# قمر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%85%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قمر

القاف والراء والميم معهما
ق ر م، ق م ر، م ق ر، م ر ق، ر ق م، ر م ق كلهن مستعملات قرم: القَرْمُ الفحل المصعب.
وأَقْرِمَ أي ترك حتى استَقْرَمَ أي صار مُقْرَماً فهو أقْرَمُ، وهو المُكَرَّم، ويترك للفحلة لا يحمل عليه.
والقَرْمُ: تناول الحمل والجدي الحشيش، وأول ما يقرِمُ أطراف الشجر شيئاً، وهو راضع بعد.
والقَرْمُ: أن يُقَرَمَ من أنف البعير جليدة للسمة أي تقطع قطيعة فيبقى أثرها. فتلك السمة القرمة والقَرْمةُ، والقطيعة التي قطعت قُرامة. والبعير مَقْرومٌ، ورما قَرَموا من كركرته وأذنه يتبلغ بها أي يؤكل عند القحط.
والقِرامُ: ثوب من صوف، فيه ألوان من العهون، صفيق، يتخذ ستراً أو يغشى به هودج وكلة، ويجمع على قرم.
والمِقْرَمةُ: المحبس نفسه يُقْرَمُ به الفراش.
والقَرَمُ: شدة شهوة اللحم، وباز قَرِمٌ، وقَرِمْتُ إلى اللحم أي اشتهيته، قال:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي قَرَمَ الركب
رقم: الرَّقْمُ: تعجيم الكتاب، وكتاب مَرْقُومٌ: بينت حروفه بالتنقيط.
والتاجر يَرْقُم ثوبه بسمته.
والمُرقُومُ من الدواب: الذي يكون على أوظفته كيات صغار، كل واحدة رَقْمَةٌ، وينعت بها حمار الوحش لسواد على قوائمه.
والرَّقْمُ: خز موشى، يقال: خز رَقْمٍ كما تقول: برد وشي مضاف.
والرَّقْمَتانِ شبه ظفرين في قوائم الدابة متقابلتين.
والرَّقَمةُ: نبات.
والرُّقْمَةُ: لون الحية الأَرْقَم، وإنما هي رقشة من سواد وبغثة، والجميع الأراقِمُ، والأنثى رقشاء ولا يقال رَقْماء.
والأَرْقَمُ إذا جعلته نعتاً قلت أرقش، والأَرقَمُ اسمه، وربما جعله نعتاً كما قال الباهلي.
تمرس بي من حينه وأنا الرَّقِمْ
يريد الداهية.
مرق: المَرَق: جماعة المَرَقةِ، لا فعل له.
والمُروقُ: الخروج من شيء من غير مدخله.
والمارقةُ: الذين مرقوا من الدين كما يَمْرُقُ السهم من الرمية مُروقاً، وأمرَقْتُه أنا. ويقال للذي يبدي عوته: أمرَقَ إمراقاً.
ومَرِقَتِ البيضة مَرَقاً، ومَذِرَتْ مَذَراً أي فَسَدَتْ فصارتْ ماءً.
والامتِراق: سرعة المروق، وقد امترقت الحمامة من الوكر.
والمُرِّيق: شحم العصفر، ويقال: هي عربية محضة، ويقال: ليست بعربية. ومراق البطن من العانة إلى السرة.
رمق: الرَّمَقُ: بقية الحياة.
ورَمَّقُوهُ ويُرَمِّقُونَه أي بقدر ما يمسك رَمَقَه، ويقال: وما عيشه إلا رُمْقَةٌ ورِماقٌ، قال:
ما زخر معروفك بالرماقِ
والرِّماقُ: المُرامَقةُ بالبَصَر، وما زلت أرمُقُه بعيني وأرامِقُه أي أتبعُه بصري فأطيل النظر.
والرّامِقُ الرامج أي الملواح الذي تصاد به البزاة ونحوها، يوكأ ببومة فيشد برجلها شيء أسود وتخاط عيناها، ويشد في ساقها خيط طويل، فإذا وقع البازي عليها أخذه الصياد من قترته.
قمر: القَمْراءُ ضَوءُ القَمَر، وليلة مُقمِرةٌ.
واقَمَرَ التَّمْرُ أي لم ينضَجْ حتى أصابه البرد فذهبت حلاوته وطعمه.
والقُمْرةُ: لون الحمار الأقمَرِ، وهو لون يضرب إلى الخضرة.
والقَمْراءُ: دخلة من الدخل.
وقامَرْتُه فقَمَرْتُه من القِمار.
والقُمْريُّ: طائر كالفاختة مسكنه الحجاز.
مقر: المَقِرُ: شبه الصبر، والمَقْرُ أيضاً، قال:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه والمَقِرْ
والمَقْرُ: إيقاعك السمك المالح في الماء، وتقول: مَقَرْتُه فهو مَمْقُورٌ.

### Türkçe

**القاف** ve **الراء** ve **الميم** onlarla birlikte

**ق ر م**، **ق م ر**، **م ق ر**، **م ر ق**، **ر ق م**، **ر م ق** hepsinin hepsi kullanımdadır. **قرم**: **القَرْمُ** azgın erkek deve.

Ve **أَقْرِمَ** yani bırakıldı; ta ki **استَقْرَمَ** yani **مُقْرَماً** oldu; o hâlde o **أقْرَمُ**dur; ve o **المُكَرَّم**dir; ve erkek deveye bırakılır, onun üzerine yük bindirilmez.

Ve **القَرْمُ**: gebe (hayvanın yavrusu) ve oğlağın otu yemesi; ve ilk **يقرِمُ** ettiği, ağaçların uçlarını biraz (yemesidir); hâlbuki o hâlâ emziklidir.

Ve **القَرْمُ**: devenin burnundan damga için bir deri parçasının **يُقَرَمَ** edilmesi; yani bir kesik kesilir de izi kalır. İşte o damga **القرمة** ve **القَرْمةُ**dur; ve kesilen kesik parça **قُرامة**dır. Ve deve **مَقْرومٌ**dur. Ve **رما**: (onlar) onun hörgücünden ve kulağından **قَرَموا**; onunla geçinirler, yani kıtlıkta yenir.

Ve **القِرامُ**: yünden bir elbise; içinde yünlerin renkleri vardır; kalındır; perde edinilir yahut onunla hevdç ve **وكلة** örtülür; ve **قرم** üzere çoğul yapılır.

Ve **المِقْرَمةُ**: hapsin kendisi; onunla döşek **يُقْرَمُ** edilir.

Ve **القَرَمُ**: et iştahının şiddeti; ve **باز** **قَرِمٌ** (dir); ve **قَرِمْتُ إلى اللحم** yani onu arzuladım; dedi ki:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي **قَرَمَ** الركب

**رقم**: **الرَّقْمُ**: yazıyı noktalama; ve **كتاب مَرْقُومٌ**: harfleri noktalama ile açıklanmış.

Ve tüccar elbisesini damgasıyla **يَرْقُم** eder.

Ve binek hayvanlarından **المُرقُومُ**: bileklerinde küçük dağlamalar bulunan; her biri bir **رَقْمَةٌ**; ve bununla yaban eşeği, bacaklarındaki siyahlık sebebiyle nitelenir.

Ve **الرَّقْمُ**: nakışlı ipek; “**خز رَقْمٍ**” denir; tıpkı izafetli olarak “**برد وشي**” dediğin gibi.

Ve **الرَّقْمَتانِ**: hayvanın ayaklarında karşılıklı iki tırnak benzeri.

Ve **الرَّقَمةُ**: bir bitki.

Ve **الرُّقْمَةُ**: **الأَرْقَم** yılanının rengi; o ancak siyahlık ve beyazımsı bir karışımdan bir benektir; hepsi **الأراقِمُ**dur; dişisi **رقشاء**dır ve **رَقْماء** denmez.

Ve **الأَرْقَمُ**: onu sıfat yaptığında “**أرقش**” dersin; **الأَرقَمُ** onun adıdır; bazen onu sıfat yapar; **الباهلي**’nin dediği gibi:
تمرس بي من حينه وأنا **الرَّقِمْ**
Felâketi kasteder.

**مرق**: **المَرَق**: **المَرَقةِ** topluluğu; onun fiili yoktur.

Ve **المُروقُ**: bir şeyden, giriş yerinden olmaksızın çıkmaktır.

Ve **المارقةُ**: dinden çıkanlar; tıpkı okun hedeflenen şeyden **مُروقاً** olarak çıkması gibi; ve ben onu **أمرَقْتُه**. Ve ayıbını açığa vuran kimse için denir: **أمرَقَ إمراقاً**.

Ve yumurta **مَرِقَتِ** **مَرَقاً**; ve **مَذِرَتْ مَذَراً** yani bozuldu da su oldu.

Ve **الامتِراق**: muruğun sürati; ve güvercin yuvadan **امترقت**.

Ve **المُرِّيق**: aspir yağı; ve denir ki: o katıksız Arapçadır; ve denir ki: Arapça değildir. Ve **مراق**: karın, kasıktan göbeğe kadar olan yer.

**رمق**: **الرَّمَقُ**: hayatın kalıntısı.

Ve **رَمَّقُوهُ** ve **يُرَمِّقُونَه** yani **رَمَقَه**ni tutacak kadar (yaşatırlar). Ve denir ki: onun yaşayışı ancak bir **رُمْقَةٌ** ve **رِماقٌ**tır; dedi ki:
ما زخر معروفك بالرماقِ

Ve **الرِّماقُ**: gözle **المُرامَقةُ**; ve ben onu gözümle sürekli **أرمُقُه** ve **أرامِقُه** ettim; yani bakışımı ona uydururum da bakışı uzatırım.

Ve **الرّامِقُ**: **الرامج** yani doğanlar ve benzerlerinin avlandığı yem kuşu; bir baykuşla bağlanır; ayağına siyah bir şey bağlanır ve gözleri dikilir; ve bacağına uzun bir ip bağlanır; doğan onun üzerine konunca avcı onu ipinden alır.

**قمر**: **القَمْراءُ**: ayın ışığı; ve **ليلة مُقمِرةٌ**.

Ve **اقَمَرَ التَّمْرُ** yani olgunlaşmadı; ta ki soğuk ona isabet etti de tatlılığı ve tadı gitti.

Ve **القُمْرةُ**: **الأقمَرِ** eşeğinin rengi; yeşilliğe çalan bir renktir.

Ve **القَمْراءُ**: gelirin bir girişi.

Ve ben onunla kumar oynadım: **قامَرْتُه**; sonra onu yendim: **قَمَرْتُه**; **القِمار**dan.

Ve **القُمْريُّ**: kumru gibi bir kuş; meskeni Hicaz’dır.

**مقر**: **المَقِرُ**: sabır otu benzeri; ve **المَقْرُ** da (böyledir); dedi ki:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه و**المَقِرْ**

Ve **المَقْرُ**: tuzlu balığı suya koymandır; ve “onu **مَقَرْتُه**” dersin; o hâlde o **مَمْقُورٌ**dur.
