu şeyden gidermek; onu cisimli bir şekle sokmak için” grubuna mensuptur; bunlar:
**خَضَد - يَخْضِدُ**، **قَلَمَ - يَقْلِمُ**، **زَلَمَ - يَزْلِمُ**، **نَحَتَ - يَنْحِتُ**، **سَحَلَ - يَسْحَلُ**، **قَدَحَ - يَقْدَحُ**

**قلم**
	﴿**ن والقلم وما يسطرون (1)**﴾ **القلم** ﴿**الذي علم بالقلم (4)**﴾ **العلق**
**أقلام**
﴿**ذلك من أنباء الغيب نوحيه إليك وما كنت لديهم إذ يلقون أقلامهم أيهم يكفل مريم وما كنت لديهم إذ يختصمون(44)**﴾ **آل عمران** ﴿**ولو أنما في الأرض من شجرة أقلام والبحر يمده من بعده سبعة أبحر ما نفدت كلمات الله إن الله عزيز حكيم(27)**﴾ **لقمان**
**مختار الصحاح**
● [**قلم**] ق ل م: **قلَمَ** tırnağını, **ضرب** bâbından; ve **قَلَّم** tırnaklarını, çokluk için şeddeli. Ve **القُلاَمَهُ** (ötre ile): ondan düşen şey. Ve **القَلَمُ**: onunla yazılan şey; ve **القلم** ayrıca **الزلم**’dir. Ve **الإقْلِيمُ**: yedi **الأَقَاليمِ**’den bir tanedir. Ve **المِقْلَمَةُ** (kesre ile): **الأَقْلام** kabı. Ve **أبو قَلَمُونٍ**: Rum elbiselerinden bir tür; gözlere renk renk görünür.

**الراغب**
**قلم**
- **القلم**’in aslı: tırnak, mızrak topuğu ve kamış gibi katı şeyden kesmektir; ve kesilmiş olana: **قلم** denir. Nitekim bozulmuş olana: **نقض** denir. Ve bu, onunla yazılan şeye ve onunla vurulan **القدح**’a tahsis edildi; çoğulu: **أقلام**. Yüce Allah dedi ki: }**ن والقلم وما يسطرون**﴿[**القلم/1**]. Ve dedi ki:﴾**ولو أن ما في الأرض من شجرة أقلام**﴿[**لقمان/ 27**] ve O’nun sözü:﴾**إذ يلقون أقلامهم**﴿[**آل عمران/44**] yani: **أقداحهم**; ve Yüce Allah’ın sözü:﴾**علم بالقلم**{ [**العلق/4**] insana, yazıdan kendisine fayda olarak verdiği şeyle olan nimetini hatırlatmadır. Ve rivayet olunan (şu ki: “O, عليه الصلاة والسلام, vahyi Cebrâil’den alırdı; Cebrâil Mîkâil’den; Mîkâil İsrâfîl’den; İsrâfîl **اللوح المحفوظ**’tan; **اللوح** da **القلم**’den”) (Bunu Secezî **الإبانة**’de çıkarmıştır; içinde Muhammed b. Ukâşe el-Kirmânî vardır; o yalancıdır, hadîs uydururdu. **تنزيه الشريعة** 1/318 ve 331) — bu, ilâhî bir mânaya işarettir; ve burası onun tahkik yeri değildir. Ve **الإقليم**: yedi **الأقاليم**’den bir tanedir. Bu da, dünyanın, hey’et ehlinin takdirine göre yedi paya bölünmüş olmasıdır.

**ملخص اللسان:**
1. **القَلَم**: onunla yazılan şey; çoğulu **أقلام** ve **قِلام**.
2. **قَلَم** **الظُّفُر**’u ve **الحافر**’i ve **العُود**’u, onu **يَقْلِمُه** **قَلْماً**; ve **قَلَّمه**: onu **القَلَمَيْن** ile kesti; ve ondan kesilen şeyin adı **القُلامة**’dır. **الليث**: **القَلْم**: tırnağı **القلمين** ile kesmektir.
3. Ve oka **القلم** denmesi ancak şundandır: çünkü o **يُقْلم** yani yontulur. Ve her ne ki ondan şeyden sonra şey kestin, onu **قَلَمْته** olmuş olursun; bundan da, onunla yazılan **القلم**: ancak ona **قَلَماً** adı verildi; çünkü o, defa defa **قلِمَ** olundu. Ve bundan: “**قَلَمت** tırnaklarımı” denildi. Ve “**قَلَمت** şeyi”: onu yonttum.
4. Ve **القَلَمُ**: **الزَّلَمُ**’dur. Ve **القَلَم**: kavmin arasında kumarda dolaştırılan **السَّهْم**’dir; ikisinin çoğulu **أقلام**’dır. Ve Aziz Tenzîl’de: “**وما كنتَ لديهم إذ يُلقون  أقلامهم أَيُّهم يَكفل مريم**”; denildi ki: mânası “okları”dır; ve denildi ki: Tevrat’ı onunla yazdıkları “kalemleri”dir.
5. Ve **الإقْلِيمُ**: yerin yedi **أقالِيم**’inden bir tanedir. Ve **أَقاليمُ الأرضِ**: onun kısımlarıdır; bir tanesi **إقلِيم**’dir.

**لسان العرب**
● - **قلم**: **القَلَم**: onunla yazılan şey; çoğulu **أقلام** ve **قِلام**. İbn Berrî dedi ki: **أَقلام**’ın çoğulu **أَقاليم**’dir; ve İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
     Sanki ben, ona geldiğim vakit bana haber versin diye,
     ve bana hiçbir şeyi **تَكْلِيم** ile açıklamazken,
     bir sahife; bir adama gizlice yazılmış,
     içinde **الأَقالِيم** ile ne çizildiğini bilmez.
Ve **المِقْلَمة**: **الأَقْلام** kabıdır. İbn Sîde dedi ki: Tenzîl’deki **القَلَم**’in keyfiyetini bilmem. Ebû Zeyd dedi ki: İhramlı bir bedevînin şöyle dediğini işittim:
     “Hüküm geçti ve **الأَقْلام** kurudu.”
Ve **القَلَمُ**: **الزَّلَمُ**’dur. Ve **القَلَم**: kavmin arasında kumarda dolaştırılan **السَّهْم**’dir; ikisinin çoğulu **أقلام**’dır. Ve Aziz Tenzîl’de: “**وما كنتَ لديهم إذ يُلقون أقلامهم أَيُّهم يَكفل مريم**”; denildi ki: mânası “okları”dır; ve denildi ki: Tevrat’ı onunla yazdıkları “kalemleri”dir. **الزجاج** dedi ki: buradaki **الأَقلام** **القِداح**’tır; onlar, Meryem’i kimin kefil alacağını kura yoluyla bilsinler diye üzerlerine işaretler koydukları **قِداح**’tır. Ve oka **القلم** denmesi ancak şundandır: çünkü o **يُقْلم** yani yontulur. Ve her ne ki ondan şeyden sonra şey kestin, onu **قَلَمْته** olmuş olursun; bundan da, onunla yazılan **القلم**: ancak ona **قَلَماً** adı verildi; çünkü o, defa defa **قلِمَ** olundu. Ve bundan: “**قَلَمت** tırnaklarımı” denildi. Ve “**قَلَمت** şeyi”: onu yonttum. Ve onda: “**عالَ قلمُ زكريا**”; o burada, onunla kura çekilen **القِدْح** ve ok’tur; kalem yontması gibi yontulduğu için böyle adlandırıldı. Ve **المِقْراض**’a: **المِقْلامُ** denir. Ve **القَلَمُ**: **الجَلَمُ**’dur. Ve **القَلَمانِ**: **الجَلَمانِ**’dır; onun için tekil bir (şekil) ayrılmaz. İbn Berrî şu beyti okudu:
     Ömrüme yemin olsun, eğer emir sakallara (bağış) verseydi,
     çoktan beri zenginleşmiş bulunurdum;
     sakalımdan bir sarık beni açığa çıkarınca,
     onların yanında bin var, benim iki yüzüm var;
     ona her cuma Rahmân’ın dirhemi var,
     ve bir başkası da çirkinlik için; ikisi yarışırlar;
     bayram gününde açıldığında onu görürsün,
     boğaz üzerinde, iki atış yeri gibi, **القَفَدان** gibi;
     Yezîd’den ardı ardına gelen eller olmasaydı,
     onun kenarlarında sabahlardı **القَلمانِ**.
Ve **المِقْلَم**: devenin, tekenin ve boğanın kamışı; ve denildi ki: onun ucudur. Şemmer: **المِقْلم**: devenin kamışının ucu; ucunda bir kanca vardır; işte o kanca **المِقْلم**’dir; çoğulu **مَقالِمُ**’dur. Ve **المِقْلَمة**: devenin kamışının kabı. Ve **مقالِم الرمح**: onun topuklarıdır; şu beyit söylendi:
     ve düzgün, sert, topukları katı **مَقالِمُه**;
     onda, keskinliğin yoldaşı, yontulmuş bir mızrak ucu vardır.
Rivayet olunur: “ve çalışan”. Ve **قَلَم** **الظُّفُر**’u ve **الحافر**’i ve **العُود**’u, onu **يَقْلِمُه** **قَلْماً**; ve **قَلَّمه**: onu **القَلَمَيْن** ile kesti; ve ondan kesilen şeyin adı **القُلامة**’dır. **الليث**: **القَلْم**: tırnağı **القلمين** ile kesmektir; ve o, bütünüyle bir tek (şey)dir. Ve **القُلامة**: tırnağın ucundan **المَقْلومة** olandır; ve şu beyit okundu:
     Siz geldiğinizde, bir zulümle kurtulmadınız;
     **القُلامة** ölçüldü; **القَلَم**’ın kestiği şeyden.
**الجوهري** dedi ki: “**قَلَمْت** tırnağımı” ve “**قَلَّمت** tırnaklarımı”; çokluk için şeddeli. Ve zayıfa: **مَقْلُوم الظفر** ve **كَلِيل الظفر** denir. Ve **القَلَمُ**: kadının dul kalma süresinin uzunluğudur. Ve kadın: **مُقَلَّمة**; yani dul. Ve hadiste: Nebî, صلى الله عليه وسلم, kadınlara uğradı da: “Sizi sanırım **مُقَلَّماتٍ**” dedi; yani üzerinizde koruyucu yok. İbnü’l-Esîr dedi ki: İbnü’l-A‘râbî **نوادر**’inde böyle dedi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Bir adam kadınlara talip oldu da onu evlendirmediler; o da dedi ki: “Sizi sanırım **مُقَلَّماتٍ**”; yani sizin için ne bir erkek var ne de sizden savunacak biri. İbnü’l-A‘râbî: **القَلَمة**: erkeklerden bekârlar; tekili **قالِمٌ**. Ve kadınlar: **مُقَلَّمات**: kocasız. Ve **أَلفٌ مُقَلَّمةٌ**: yani silah içinde şüphe bırakmayan (tam teçhizatlı) birlik.
Ve **القُلاَّم** (şedde ile): **الحَمْض**’dan bir tür; müzekker de gelir müennes de; ve denildi ki: o **القاقُلَّى**’dır. **التهذيب**: **القُلاَّم** **القاقُلى**’dır; Lebîd dedi ki:
     Kaynatılmış; **قُلاَّمها**’sı bitişik komşu.
Ebû Hanîfe dedi ki: Şübeyl b. Azra dedi: **القُلاَّم** **الأَشنان** gibidir; ancak **القلام** daha büyüktür. Dedi ki: ve başkası dedi: yaprağı **الحُرْف** yaprağı gibidir; ve şu beyit okundu:
     Bana **قُلاَّم** getirdiler; “onu akşam yemeği yap” dediler;
     **القُلاَّم**’ı develerden başkası yer mi?
Ve **الإقْلِيمُ**: yerin yedi **أقالِيم**’inden bir tanedir. Ve **أَقاليمُ الأرضِ**: onun kısımlarıdır; bir tanesi **إقلِيم**’dir. İbn Düreyd dedi ki: **الإقْلِيم**’in Arapça olduğunu sanmıyorum. **الأَزهري** dedi ki: ben onun Arapça olduğunu sanıyorum. Ve hesap ehli, dünyanın yedi **أقاليم** olduğunu iddia eder; her **إقْليم** bilinir; sanki ona **إِقْلِيماً** adı verildi; çünkü o, kendisine komşu olan **الإقلِيم**’den **مَقْلوم**dur; yani ondan kesilmiştir. Ve **إقْلِيم**: Mısır’da bir yerdir; **اللحياني**’den.
Ve **أَبو قَلَمُون**: Rum elbiselerinden bir tür; gözlere renk renk görünür. İbn Berrî dedi ki: **قَلَمُون** **فَعَلُول** veznindedir; **قَرَبُوسٍ** gibi. **الأَزهري** dedi ki: **قَلَمون** bir elbisedir; güneş onun üzerine doğduğunda türlü renklerle görünür. Ve bazısı dedi ki: **أَبو قلمون** türlü renklerle görünen bir kuştur; elbise ona benzetilir.

**مقاييس اللغة:**
(**قلم**) **القاف** ve **اللام** ve **الميم**: sahih bir asıldır; bir şeyi yontarken düzeltmeye ve onu ıslah etmeye delâlet eder. Bundan: “**قَلَمْتُ** **الظُّفُر**” ve “**قلَّمْته**”. Ve zayıfa: “o, **مَقلُوم الأظفار**” denir. Ve **القُلاَمَة**: **قُلِم** edildiğinde tırnaktan düşen şeydir. Ve bu bâbdan, **القلمُ**’a **قَلماً** adı verildi; dediler ki: ona bu ad verildi; çünkü ondan, tırnaktan **يُقْلمُ** edildiği gibi **يُقْلَم** edilir. Sonra **القِدْح** ona benzetildi de “**قلم**” denildi. Ve **القِدح**’ın, zikrettiğimiz şeyden; yani onun düzeltilmesi ve yontulması sebebiyle **قلماً** adlandırılmış olması mümkündür. Yüce Allah dedi ki: ﴿**ومَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلاَمَهُمْ**﴾ [**آل عمران 44**]. Ve bu bâbdan **المِقْلَم**: devenin **قُنْب**’unun ucu; sanki **قُلِم** edilmiştir. Ve denir ki: **مَقَالم الرُّمح**: onun topuklarıdır.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **القُلاَّم**; o bir bitkidir. Dedi ki:
     Bana **قُلاَّم** getirdiler; “onu akşam yemeği yap” dediler;
     **القُلاَّم**’ı develerden başkası yer mi?([1])

**القاموس المحيط:**
**القَلَمُ**, harekeli: **اليَراعةُ**; yahut yontulduğunda; çoğulu **أقْلامٌ** ve **قِلامٌ**; ve **الزَّلَمُ**; ve **الجَلَمُ**; ve kadının dul kalma süresinin uzunluğu; ve o, **مُقَلَّمَةٌ** ( **مُعَظَّمَةٌ** gibi): yani dul; ve kavmin arasında kumarda dolaştırılan ok. Ve **قَلَمَ** tırnağı ve başkasını, onu **يَقْلِمُه**; ve **قَلَّمَهُ**: onu kesti. Ve **القُلامَةُ**: ondan düşen şey. Ve **ألفٌ مُقَلَّمَةٌ** ( **مُعَظَّمَةٌ** gibi): yani silahı tam birlik. Ve **مَقالِمُ الرُّمْحِ**: onun topukları. Ve **كمِنْبَرٍ**: devenin kamışının kabı; ve **بهاءٍ**: yazı kaleminin kabı. Ve **كزُنَّارٍ**: **القاقُلَّى**. Ve **الإِقْليمُ** ( **قِنْدِيلٍ** gibi): yedi **الأقاليم**’den bir tanedir; ve Mısır’da bir yer. Ve **إقْلِيمِيَّةُ**: Rum’a ait bir şehir. Ve **قَلَمونُ**, harekeli: Şam’da bir yer.
Ve **دَيْرُ القَلَمُون**: **الفَيُّوم**’dadır. Ve **أبو قَلَمُونَ**: Rumî bir elbise; renk renk renklenir. Ve **القالِمُ**: bekâr; çoğulu: **قَلَمَةٌ** (harekeli). Ve **قَلَمْيَةُ**: Rum’da bir **كُورة**. Ve **إقْلِيمياءُ** (kesre ile): Âdem عليه السلام’ın kızı; ve altın ve gümüşten: dökümün üstüne çıkan posa; yahut duman. Ve **أقْلامٌ**: İfrîkıyye’de bir yer; ve Fâs’ta bir dağ.

**تاج العروس:**
(**القلم** harekeli: **اليراعة** yahut yontulduğunda) ve o, onunla yazılan şeydir (çoğulu **أقلام** ve **قلام**) kesre ile. İbn Sîde dedi ki: Tenzîl’de olanı, keyfiyetini bilmem. Ebû Zeyd dedi ki: İhramlı bir bedevînin şöyle dediğini işittim:
“hüküm geçti ve **الاقلام** kurudu”
(ve) **القلم** (**الزلم**’dir) ve **الزلم** — **الصحاح**’ta olduğu üzere — daha önce zikri geçen **الازلام**’ın bir tanesidir. (ve) **القلم** (**الجلم**’dir) **الصحاح**’ta olan; ve denir ki: o **القلمان**’dır, **الجلمان** gibi; onun için tekil bir (şekil) ayrılmaz; **المحكم**’de olduğu üzere. (ve) **القلم** (kadının dul kalma süresinin uzunluğu) **الازهري**’den nakledildi. (ve o, **مقلمة**’dir, **كمعظمة** gibi) yani (dul). Bir bedevî kadınlara baktı da dedi: “Ben sizi sanırım **مقلمات**”; yani kocasız; **التهذيب**’de olduğu üzere. Ve **المحكم**’de: yani sizin için ne bir erkek var ne de sizden savunacak biri. (ve) **القلم** (kavmin arasında kumarda dolaştırılan ok) ve çoğulu **أقلام**; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**إذ يلقون أقلامهم أيهم يكفل مريم**” yani “okları”; ve denildi ki: Tevrat’ı onunla yazdıkları şey. **الازهري** dedi ki: onlar, Meryem’i kimin kefil alacağını kura yoluyla bilsinler diye üzerlerine işaretler koydukları **قداح**’tır. (Ve **قلم** tırnağı ve başkasını) **الصحاح**’ta olduğu üzere; ve **المحكم**’de: ve **الحافر** ve **العود**; (onu **يقلمه**) **قلما**; (ve **قلمه**) **تقليما**; çokluk için şeddeli; (onu kesti) **القلم** ile; ve ondan şu söz: “onun, **لم تقلم** edilmiş olmayan tırnakları için bir keçe vardır.” (Ve **القلامة**) **كثمامة** gibi: (ondan düşen şey) **الصحاح**’ta olduğu üzere; ve **المحكم**’de: ondan kesilen şey; ve **التهذيب**’de: o, tırnağın ucundan **المقلومة** olandır. (Ve **ألف مقلمة** **كمعظمة** gibi: yani silahı tam birlik) İbn Sîde nakletti. (Ve **مقالم الرمح**: onun topuklarıdır) ve İbn Sîde şu beyti okudu:
“ve çalışan, sert, topukları katı **مقالمه**; onda, keskinliğin yoldaşı, yontulmuş bir mızrak ucu vardır.”
(ve) **المقلم** (**كمنبر** gibi: devenin kamışının kabı) **الصحاح**’ta olduğu üzere; İbn Sîde artırdı: ve tekenin ve boğanın; ve denildi ki: onun ucudur. Ve **التهذيب**’de: devenin kamışının ucunda bir kanca vardır; o kanca **المقلم**’dir. (ve) **المقلمة** ( **بهاء** ile: yazı kaleminin kabı) ve **الصحاح**’ta: **وعاء الاقلام**. Şeyhimiz dedi ki, bazısından: ve onun kap olması münasebetiyle, fethanın uygun olması; mekân ismi olması itibarıyla; zira kesre, âlet ismi olmasını gerektirir. Ve denebilir ki: kap, muhafaza için bir âlettir; ve adlandırmanın vechi her zaman düzenli değildir; zira seyyid, **حواشي الكشاف**’ta açıkça söyledi: âlet, zaman ve mekân isimlerinde dikkate alınan mânanın, adlandırmaya tercih sebebi olduğu; fakat adlandırmayı sahih kılan olmadığı; bu yüzden, o mânanın bulunduğu her şeyde düzenli olmaz. (ve) **القلام** (**كزنار** gibi: **القاقلي**’dir) ve o, **الحمض**’dandır; **الصحاح**’ta böyle. Ve **المحكم**’de: **الحمض**’dan bir tür; müzekker de gelir müennes de; ve denildi ki: o **كالاشنان** gibidir; ancak daha büyüktür; ve denildi ki: yaprağı **الحرف** yaprağı gibidir. Dedi ki:
“Bana **قلام** getirdiler; ‘onu akşam yemeği yap’ dediler;
**القلام**’ı develerden başkası yer mi?”
(ve **الاقليم** **كقنديل** gibi: yedi **الاقاليم**’den bir tanedir) **الازهري** dedi ki: ben onun Arapça olduğunu sanıyorum. İbn Düreyd dedi ki: onun Arapça olduğunu sanmıyorum. Ve başkası dedi: sanki ona bu ad verildi; çünkü o, komşu **الاقليم**’den **مقلوم**dur; yani ondan kesilmiştir. Ebû Reyhân el-Bîrûnî dedi ki: **الاقليم** — Ebû’l-Fazl el-Herevî’nin **المدخل الصاحبي**’de zikrettiği üzere — “meyil”dir; sanki onunla, gündüzün itidalinden meyilli meskenleri kastederler. Dedi ki: ama Hamza b. el-Hüseyn el-İsfahânî’nin zikrettiği üzere — o bir dil sahibidir ve onunla ilgilenmiştir — o, Şam ve Cezîre sakinleri olan **الجرامقة** dilinde “**الرستاق**”tır; onunla memleketi bölerler; nitekim Yemen ehli **المخاليف** ile, başkaları **الكور** ve **الطساسيج** ve benzerleriyle böler. Dedi ki: ve Ebû Hâtim er-Râzî’nin **كتاب الزينة**’de zikrettiği üzere: o “pay”dır; **القلم**’den **بافْعيل** vezninde türemiştir; zira payların bölüşülmesi, üzerinde okların adları yazılı **الاقلام** ile kura çekme yoluyla idi; bunu Yâkût, **معجمه**’de tahkik etti. (ve) **اقليم** (Mısır’da bir yer) İbn Sîde ve Yâkût nakletti. (ve **واقليمية** Rum’a ait bir şehir) o, şimdi İslâm krallarının elinde, ortada bir adada bir şehirdir; onunla Konstantiniyye arasında yaklaşık iki yüz mil vardır; onda bir kuyu vardır; ondan mühürlü çamur diğer beldelere taşınır. (ve **قلمون** harekeli: Şam’da bir yer) ve ondan şairin sözü:
“Canım feda olsun, havuzumun çukurunda hazır olana;
ve **القلمون** üzerinde evlere; siyah.”
(ve **دير القلمون** **بالفيوم**’dadır) onunla meşhur; eski hazineler (vardır). (ve **أبو قلمون** Rumî bir elbise; gözlere renk renk renklenir) **الجوهري** nakletti. **الازهري** dedi ki: güneş onun üzerine doğduğunda türlü renklerle görünür. Dedi ki: ona niçin böyle denildiğini bilmem. Ve onunla, dehr ve çayır ve bahar zamanı benzetilebilir. (ve **القالم**: erkeklerden bekâr) (çoğulu **قلمة** harekeli ve **قلمية** harekeli) (Rum’da bir **كورة**) şimdi İslâm krallarının elindedir. (ve **واقليمياء** kesre ile) ve med ile (Âdem عليه السلام’ın kızı)
(ve) **الاقليمياء** (altın ve gümüşten: döküm sırasında madenin üstüne çıkan posa) döndüğünde çöker; (yahut duman). Ve onun en iyisi, gözde aslına benzer, ağır olanıdır; ve tabiatı, madeni gibidir. Ve hepsi, gözde beyazlık ve yaralar ve başkaları için; ve uyuz ve **السبل** ve gece körlüğü için sürme olarak iyidir; ve merhemlere konur. Ve **المرقشيشا**’dan alınan, kaşıntıda daha iyidir. (ve **وأقلام** İfrîkıyye’de bir yer) İbn Havkal’dan. (ve) İbn Reşîk **الانموذج**’da dedi ki: **أقلام** (Fâs’ta bir dağ) onun kırında; ve o, Sebte’ye daha yakındır. Ve ondan: Muhammed b. Sultân **الاقلامي**; güzel şiir söyleyen, sözü ضبط edilmiş bir şair; Endülüs’te edep öğrendi.
*Ve ona ilâve olarak: **القلمان**: **المقراض**; böyle, benzetme üzere geldi; ve **المقلام** gibi tekil yapılmaz. Ve zayıfa: **مقلوم الظفر** ve **كليل الظفر** denir; **الصحاح**’ta olduğu üzere; ve o mecazdır. Ve “**وشى مقلم**”: kalemler heyeti üzere. Ve **قلمون** harekeli: Trablusşam’da bir köy. Ve **قلمة** harekeli: Mısır amellerinden **القليوبية**’de bir köy; ona vardım. Ve **الاقلام**: **الفيوم**’da bir köy. Ve **اقليم القصب**: Endülüs’te. Ve **الاقليم**: Şam’da bir nahiye; ondan **ظبيان بن خلف الاقليمي المالكي**; fakih, kelâmcı. Ve **أبو قلمون**: su kuşlarından bir kuş; türlü renklerle görünür; elbise ona benzetilmiştir; **الازهري** bunu, Mısır’da oturan bir adamdan nakletti.*
