# قمطر (ق-م-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Katere”den gelen bir kelimedir

- Harfler: ق - م - ط
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [قَمْطَرِيرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%82%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلَرِيرًا | Sıkıntılı ve belalı | 1 | 1 | [76:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/76:10.md) |

## Mücavir kökler — 4 mücavir (6 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · “Abes” hayvanın kuyruğuna yapışmış kuruyan pislik; “abus”…
2. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
3. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yemm” durgun akan su demektir
4. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قمطر |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3.md), [قطمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1.md), [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md), [كشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıkışma, toplanma, büzülme ve yoğunlaşarak üst üste yığılma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın dehşetten yüzünü ve uzuvlarını sıkarak büzüştüğü, şiddeti her yanı saran ve yoğunlaşan kıyamet günü azabı |
| Çekirdek Özet 3 | Dehşetin ve felaketin dağınık kalmayıp tek bir noktada düğümlenerek kaçışı imkânsız kılan kuşatıcı yoğunlaşması |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca soyut bir asık suratlılık veya hafif bir hoşnutsuzluk sanıp, varlığı iliklerine kadar büzüştüren ontolojik sıkışmayı ve kuşatıcı şiddeti gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قم | Toplama, süpürme, tepeye doğru büzüp biriktirme ve yükseltme; nitekim [قمح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%AD.md) başaklanıp taneyi toplama, [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) beyazlığı ve ışığı bir kürede toplama, [قمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B5.md) bedeni bütünüyle sarıp toplama, [قمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B9.md) bir şeyi dar bir boğaza büzme ve sindirme hareketidir. | ط | Çekirdeğe eklenen kuşatma, yayılıp sarma ve sıkıştırma niteliği, toplanan şeyi ezici ve katı bir baskı altına sokmuştur. |
| [قمط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7.md) | Bir şeyi bağlayarak sıkıştırma, kundağa sarma veya büzüştürme; kundak bağı ve sıkıca sarılmış bağ anlamındaki kımat kökünde olduğu gibi hareketin kuşatıcı bir düğüme dönüşmesidir. | ر | Çekirdeğe eklenen süreklilik, akış ve baskının yinelenmesi niteliği, sıkışmayı ve büzülmeyi en üst dereceye, kaçışı olmayan yoğun ve sürekli bir katılığa taşımıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Enerjinin ve hareketin bir sınırda toplanarak yoğunlaşması, bir merkezde düğümlenmesi. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Birikintinin kütlesel varlığı, dalgalanması ve her tarafı dolduran yoğunluğu. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Toplanan kütleyi çevreleyen, dışarı taşmasına izin vermeyen ve sıkıştıran çember. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Sürecin doruk noktasına çıkması, hareketin süreklilik kazanarak baştan aşağı tesir etmesi. |
| قمطر | Merkezde toplanan yoğunluğun çepeçevre sarılarak baştan aşağı sıkışması ve katılaşması | Varlığı dört bir yandan saran, dışa kaçış bırakmayan, bedeni ve yüzü büzüştürüp tek bir dehşet düğümünde kilitleyen yoğun hareket. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Beden yapısı sıkı, etleri toparlak ve sert deve; ayrıca kitap veya eşya saklamak için kamıştan sıkıca örülüp bağlanan mahfaza (sandık). Taşların üst üste binerek yığılması ve gölge yapacak kadar yoğunlaşması (ikmitrâr). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Humeyd el-Erkat devenin sıkı, adaleli ve güçlü yapısını şu dizeyle nitelemektedir: قِمَطْرٌ يلوح الودع تحت لـبـانـه / إذا أرزمت من تحته الريح أرزما |
| Erken Arapça kullanım | Ebu Talib'in düşmanlarına karşı şiddetli ve çetin bir belayı tasvir ederken söylediği beyitte geçer: وكنت إذا قوم رموني رميتهـم / بمسقطة الأحمال فقماء قِمَطْرِ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça قمطر kökü, dörtlü (rubāʿī) bir genişleme olup kökenini Sami dillerindeki bağlama, kundağa sarma, büzme ve sıkıştırma anlamlarını taşıyan [قمط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7.md) (q-m-ṭ) üçlü kökünden ve onun kökündeki ikili قم (q-m) çekirdeğinden alır. İbranicede k-m-ṭ (קָמַט - qāmaṭ) kökü büzmek, kırışmak, buruşmak ve kıskıvrak bağlamak anlamlarına gelir; nitekim derinin yaşlılık veya kederden buruşması bu kökle karşılanır. Süryanicede q-m-ṭ (ܩܡܛ) kökü korkuyla büzülmek, titremek, katlanmak ve içine çekilmek anlam katmanına sahiptir. Arapçada son harf olarak eklenen ر (r) sesi, fonetik olarak büzülmenin şiddetini, katılığını ve devamlılığını pekiştirmiş; fiziksel alanda etleri sıkıca toplanmış deveye, kamıştan sıkıca örülen sandığa (kımatra), soyut alanda ise keder ve dehşetten insanın yüz hatlarının kaskatı kesilerek büzüşmesine ve kötülüğün yoğunlaşmasına (şerrun kımatr) aktarılmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: HALOT, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [قمط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7.md) köküne ر harfinin eklenmesiyle oluşan rubāʿī yapı | Kundağa sarma, sıkma ve bağlama eyleminin ر sesiyle şiddet ve süreklilik kazanması; taşların üst üste yığılması (ıkmitrâr) gibi kütlesel sıkışmaya dönüşmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice q-m-ṭ (קָמַט) ve Süryanice q-m-ṭ (ܩܡܛ) | İbranicede derinin buruşması ve kederle büzüşmesi, Süryanicede korkudan içine çekilip büzülme anlamlarıyla birebir semantik paralellik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik büzme/bağlama matrisi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قمطر | Anlamlı | Sıkışma, toplanma, büzülme ve yoğunlaşma | Dehşetin ve şiddetin tek bir noktada toplanarak varlığı büzüştürmesi ve kuşatması. | Hedef köktür; İnsân [76:10](https://lisan.digital/tr/ayet/76:10.md)'da geçer. |
| [قطمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1.md) | Anlamlı | Kuşatıcı ve sıkı zar | Hurma çekirdeğini sımsıkı saran ince beyaz zar (kıtmîr); son derece küçük, değersiz ve sıkıca örten katman. | Harflerin yer değiştirmesi (kalb); Kur'an'da 3 kez geçer. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قمطر | Merkez | Kuşatıcı dehşet, büzüşme ve kaskatı kesilme | Felaketin varlığı her yandan sıkıştırıp iki büklüm etmesi ve yüzü kaskatı büzüştürmesi. | Büzüşme, sıkışma ve kederin şiddetinden toplanıp sertleşme. |
| [عبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Yüz asma ve kaş çatma | İçteki sıkıntının yüze vurarak kaşların arasını daraltması; nispeten yüzeysel bir asıklıktır. | قمطر kelimesinin öncesinde gelir; [عبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3.md) yüzün ekşimesi iken قمطر dehşetin tüm bedeni büzüp kilitlemesidir. |
| [قطمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | İnce zarla sımsıkı sarılma | Bir nesneyi bütünüyle çevreleyen ve ona yapışan en küçük ve sıkı örtü. | Ortak harfler taşır; biri çekirdeğin zarını, diğeri dehşetin varlığı sarmasını ifade eder. |
| [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Zorluk, darlık ve tıkanıklık | İşlerin çıkmaza girmesi, genişliğin ve kolaylığın ortadan kalkması durumu. | [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) sürecin zorluğunu, قمطر ise o zorluğun dehşetle insanı büzüştürüp kaskatı yapmasını bildirir. |
| [كشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Dişleri göstererek yüzü germe | Korku veya öfkeden dudakların çekilip dişlerin ortaya çıkması durumu. | Yüz kaslarının kasılmasını anlatır ancak قمطر gibi kuşatıcı bir ontolojik sıkışmayı içermez. |
| [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) | Zıt | Açığa çıkma, aydınlanma, parıldama | Yüzün sevinçten, aydınlıktan ve ferahlıktan ışıldaması, perdenin kalkması. | Yüzün neşeyle açılıp parlaması (müsfira), büzüşüp kaskatı kesilmenin (kamtarîr) tam zıddıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قمطر | Büzüştürücü, kaskatı kesici şiddet | Dehşetin ve kederin yüzü ve varlığı düğümleyip büzmesi; taş gibi katılaştırması. | Kesin |
| Latince | constringens, conrugatus | Sıkıştıran, buruşturan, kasan | Bir yapının dış baskıyla büzüşmesini karşılar; Kur'an'daki ontolojik dehşet boyutunu dışarıda bırakır. | Muhtemel |
| İngilizce | constricting, grim, direly distressful | Daraltıcı, kasvetli ve büzüştürücü dehşet | Korkudan insanın içine çekilmesini ve yüzün kasılmasını verir; kökün fiziksel kütlesel yığılma boyutunu tam içermez. | Güçlü |
| Almanca | zusammenziehend, unheilschwanger | İliklere işleyen, büzüştüren felaket | Bir felaketin varlığı büzüştürüp nefes alamaz hale getirmesini karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | constricteur, ténébreux et angoissant | Sıkıştırıcı, boğucu ve kasvetli | Varlığı sıkan ve dehşete boğan durumu ifade eder; somut kütleleşme anlamı eksik kalır. | Muhtemel |

Kaynak: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Gesenius Hebrew Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَمْطَرِيرًا | Kıyamet gününün insanı dehşetten iki büklüm eden, yüzünü ve uzuvlarını büzüştüren şiddeti | İnananların kıyamet gününün çetin, kaskatı kesici ve boğucu dehşetinden duydukları endişeyi ve Allah'a sığınmalarını anlatan bağlam (İnsân [76:10](https://lisan.digital/tr/ayet/76:10.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esmâü'l-yevm ve eskatoloji | Kıyamet gününün dehşetinin ve azabının sıfatları; günün bizatihi korkunçluğu mu yoksa inkârcılar için doğurduğu sonuç mu olduğu meselesi. | Günün şiddetinin insan benliğini kıskıvrak bağlayıp çaresiz kılan mutlak kuşatıcılığı. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Terimsel fıkhi hükümlere konu olmamıştır. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | İnsân suresi 10. ayetin lafız tahlili | "Abûsen kamtarîran" terkibinde "abûs" ile "kamtarîr" arasındaki fark; birincinin kaş çatıp yüz ekşitme, ikincinin ise kederden kaskatı kesilip yüzün iki kaş arasından çekilerek büzülmesi olduğu tahlili. | Dehşetin fizyolojik ve psikolojik olarak insanı büzüştürüp kilitleyen aşırı derecesi. |
| Hadis | Kıyamet ahvali tasvirleri | Kıyamet gününün uzunluğu, darlığı ve insanların o günün dehşetinden içine düşeceği büzülme ve çaresizlik hâli. | Şiddetin dağınıklık bırakmayıp her şeyi kendi içine doğru sıkıştırması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Eskatolojik hesaplaşma | Kaçınılmaz ve büzüştürücü ilahi adalet günü | İnsanın sahte güven duygularını ve gururunu yok ederek onu mutlak acziyetiyle yüzleştirme | İnsanın dünyadaki kibirli genişlemesine karşılık, ahirette ilahi azametin dehşeti karşısında büzülüp küçülmesi. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve ontolojik durum | Kütlesel yoğunlaşma ve sıkışma | Dağınık unsurların aşırı basınç altında büzülerek kaskatı bir yapıya dönüşmesi | Maddenin veya ruh halinin dış basınçla hacim kaybetmesi ve hareket kabiliyetini yitirmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve kriz anı | Kuşatıcı ve hareket alanını sıfırlayan mutlak kriz | Sistemin tüm açıklarını kapatarak kaçışı veya manevrayı imkânsız kılma | Bireylerin veya toplumların karşı konulamaz bir güç karşısında direncinin kırılarak büzüşmesi. | Muhtemel |
| İktisadi | Kriz ve piyasa daralması | Aşırı likidite ve hacim daralması (deflasyonist kilitlenme) | Piyasada dolaşımın durması, sermayenin donması ve ekonomik faaliyetin kaskatı kesilmesi | Canlılığın ve akışkanlığın bütünüyle kesilerek sistemin kilitlenip büzülmesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütleçekimsel çökme ve hacimsel büzülme (gravitational collapse / contraction) | Bir kütlenin kendi içine doğru aşırı derecede sıkışarak yoğunluğunun sonsuza yaklaşması ve dışarıya hiçbir hareket izni vermeyecek biçimde kilitlenmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmatik donakalma ve kasılma refleksi (tonic immobility) | Bireyin veya topluluğun aşırı dehşet, tehdit ve çaresizlik karşısında kaçma ya da savaşma yetisini kaybederek kaskatı kesilmesi, büzüşüp donması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir "asık suratlılık", "kötü bir gün" veya basit bir "sıkıntı" olarak anlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | قمطر kökünün türevi olan kamtarîr, salt bir ruh hali değil; insanın bütün sinir sistemini, uzuvlarını ve varlığını dış basınçla kaskatı edip büzüştüren, dehşetin taş gibi üst üste yığıldığı kuşatıcı ve kaçışı olmayan ontolojik bir sıkışmadır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette anlatılan kıyamet dehşetinin büyüklüğü idrak edilemez; inananların neden böylesi bir günden korkup Allah'a sığındıkları ve karşılığında neden yüzlerine sevinç ve aydınlık verildiği anlaşılamaz. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca tek bir yerde (İnsân [76:10](https://lisan.digital/tr/ayet/76:10.md)) geçen bu nadir ve yoğun kelime, kıyamet gününün inkârcılar ve gafil insanlar üzerinde yaratacağı fiziksel ve psikolojik kilitlenmenin şiddetini en somut büzüşme imgesiyle tasvir eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsân suresindeki erdemli kulların (ebrâr) infak ahlakını, ihlaslarını ve ahiret kaygılarını temellendiren ayet grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyamet azabının ve dehşetinin yalnızca dışsal bir ateş veya ceza olduğu zannını düzeltir; suçlunun bizzat kendi varlığında, yüzünde ve bedeninde meydana gelen kaskatı büzüşmeyi ve içsel kilitlenmeyi görünür kılar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağınık parçaların, etlerin veya taşların aşırı basınçla bir araya toplanıp üst üste yığılması; kundağın bedeni sımsıkı sarması gibi varlığın büzülerek kaskatı kesilmesi.
- Soyut anlam: Aşırı dehşet, keder ve azap karşısında benliğin içine doğru çekilmesi, yüz hatlarının gerilip düğümlenmesi ve kaçış imkânı tanımayan kuşatıcı darlık.
- Sistematik karşılık: Sistemin maruz kaldığı mutlak baskı karşısında esnekliğini ve akışkanlığını bütünüyle kaybederek tek bir katı noktada kilitlenmesi ve çökmesi.
- LaTeX modeli: $$V(t) \to 0 \implies \lim_{P \to \infty} \rho(P) = \infty \quad \text{veya} \quad \mathcal{S} = \oint_{\partial \Omega} \vec{F} \cdot d\vec{A} \ll 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V(t)$, felaket anında bireyin veya varlığın hareket ve nefes alma hacmini temsil eder ve zamanla sıfıra yaklaşır. Dışarıdan uygulanan dehşet basıncı $P$ sonsuza giderken, maruz kalınan sıkışma ve keder yoğunluğu $\rho$ sonsuza ulaşarak varlığı kaskatı hale getirir. İkinci kısımda ise varlığı çevreleyen $\partial \Omega$ kapalı yüzeyinden içeriye doğru yönelen $\vec{F}$ baskı vektörlerinin toplam akısı $\mathcal{S}$, dışa kaçışı olmayan ve her yandan büzüştüren negatif bir kapanmayı sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [İnsan 76:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/76:10.md) — قَمْطَرِيرًا

إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا

Meal (IK): Doğrusu Biz; suratları astırdıkça astıracak bir günde Rabbımızdan korkarız.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Katere”den gelen bir kelimedir. Kamterir parça parça olmuş demektir. Asık suratlı da denmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء
قنطر: القَنْطَرة: معروفة.
والقِنْطار؛ يقال: أربعون أوقية من ذهب أو فضة، ويقال: ثمانون ألف درهم عن ابن عباس. وعن السدي رطل من ذهب أو فضة، ويقال: هو بالسريانية مثل ملء جلد ثور ذهباً أو فضة. وبالبربرية: ألف مثقال من ذهب أو فضة.
وفي التصريف مخرجه على قول العرب، لأن الرجل يُقَنطر قِنطاراً، كل قطعة أربعون أوقية، كل أوقية وزن سبعة مثاقيل.
وبنو قَنْطُور: الترك، ويقال: إن قَنْطُوراء كانت جارية لإبراهيم عليه السلام، ولدت لإبراهيم أولاداً من نسلهم الترك والصين.
قطرب: القُطْرُبُ: الذكر من السعالي.
قرطب: المُقَرْطِبُ: الغضبان. وقَرْطَبَ: غضب. قال:
إذا رآني قد أتيت قَرْطَبا
وجال في جحاشه وطربا
المُطَرْطِبُ: الذي يدعو الحمر.
بطرق: البِطْرِيقُ: العظيم من الروم. والبِطريقُ: القائد لأهل الشام والروم.
قبطر: القُبْطُرِيّ: ضرب من الثياب.
قرطف: القَرْطفُ: قطيفة مخملة. قال:
عليه المنامة ذات الفـضـول		من الوهن والقَرْطَفُ المخمل
قمطر: القِمَطْرُ: الجمل الضخم. قال حميد:
قِمَطْرٌ يلوح الودع تحت لـبـانـه		إذا أرزمت من تحته الريح أرزما
ويوم قَمْطَرير: فاشي الشر. وشر قُماطِرِ، وقِمْطَر ومُقْمَطِرّ. قال أبو طالب.
وكنت إذا قوم رموني رميتهـم		بمسقطة الأحمال فقماء قِمْطَرِ
وتقول: اقْمَطَرَّت عليه الحجارة، أي: تراكمت، قالت الخنساء:
في جَوْفِ لحد مقيم قد تضمنه		في رمسه مُقْمِطرّاتٌ وأحجار
وأقْمِطْرارُ الشيء: إظلاله وتراكمه. والقِمْطيرُ: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر.
ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
والقِمَطْرُ أيضاً يوصف به الناقة لسرعتها وقوتها.
والقِمَطْرةُ: شبه سفط يسف من قصب.
قرمط: القَرْمَطةُ: دقة الكتابة، وتداني الحروف والسطور. والقَرْمَطَةُ في مشي القطوف.
والقُرمُوطُ: ثمرة الغضا، كالرمان. قال:
وينشز جيب الدرع عنها إذا مـشـت		خميل كقرموط الغضا الخضل الندي
يعني: ثديها.
قطمر: القِطْمير: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر. ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
قِرْطم: القُرْطُمُ: حب العصفر.
طمرق: الطُّمْرُوقُ: اسم من أسماء الخشاف، وجمعه: طمارِقة. قال:
دنا منه الشتاء فطار عنهـا		كما طارت طمارقةٌ ذراعا

##### Türkçe

**القاف** ve **الطاء**

**قنطر**: **القَنْطَرة**: bilinen (şey)dir.
Ve **القِنْطار**; denir ki: altın veya gümüşten kırk **أوقية**. Ve denir ki: İbn Abbas’tan (rivayetle) seksen bin dirhem. Ve **السدي**’den: altın veya gümüşten bir **رطل**. Ve denir ki: Süryanice’de, bir öküz derisinin dolusu altın veya gümüş gibidir. Ve Berberice’de: altın veya gümüşten bin **مثقال**.
Ve tasrifte, Arapların sözüne göre onun çıkışı (türeyişi) böyledir; çünkü adam bir **قِنطار**ı **يُقَنطر** eder: her parça kırk **أوقية**; her **أوقية** yedi **مثاقيل** ağırlığıdır.
Ve **بنو قَنْطُور**: Türklerdir. Ve denir ki: **قَنْطُوراء** İbrahim عليه السلام için bir cariye idi; İbrahim’e çocuklar doğurdu; onların neslinden Türkler ve Çin (geldi).

**قطرب**: **القُطْرُبُ**: **السعالي**’nin erkeği.

**قرطب**: **المُقَرْطِبُ**: öfkeli olan. Ve **قَرْطَبَ**: öfkelendi. Dedi ki:
إذا رآني قد أتيت **قَرْطَبا**
وجال في جحاشه وطربا
**المُطَرْطِبُ**: eşekleri çağıran kimse.

**بطرق**: **البِطْرِيقُ**: Rum’dan büyük (olan). Ve **البِطريقُ**: Şam ve Rum ehline kumandan.

**قبطر**: **القُبْطُرِيّ**: elbiselerden bir tür.

**قرطف**: **القَرْطفُ**: kadife (tüylü) bir **قطيفة**. Dedi ki:
عليه المنامة ذات الفـضـول		من الوهن و**القَرْطَفُ** المخمل

**قمطر**: **القِمَطْرُ**: iri deve. Humeyd dedi ki:
**قِمَطْرٌ** يلوح الودع تحت لـبـانـه		إذا أرزمت من تحته الريح أرزما
Ve **قَمْطَرير** günü: şerri yaygın (olan). Ve **قُماطِرِ** şerri; ve **قِمْطَر** ve **مُقْمَطِرّ**. Ebû Tâlib dedi:
وكنت إذا قوم رموني رميتهـم		بمسقطة الأحمال فقماء **قِمْطَرِ**
Ve dersin: **اقْمَطَرَّت** عليه الحجارة, yani: yığıldı. Hansa dedi:
في جَوْفِ لحد مقيم قد تضمنه		في رمسه **مُقْمِطرّاتٌ** وأحجار
Ve **أقْمِطْرارُ** الشيء: onun gölgelemesi ve yığılmasıdır. Ve **القِمْطيرُ**: onu hurmadan çıkardığında çekirdeğin, **القمع** ile birlikte ona yapışık kaldığı (şey)dir.
Ve denir ki: o, çekirdek ile hurma arasında bulunan **السحاة**’dir.
Ve **القِمَطْرُ** ayrıca, sürati ve kuvveti sebebiyle dişi deve ile de vasıflandırılır.
Ve **القِمَطْرةُ**: kamıştan örülen, sepetimsi bir **سفط** benzeri.

**قرمط**: **القَرْمَطةُ**: yazının inceliği; harflerin ve satırların birbirine yaklaşması. Ve kedilerin yürüyüşünde **القَرْمَطَةُ**.
Ve **القُرمُوطُ**: **الغضا**’nın meyvesi; nar gibi. Dedi ki:
وينشز جيب الدرع عنها إذا مـشـت		خميل كقرموط الغضا الخضل الندي
Yani: onun memesi.

**قطمر**: **القِطْمير**: onu hurmadan çıkardığında çekirdeğin, **القمع** ile birlikte ona yapışık kaldığı (şey)dir. Ve denir ki: o, çekirdek ile hurma arasında bulunan **السحاة**’dir.

**قِرْطم**: **القُرْطُمُ**: aspir tanesi.

**طمرق**: **الطُّمْرُوقُ**: **الخشاف** isimlerinden bir isimdir; çoğulu: **طمارِقة**. Dedi ki:
دنا منه الشتاء فطار عنهـا		كما طارت **طمارقةٌ** ذراعا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

يومٌ قُماطِرٌ ويومٌ قَمْطَريرٌ، أي شديدٌ. قال الشاعر:
بَني عَمِّنا هل تذكرون بَلاءَناعليكم إذا ما كان يومٌ قُماطِرٌ
واقْمَطَرَّ يومنا: اشتدَّ. أبو عبيد: المُقْمَطِرُّ: المجتمِعُ. واقْمَطَرَّتْ العقربُ، إذا عطفَتْ ذنبها وجمعت نفسها. أبو عمرو: وقَمْطَرْتُ القربةَ، إذا شددتها بالوِكاءِ. والقِمَطْرُ والقِمَطْرَةُ: ما يُصان فيه الكتب. قال ابن السكيت لا يقال بالتشديد. وينشد:
ليسَ بِعلمٍ ما يَعى القِمَطْـرُما العِلْمُ إلا ما وعاهُ الصَدرُ
والجمع قَماطِرُ.

##### Türkçe

Bir gün **قُماطِرٌ** ve bir gün **قَمْطَريرٌ**; yani şiddetli. Şair dedi ki:
Ey amcaoğullarımız, üzerinizde bizim belâmızı hatırlar mısınız; ne zaman **يومٌ قُماطِرٌ** olursa
Ve bizim günümüz **اقْمَطَرَّ**: şiddetlendi. Ebû Ubeyd: **المُقْمَطِرُّ**: toplanmış olan. Ve akrep **اقْمَطَرَّتْ**; kuyruğunu büktüğü ve kendini topladığı zaman. Ebû Amr: ve ben kırbayı **قَمْطَرْتُ**; onu bağ ile sıktığım zaman. Ve **القِمَطْرُ** ve **القِمَطْرَةُ**: kitapların korunduğu şey. İbnü’s-Sikkît dedi: şeddeli olarak söylenmez. Ve şu şekilde inşâd olunur:
**القِمَطْرُ**’un topladığı şey ilim değildir; ilim ancak göğsün topladığıdır
Ve çoğulu **قَماطِرُ**.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قوله تعالى: ﴿عبوسا فمطريرا﴾ [الإنسان/10] أي: شديدا. يقال: قمطرير وقماطير.

##### Türkçe

- Yüce Allah’ın sözü: ﴿عبوسا فمطريرا﴾ [الإنسان/10]; yani: şiddetli. Denilir: **قمطرير** ve **قماطير**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القِمَطْرُ: الجمل القويّ السريع، وقيل: الجمل الضَّخْمُ القويّ؛ قال جَمِيلٌ:
قِمَطْرٌ يَلُوحُ الوَدْعُ تحتَ لبَانِه،
إِذا أَرْزَمَتْ من تحتِه الرِّيحُ أَرْزَما
ورجل قِمَطْرٌ: قصير؛ وأَنشد أَبو بكر لعُجَيْر السَّلُوليّ: قِمَطْرٌ كَحُوَّازِ الدَّحارِيج أَبْتَرُ
والقِمَطْرُ والقِمَطْرِيُّ: القصير الضخم. وامرأَة قِمَطْرة: قصيرة عريضة؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد
وَهَبْتُه من وَثَبى قِمَطْرَه،
مَصْرورة الحَقْوَيْن مثلَ الدَّبْرَهْ
والقِمَطْرُ والقِمَطْرَة: شِبْهُ سَفَطٍ يُسَفُّ من قَصَبٍ. وذئب قِمَطْرُ الرِّجُلِ: شديدُها. وكلب قِمَطْرُ الرِّجْل إِذا كان به عُقَّالٌ من اعْوِجاج ساقيه؛ قال الطِّرِمَّاح يصف كلباً: مُعِيدٌ قِمَطْرُ الرِّجْلِ مُخْتَلِفُ الشَّبا،
شَرَنْبَثُ شَوْكِ الكَفِّ، شَثْنُ البَراثِن
وشَرٌّ قِمَطْرٌ وقُماطِر ومُقْمَطِرّ.
واقْمَطَرَّ عليه الشيءُ: تزاحم. واقْمَطَرَّ للشَّرِّ: تهيّأَ. ويقال: اقْمَطَرَّت عليه الحجارة أَي تراكمت وأَظَلَّتْ؛ قالت خَنْساءُ تصف قبراً: مُقْمَطِرَّات وأَحجار. والمُقْمَطِرّ: المجتمع. واقْمَطَرَّتِ العقربُ إِذا عطفت ذنبها وجمعت نَفْسَها.
وقَمْطَرَ المرأَةَ وقَمْطَرَ جاريته قَمْطَرَة: نكحها. وقَمْطَرَ القِرْبة: شَدَّها بالوِكاء. وقَمْطَرَ القِرْبَة أَيضاً: ملأَها؛ عن اللحياني. وقَمْطَرَ العدوُّ أَي هرب؛ عن ابن الأَعرابي.
ويوم مُقْمَطِرّ وقُماطِرٌ وقَمْطَرِيرٌ: مُقَبِّضُ ما بين العينين لشدته، وقيل: إِذا كان شديداً غليظاً؛ قال الشاعر:
بَني عَمِّنا، هَلْ تَذْكرونَ بلاءَنا
عليكم، إِذا ما كان يومٌ قُماطِرُ؟
بضم القاف. واقْمَطَرّ يومُنا: اشتد. وفي التنزيل العزيز: إِنا نخاف من ربنا يوماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً؛ جاء في التفسير: أَنه يُعَبِّسُ الوَجْهَ فيجمع ما بين العينين، وهذا شائع في اللغة. وشَرٌّ قَمْطَرِير: شديد. الليث: شَرٌّ قُماطِرٌ وقِمَطْرٌ وقِمْطَرٌ؛ وأَنشد:
وكنتُ إِذا قومي رَمَوْني رَمَيْتُهم
بمُسْقِطَةِ الأَحْمالِ، فَقْماءَ قِمْطَرِ
ويقال: اقْمَطَرَّتِ الناقةُ إِذا رفعت ذنبها وجمعت قُطْرَيْها وزَمَّتْ بأَنفها. والمُقْمَطِرّ: المنتشر. واقْمَطَرَّ الشيء: انْتَشر، وقيل: تَقَبَّضَ كأَنه ضدّ؛ قال الشاعر:
قد جَعَلَتْ شَبْوَةُ تَزْبَئِرُّ،
تَكْسُو اسْتَها لَحْماً وتَقْمَطِرُّ
التهذيب: ومن الأَحاجِيّ: ما أَبْيَضُ شَطْرا، أَسودُ ظَهْرا، يَمْشِي قِمَطْرا، ويَبُول قَطْراف وهو القُنْفُذُ. وقوله: يمشي قمطراً أَي مجتمعاً. وكل شيء جمعته، فقد قَمْطَرْتَه. والقِمَطْرُ والقِمْطَرةُ: ما تُصان فيه الكتب؛ قال ابن السكيت: لا يقال بالتشديد؛ وينشد:
ليس بعِلْمٍ ما يَعي القِمَطْرُ،
ما العِلْمُ إِلا ما وَعاه الصَّدْرُ
والجمع قَماطِرُ.

##### Türkçe

**القِمَطْرُ**: güçlü, hızlı deve; ve denildi: iri güçlü deve;

Cemîl dedi:
**قِمَطْرٌ** yelken açar, **الوَدْعُ** onun göğsünün altından görünür,
altından rüzgâr **أَرْزَمَتْ** ettiğinde, o da **أَرْزَما** eder

Ve **رجل قِمَطْرٌ**: kısa; ve Ebû Bekir, Uceyr es-Selûlî’ye ait olarak inşâd etti:
**قِمَطْرٌ** **كَحُوَّازِ الدَّحارِيج** **أَبْتَرُ**

Ve **القِمَطْرُ** ve **القِمَطْرِيُّ**: iri kısa. Ve **امرأَة قِمَطْرة**: kısa, geniş; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
Ve sıçrayışımdan ona bir **قِمَطْرَه** bağışladım,
iki bel yanı sıkıca bağlanmış, **الدَّبْرَهْ** gibi

Ve **القِمَطْرُ** ve **القِمَطْرَة**: kamıştan örülerek yapılan, **سَفَطٍ** benzeri bir şey.

Ve **ذئب قِمَطْرُ الرِّجُلِ**: onun en şiddetlisi. Ve **كلب قِمَطْرُ الرِّجْل**: bacaklarının eğriliğinden dolayı onda **عُقَّالٌ** bulunduğu zaman; et-Tırimmâh bir köpeği vasfederek dedi:
Geri dönen, **قِمَطْرُ الرِّجْلِ**; dişleri farklı,
pençe dikeni **شَرَنْبَثُ**; tırnakları kalın **شَثْنُ البَراثِن**

Ve **شَرٌّ قِمَطْرٌ** ve **قُماطِر** ve **مُقْمَطِرّ**.

Ve **اقْمَطَرَّ عليه الشيءُ**: sıkışıp yığıldı. Ve **اقْمَطَرَّ للشَّرِّ**: hazırlandı. Ve denilir: **اقْمَطَرَّت عليه الحجارة** yani üst üste birikti ve gölgeledi; Hansa bir kabri vasfederek dedi: **مُقْمَطِرَّات** ve taşlar. Ve **المُقْمَطِرّ**: toplanmış olan. Ve akrep **اقْمَطَرَّتِ** ettiği zaman: kuyruğunu büker ve kendini toplar.

Ve **قَمْطَرَ المرأَةَ** ve cariyesini **قَمْطَرَ** eder, **قَمْطَرَة**: onunla cinsel ilişkiye girdi. Ve **قَمْطَرَ القِرْبة**: onu bağladı, **الوِكاء** ile. Ve **قَمْطَرَ القِرْبَة** ayrıca: onu doldurdu; el-Lihyânî’den. Ve **قَمْطَرَ العدوُّ** yani kaçtı; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **يوم مُقْمَطِرّ** ve **قُماطِرٌ** ve **قَمْطَرِيرٌ**: şiddetinden iki göz arasını büzüştüren; ve denildi: şiddetli, kaba olduğu zaman; şair dedi:
Ey amcaoğullarımız, üzerinizdeki belâmızı hatırlar mısınız,
**يومٌ قُماطِرُ** olduğu vakit?

Kafın zammesiyle. Ve **اقْمَطَرّ يومُنا**: şiddetlendi. Ve aziz tenzilde: “Şüphesiz biz Rabbimizden, asık suratlı **قَمْطَرِيراً** bir günden korkarız”; tefsirde geldi: yüzü asıktır da iki göz arasını toplar; bu dilde yaygındır. Ve **شَرٌّ قَمْطَرِير**: şiddetli.

el-Leys: **شَرٌّ قُماطِرٌ** ve **قِمَطْرٌ** ve **قِمْطَرٌ**; ve inşâd etti:
Kavmim beni attığında, ben de onları atardım
yükleri düşürenle; sonra **فَقْماءَ قِمْطَرِ**

Ve denilir: deve **اقْمَطَرَّتِ** ettiği zaman: kuyruğunu kaldırır, iki yanını toplar ve burnuyla büzülür. Ve **المُقْمَطِرّ**: yayılmış olan. Ve **اقْمَطَرَّ الشيء**: yayıldı; ve denildi: büzüldü, sanki zıddı; şair dedi:
**شَبْوَةُ** kükremeye başladı,
kıçını etle kaplıyor ve **تَقْمَطِرُّ**

**التهذيب**: ve bilmecelerden: iki yanı beyaz, sırtı siyah olan nedir; **قِمَطْرا** yürür, **قَطْراف** işer; o, kirpidir. Ve onun sözü: “**يمشي قمطراً**” yani toplanmış olarak. Ve her şeyi topladığında, onu **قَمْطَرْتَه** etmiş olursun. Ve **القِمَطْرُ** ve **القِمْطَرةُ**: kitapların korunduğu şey; İbnü’s-Sikkît dedi: şeddeli söylenmez; ve şu şekilde inşâd edilir:
**القِمَطْرُ**’un içine aldığı şey ilim değildir,
ilim ancak göğsün içine aldığıdır

Ve çoğulu **قَماطِرُ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق م ط ر * يوم * قَمْطَرِيرٌ * أي شديد و * القِمَطْرُ * بوزن الهزبر و * القِمَطْرَةُ * ما تصان فيه الكتب ولا يقال بالتشديد وينشد % ليس بعلم ما يعي القمطر % ما العلم الا ما وعاه الصدر

##### Türkçe

* ق م ط ر * gün * **قَمْطَرِيرٌ** yani şiddetli ve **القِمَطْرُ** (vezni **الهزبر** üzere) ve **القِمَطْرَةُ** kitapların içinde korunduğu şeydir; şeddeli olarak söylenmez. Ve şu şiir okunur:

% **ليس بعلم ما يعي القمطر** %
% ilim değildir **القمطر**’ın kavradığı şey %
% **ما العلم الا ما وعاه الصدر** %
% ilim ancak göğsün kavradığı şeydir %

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القمطر، كسبحل: الجمل القوي السريع. وقيل: الجمل الضخم القوي. قال حميد بن ثور.

  قمطر يلوح الودع فوق سراتهإذا أرزمت من تحته الريح أرزما والقمطر: الرجل القصير الضخم، كالقمطري، كزبعرى، قال العجير السلولي:
  سمين المطايا يشرب السؤر والحسىقمطر كحواز الدحاريج أعسر وامرأة قمطرة: قصيرة عريضة؛ عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  وهبته من وثبي قـمـطـره                      مصرورة الحقوين مثل الدبره والقمطر: ما يصان فيه الكتب، وهو شبه سفط يسف من قصب، كالقمطرة، وبالتشديد شاذ، وقال ابن السكيت: لا يقال بالتشديد. وينشد:
  ليس بعلم ما يعي القمطـر                      ما العلم إلا ما وعاه الصدر والجمع قماطر. وذكر الجوهري هذه اللفظة بعد قطمر وهم، وهذا موضعه؛ هكذا ذكره الصاغاني، وقلده المصنف على عادته. وقال البدر القرافي: أي فكأنه لم يذكر شيئا، فلذا كتبها المصنف بالحمرة. قال شيخنا: وهو وهم، فإنه بعد أن تعرض لها.. لا يقال: كأنه لم يذكرها، وأما الترتيب الذي اعتمده المصنف فإن الجوهري اعتمد خلافه، ولم يعبأ بالترتيب الذي يقصد المصنف إليه، إلا إذا دعت له ضرورة صرفية، ولذلك يدخل أحيانا بعض المواد قصدا للاختصار، والمصنف لم يطلع على أسرار اصطلاحه، فكلما نعقت له ناعقة صعقت لها صاعقة، وليس كذلك دأب المحققين، فتأمل. قلت: لا فرق بين ترتيب المصنف والجوهري كما يعلم من سياقهما، وليس كما زعمه شيخنا، والحق هنا بيد الصاغاني والمصنف، فإن إيراد الجوهري هذه المادة بعد قطمر مما يوهم أن الميم زائدة وأن أصلها قطر، فالصواب أن يذكر في موضعه ومظنته، وهو إمام أهل التحقيق، ومثل هذا لم يكد يخفى عليه إلا أنه سبق قلمه، ولم يترو فيه وقول شيخنا: إلا إذا دعت ضرورة إلخ، قلت وأي ضرورة أكبر من هذه، فتأمل بالإنصاف، ودع سبيل الاعتساف. والقمطر: المقطرة التي تجعل في أرجل الناس، نقله الصاغاني، وقد تقدم المقطرة في موضعه قريبا. والقمطري: مشية في اجتماع. وفي التهذيب: ومن الأحاجي: ما أبيض شطرا، أسود ظهرا، يمشي قمطرا، ويبول قطرا? وهو القنفذ. ويمشي قمطرا أي مجتمعا. وكل شيء جمعته فقد قمطرته. وقمطر اللبن، بالبناء على المجهول، وأخذه قماطر، كعلابط: وهو خبث يأخذه من الإنفحة، كذا نقله الصاغاني. وكلب قمطر الرجل: به عقال من اعوجاج ساقيه، قال الطرماح يصف كلبا:
  معيد قمطر الرجل مختلف الشباشرنبث شوك الكف ششن البراثن ويوم قماطر كعلابط، وقمطرير، وكذا مقمطر: مقبض ما بين العينين لشدته، وقيل: شديد غليظ، قال الشاعر:
  بني عمنا هل تذكرون بلاءنا                      عليكم إذا ما كان يوم قماطر

  واقمطر يومنا: اشتد. وقال الله عز وجل: إنا نخاف من ربنا يوما عبوسا قمطريرا. جاء في التفسير أنه يعبس الوجه فيجمع ما بين العينين، وهذا سائغ في اللغة. وشر قمطرير: شديد. وقال الليث: شر قماطر وقمطر، وأنشد:
  وكنت إذا قومي رموني رميتهم                      بمسقطة الأحمال فقماء قمطر واقمطرت العقرب: اجتمعت بنفسها وعطفت ذنبها، فهي مقمطرة. وقمطر: اجتمع. وقمطره: جمعه. والمقمطر: المجتمع. وقمطر الجارية قمطرة: جامعها. وقمطر القربة قمطرة: شدها بالوكاء، وقمطر القربة أيضا: ملأها؛ عن اللحياني. ومما يستدرك عليه: ذئب قمطر الرجل: شديدها. وشر مقمطر: شديد. واقمطر عليه الشيء: تزاحم. واقمطر للشر: تهيأ، كاحرنبي، واحرنفش، وانتفش، وازبأر، قال ساعدة:
  بنو الحرب أرضعنا بها مقمطرةفمن يلق منا يلق سيد مدرب ويقال: اقمطرت عليه الحجارة: أي تراكمت وأظلت. وقمطر العدو: هرب؛ عن ابن الأعرابي. ويقال: اقمطرت الناقة، إذا رفعت ذنبها وجمعت قطريها وزمت بأنفها. والمقمطر: المنتشر. واقمطر الشيء: انتشر. وقيل: تقبض، كأنه ضد. قال الشاعر:
  قد جعلت شبوة تـزبـئر                      تكسو استها لحما وتقمطر وأبو الحسين محمد بن جعفر بن حمدان القماطري: بغدادي، حدث عنه الدار قطني:

##### Türkçe

**القمطر**، **كسبحل**: güçlü, hızlı deve. Ve denildi: iri, güçlü deve. حميد بن ثور dedi:

قمطر يلوح الودع فوق سراتهإذا أرزمت من تحته الريح أرزما

Ve **القمطر**: kısa, iri adam; **القمطري** gibi; **كزبعرى**; العجير السلولي dedi:

سمين المطايا يشرب السؤر والحسىقمطر كحواز الدحاريج أعسر

Ve **امرأة قمطرة**: kısa, geniş; ابن الأعرابي’den. Ve inşad etti:

وهبته من وثبي قـمـطـره                      مصرورة الحقوين مثل الدبره

Ve **القمطر**: kitapların korunduğu şey; kamıştan örülerek yapılan, sepet benzeri bir **سفط** gibidir; **القمطرة** gibi. Ve şeddeli olarak şâzdır. ابن السكيت dedi: şeddeli olarak söylenmez. Ve inşad olunur:

ليس بعلم ما يعي القمطـر                      ما العلم إلا ما وعاه الصدر

Ve cem‘i **قماطر**’dır. الجوهري bu lafzı **قطمر**’dan sonra zikretti; bu bir vehimdir; burası onun yeridir; الصاغاني onu böyle zikretti ve musannif âdeti üzere onu taklit etti. Ve البدر القرافي dedi: yani sanki hiçbir şey zikretmemiş gibidir; bu yüzden musannif onu kırmızıyla yazdı. Şeyhimiz dedi: bu bir vehimdir; çünkü ona temas ettikten sonra, “sanki onu zikretmedi” denilmez. Musannifin dayandığı tertibe gelince: الجوهري bunun tersine dayandı ve musannifin kastettiği tertibe aldırmadı; ancak ona bir sarfî zaruret çağırırsa (aldırır); bu sebeple bazen bazı maddeleri kısaltma kastıyla içeri sokar; musannif onun ıstılahının sırlarına muttali olmadı; her ne zaman ona bir çağıran bağırsa, ona bir yıldırım çarpar; muhakkiklerin âdeti böyle değildir; öyleyse düşün. Ben dedim: musannif ile الجوهري’nin tertibi arasında, ikisinin siyakından bilindiği üzere, fark yoktur; şeyhimizin zannettiği gibi değildir. Burada hak الصاغاني ve musannifin yanındadır; çünkü الجوهري’nin bu maddeyi **قطمر**’dan sonra getirmesi, **الميم**’in زائد olduğu ve aslının **قطر** olduğu vehmini verir; doğru olan, onu yerinde ve zannolunduğu yerde zikretmektir. O, tahkik ehlinin imamıdır; bunun gibisi ona gizli kalmaya pek yaklaşmaz; ancak kalemi sürçmüştür ve onda teenni etmemiştir. Şeyhimizin sözü: “ancak bir zaruret çağırırsa” ilh., ben dedim: bundan daha büyük hangi zaruret vardır? İnsafla düşün ve zorlamanın yolunu bırak.

Ve **القمطر**: insanların ayaklarına yapılan **المقطرة**; الصاغاني nakletti; **المقطرة** yakın zamanda yerinde geçti.

Ve **القمطري**: bir toplanıklık hâlinde yürüyüş.

Ve **التهذيب**’de: muammalardan: “yarısı beyaz, sırtı siyah; **قمطرا** yürür ve **قطرا** işer; nedir?” O, kirpidir. Ve “**قمطرا** yürür” yani toplanmış olarak (yürür). Ve her şeyi topladınsa, onu **قمطرته** etmişsindir.

Ve **قمطر اللبن**; meçhule bina ile; ve ondan **قماطر** aldı; **كعلابط** gibi: o, şirdeneden aldığı bir habestir; الصاغاني böyle nakletti.

Ve **كلب قمطر الرجل**: adamın bacaklarının eğriliğinden bir **عقال** (bağ) ondadır. الطرماح bir köpeği vasfederek dedi:

معيد قمطر الرجل مختلف الشباشرنبث شوك الكف ششن البراثن

Ve **يوم قماطر** **كعلابط** gibi; ve **قمطرير**; ve كذلك **مقمطر**: şiddetinden iki göz arasını sıkan. Ve denildi: şiddetli, kalın. Şair dedi:

بني عمنا هل تذكرون بلاءنا                      عليكم إذا ما كان يوم قماطر

Ve **اقمطر يومنا**: şiddetlendi. Allah عز وجل dedi: إنا نخاف من ربنا يوما عبوسا قمطريرا. Tefsirde geldi ki: yüz asılır da iki göz arası toplanır; bu dilde câizdir.

Ve **شر قمطرير**: şiddetli. Ve الليث dedi: **شر قماطر** ve **قمطر**. Ve inşad etti:

وكنت إذا قومي رموني رميتهم                      بمسقطة الأحمال فقماء قمطر

Ve **اقمطرت العقرب**: kendi kendine toplandı ve kuyruğunu büktü; o hâlde o **مقمطرة**’dır.

Ve **قمطر**: toplandı. Ve **قمطره**: onu topladı. Ve **المقمطر**: toplanmış olan.

Ve **قمطر الجارية قمطرة**: onunla cima etti.

Ve **قمطر القربة قمطرة**: onu bağla sıktı. Ve **قمطر القربة** ayrıca: onu doldurdu; اللحياني’den.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **ذئب قمطر الرجل**: onun şiddetlisi. Ve **شر مقمطر**: şiddetli.

Ve **اقمطر عليه الشيء**: sıkıştı/üst üste yığıldı.

Ve **اقمطر للشر**: şerre hazırlandı; **كاحرنبي** ve **احرنفش** ve **انتفش** ve **ازبأر** gibi. ساعدة dedi:

بنو الحرب أرضعنا بها مقمطرةفمن يلق منا يلق سيد مدرب

Ve denilir: **اقمطرت عليه الحجارة**: yani birikti ve gölgeledi.

Ve **قمطر العدو**: kaçtı; ابن الأعرابي’den.

Ve denilir: **اقمطرت الناقة**; kuyruğunu kaldırdığı, iki yanını topladığı ve burnuyla (yularla) çektiği zaman.

Ve **المقمطر**: yayılmış olan.

Ve **اقمطر الشيء**: yayıldı. Ve denildi: büzüldü; sanki zıddıdır. Şair dedi:

قد جعلت شبوة تـزبـئر                      تكسو استها لحما وتقمطر

Ve أبو الحسين محمد بن جعفر بن حمدان **القماطري**: Bağdatlıdır; ondan الدار قطني rivayet etti:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

اـِقْمَطَرَّ
Q. 4 اـِقْمَطَرَّ ذ It (a day, S) was, or became, distressful, or calamitous. (S, K.)

قَمْطَرٌ
قَمْطَرٌ ذ : see قَمْطَرِيرٌ.

قِمَطْرٌ
قِمَطْرٌ ذ and قِمَطْرَةٌ (S, Msb, K) and with tesh-deed, [i. e. قِمَّطْرٌ and قِمَّطْرَةٌ,] but this pronunciation is extr., (K,) or, accord. to Yaakoob, (S,) or ISk, (TA,) not allowable, (S, TA,) A repository for books or writings, (S, Msb, K, TA,) resembling a سَفَط, [q. v., (in the TA, سقط, which is evidently a mistake,)] made of reeds woven together: (TA:) the first word is fem., like the second, as well as masc.: (Msb:) pl. قَمَاطِرُ. (S, Msb.)

يَوْمٌ قَمْطَرِيرٌ
يَوْمٌ قَمْطَرِيرٌ ذ , and ↓ قُمَاطِرٌ, (S, K,) and ↓ مُقْمَطِرٌّ, (TA,) A distressful, or calamitous, day: (S, K:) or a day that makes one knit the brow, or contract the skin between the eyes: so the first is explained by some as occurring in the Kur lxxvi. 10. (TA.) ― -b2- شَرٌّ قَمْطَرِيرٌ, (TA,) and ↓ قُمَاطِرٌ, and ↓ قَمْطَرٌ, (Lth, TA,) and ↓ مُقْمَطِرٌّ, (TA,) Intense evil. (Lth, TA.)

قُمَاطِرٌ
قُمَاطِرٌ ذ : see قَمْطَرِيرٌ, in two places.

مُقْمَطِرٌّ
مُقْمَطِرٌّ ذ : see قَمْطَرِيرٌ, in two places.

##### Türkçe

اـِقْمَطَرَّ
Q. 4 **اـِقْمَطَرَّ** ذ O (bir gün, S) sıkıntılı, yahut felâketli oldu, yahut sıkıntılı veya felâketli hâle geldi. (S, K.)

قَمْطَرٌ
**قَمْطَرٌ** ذ: **قَمْطَرِيرٌ**’e bak.

قِمَطْرٌ
**قِمَطْرٌ** ذ ve **قِمَطْرَةٌ** (S, Msb, K) ve teşdîd ile, [yani **قِمَّطْرٌ** ve **قِمَّطْرَةٌ**,] fakat bu telaffuz nâdirdir, (K,) yahut Ya‘kūb’a göre, (S,) yahut İshâk’a göre, (TA,) câiz değildir, (S, TA,) kitaplar veya yazılar için bir muhafaza yeri, (S, Msb, K, TA,) **سَفَط**’a benzeyen, [bk. o, (TA’da **سقط**, ki bu açıkça bir hatadır,)] kamışların birbirine örülmesiyle yapılmış: (TA:) birinci kelime, ikinci gibi müennestir; bununla beraber müzekker de olur: (Msb:) çoğulu **قَمَاطِرُ**. (S, Msb.)

يَوْمٌ قَمْطَرِيرٌ
**يَوْمٌ قَمْطَرِيرٌ** ذ, ve ↓ **قُمَاطِرٌ**, (S, K,) ve ↓ **مُقْمَطِرٌّ**, (TA,) sıkıntılı, yahut felâketli, bir gün: (S, K:) yahut insanın kaşlarını çatmasına, yahut iki göz arasındaki deriyi büzmesine sebep olan bir gün: böylece birincisi, Kur’ân lxxvi. 10’da vârid olmak üzere, bazılarınca açıklanmıştır. (TA.) ― -b2- **شَرٌّ قَمْطَرِيرٌ**, (TA,) ve ↓ **قُمَاطِرٌ**, ve ↓ **قَمْطَرٌ**, (Lth, TA,) ve ↓ **مُقْمَطِرٌّ**, (TA,) şiddetli kötülük. (Lth, TA.)

قُمَاطِرٌ
**قُمَاطِرٌ** ذ: iki yerde **قَمْطَرِيرٌ**’e bak.

مُقْمَطِرٌّ
**مُقْمَطِرٌّ** ذ: iki yerde **قَمْطَرِيرٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَمْطَرَ
قَمْطَرَ -  اِقْمَطَرَّ [ اِقْمَطَرَّ IV ] ,
a.  Became distressful, calamitous.

قِمَطْر
قِمَطْر ,  قِمَطْرَة ( pl. قَمَاْطِرُ 47 ),
a.  Bookcase.

b.  Bonds, fetters.

c.  Strong camel.

d.  Short man.

قِمَّطْر
قِمَّطْر
a.  see supra (a) .

قَمْطَرِيْر
قَمْطَرِيْر
a.  Disastrous, distressful, calamitous ( day ).

b.  Intense, dire ( evil ).

قُمَاطر
قُمَاطر ,  مُقْمَطِرّ
a.  see supra.

##### Türkçe

قَمْطَرَ
**قَمْطَرَ** - **اِقْمَطَرَّ** [ **اِقْمَطَرَّ** IV ] ,
a. Sıkıntılı, felâketli oldu.

قِمَطْر
**قِمَطْر** , **قِمَطْرَة** (çoğ. **قَمَاْطِرُ** 47),
a. Kitap dolabı.

b. Bağlar, prangalar.

c. Güçlü deve.

d. Kısa adam.

قِمَّطْر
**قِمَّطْر**
a. Yukarıya bak (a).

قَمْطَرِيْر
**قَمْطَرِيْر**
a. Felâketli, sıkıntılı, musibetli (gün).

b. Şiddetli, vahim (kötülük).

قُمَاطر
**قُمَاطر** , **مُقْمَطِرّ**
a. Yukarıya bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قمطر
قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ - اقْمَطَرَّ- يَقْمَطِرُّ - قَمْطَرِيْر
قَمْطَر - يُقَمْطِرُ + الشيء أو الكائن: توَتَّر وانضغط: ازدحم واشتد على بعضه تحت ضغط عال
اقْمَطَرَّ- يَقْمَطِرُّ: عل وزن " افعلل ":  يتوتر: يجمع نفسه بنفسه باشتداد وازدحام تحت ضغط عال: كناية عن التوتر والانضغاط الفيزيائي أو النفسي
قَمْطَرِيْر:على وزن " فَعْلَليل" اسم فاعل مبالغة من " قَمْطَر - يُقَمْطِرُ ": بشكل متجمع أجزاء الوجه من العبوس
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة السوائل والجوامد تحت ضغطٍ عالٍ، وتداخلها مع الهواء والغازات"، وهي:
ثَارَ - يَثُوْرُ، قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ، نَضَخَ - يَنْضَخُ، دَهَقَ - يَدْهَقُ، فَارَ - يَفُوْرُ، زّبَدَ - يَزْبِدُ
قمطريرا
 ﴿إنا نخاف من ربنا يوما عبوسا قمطريرا(10)﴾ الإنسان
مختار الصحاح
● [قمطر] ق م ط ر: يوم قَمْطَرِيرٌ أي شديد و القِمَطْرُ بوزن الهزبر و القِمَطْرَةُ ما تصان فيه الكتب ولا يقال بالتشديد وينشد ليس بعلم ما يعي القمطر ما العلم إلا ما وعاه الصدر
معجم الفرائد القرآنية:
ق م ط ر
"قَمْطَرِيراً " في قوله تعالى :" إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً " (10) الإنسان .
القمطرير : الشديد الغليظ، واليوم القمطرير : اليوم الذي اجتمعت فيه الشدائد المختلفة.
الراغب
قمطر
- قوله تعالى: }عبوسا فمطريرا{ [الإنسان/10] أي: شديدا. يقال: قمطرير وقماطير.
ملخص اللسان:
1.    واقْمَطَرَّ عليه الشيءُ: تزاحم. واقْمَطَرَّ للشَّرِّ: تهيّأَ. ويقال:  اقْمَطَرَّت عليه الحجارة أَي تراكمت وأَظَلَّتْ
2.     القِمَطْرُ: الجمل القويّ السريع، وقيل: الجمل الضَّخْمُ القويّ
3.    ورجل قِمَطْرٌ: قصير
4.    وقَمْطَرَ  القِرْبة: شَدَّها بالوِكاء. وقَمْطَرَ القِرْبَة أَيضاً: ملأَها،
5.    واقْمَطَرَّتِ  العقربُ إِذا عطفت ذنبها وجمعت نَفْسَها.
6.    اقْمَطَرّ يومُنا: اشتد. وفي التنزيل العزيز: إِنا نخاف من  ربنا يوماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً؛ جاء في التفسير: أَنه يُعَبِّسُ  الوَجْهَ فيجمع ما بين العينين، وهذا شائع في اللغة. وشَرٌّ قَمْطَرِير: شديد.
لسان العرب
● - قمطر: القِمَطْرُ: الجمل القويّ السريع، وقيل: الجمل الضَّخْمُ القويّ؛  قال جَمِيلٌ:  قِمَطْرٌ يَلُوحُ الوَدْعُ تحتَ لبَانِه،  إِذا أَرْزَمَتْ من تحتِه الرِّيحُ أَرْزَما  ورجل قِمَطْرٌ: قصير؛ وأَنشد أَبو بكر لعُجَيْر السَّلُوليّ:  قِمَطْرٌ كَحُوَّازِ الدَّحارِيج أَبْتَرُ  والقِمَطْرُ والقِمَطْرِيُّ: القصير الضخم. وامرأَة قِمَطْرة: قصيرة  عريضة؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد  وَهَبْتُه من وَثَبى قِمَطْرَه،  مَصْرورة الحَقْوَيْن مثلَ الدَّبْرَهْ  والقِمَطْرُ والقِمَطْرَة: شِبْهُ سَفَطٍ يُسَفُّ من قَصَبٍ.  وذئب قِمَطْرُ الرِّجُلِ: شديدُها. وكلب قِمَطْرُ الرِّجْل إِذا كان به  عُقَّالٌ من اعْوِجاج ساقيه؛ قال الطِّرِمَّاح يصف كلباً:  مُعِيدٌ قِمَطْرُ الرِّجْلِ مُخْتَلِفُ الشَّبا،  شَرَنْبَثُ شَوْكِ الكَفِّ، شَثْنُ البَراثِن  وشَرٌّ قِمَطْرٌ وقُماطِر ومُقْمَطِرّ.  واقْمَطَرَّ عليه الشيءُ: تزاحم. واقْمَطَرَّ للشَّرِّ: تهيّأَ. ويقال:  اقْمَطَرَّت عليه الحجارة أَي تراكمت وأَظَلَّتْ؛ قالت خَنْساءُ تصف  قبراً: مُقْمَطِرَّات وأَحجار. والمُقْمَطِرّ: المجتمع. واقْمَطَرَّتِ  العقربُ إِذا عطفت ذنبها وجمعت نَفْسَها.  وقَمْطَرَ المرأَةَ وقَمْطَرَ جاريته قَمْطَرَة: نكحها. وقَمْطَرَ  القِرْبة: شَدَّها بالوِكاء. وقَمْطَرَ القِرْبَة أَيضاً: ملأَها؛ عن  اللحياني. وقَمْطَرَ العدوُّ أَي هرب؛ عن ابن الأَعرابي.  ويوم مُقْمَطِرّ وقُماطِرٌ وقَمْطَرِيرٌ: مُقَبِّضُ ما بين العينين  لشدته، وقيل: إِذا كان شديداً غليظاً؛ قال الشاعر:  بَني عَمِّنا، هَلْ تَذْكرونَ بلاءَنا  عليكم، إِذا ما كان يومٌ قُماطِرُ؟  بضم القاف. واقْمَطَرّ يومُنا: اشتد. وفي التنزيل العزيز: إِنا نخاف من  ربنا يوماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً؛ جاء في التفسير: أَنه يُعَبِّسُ  الوَجْهَ فيجمع ما بين العينين، وهذا شائع في اللغة. وشَرٌّ قَمْطَرِير: شديد.  الليث: شَرٌّ قُماطِرٌ وقِمَطْرٌ وقِمْطَرٌ؛ وأَنشد:  وكنتُ إِذا قومي رَمَوْني رَمَيْتُهم  بمُسْقِطَةِ الأَحْمالِ، فَقْماءَ قِمْطَرِ  ويقال: اقْمَطَرَّتِ الناقةُ إِذا رفعت ذنبها وجمعت قُطْرَيْها وزَمَّتْ  بأَنفها. والمُقْمَطِرّ: المنتشر. واقْمَطَرَّ الشيء: انْتَشر، وقيل:  تَقَبَّضَ كأَنه ضدّ؛ قال الشاعر:  قد جَعَلَتْ شَبْوَةُ تَزْبَئِرُّ،  تَكْسُو اسْتَها لَحْماً وتَقْمَطِرُّ  التهذيب: ومن الأَحاجِيّ: ما أَبْيَضُ شَطْرا، أَسودُ ظَهْرا، يَمْشِي  قِمَطْرا، ويَبُول قَطْراف وهو القُنْفُذُ. وقوله: يمشي قمطراً أَي  مجتمعاً. وكل شيء جمعته، فقد قَمْطَرْتَه. والقِمَطْرُ والقِمْطَرةُ: ما تُصان  فيه الكتب؛ قال ابن السكيت: لا يقال بالتشديد؛ وينشد:  ليس بعِلْمٍ ما يَعي القِمَطْرُ،  ما العِلْمُ إِلا ما وَعاه الصَّدْرُ  والجمع قَماطِرُ.
مقاييس اللغة:
(قمط) القاف والميم والطاء أُصَيْلٌ يدلُّ على جمع وتجمُّع. من ذلك القَمْط: شدُّ أعصابِ الصبيِّ بقماطِهِ. ومنه قُمِطَ الأسير، إذا جُمع بين يديه ورجليه بِحبل. ووقعت على قِماطِهِ، معناه، على عَقْدِ أمرِهِ كيف عَقْدُه، وكذلك إذا فَطِنْتَ له. ومرَّ بنا حولٌ قَميطٌ، أي تامٌّ جميع. وسِفادُ الطَّائرِ قَمْطٌ أيضاً، لجمعه ماءه في أُنثاه.
ومن ذلك (القَمْطَرِير): الشَّديد، وهذا مما زيدت فيه الراء وكرّرت تأكيداً للمعنى، والأصل قَمَط وقد ذكرناه، وأنَّ معناه الجمع، ومنه قولهم بعير قِمَطرٌ: مجتمع الخَلقِ. والقياسُ كلُّه واحد.
القاموس المحيط:
القِمَطْرُ، كسِبَحْلٍ الجَمَلُ القَوِيُّ الضَّخْمُ، والرجلُ القصيرُ، كالقِمَطْرَى، كزِبَعْرَى، وما يُصانُ فيه الكُتُبُ،
كالقِمَطْرَةِ، وبالتشديدِ شاذٌّ. وذِكْرُ الجَوهرِيِّ هذه اللَّفْظَةَ بعدَ قَطْمَرَ وَهَمٌ، والتي تُجْعَلُ في أرْجُلِ الناسِ. والقِمَطْرَى: مِشْيَةٌ في اجْتماعٍ. وقُمْطِرَ اللَّبَنُ، وأخَذَهُ قُماطِرٌ، كعُلابِطٍ: وهو خُبْثٌ يأخُذُه من الإِنْفَحَةِ. وكَلْبٌ قِمَطْرُ الرِّجْلِ: به عُقالٌ من اعْوِجاجِ ساقَيْهِ. ويومٌ قُماطِرٌ، كعُلابِطٍ، وقَمْطَريرٌ: شديدٌ. واقْمَطَرَّ: اشْتَدَّ، العَقْرَبُ: اجْتَمَعَتْ وعَطَفَتْ ذَنَبَها. وقَمْطَرَ: اجْتَمَعَ، الجارِيَةَ: جامَعَها، القِرْبَةَ: شَدَّها بالوِكاءِ.
تاج العروس:
ق - م - ط - ر
القِمْطَر كسِبَحْلٍ : الجَمَلُ القَوِيّ السَّرِيع . وقيل : الجَمَلُ الضَّخْم القَوِيُّ . قال حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ
" قِمْطَرٌ يَلُوحُ الوَدْعُ فَوْقَ سَرَاتِهِإِذا أَرْزَمَتْ مِنْ تَحْتِه الرِّيحُ أَرزَمَا والقِمْطَرُ : الرَّجُلُ القَصِيرُ الضَّخْمُ كالقِمَطْرَي كزِبَعْرَى قال العُجَيْرُ السَّلولِيُّ :
" سَمِينُ المَطَايَا يَشْرَبُ السُّؤْرَ والحُسَىقِمَطْرٌ كحُوّازِ الدَّحارِيجِ أَعْسَرُ وامْرَأَةٌ قِمَطْرَةٌ : قَصِيرَةٌ عَرِيضة ؛ عن ابن الأَعْرابيّ وأَنشد :
وَهَبْتُهُ مِنْ وَثَبَي قِمَطْرَهْ ... مَصْرُورَةِ الحَقْوَيْنِ مِثْلِ الدَّبْرَهْ والقِمَطْرُ : ما يُصانُ فيه الكُتُبُ وهو شِبْهُ سَفَطٍ يُسَفّ مِنْ قَصَب كالقِمَطْرَةِ وبالتَّشْدِيد شَاذٌّ وقال ابنُ السِّكّيت : لا يُقَالُ بالتَّشْدِيد . ويُنْشد :
لَيْسَ بعِلْم ما يَعِي القِمَطْرُ ... ما العِلْمُ إِلاّ ما وَعَاهُ الصَّدْرُ والجمْعُ قمَاطِرُ . وذكْرُ الجوهريِّ هذه اللفظَةَ بعْدَ قَطْمر وَهَمٌ وهذا مَوْضعُه ؛ هكذا ذَكرَهُ الصاغَانّي وقَلَّده المصنّف على عادَته . وقال البَدْرُ القرَافيّ : أَيْ فكأَنَّهُ لم يَذْكُر شيْئاً فلذَا كتَبها المُصَنِّفُ بالحُمْرَة . قال شيْخُنا : وهو وَهَمٌ فإِنّه بعد أَنْ تَعرّض لها . . لا يُقَال : كأَنّه لم يَذْكُرْها وأَمّا التَّرْتيبُ الّذي اعتمدَه المُصَنّف فإِنّ الجَوْهَريّ اعْتَمَد خلافَه ولم يعْبَأْ بالتَّرْتيب الّذي يَقْصد المُصَنِّف إِليه إِلاّ إِذا دعَتْ له ضَرُورة صَرْفِيّة ولذلك يُدخِل أَحْيَاناً بعضَ الموادّ قَصْداً للاخْتِصَار والمُصنّف لم يَطّلع على أَسرار اصْطلاحه فكُلَّما نعقَت له ناعِقَةٌ صَعَقَتْ لها صاعِقة وليس كذلك دأْبُ المُحَقِّقين فتأَمّلْ . قلتُ : لا فَرْقَ بين تَرْتيب المُصنِّف والجَوْهريّ كما يُعْلم من سِياقهما وليس كما زعَمه شَيْخُنا والحقّ هُنا بيد الصاغَانيّ والمصنّف فإِن إِيرادَ الجَوْهريّ هذه المادّةَ بعد قطمر مِمّا يُوهمُ أَن المِيمَ زائدةٌ وأَنّ أَصلها قطر فالصوابُ أَنْ يُذْكَر في موْضعه ومظَّنته وهو إِمامُ أَهْل التَّحْقيق ومثْلُ هذا لم يَكَدْ يَخْفَى عَلَيْه إِلاّ أَنَّه سَبَق قَلَمُه ولم يَتَرَّو فيه وقولُ شَيْخنا : إِلاَّ إِذا دَعَتْ ضَرُورَة إلخ قلتْ ُوأَيُّ ضَرُورة أَكْبَرُ من هذه فتَأَّمْل بالإِنْصاف ودعْ سبيلَ الاعْتساف . والقِمَطْرُ : المِقْطَرةُ التي تُجْعلُ في أَرْجُل الناسِ نَقَلَه الصاغَانيّ وقد تَقَدَّم المقْطرَة في موْضعه قريباً . والقِمَطْرَي : مِشْيةٌ في اجْتِمَاعٍ . وفي التَّهْذيب : ومن الأَحَاجي : ما أَبْيضُ شَطْراً أَسْوَدُ ظَهْراً يَمْشِي قِمَطْراً ويَبُول قَطْراً ؟ وهو القُنْفُذُ . ويَمْشِي قِمَطْراً أَي مُجْتَمِعاً . وكُلُّ شَيْءٍ جَمَعْتَه فقد قَمْطَرْتَه . وقُمْطِرَ اللَّبَنُ بالبِنَاءِ على المَجْهُول وأَخَذَه قُمَاطِرٌ كعُلابِطٍ : وهو خُبْثٌ يَأْخُذُه من الإِنْفَحَةِ كذا نقله الصاغانيّ . وكَلْبٌ قِمْطَرُ الرَّجْلِ : به عُقّالٌ من اعْوِجَاجِ ساقَيْهِ قال الطِّرِمّاحُ يَصِفُ كَلْباً :
" مُعِيدِ قِمَطْرِ الرِّجْلِ مُخْتَلِفِ الشَّبَاشَرَنْبَثِ شَوْكِ الكَفِّ شَشْنِ البَرَاثِنِ ويَوْمٌ قُمَاطِرٌ كعُلابِطٍ وقَمْطَرِيرٌ وكذا مُقْمَطِرٌّ : مُقَبِّضُ ما بَيْنَ العَيْنَيْنِ لِشِدَّتِه وقِيل : شَدِيدٌ غَلِيظٌ قال الشَاعِر :
بَنِي عَمِّنا هَلْ تَذكُرُونَ بَلاءَنا ... عَلَيْكم إِذا ما كَانَ يَوْمٌ قُمَاطِرُ
واقْمَطَرَّ يَوْمُنا : اشْتَدَّ . وقال اللهُ عَزَّ وجلّ : إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً . جاءَ في التَّفْسِير أَنَّه يُعْبِّسُ الوَجْهَ فيَجْمَع ما بَيْنَ العَيْنَيْن وهذا سَائِغٌ في اللُّغَة . وشَرٌّ قَمْطَرِيرٌ : شَدِيدٌ . وقال اللَّيْث : شَرٌّ قُمَاطِرٌ وقِمْطَرٌ وأَنشد :
وكُنْتُ إِذا قَوْمِي رَمَوْنِي رَمَيْتُهم ... بِمُسْقِطَةِ الأَحْمالِ فَقْماءَ قِمْطِرِ واقْمَطَّرت العَقْرَبُ : اجْتَمَعَتْ بنَفْسِهَا وعَطَفَتْ ذَنَبَهَا فهي مُقْمَطِرَّةٌ . وقَمْطَرَ : اجْتَمَعَ . وقَمْطَرَهُ : جَمَعَه . والمُقْمَطِرُّ : المُجْتَمِع . وقَمْطَرَ الجَارِيَةَ قَمْطَرَةً : جامَعَها . وقَمْطَرَ القِرْبَةَ قَمْطَرَةً : شَدَّها بالوِكَاءِ وقَمْطَرَ القِرْبَةَ أَيضاً : مَلأَهَا ؛ عن اللّحْيَانيّ . ومِمّا يُسْتَدْرك عليه : ذِئْبٌ قِمَطْرُ الرَّجْلِ : شَدِيدُهَا . وشَرٌّ مُقْمَطِرٌّ : شَدِيدٌ . واقْمَطَرّ عليه الشيءُ : تَزاحَمَ . واقْمَطَرَّ للشَّرِّ : تَهَيَّأَ كاحْرَنْبَي واحْرَنْفَشَ وانْتَفَشَ وازْبَأَرَّ قال ساعِدَةُ :
" بَنُو الحَرْبِ أَرْضِعْنَا بِهَا مُقْمَطِرَّةًًفَمَنْ يُلْقَ مِنَّا يُلْقَ سِيدٌ مُدَرَّبُ ويقال : اقْمَطَرَّت عليه الحِجَارَةُ : أَي تراكَمَتْ وأَظَلَّت . وقَمْطَرَ العَدْوَ : هَرَبَ ؛ عن ابن الأعرابيّ . ويُقَال : اقْمَطَرَّت الناقَةُ إذا رَفَعَتْ ذَنَبَهَا وجَمَعَتْ قُطْرَيْهَا وزَمَّتْ بأَنْفِهَا . والمُقْمَطِرُّ : المُنْتَشِر . واقْمَطَرَّ الشيءُ : انْتَشَرَ . وقيل : تَقَبَّضَ كأَنَّهُ ضِدٌّ . قال الشاعِر :
قد جَعَلَتْ شَبْوَةُ تَزْبَئِرُّ ... تَكْسُو اسْتَهَا لَحْماً وتَقْمَطِرُّ وأَبو الحُسَيْنِ محمّدُ بنُ جَعْفَرِ بنِ حَمْدَانَ القَمَاطِرِيّ : بَغْدَادِيٌّ حَدَّثَ عنه الدّارَ قُطْنِيّ

##### Türkçe

**قمطر**
**قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ - اقْمَطَرَّ- يَقْمَطِرُّ - قَمْطَرِيْر**
**قَمْطَر - يُقَمْطِرُ** + şey veya varlık: gerildi ve sıkıştı: yüksek bir basınç altında birbirinin üzerine yığıldı ve sıkılaştı
**اقْمَطَرَّ- يَقْمَطِرُّ**: “**افعلل**” vezni üzere: gerilir: yüksek bir basınç altında şiddetlenme ve yığılma ile kendini kendisiyle toplar: fizikî veya psikolojik gerilme ve sıkışmanın kinayesi
**قَمْطَرِيْر**: “**فَعْلَليل**” vezni üzere, “**قَمْطَر - يُقَمْطِرُ**”dan mübalağa ism-i fâil: surat asıklığından yüzün parçaları toplanmış bir biçimde
Ve lafız, “yüksek basınç altında sıvıların ve katıların hareketi ve bunların hava ve gazlarla iç içe geçmesi” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**ثَارَ - يَثُوْرُ**، **قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ**، **نَضَخَ - يَنْضَخُ**، **دَهَقَ - يَدْهَقُ**، **فَارَ - يَفُوْرُ**، **زّبَدَ - يَزْبِدُ**

**قمطريرا**
﴿Biz, Rabbimizden, yüz asık, **قمطريرا** bir günden korkarız (10)﴾ **الإنسان**

**مختار الصحاح**
● [**قمطر**] ق م ط ر: gün **قَمْطَرِيرٌ**; yani şiddetli. Ve **القِمَطْرُ**, **الهزبر** vezninde; ve **القِمَطْرَةُ**, kitapların korunduğu şeydir; ve şeddeli söylenmez. Ve şu beyit okunur:
“Bilim değildir **القِمَطْرُ**’ün kavradığı;
bilim ancak göğsün kavradığıdır.”

**معجم الفرائد القرآنية:**
ق م ط ر
“**قَمْطَرِيراً**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “Biz, Rabbimizden, yüz asık, **قَمْطَرِيراً** bir günden korkarız” (10) **الإنسان**.
**القمطرير**: şiddetli, kalın (katı). Ve **اليوم القمطرير**: çeşitli şiddetlerin bir araya toplandığı gün.

**الراغب**
**قمطر**
- Yüce Allah’ın sözü: }**عبوسا فمطريرا**{ [**الإنسان/10**] yani: şiddetli. Denir: **قمطرير** ve **قماطير**.

**ملخص اللسان:**
1. Ve **اقْمَطَرَّ** üzerine şey: sıkışıp yığıldı. Ve **اقْمَطَرَّ** şerre: hazırlandı. Ve denir: **اقْمَطَرَّت** üzerine taşlar; yani üst üste birikti ve gölgeledi.
2. **القِمَطْرُ**: güçlü hızlı deve; ve denildi: iri güçlü deve.
3. Ve adam **قِمَطْرٌ**: kısa.
4. Ve **قَمْطَرَ** kırbayı: ağzını bağ ile sıktı. Ve **قَمْطَرَ** kırbayı ayrıca: doldurdu.
5. Ve **اقْمَطَرَّتِ** akrep: kuyruğunu kıvırıp kendini topladığı zaman.
6. **اقْمَطَرّ** günümüz: şiddetlendi. Ve Aziz Tenzil’de: “Biz, Rabbimizden, yüz asık, **قَمْطَرِيراً** bir günden korkarız”; tefsirde geldi: yüzü asıktır; iki göz arasını toplar; ve bu dilde yaygındır. Ve şer **قَمْطَرِير**: şiddetli.

**لسان العرب**
● - **قمطر**: **القِمَطْرُ**: güçlü hızlı deve; ve denildi: iri güçlü deve; Cemîl dedi:
**قِمَطْرٌ** parıldar **الوَدْعُ** göğsünün altında,
altından rüzgâr böğürdüğü zaman böğürür.
Ve adam **قِمَطْرٌ**: kısa; ve Ebû Bekir, Uceyr es-Selûlî’den şu beyti okudu:
**قِمَطْرٌ** **كَحُوَّازِ الدَّحارِيج** **أَبْتَرُ**
Ve **القِمَطْرُ** ve **القِمَطْرِيُّ**: kısa, iri. Ve kadın **قِمَطْرة**: kısa, geniş; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyit okundu:
Ona, sıçrayışımdan **قِمَطْرَه** bağışladım,
iki böğrü sıkılmış, **الدَّبْرَه** gibi.
Ve **القِمَطْرُ** ve **القِمَطْرَة**: kamıştan örülen, sepet benzeri bir şey.
Ve kurt **قِمَطْرُ الرِّجُلِ**: onun şiddetlisi. Ve köpek **قِمَطْرُ الرِّجْل**; bacaklarının eğriliğinden dolayı onda **عُقَّالٌ** bulunduğu zaman; et-Tırimmâh bir köpeği vasfederek dedi:
Geri dönen, **قِمَطْرُ الرِّجْلِ**, dişleri farklı,
pençe dikeni sert, tırnakları kalın.
Ve şer **قِمَطْرٌ** ve **قُماطِر** ve **مُقْمَطِرّ**.
Ve **اقْمَطَرَّ** üzerine şey: sıkışıp yığıldı. Ve **اقْمَطَرَّ** şerre: hazırlandı. Ve denir: **اقْمَطَرَّت** üzerine taşlar; yani üst üste birikti ve gölgeledi; Hansa, bir kabri vasfederek dedi: **مُقْمَطِرَّات** ve taşlar. Ve **المُقْمَطِرّ**: toplanmış olan. Ve **اقْمَطَرَّتِ** akrep: kuyruğunu kıvırıp kendini topladığı zaman.
Ve **قَمْطَرَ** kadını ve **قَمْطَرَ** cariyesini **قَمْطَرَة**: onunla cinsel ilişkiye girdi. Ve **قَمْطَرَ** kırbayı: ağzını bağ ile sıktı. Ve **قَمْطَرَ** kırbayı ayrıca: doldurdu; el-Lihyânî’den. Ve **قَمْطَرَ** düşman: kaçtı; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve gün **مُقْمَطِرّ** ve **قُماطِرٌ** ve **قَمْطَرِيرٌ**: şiddetinden iki göz arasını büzüştüren; ve denildi: şiddetli, kalın olduğu zaman; şair dedi:
Amcaoğullarımız, belâmızı hatırlar mısınız,
üzerinize, gün **قُماطِرُ** olduğu zaman?
kafın dammasıyla. Ve **اقْمَطَرّ** günümüz: şiddetlendi. Ve Aziz Tenzil’de: “Biz, Rabbimizden, yüz asık, **قَمْطَرِيراً** bir günden korkarız”; tefsirde geldi: yüzü asıktır; iki göz arasını toplar; ve bu dilde yaygındır. Ve şer **قَمْطَرِير**: şiddetli.
el-Leys: şer **قُماطِرٌ** ve **قِمَطْرٌ** ve **قِمْطَرٌ**; ve şu beyit okundu:
Kavmim beni attığında ben de onları atardım,
yükleri düşürenle; sonra **فَقْماءَ قِمْطَرِ**.
Ve denir: **اقْمَطَرَّت** dişi deve: kuyruğunu kaldırıp iki yanını toplayıp burnunu büzdüğü zaman. Ve **المُقْمَطِرّ**: yayılmış olan. Ve **اقْمَطَرَّ** şey: yayıldı; ve denildi: büzüldü; sanki zıddı gibi; şair dedi:
Şebve, kükremeye başladı,
kıçını etle kaplıyor ve **تَقْمَطِرُّ**.
**التهذيب**: ve bilmecelerden: yarısı beyaz, sırtı siyah, **قِمَطْرا** yürür, **قَطْراف** işer; o kirpidir. Ve sözü: **يمشي قمطراً**; yani toplanmış olarak. Ve her şeyi topladınsa, onu **قَمْطَرْتَه**. Ve **القِمَطْرُ** ve **القِمْطَرةُ**: kitapların korunduğu şey; İbnü’s-Sikkît dedi: şeddeli söylenmez; ve şu beyit okunur:
Bilim değildir **القِمَطْرُ**’ün kavradığı,
bilim ancak göğsün kavradığıdır.
Ve çoğulu **قَماطِرُ**.

**مقاييس اللغة:**
(**قمط**) **القاف** ve **الميم** ve **الطاء**, toplama ve toplanmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **القَمْط**: çocuğun sinirlerini kundak bağıyla sıkmak. Ve ondan: esir **قُمِطَ**, iki eli ve iki ayağı iple bir araya toplandığı zaman. Ve onun **قِماطِهِ** üzerine düştüm: yani işinin bağlanmasına, nasıl bağlandığına; ve aynı şekilde onu anladığın zaman. Ve bize bir yıl geçti: **قَميطٌ**; yani tam, bütünüyle. Ve kuşun çiftleşmesi de **قَمْط**tur; suyunu dişisinde toplamasından dolayı.
Ve bundan (**القَمْطَرِير**): şiddetli; bu, mânayı pekiştirmek için **الراء**’ın artırılıp tekrarlandığı şeylerdendir; asıl **قَمَط**tır; onu zikrettik; ve mânası toplamadır. Ve ondan onların sözü: deve **قِمَطرٌ**: yaratılışı toplanmış. Kıyasın hepsi birdir.

**القاموس المحيط:**
**القِمَطْرُ**, **سِبَحْلٍ** gibi: güçlü iri deve; ve kısa adam; **القِمَطْرَى** gibi, **زِبَعْرَى** gibi; ve kitapların korunduğu şey, **القِمَطْرَةِ** gibi; ve şeddeli olan şâzdır. Ve el-Cevherî’nin bu lafzı **قَطْمَرَ**’dan sonra zikretmesi vehimdir; ve o, insanların ayaklarına yapılan şeydir. Ve **القِمَطْرَى**: toplanma hâlinde bir yürüyüş. Ve süt **قُمْطِرَ**; ve onu **قُماطِرٌ**, **عُلابِطٍ** gibi aldı: o, mayadan ona gelen bir bozukluktur. Ve köpek **قِمَطْرُ الرِّجْلِ**: bacaklarının eğriliğinden onda **عُقالٌ** vardır. Ve gün **قُماطِرٌ**, **عُلابِطٍ** gibi, ve **قَمْطَريرٌ**: şiddetli. Ve **اقْمَطَرَّ**: şiddetlendi. Akrep: toplandı ve kuyruğunu kıvırdı. Ve **قَمْطَرَ**: toplandı. Cariye: onunla cinsel ilişkiye girdi. Kırba: ağzını bağ ile sıktı.

**تاج العروس:**
ق - م - ط - ر
**القِمْطَر** **سِبَحْلٍ** gibi: güçlü hızlı deve. Ve denildi: iri güçlü deve. Humeyd b. Sevr dedi:
“**قِمْطَرٌ** parıldar **الوَدْعُ** sırtının üstünde,
altından rüzgâr böğürdüğü zaman böğürür.”
Ve **القِمْطَرُ**: iri kısa adam; **القِمَطْرَي** gibi, **زِبَعْرَى** gibi. Uceyr es-Selûlî dedi:
“Binekleri semiz; artığı ve yudumu içer;
**قِمَطْرٌ** **كحُوّازِ الدَّحارِيجِ** solak.”
Ve kadın **قِمَطْرَةٌ**: kısa, geniş; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyit okundu:
Ona, sıçrayışımdan **قِمَطْرَهْ** bağışladım… iki böğrü sıkılmış, **الدَّبْرَهْ** gibi.
Ve **القِمَطْرُ**: kitapların korunduğu şeydir; kamıştan örülen, sepet benzeri bir şeydir; **القِمَطْرَةِ** gibi. Ve şeddeli olan şâzdır. İbnü’s-Sikkît dedi: şeddeli söylenmez. Ve şu beyit okunur:
“Bilim değildir **القِمَطْرُ**’ün kavradığı…
bilim ancak göğsün kavradığıdır.”
Ve çoğulu **قمَاطِرُ**.
Ve el-Cevherî’nin bu lafzı **قَطْمر**’dan sonra zikretmesi vehimdir; burası onun yeridir; böylece es-Sâgânî zikretti ve müellif âdeti üzere onu taklit etti. Ve Bedr el-Karâfî dedi: yani sanki hiçbir şey zikretmemiş gibidir; bu yüzden müellif onu kırmızıyla yazdı. Şeyhimiz dedi: bu vehimdir; çünkü ona temas ettikten sonra… “sanki onu zikretmemiş” denmez. Müellifin dayandığı tertibe gelince: el-Cevherî onun tersini benimsedi ve müellifin kastettiği tertibe aldırmadı; ancak sarfî bir zaruret çağırırsa; bu yüzden bazen bazı maddeleri kısaltma kastıyla içeri sokar; müellif onun ıstılahının sırlarına muttali olmadı; her ne zaman bir çağırıcı ona ötse, bir yıldırım ona çarpar; hâlbuki muhakkiklerin âdeti böyle değildir; düşün. Ben dedim: müellifin tertibi ile el-Cevherî’nin tertibi arasında fark yoktur; ikisinin siyakından bilindiği üzere; şeyhimizin zannettiği gibi değildir. Hak burada es-Sâgânî ve müellifin elindedir; çünkü el-Cevherî’nin bu maddeyi **قطمر**’dan sonra getirmesi, **الميم**’in زائد olduğu ve aslının **قطر** olduğu vehmini doğurur; doğru olan, yerinde ve zannında zikredilmesidir; o tahkik ehlinin imamıdır; bunun gibi bir şeyin ona gizli kalması neredeyse mümkün değildir; ancak kalemi sürçtü ve üzerinde düşünmedi. Şeyhimizin sözü: “ancak zaruret çağırırsa…” Ben dedim: bundan daha büyük hangi zaruret vardır? insafla düşün ve zorlamanın yolunu bırak.
Ve **القِمَطْرُ**: insanların ayaklarına yapılan **المِقْطَرةُ**; es-Sâgânî nakletti; ve **المقْطرَة** daha önce yerinde geçti.
Ve **القِمَطْرَي**: toplanma hâlinde bir yürüyüş. Ve **التَّهْذيب**’de: bilmecelerden: yarısı beyaz, sırtı siyah, **قِمَطْراً** yürür ve **قَطْراً** işer; o kirpidir. Ve **يَمْشِي قِمَطْراً**; yani toplanmış olarak. Ve her şeyi topladınsa onu **قَمْطَرْتَه**.
Ve süt **قُمْطِرَ** (meçhul bina ile); ve onu **قُمَاطِرٌ**, **عُلابِطٍ** gibi aldı: o, mayadan ona gelen bir bozukluktur; böylece es-Sâgânî nakletti.
Ve köpek **قِمْطَرُ الرَّجْلِ**: bacaklarının eğriliğinden onda **عُقّالٌ** vardır; et-Tırimmâh bir köpeği vasfederek dedi:
“Geri dönen, **قِمَطْرِ الرِّجْلِ**, dişleri farklı…
pençe dikeni sert, tırnakları kalın.”
Ve gün **قُمَاطِرٌ** **عُلابِطٍ** gibi; ve **قَمْطَرِيرٌ**; ve yine **مُقْمَطِرٌّ**: şiddetinden iki göz arasını büzüştüren; ve denildi: şiddetli, kalın; şair dedi:
“Amcaoğullarımız, belâmızı hatırlar mısınız…
üzerinize, gün **قُمَاطِرُ** olduğu zaman?”
Ve **اقْمَطَرَّ** günümüz: şiddetlendi. Ve Allah عز وجلّ dedi: “Biz, Rabbimizden, yüz asık, **قَمْطَرِيراً** bir günden korkarız.” Tefsirde geldi: yüzü asıktır; iki göz arasını toplar; ve bu dilde câizdir. Ve şer **قَمْطَرِيرٌ**: şiddetli. Ve el-Leys dedi: şer **قُمَاطِرٌ** ve **قِمْطَرٌ**; ve şu beyit okundu:
“Ve ben, kavmim beni attığında onları atardım…
yükleri düşürenle; sonra **فَقْماءَ قِمْطِرِ**.”
Ve **اقْمَطَّرت** akrep: kendisiyle toplandı ve kuyruğunu kıvırdı; o hâlde o **مُقْمَطِرَّةٌ**dur.
Ve **قَمْطَرَ**: toplandı. Ve **قَمْطَرَهُ**: onu topladı. Ve **المُقْمَطِرُّ**: toplanmış olan.
Ve **قَمْطَرَ** cariyeyi **قَمْطَرَةً**: onunla cinsel ilişkiye girdi.
Ve **قَمْطَرَ** kırbayı **قَمْطَرَةً**: ağzını bağ ile sıktı. Ve **قَمْطَرَ** kırbayı ayrıca: doldurdu; el-Lihyânî’den.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: kurt **قِمَطْرُ الرَّجْلِ**: onun şiddetlisi. Ve şer **مُقْمَطِرٌّ**: şiddetli. Ve **اقْمَطَرّ** üzerine şey: sıkışıp yığıldı. Ve **اقْمَطَرَّ** şerre: hazırlandı; **احْرَنْبَي** ve **احْرَنْفَشَ** ve **انْتَفَشَ** ve **ازْبَأَرَّ** gibi. Sâ‘ide dedi:
“Harbin oğulları, onda bize **مُقْمَطِرَّةً** emzirdiler;
bizden kim karşılaşırsa, terbiyeli bir efendiyle karşılaşır.”
Ve denir: **اقْمَطَرَّت** üzerine taşlar: yani üst üste birikti ve gölgeledi. Ve **قَمْطَرَ** düşmanı: kaçtı; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve denir: **اقْمَطَرَّت** dişi deve: kuyruğunu kaldırdığı, iki yanını topladığı ve burnunu büzdüğü zaman. Ve **المُقْمَطِرُّ**: yayılmış olan. Ve **اقْمَطَرَّ** şey: yayıldı. Ve denildi: büzüldü; sanki zıddı gibi. Şair dedi:
“Şebve kükremeye başladı…
kıçını etle kaplıyor ve **تَقْمَطِرُّ**.”
Ve Ebû’l-Hüseyn Muhammed b. Ca‘fer b. Hamdân **القَمَاطِرِيّ**: Bağdatlıdır; ondan ed-Dârakutnî rivayet etti.
