# قمطر — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قمطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: قمطر

قمطر
قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ - اقْمَطَرَّ- يَقْمَطِرُّ - قَمْطَرِيْر
قَمْطَر - يُقَمْطِرُ + الشيء أو الكائن: توَتَّر وانضغط: ازدحم واشتد على بعضه تحت ضغط عال
اقْمَطَرَّ- يَقْمَطِرُّ: عل وزن " افعلل ":  يتوتر: يجمع نفسه بنفسه باشتداد وازدحام تحت ضغط عال: كناية عن التوتر والانضغاط الفيزيائي أو النفسي
قَمْطَرِيْر:على وزن " فَعْلَليل" اسم فاعل مبالغة من " قَمْطَر - يُقَمْطِرُ ": بشكل متجمع أجزاء الوجه من العبوس
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة السوائل والجوامد تحت ضغطٍ عالٍ، وتداخلها مع الهواء والغازات"، وهي:
ثَارَ - يَثُوْرُ، قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ، نَضَخَ - يَنْضَخُ، دَهَقَ - يَدْهَقُ، فَارَ - يَفُوْرُ، زّبَدَ - يَزْبِدُ
قمطريرا
 ﴿إنا نخاف من ربنا يوما عبوسا قمطريرا(10)﴾ الإنسان
مختار الصحاح
● [قمطر] ق م ط ر: يوم قَمْطَرِيرٌ أي شديد و القِمَطْرُ بوزن الهزبر و القِمَطْرَةُ ما تصان فيه الكتب ولا يقال بالتشديد وينشد ليس بعلم ما يعي القمطر ما العلم إلا ما وعاه الصدر
معجم الفرائد القرآنية:
ق م ط ر
"قَمْطَرِيراً " في قوله تعالى :" إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً " (10) الإنسان .
القمطرير : الشديد الغليظ، واليوم القمطرير : اليوم الذي اجتمعت فيه الشدائد المختلفة.
الراغب
قمطر
- قوله تعالى: }عبوسا فمطريرا{ [الإنسان/10] أي: شديدا. يقال: قمطرير وقماطير.
ملخص اللسان:
1.    واقْمَطَرَّ عليه الشيءُ: تزاحم. واقْمَطَرَّ للشَّرِّ: تهيّأَ. ويقال:  اقْمَطَرَّت عليه الحجارة أَي تراكمت وأَظَلَّتْ
2.     القِمَطْرُ: الجمل القويّ السريع، وقيل: الجمل الضَّخْمُ القويّ
3.    ورجل قِمَطْرٌ: قصير
4.    وقَمْطَرَ  القِرْبة: شَدَّها بالوِكاء. وقَمْطَرَ القِرْبَة أَيضاً: ملأَها،
5.    واقْمَطَرَّتِ  العقربُ إِذا عطفت ذنبها وجمعت نَفْسَها.
6.    اقْمَطَرّ يومُنا: اشتد. وفي التنزيل العزيز: إِنا نخاف من  ربنا يوماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً؛ جاء في التفسير: أَنه يُعَبِّسُ  الوَجْهَ فيجمع ما بين العينين، وهذا شائع في اللغة. وشَرٌّ قَمْطَرِير: شديد.
لسان العرب
● - قمطر: القِمَطْرُ: الجمل القويّ السريع، وقيل: الجمل الضَّخْمُ القويّ؛  قال جَمِيلٌ:  قِمَطْرٌ يَلُوحُ الوَدْعُ تحتَ لبَانِه،  إِذا أَرْزَمَتْ من تحتِه الرِّيحُ أَرْزَما  ورجل قِمَطْرٌ: قصير؛ وأَنشد أَبو بكر لعُجَيْر السَّلُوليّ:  قِمَطْرٌ كَحُوَّازِ الدَّحارِيج أَبْتَرُ  والقِمَطْرُ والقِمَطْرِيُّ: القصير الضخم. وامرأَة قِمَطْرة: قصيرة  عريضة؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد  وَهَبْتُه من وَثَبى قِمَطْرَه،  مَصْرورة الحَقْوَيْن مثلَ الدَّبْرَهْ  والقِمَطْرُ والقِمَطْرَة: شِبْهُ سَفَطٍ يُسَفُّ من قَصَبٍ.  وذئب قِمَطْرُ الرِّجُلِ: شديدُها. وكلب قِمَطْرُ الرِّجْل إِذا كان به  عُقَّالٌ من اعْوِجاج ساقيه؛ قال الطِّرِمَّاح يصف كلباً:  مُعِيدٌ قِمَطْرُ الرِّجْلِ مُخْتَلِفُ الشَّبا،  شَرَنْبَثُ شَوْكِ الكَفِّ، شَثْنُ البَراثِن  وشَرٌّ قِمَطْرٌ وقُماطِر ومُقْمَطِرّ.  واقْمَطَرَّ عليه الشيءُ: تزاحم. واقْمَطَرَّ للشَّرِّ: تهيّأَ. ويقال:  اقْمَطَرَّت عليه الحجارة أَي تراكمت وأَظَلَّتْ؛ قالت خَنْساءُ تصف  قبراً: مُقْمَطِرَّات وأَحجار. والمُقْمَطِرّ: المجتمع. واقْمَطَرَّتِ  العقربُ إِذا عطفت ذنبها وجمعت نَفْسَها.  وقَمْطَرَ المرأَةَ وقَمْطَرَ جاريته قَمْطَرَة: نكحها. وقَمْطَرَ  القِرْبة: شَدَّها بالوِكاء. وقَمْطَرَ القِرْبَة أَيضاً: ملأَها؛ عن  اللحياني. وقَمْطَرَ العدوُّ أَي هرب؛ عن ابن الأَعرابي.  ويوم مُقْمَطِرّ وقُماطِرٌ وقَمْطَرِيرٌ: مُقَبِّضُ ما بين العينين  لشدته، وقيل: إِذا كان شديداً غليظاً؛ قال الشاعر:  بَني عَمِّنا، هَلْ تَذْكرونَ بلاءَنا  عليكم، إِذا ما كان يومٌ قُماطِرُ؟  بضم القاف. واقْمَطَرّ يومُنا: اشتد. وفي التنزيل العزيز: إِنا نخاف من  ربنا يوماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً؛ جاء في التفسير: أَنه يُعَبِّسُ  الوَجْهَ فيجمع ما بين العينين، وهذا شائع في اللغة. وشَرٌّ قَمْطَرِير: شديد.  الليث: شَرٌّ قُماطِرٌ وقِمَطْرٌ وقِمْطَرٌ؛ وأَنشد:  وكنتُ إِذا قومي رَمَوْني رَمَيْتُهم  بمُسْقِطَةِ الأَحْمالِ، فَقْماءَ قِمْطَرِ  ويقال: اقْمَطَرَّتِ الناقةُ إِذا رفعت ذنبها وجمعت قُطْرَيْها وزَمَّتْ  بأَنفها. والمُقْمَطِرّ: المنتشر. واقْمَطَرَّ الشيء: انْتَشر، وقيل:  تَقَبَّضَ كأَنه ضدّ؛ قال الشاعر:  قد جَعَلَتْ شَبْوَةُ تَزْبَئِرُّ،  تَكْسُو اسْتَها لَحْماً وتَقْمَطِرُّ  التهذيب: ومن الأَحاجِيّ: ما أَبْيَضُ شَطْرا، أَسودُ ظَهْرا، يَمْشِي  قِمَطْرا، ويَبُول قَطْراف وهو القُنْفُذُ. وقوله: يمشي قمطراً أَي  مجتمعاً. وكل شيء جمعته، فقد قَمْطَرْتَه. والقِمَطْرُ والقِمْطَرةُ: ما تُصان  فيه الكتب؛ قال ابن السكيت: لا يقال بالتشديد؛ وينشد:  ليس بعِلْمٍ ما يَعي القِمَطْرُ،  ما العِلْمُ إِلا ما وَعاه الصَّدْرُ  والجمع قَماطِرُ.
مقاييس اللغة:
(قمط) القاف والميم والطاء أُصَيْلٌ يدلُّ على جمع وتجمُّع. من ذلك القَمْط: شدُّ أعصابِ الصبيِّ بقماطِهِ. ومنه قُمِطَ الأسير، إذا جُمع بين يديه ورجليه بِحبل. ووقعت على قِماطِهِ، معناه، على عَقْدِ أمرِهِ كيف عَقْدُه، وكذلك إذا فَطِنْتَ له. ومرَّ بنا حولٌ قَميطٌ، أي تامٌّ جميع. وسِفادُ الطَّائرِ قَمْطٌ أيضاً، لجمعه ماءه في أُنثاه.
ومن ذلك (القَمْطَرِير): الشَّديد، وهذا مما زيدت فيه الراء وكرّرت تأكيداً للمعنى، والأصل قَمَط وقد ذكرناه، وأنَّ معناه الجمع، ومنه قولهم بعير قِمَطرٌ: مجتمع الخَلقِ. والقياسُ كلُّه واحد.
القاموس المحيط:
القِمَطْرُ، كسِبَحْلٍ الجَمَلُ القَوِيُّ الضَّخْمُ، والرجلُ القصيرُ، كالقِمَطْرَى، كزِبَعْرَى، وما يُصانُ فيه الكُتُبُ،
كالقِمَطْرَةِ، وبالتشديدِ شاذٌّ. وذِكْرُ الجَوهرِيِّ هذه اللَّفْظَةَ بعدَ قَطْمَرَ وَهَمٌ، والتي تُجْعَلُ في أرْجُلِ الناسِ. والقِمَطْرَى: مِشْيَةٌ في اجْتماعٍ. وقُمْطِرَ اللَّبَنُ، وأخَذَهُ قُماطِرٌ، كعُلابِطٍ: وهو خُبْثٌ يأخُذُه من الإِنْفَحَةِ. وكَلْبٌ قِمَطْرُ الرِّجْلِ: به عُقالٌ من اعْوِجاجِ ساقَيْهِ. ويومٌ قُماطِرٌ، كعُلابِطٍ، وقَمْطَريرٌ: شديدٌ. واقْمَطَرَّ: اشْتَدَّ، العَقْرَبُ: اجْتَمَعَتْ وعَطَفَتْ ذَنَبَها. وقَمْطَرَ: اجْتَمَعَ، الجارِيَةَ: جامَعَها، القِرْبَةَ: شَدَّها بالوِكاءِ.
تاج العروس:
ق - م - ط - ر
القِمْطَر كسِبَحْلٍ : الجَمَلُ القَوِيّ السَّرِيع . وقيل : الجَمَلُ الضَّخْم القَوِيُّ . قال حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ
" قِمْطَرٌ يَلُوحُ الوَدْعُ فَوْقَ سَرَاتِهِإِذا أَرْزَمَتْ مِنْ تَحْتِه الرِّيحُ أَرزَمَا والقِمْطَرُ : الرَّجُلُ القَصِيرُ الضَّخْمُ كالقِمَطْرَي كزِبَعْرَى قال العُجَيْرُ السَّلولِيُّ :
" سَمِينُ المَطَايَا يَشْرَبُ السُّؤْرَ والحُسَىقِمَطْرٌ كحُوّازِ الدَّحارِيجِ أَعْسَرُ وامْرَأَةٌ قِمَطْرَةٌ : قَصِيرَةٌ عَرِيضة ؛ عن ابن الأَعْرابيّ وأَنشد :
وَهَبْتُهُ مِنْ وَثَبَي قِمَطْرَهْ ... مَصْرُورَةِ الحَقْوَيْنِ مِثْلِ الدَّبْرَهْ والقِمَطْرُ : ما يُصانُ فيه الكُتُبُ وهو شِبْهُ سَفَطٍ يُسَفّ مِنْ قَصَب كالقِمَطْرَةِ وبالتَّشْدِيد شَاذٌّ وقال ابنُ السِّكّيت : لا يُقَالُ بالتَّشْدِيد . ويُنْشد :
لَيْسَ بعِلْم ما يَعِي القِمَطْرُ ... ما العِلْمُ إِلاّ ما وَعَاهُ الصَّدْرُ والجمْعُ قمَاطِرُ . وذكْرُ الجوهريِّ هذه اللفظَةَ بعْدَ قَطْمر وَهَمٌ وهذا مَوْضعُه ؛ هكذا ذَكرَهُ الصاغَانّي وقَلَّده المصنّف على عادَته . وقال البَدْرُ القرَافيّ : أَيْ فكأَنَّهُ لم يَذْكُر شيْئاً فلذَا كتَبها المُصَنِّفُ بالحُمْرَة . قال شيْخُنا : وهو وَهَمٌ فإِنّه بعد أَنْ تَعرّض لها . . لا يُقَال : كأَنّه لم يَذْكُرْها وأَمّا التَّرْتيبُ الّذي اعتمدَه المُصَنّف فإِنّ الجَوْهَريّ اعْتَمَد خلافَه ولم يعْبَأْ بالتَّرْتيب الّذي يَقْصد المُصَنِّف إِليه إِلاّ إِذا دعَتْ له ضَرُورة صَرْفِيّة ولذلك يُدخِل أَحْيَاناً بعضَ الموادّ قَصْداً للاخْتِصَار والمُصنّف لم يَطّلع على أَسرار اصْطلاحه فكُلَّما نعقَت له ناعِقَةٌ صَعَقَتْ لها صاعِقة وليس كذلك دأْبُ المُحَقِّقين فتأَمّلْ . قلتُ : لا فَرْقَ بين تَرْتيب المُصنِّف والجَوْهريّ كما يُعْلم من سِياقهما وليس كما زعَمه شَيْخُنا والحقّ هُنا بيد الصاغَانيّ والمصنّف فإِن إِيرادَ الجَوْهريّ هذه المادّةَ بعد قطمر مِمّا يُوهمُ أَن المِيمَ زائدةٌ وأَنّ أَصلها قطر فالصوابُ أَنْ يُذْكَر في موْضعه ومظَّنته وهو إِمامُ أَهْل التَّحْقيق ومثْلُ هذا لم يَكَدْ يَخْفَى عَلَيْه إِلاّ أَنَّه سَبَق قَلَمُه ولم يَتَرَّو فيه وقولُ شَيْخنا : إِلاَّ إِذا دَعَتْ ضَرُورَة إلخ قلتْ ُوأَيُّ ضَرُورة أَكْبَرُ من هذه فتَأَّمْل بالإِنْصاف ودعْ سبيلَ الاعْتساف . والقِمَطْرُ : المِقْطَرةُ التي تُجْعلُ في أَرْجُل الناسِ نَقَلَه الصاغَانيّ وقد تَقَدَّم المقْطرَة في موْضعه قريباً . والقِمَطْرَي : مِشْيةٌ في اجْتِمَاعٍ . وفي التَّهْذيب : ومن الأَحَاجي : ما أَبْيضُ شَطْراً أَسْوَدُ ظَهْراً يَمْشِي قِمَطْراً ويَبُول قَطْراً ؟ وهو القُنْفُذُ . ويَمْشِي قِمَطْراً أَي مُجْتَمِعاً . وكُلُّ شَيْءٍ جَمَعْتَه فقد قَمْطَرْتَه . وقُمْطِرَ اللَّبَنُ بالبِنَاءِ على المَجْهُول وأَخَذَه قُمَاطِرٌ كعُلابِطٍ : وهو خُبْثٌ يَأْخُذُه من الإِنْفَحَةِ كذا نقله الصاغانيّ . وكَلْبٌ قِمْطَرُ الرَّجْلِ : به عُقّالٌ من اعْوِجَاجِ ساقَيْهِ قال الطِّرِمّاحُ يَصِفُ كَلْباً :
" مُعِيدِ قِمَطْرِ الرِّجْلِ مُخْتَلِفِ الشَّبَاشَرَنْبَثِ شَوْكِ الكَفِّ شَشْنِ البَرَاثِنِ ويَوْمٌ قُمَاطِرٌ كعُلابِطٍ وقَمْطَرِيرٌ وكذا مُقْمَطِرٌّ : مُقَبِّضُ ما بَيْنَ العَيْنَيْنِ لِشِدَّتِه وقِيل : شَدِيدٌ غَلِيظٌ قال الشَاعِر :
بَنِي عَمِّنا هَلْ تَذكُرُونَ بَلاءَنا ... عَلَيْكم إِذا ما كَانَ يَوْمٌ قُمَاطِرُ
واقْمَطَرَّ يَوْمُنا : اشْتَدَّ . وقال اللهُ عَزَّ وجلّ : إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً . جاءَ في التَّفْسِير أَنَّه يُعْبِّسُ الوَجْهَ فيَجْمَع ما بَيْنَ العَيْنَيْن وهذا سَائِغٌ في اللُّغَة . وشَرٌّ قَمْطَرِيرٌ : شَدِيدٌ . وقال اللَّيْث : شَرٌّ قُمَاطِرٌ وقِمْطَرٌ وأَنشد :
وكُنْتُ إِذا قَوْمِي رَمَوْنِي رَمَيْتُهم ... بِمُسْقِطَةِ الأَحْمالِ فَقْماءَ قِمْطِرِ واقْمَطَّرت العَقْرَبُ : اجْتَمَعَتْ بنَفْسِهَا وعَطَفَتْ ذَنَبَهَا فهي مُقْمَطِرَّةٌ . وقَمْطَرَ : اجْتَمَعَ . وقَمْطَرَهُ : جَمَعَه . والمُقْمَطِرُّ : المُجْتَمِع . وقَمْطَرَ الجَارِيَةَ قَمْطَرَةً : جامَعَها . وقَمْطَرَ القِرْبَةَ قَمْطَرَةً : شَدَّها بالوِكَاءِ وقَمْطَرَ القِرْبَةَ أَيضاً : مَلأَهَا ؛ عن اللّحْيَانيّ . ومِمّا يُسْتَدْرك عليه : ذِئْبٌ قِمَطْرُ الرَّجْلِ : شَدِيدُهَا . وشَرٌّ مُقْمَطِرٌّ : شَدِيدٌ . واقْمَطَرّ عليه الشيءُ : تَزاحَمَ . واقْمَطَرَّ للشَّرِّ : تَهَيَّأَ كاحْرَنْبَي واحْرَنْفَشَ وانْتَفَشَ وازْبَأَرَّ قال ساعِدَةُ :
" بَنُو الحَرْبِ أَرْضِعْنَا بِهَا مُقْمَطِرَّةًًفَمَنْ يُلْقَ مِنَّا يُلْقَ سِيدٌ مُدَرَّبُ ويقال : اقْمَطَرَّت عليه الحِجَارَةُ : أَي تراكَمَتْ وأَظَلَّت . وقَمْطَرَ العَدْوَ : هَرَبَ ؛ عن ابن الأعرابيّ . ويُقَال : اقْمَطَرَّت الناقَةُ إذا رَفَعَتْ ذَنَبَهَا وجَمَعَتْ قُطْرَيْهَا وزَمَّتْ بأَنْفِهَا . والمُقْمَطِرُّ : المُنْتَشِر . واقْمَطَرَّ الشيءُ : انْتَشَرَ . وقيل : تَقَبَّضَ كأَنَّهُ ضِدٌّ . قال الشاعِر :
قد جَعَلَتْ شَبْوَةُ تَزْبَئِرُّ ... تَكْسُو اسْتَهَا لَحْماً وتَقْمَطِرُّ وأَبو الحُسَيْنِ محمّدُ بنُ جَعْفَرِ بنِ حَمْدَانَ القَمَاطِرِيّ : بَغْدَادِيٌّ حَدَّثَ عنه الدّارَ قُطْنِيّ

### Türkçe

**قمطر**
**قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ - اقْمَطَرَّ- يَقْمَطِرُّ - قَمْطَرِيْر**
**قَمْطَر - يُقَمْطِرُ** + şey veya varlık: gerildi ve sıkıştı: yüksek bir basınç altında birbirinin üzerine yığıldı ve sıkılaştı
**اقْمَطَرَّ- يَقْمَطِرُّ**: “**افعلل**” vezni üzere: gerilir: yüksek bir basınç altında şiddetlenme ve yığılma ile kendini kendisiyle toplar: fizikî veya psikolojik gerilme ve sıkışmanın kinayesi
**قَمْطَرِيْر**: “**فَعْلَليل**” vezni üzere, “**قَمْطَر - يُقَمْطِرُ**”dan mübalağa ism-i fâil: surat asıklığından yüzün parçaları toplanmış bir biçimde
Ve lafız, “yüksek basınç altında sıvıların ve katıların hareketi ve bunların hava ve gazlarla iç içe geçmesi” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**ثَارَ - يَثُوْرُ**، **قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ**، **نَضَخَ - يَنْضَخُ**، **دَهَقَ - يَدْهَقُ**، **فَارَ - يَفُوْرُ**، **زّبَدَ - يَزْبِدُ**

**قمطريرا**
﴿Biz, Rabbimizden, yüz asık, **قمطريرا** bir günden korkarız (10)﴾ **الإنسان**

**مختار الصحاح**
● [**قمطر**] ق م ط ر: gün **قَمْطَرِيرٌ**; yani şiddetli. Ve **القِمَطْرُ**, **الهزبر** vezninde; ve **القِمَطْرَةُ**, kitapların korunduğu şeydir; ve şeddeli söylenmez. Ve şu beyit okunur:
“Bilim değildir **القِمَطْرُ**’ün kavradığı;
bilim ancak göğsün kavradığıdır.”

**معجم الفرائد القرآنية:**
ق م ط ر
“**قَمْطَرِيراً**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “Biz, Rabbimizden, yüz asık, **قَمْطَرِيراً** bir günden korkarız” (10) **الإنسان**.
**القمطرير**: şiddetli, kalın (katı). Ve **اليوم القمطرير**: çeşitli şiddetlerin bir araya toplandığı gün.

**الراغب**
**قمطر**
- Yüce Allah’ın sözü: }**عبوسا فمطريرا**{ [**الإنسان/10**] yani: şiddetli. Denir: **قمطرير** ve **قماطير**.

**ملخص اللسان:**
1. Ve **اقْمَطَرَّ** üzerine şey: sıkışıp yığıldı. Ve **اقْمَطَرَّ** şerre: hazırlandı. Ve denir: **اقْمَطَرَّت** üzerine taşlar; yani üst üste birikti ve gölgeledi.
2. **القِمَطْرُ**: güçlü hızlı deve; ve denildi: iri güçlü deve.
3. Ve adam **قِمَطْرٌ**: kısa.
4. Ve **قَمْطَرَ** kırbayı: ağzını bağ ile sıktı. Ve **قَمْطَرَ** kırbayı ayrıca: doldurdu.
5. Ve **اقْمَطَرَّتِ** akrep: kuyruğunu kıvırıp kendini topladığı zaman.
6. **اقْمَطَرّ** günümüz: şiddetlendi. Ve Aziz Tenzil’de: “Biz, Rabbimizden, yüz asık, **قَمْطَرِيراً** bir günden korkarız”; tefsirde geldi: yüzü asıktır; iki göz arasını toplar; ve bu dilde yaygındır. Ve şer **قَمْطَرِير**: şiddetli.

**لسان العرب**
● - **قمطر**: **القِمَطْرُ**: güçlü hızlı deve; ve denildi: iri güçlü deve; Cemîl dedi:
**قِمَطْرٌ** parıldar **الوَدْعُ** göğsünün altında,
altından rüzgâr böğürdüğü zaman böğürür.
Ve adam **قِمَطْرٌ**: kısa; ve Ebû Bekir, Uceyr es-Selûlî’den şu beyti okudu:
**قِمَطْرٌ** **كَحُوَّازِ الدَّحارِيج** **أَبْتَرُ**
Ve **القِمَطْرُ** ve **القِمَطْرِيُّ**: kısa, iri. Ve kadın **قِمَطْرة**: kısa, geniş; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyit okundu:
Ona, sıçrayışımdan **قِمَطْرَه** bağışladım,
iki böğrü sıkılmış, **الدَّبْرَه** gibi.
Ve **القِمَطْرُ** ve **القِمَطْرَة**: kamıştan örülen, sepet benzeri bir şey.
Ve kurt **قِمَطْرُ الرِّجُلِ**: onun şiddetlisi. Ve köpek **قِمَطْرُ الرِّجْل**; bacaklarının eğriliğinden dolayı onda **عُقَّالٌ** bulunduğu zaman; et-Tırimmâh bir köpeği vasfederek dedi:
Geri dönen, **قِمَطْرُ الرِّجْلِ**, dişleri farklı,
pençe dikeni sert, tırnakları kalın.
Ve şer **قِمَطْرٌ** ve **قُماطِر** ve **مُقْمَطِرّ**.
Ve **اقْمَطَرَّ** üzerine şey: sıkışıp yığıldı. Ve **اقْمَطَرَّ** şerre: hazırlandı. Ve denir: **اقْمَطَرَّت** üzerine taşlar; yani üst üste birikti ve gölgeledi; Hansa, bir kabri vasfederek dedi: **مُقْمَطِرَّات** ve taşlar. Ve **المُقْمَطِرّ**: toplanmış olan. Ve **اقْمَطَرَّتِ** akrep: kuyruğunu kıvırıp kendini topladığı zaman.
Ve **قَمْطَرَ** kadını ve **قَمْطَرَ** cariyesini **قَمْطَرَة**: onunla cinsel ilişkiye girdi. Ve **قَمْطَرَ** kırbayı: ağzını bağ ile sıktı. Ve **قَمْطَرَ** kırbayı ayrıca: doldurdu; el-Lihyânî’den. Ve **قَمْطَرَ** düşman: kaçtı; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve gün **مُقْمَطِرّ** ve **قُماطِرٌ** ve **قَمْطَرِيرٌ**: şiddetinden iki göz arasını büzüştüren; ve denildi: şiddetli, kalın olduğu zaman; şair dedi:
Amcaoğullarımız, belâmızı hatırlar mısınız,
üzerinize, gün **قُماطِرُ** olduğu zaman?
kafın dammasıyla. Ve **اقْمَطَرّ** günümüz: şiddetlendi. Ve Aziz Tenzil’de: “Biz, Rabbimizden, yüz asık, **قَمْطَرِيراً** bir günden korkarız”; tefsirde geldi: yüzü asıktır; iki göz arasını toplar; ve bu dilde yaygındır. Ve şer **قَمْطَرِير**: şiddetli.
el-Leys: şer **قُماطِرٌ** ve **قِمَطْرٌ** ve **قِمْطَرٌ**; ve şu beyit okundu:
Kavmim beni attığında ben de onları atardım,
yükleri düşürenle; sonra **فَقْماءَ قِمْطَرِ**.
Ve denir: **اقْمَطَرَّت** dişi deve: kuyruğunu kaldırıp iki yanını toplayıp burnunu büzdüğü zaman. Ve **المُقْمَطِرّ**: yayılmış olan. Ve **اقْمَطَرَّ** şey: yayıldı; ve denildi: büzüldü; sanki zıddı gibi; şair dedi:
Şebve, kükremeye başladı,
kıçını etle kaplıyor ve **تَقْمَطِرُّ**.
**التهذيب**: ve bilmecelerden: yarısı beyaz, sırtı siyah, **قِمَطْرا** yürür, **قَطْراف** işer; o kirpidir. Ve sözü: **يمشي قمطراً**; yani toplanmış olarak. Ve her şeyi topladınsa, onu **قَمْطَرْتَه**. Ve **القِمَطْرُ** ve **القِمْطَرةُ**: kitapların korunduğu şey; İbnü’s-Sikkît dedi: şeddeli söylenmez; ve şu beyit okunur:
Bilim değildir **القِمَطْرُ**’ün kavradığı,
bilim ancak göğsün kavradığıdır.
Ve çoğulu **قَماطِرُ**.

**مقاييس اللغة:**
(**قمط**) **القاف** ve **الميم** ve **الطاء**, toplama ve toplanmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **القَمْط**: çocuğun sinirlerini kundak bağıyla sıkmak. Ve ondan: esir **قُمِطَ**, iki eli ve iki ayağı iple bir araya toplandığı zaman. Ve onun **قِماطِهِ** üzerine düştüm: yani işinin bağlanmasına, nasıl bağlandığına; ve aynı şekilde onu anladığın zaman. Ve bize bir yıl geçti: **قَميطٌ**; yani tam, bütünüyle. Ve kuşun çiftleşmesi de **قَمْط**tur; suyunu dişisinde toplamasından dolayı.
Ve bundan (**القَمْطَرِير**): şiddetli; bu, mânayı pekiştirmek için **الراء**’ın artırılıp tekrarlandığı şeylerdendir; asıl **قَمَط**tır; onu zikrettik; ve mânası toplamadır. Ve ondan onların sözü: deve **قِمَطرٌ**: yaratılışı toplanmış. Kıyasın hepsi birdir.

**القاموس المحيط:**
**القِمَطْرُ**, **سِبَحْلٍ** gibi: güçlü iri deve; ve kısa adam; **القِمَطْرَى** gibi, **زِبَعْرَى** gibi; ve kitapların korunduğu şey, **القِمَطْرَةِ** gibi; ve şeddeli olan şâzdır. Ve el-Cevherî’nin bu lafzı **قَطْمَرَ**’dan sonra zikretmesi vehimdir; ve o, insanların ayaklarına yapılan şeydir. Ve **القِمَطْرَى**: toplanma hâlinde bir yürüyüş. Ve süt **قُمْطِرَ**; ve onu **قُماطِرٌ**, **عُلابِطٍ** gibi aldı: o, mayadan ona gelen bir bozukluktur. Ve köpek **قِمَطْرُ الرِّجْلِ**: bacaklarının eğriliğinden onda **عُقالٌ** vardır. Ve gün **قُماطِرٌ**, **عُلابِطٍ** gibi, ve **قَمْطَريرٌ**: şiddetli. Ve **اقْمَطَرَّ**: şiddetlendi. Akrep: toplandı ve kuyruğunu kıvırdı. Ve **قَمْطَرَ**: toplandı. Cariye: onunla cinsel ilişkiye girdi. Kırba: ağzını bağ ile sıktı.

**تاج العروس:**
ق - م - ط - ر
**القِمْطَر** **سِبَحْلٍ** gibi: güçlü hızlı deve. Ve denildi: iri güçlü deve. Humeyd b. Sevr dedi:
“**قِمْطَرٌ** parıldar **الوَدْعُ** sırtının üstünde,
altından rüzgâr böğürdüğü zaman böğürür.”
Ve **القِمْطَرُ**: iri kısa adam; **القِمَطْرَي** gibi, **زِبَعْرَى** gibi. Uceyr es-Selûlî dedi:
“Binekleri semiz; artığı ve yudumu içer;
**قِمَطْرٌ** **كحُوّازِ الدَّحارِيجِ** solak.”
Ve kadın **قِمَطْرَةٌ**: kısa, geniş; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyit okundu:
Ona, sıçrayışımdan **قِمَطْرَهْ** bağışladım… iki böğrü sıkılmış, **الدَّبْرَهْ** gibi.
Ve **القِمَطْرُ**: kitapların korunduğu şeydir; kamıştan örülen, sepet benzeri bir şeydir; **القِمَطْرَةِ** gibi. Ve şeddeli olan şâzdır. İbnü’s-Sikkît dedi: şeddeli söylenmez. Ve şu beyit okunur:
“Bilim değildir **القِمَطْرُ**’ün kavradığı…
bilim ancak göğsün kavradığıdır.”
Ve çoğulu **قمَاطِرُ**.
Ve el-Cevherî’nin bu lafzı **قَطْمر**’dan sonra zikretmesi vehimdir; burası onun yeridir; böylece es-Sâgânî zikretti ve müellif âdeti üzere onu taklit etti. Ve Bedr el-Karâfî dedi: yani sanki hiçbir şey zikretmemiş gibidir; bu yüzden müellif onu kırmızıyla yazdı. Şeyhimiz dedi: bu vehimdir; çünkü ona temas ettikten sonra… “sanki onu zikretmemiş” denmez. Müellifin dayandığı tertibe gelince: el-Cevherî onun tersini benimsedi ve müellifin kastettiği tertibe aldırmadı; ancak sarfî bir zaruret çağırırsa; bu yüzden bazen bazı maddeleri kısaltma kastıyla içeri sokar; müellif onun ıstılahının sırlarına muttali olmadı; her ne zaman bir çağırıcı ona ötse, bir yıldırım ona çarpar; hâlbuki muhakkiklerin âdeti böyle değildir; düşün. Ben dedim: müellifin tertibi ile el-Cevherî’nin tertibi arasında fark yoktur; ikisinin siyakından bilindiği üzere; şeyhimizin zannettiği gibi değildir. Hak burada es-Sâgânî ve müellifin elindedir; çünkü el-Cevherî’nin bu maddeyi **قطمر**’dan sonra getirmesi, **الميم**’in زائد olduğu ve aslının **قطر** olduğu vehmini doğurur; doğru olan, yerinde ve zannında zikredilmesidir; o tahkik ehlinin imamıdır; bunun gibi bir şeyin ona gizli kalması neredeyse mümkün değildir; ancak kalemi sürçtü ve üzerinde düşünmedi. Şeyhimizin sözü: “ancak zaruret çağırırsa…” Ben dedim: bundan daha büyük hangi zaruret vardır? insafla düşün ve zorlamanın yolunu bırak.
Ve **القِمَطْرُ**: insanların ayaklarına yapılan **المِقْطَرةُ**; es-Sâgânî nakletti; ve **المقْطرَة** daha önce yerinde geçti.
Ve **القِمَطْرَي**: toplanma hâlinde bir yürüyüş. Ve **التَّهْذيب**’de: bilmecelerden: yarısı beyaz, sırtı siyah, **قِمَطْراً** yürür ve **قَطْراً** işer; o kirpidir. Ve **يَمْشِي قِمَطْراً**; yani toplanmış olarak. Ve her şeyi topladınsa onu **قَمْطَرْتَه**.
Ve süt **قُمْطِرَ** (meçhul bina ile); ve onu **قُمَاطِرٌ**, **عُلابِطٍ** gibi aldı: o, mayadan ona gelen bir bozukluktur; böylece es-Sâgânî nakletti.
Ve köpek **قِمْطَرُ الرَّجْلِ**: bacaklarının eğriliğinden onda **عُقّالٌ** vardır; et-Tırimmâh bir köpeği vasfederek dedi:
“Geri dönen, **قِمَطْرِ الرِّجْلِ**, dişleri farklı…
pençe dikeni sert, tırnakları kalın.”
Ve gün **قُمَاطِرٌ** **عُلابِطٍ** gibi; ve **قَمْطَرِيرٌ**; ve yine **مُقْمَطِرٌّ**: şiddetinden iki göz arasını büzüştüren; ve denildi: şiddetli, kalın; şair dedi:
“Amcaoğullarımız, belâmızı hatırlar mısınız…
üzerinize, gün **قُمَاطِرُ** olduğu zaman?”
Ve **اقْمَطَرَّ** günümüz: şiddetlendi. Ve Allah عز وجلّ dedi: “Biz, Rabbimizden, yüz asık, **قَمْطَرِيراً** bir günden korkarız.” Tefsirde geldi: yüzü asıktır; iki göz arasını toplar; ve bu dilde câizdir. Ve şer **قَمْطَرِيرٌ**: şiddetli. Ve el-Leys dedi: şer **قُمَاطِرٌ** ve **قِمْطَرٌ**; ve şu beyit okundu:
“Ve ben, kavmim beni attığında onları atardım…
yükleri düşürenle; sonra **فَقْماءَ قِمْطِرِ**.”
Ve **اقْمَطَّرت** akrep: kendisiyle toplandı ve kuyruğunu kıvırdı; o hâlde o **مُقْمَطِرَّةٌ**dur.
Ve **قَمْطَرَ**: toplandı. Ve **قَمْطَرَهُ**: onu topladı. Ve **المُقْمَطِرُّ**: toplanmış olan.
Ve **قَمْطَرَ** cariyeyi **قَمْطَرَةً**: onunla cinsel ilişkiye girdi.
Ve **قَمْطَرَ** kırbayı **قَمْطَرَةً**: ağzını bağ ile sıktı. Ve **قَمْطَرَ** kırbayı ayrıca: doldurdu; el-Lihyânî’den.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: kurt **قِمَطْرُ الرَّجْلِ**: onun şiddetlisi. Ve şer **مُقْمَطِرٌّ**: şiddetli. Ve **اقْمَطَرّ** üzerine şey: sıkışıp yığıldı. Ve **اقْمَطَرَّ** şerre: hazırlandı; **احْرَنْبَي** ve **احْرَنْفَشَ** ve **انْتَفَشَ** ve **ازْبَأَرَّ** gibi. Sâ‘ide dedi:
“Harbin oğulları, onda bize **مُقْمَطِرَّةً** emzirdiler;
bizden kim karşılaşırsa, terbiyeli bir efendiyle karşılaşır.”
Ve denir: **اقْمَطَرَّت** üzerine taşlar: yani üst üste birikti ve gölgeledi. Ve **قَمْطَرَ** düşmanı: kaçtı; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve denir: **اقْمَطَرَّت** dişi deve: kuyruğunu kaldırdığı, iki yanını topladığı ve burnunu büzdüğü zaman. Ve **المُقْمَطِرُّ**: yayılmış olan. Ve **اقْمَطَرَّ** şey: yayıldı. Ve denildi: büzüldü; sanki zıddı gibi. Şair dedi:
“Şebve kükremeye başladı…
kıçını etle kaplıyor ve **تَقْمَطِرُّ**.”
Ve Ebû’l-Hüseyn Muhammed b. Ca‘fer b. Hamdân **القَمَاطِرِيّ**: Bağdatlıdır; ondan ed-Dârakutnî rivayet etti.
