# قمط (ق-م-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%85%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - م - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء والميم معهما
ق ط م، م ق ط، ق م ط، م ط ق مستعملات قطم: نحل قَطِمٌ، وجمعه قُطْمٌ، وقَطِمَ يَقطَمُ قَطَماً، وهو شدة اغتلامه.
والقِطَمُّ والقِطَيمُّ: الصؤول الفحل، قال:
أم كيف جد مضر القِطْيَمُّ
والقُطاميُّ: من أسماء الشاهين.
ومِقْطَمُ البازي: مِخْلبُه.
وقَطامِ: اسم امرأة.
مقط: المِقاطُ: حبل صغير قصير يكاد يقوم من شدة إغارته، وجمعه مُقُطٌ، قال رؤبة:
على لياح اللون كالفسطاط		من البياض شد بالمقـاط
والمَقْطُ: الضرب به.
والمَقّاطُ: أجير الكري من الذين يكرون المراحل في طريق مكة.
والماقطُ: مولى المَولى.
والمَقْطُ: ضربك الكرة على الأرض ثم تأخذها بيدك، قال الشماخ يصف الناقة:
كأن أوب يديها حين أدركـهـا		أوب المراح وقد نادوا بترحال
مَقطُ الكرين على مكنوسة زلقٍ		في طرف حنانة النيرين مِعْوالِ
قمط: القَمطُ: شد كشد الصبي في المهد وغيره إذا ضمت أعضاؤه إلى جسده، ويلف عليه القِماطُ.
والقِماطُ والقِماطةُ: الخرقة العريضة تلف على الصبي إذا قمط.
ولا يكون القَمطُ إلا شد اليدين والرجلين معاً.
وسِفادُ الطير كله قِماطُ، وقَمَطَها يَقْمِطُها قَمْطاً.
والقُمَاط في لغة: اللصوص.
وتقول: وقعت على قِماطِ فلان أي بنوده.
مطلق: التمطلقُ: إلصاق اللسان بالغار الأعلى فيسمع صوته لاستطابة أكل شيء.

##### Türkçe

القاف والطاء والميم معهما

ق ط م، م ق ط، ق م ط، م ط ق kullanımdadır. **قطم**: **نحل قَطِمٌ**; çoğulu **قُطْمٌ**dur. **قَطِمَ يَقطَمُ قَطَماً**; bu, onun azgınlığının şiddetidir.

**والقِطَمُّ** ve **القِطَيمُّ**: saldırgan aygır. Dedi ki:
أم كيف جد مضر **القِطْيَمُّ**

**والقُطاميُّ**: **الشاهين**’in adlarındandır.

**ومِقْطَمُ البازي**: onun pençesidir.

**وقَطامِ**: bir kadının adıdır.

**مقط**: **المِقاطُ**: küçük, kısa bir ip; saldırmasının şiddetinden neredeyse doğrulur; çoğulu **مُقُطٌ**dur. Rü’be dedi ki:
على لياح اللون كالفسطاط		من البياض شد بالمقـاط

**والمَقْطُ**: onunla vurmadır.

**والمَقّاطُ**: Mekke yolunda menzilleri kiraya verenlerden, binek kiralayanın ücretlisi.

**والماقطُ**: efendinin mevlası.

**والمَقْطُ**: topu yere vurman, sonra onu elinle almandır. Şemmâh, deveyi vasfederek dedi ki:
كأن أوب يديها حين أدركـهـا		أوب المراح وقد نادوا بترحال
مَقطُ الكرين على مكنوسة زلقٍ		في طرف حنانة النيرين مِعْوالِ

**قمط**: **القَمطُ**: beşikteki çocuk ve başkası gibi, uzuvları bedenine bitiştirildiğinde yapılan bağlama gibi bağlamadır; üzerine **القِماطُ** sarılır.

**والقِماطُ** ve **القِماطةُ**: çocuk **قمط** edildiğinde onun üzerine sarılan geniş bez parçası.

**القَمطُ** ancak iki elin ve iki ayağın birlikte bağlanmasıdır.

Kuşların çiftleşmesinin hepsi **قِماطُ**tur; **قَمَطَها يَقْمِطُها قَمْطاً**.

Bir dilde **القُمَاط**: hırsızlar.

Ve dersin ki: **وقعت على قِماطِ فلان**; yani onun bağları üzerine.

**مطلق**: **التمطلقُ**: bir şey yemeyi lezzetli bulmak için dilin üst damağa yapıştırılmasıdır; böylece onun sesi işitilir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قَمَطَ الطائرُ أنثاه يَقْمِطُها، أي سفِدَها. والقِماطُ: حبلٌ يُشَدّ به قوائم الشاة عند الذَبح، وكذلك ما يشَدُّ به الصبيُّ في المهد. وقد قَمَطْتُ الشاةَ والصَبيَّ بالقِماطِ أقْمِطُ قَمْطاً. وقُمِطَ الأسيرُ، إذا جُمع بين يديه ورجليه بحبلٍ. والقِمْطُ بالكسر: ما يُشَدُّ به الأخصاصُ، ومنه مَعاقدُ القِمْطِ. ومرَّ بنا حَولٌ قَميطٌ، أي تامٌّ.

##### Türkçe

**قَمَطَ** kuş dişisini **يَقْمِطُها**, yani onu çiftleşti. Ve **القِماطُ**: kesim sırasında koyunun ayaklarının onunla bağlandığı ip; aynı şekilde beşiğinde çocuğun onunla bağlandığı şey. Ve ben koyunu ve çocuğu **بالقِماطِ** ile bağladım; **أقْمِطُ** **قَمْطاً**. Ve esir **قُمِطَ**, iki eli ve iki ayağı bir iple bir araya getirildiği zaman. Ve **القِمْطُ** (kesre ile): hasır kulübelerin onunla bağlandığı şey; ondan **مَعاقدُ القِمْطِ**. Ve yanımızdan **حَولٌ قَميطٌ** geçti; yani tam.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ط م
قطم ، قمط ، مقط ، مطق : مستعملة .
قطم : قال الليث : فحل قَطِم . وقد قَطِمَ يقطَمُ قَطَماً ، وهو شدَّة اغتلامه ، والجميع : قُطْم .
قال : والقطِم والقطِيم : الفحل الصَّؤُل .
وأنشد :
يَسُوق فحلاً قَطِماً قِطْيَمَّا
أبو عبيد عن الأصمعي : القطِم : الفحل الهائج من الإبل .
قال : ويقال : قَطَاميّ وقُطَاميّ للصقر ، وهو مأخوذ من القَطِم ، وهو المشتهي للحم وغيره .
وقال الليث : القُطاميُّ من أسماء الشاهين .
قال : وقَطامِ : من أسماء النساء .
أبو عبيد عن الفراء قال : قَطَمْتُ الشيء بأطراف أسناني أقطِمُ قَطْماً ، إذا تناولتَه .
وقال غيره : قَطَمَ يقطِمُ ، إذا عَضَّ بمقدَّم الأسنان .
وقال أبو وَجْزة :
وخائفٍ لحماً شاكاً براثنُه
كأنه قاطمٌ وقْفَينِ من عاجِ
ابن السكيت : القطْم : العَضّ بمقدَّم الأسنان . يقال : اقطِمْ هذا العودَ فانظر ما طعمُه .
وأنشد :
وإذا قَطمتهمُ قَطَمْتَ علاقِماً
وقواضيَ الذِّيفانِ فيما تَقْطِمُ
قال : والقطم : شهوة الفحل للضِّراب ، جَمَل قَطِمٌ بيِّن القَطم .
وقال الليث : مِقطم البازي : مِخْلبه . والقطم : تَناول الحشيش بأدنى الفم .
مقط : قال الليث : المِقاط : حَبلٌ صغير يكاد يقوم من شدّة إغارته ، والجميع المَقط :
من البياضِ مُدَّ بالمِقاطِ
يصف الصبح .
قال : والمقَّاط : أجِير الكَرِيّ ، والماقِط : مولَى الموالي . والمقط : الضرب بالحبيل الصغير .
شمر : المقَّاط : الحامل من قرية إلى قرية أخرى . حكاه عن ابن شميلٍ أبو عمرو فيما روى عنه .
أبو عبيد : المِقَاط : الحَبل ، وجمعُه مُقُط .
قال : وقال الفراء : الماقط : البعير الذي لا يتحرك هُزالاً ، وقد مَقط يَمقط مُقوطاً ، وهو الرازمُ أيضاً .
أبو زيد : مَقطتُ صاحبي أمقطه مَقطاً ، إذا
بلغتَ إليه في الغيظ . وَمقطْتُ عنقَه بالعصا ومَقرْته ، إذا ضربتَه بها حتى ينكسر عَظم العُنق والجلدُ صحيحٌ .
وقال أبو جندب الهذلي :
أين الفتى أسامة بن لُعْطِ
هلاّ تقوم أنت أو ذو الإبطِ
لو أنه ذو عِزّةٍ ومَقطِ
لمنعَ الجيرانَ بعض الهمط
قيل : المقط : الضَّرب . يقال : مقطه بالسَّوط .
قيل : والمقط : الشدَّة ، وهو ماقِط : شديد . والهمط : الظُّلم .
وقال الليث : المقط : الضرب بالحُبَيل الصغير المغار .
وقال غيره : امتقط فلانٌ عَينين مثلَ جمرتين ، أي : استخرجهما .
قمط : قال الليث : القَمط : شَدٌّ كشَدّ الصبي في المهد وفي غير المهد ، إذا ضُمّ أعضاؤه إلى جسده ثم لُفّ عليه القِماط ، والقماط هي الخرقة العريضة التي تُلفّ على الصبيّ إذا قُمط ، ولا يكون القَمط إلا شدّ اليدين والرجلين معاً .
قال : وسِفاد الطّير كله قِماط .
الحرَّاني عن ثابت بن أبي ثابت قال : قفَط التّيسُ يقفِطه ، إذا نزا ، وقمط الطائر يقمط .
وقال الأصمعي : يقال : قمطها وقفَطها .
وفي حديث شريح : أنه قَضى بالخصّ للذي يليه القُمط ، وذلك أنه احتكمَ إليه رجلانِ في خُصَ ادَّعياه معاً ، وشُرّطه التي يوثق بها من ليف كانت أو من خُوص هي القُمُط ، فقضى به للذي تليه المعَاقِد دون من لا تليه مَعاقِد القُمط .
وقال الليث : القُمَّاط : اللصوص ، ويقال : وقعتُ على قِماطِ فلان ، أو على بُنوده ، وجمعُه القُمط .
مطق : أبو عبيد : التمطق والتلمظ : التذوّق . وقد يقال في التلمظ إنه تحريك اللسان في الفم بعد الأكل كأنه يتتبَّعُ بقية من الطعام بين أسنانه . والتمطق بالشفتين أن تُضم إحداهما بالأخرى مع صوت يكون منهما .
وأنشد :
تراه إِذا ما ذاقها يتمطقُ

##### Türkçe

ق ط م
**قطم** , **قمط** , **مقط** , **مطق** : kullanımdadır.

**قطم** : Leys dedi: **قَطِم** bir aygır. Ve gerçekten **قَطِمَ** **يقطَمُ** **قَطَماً**; bu, onun azgınlığının şiddetidir; hepsi: **قُطْم**.
Dedi: **القطِم** ve **القطِيم**: şiddetle kişneyen aygırdır.
Ve inşad etti:
يَسُوق فحلاً قَطِماً قِطْيَمَّا

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **القطِم**: develerden azgın aygırdır.
Dedi: Ve doğan için **قَطَاميّ** ve **قُطَاميّ** denir; o, **القَطِم**’den alınmıştır; o da et ve başkasını iştahla isteyen demektir.
Leys dedi: **القُطاميُّ** şahin adlarındandır.
Dedi: Ve **قَطامِ**: kadın adlarındandır.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan dedi: **قَطَمْتُ** şeyi dişlerimin uçlarıyla **أقطِمُ** **قَطْماً**, onu aldığın zaman.
Başkası dedi: **قَطَمَ** **يقطِمُ**, ön dişlerle ısırdığı zaman.
Ebû Vecze dedi:
وخائفٍ لحماً شاكاً براثنُه
كأنه قاطمٌ وقْفَينِ من عاجِ

İbnü’s-Sikkît: **القطْم**: ön dişlerle ısırmadır. Denir: **اقطِمْ** şu dalı; sonra tadı nedir bak.
Ve inşad etti:
وإذا قَطمتهمُ قَطَمْتَ علاقِماً
وقواضيَ الذِّيفانِ فيما تَقْطِمُ

Dedi: Ve **القطم**: aygırın çiftleşmeye iştahıdır; **جَمَل قَطِمٌ**: **القَطم**’ı açık olan.
Leys dedi: **مِقطم** doğanın: pençesidir. Ve **القطم**: ağzın en alt kısmıyla otu almaktır.

**مقط** : Leys dedi: **المِقاط**: küçük bir iptir; onun şiddetli gerilmesinden dolayı neredeyse dimdik durur; hepsi **المَقط**:
من البياضِ مُدَّ بالمِقاطِ
sabahı vasfeder.
Dedi: Ve **المقَّاط**: kira işçisinin ücretlisidir; **الماقِط**: azatlıların azatlısıdır. Ve **المقط**: küçük iple vurmaktır.

Şemmer: **المقَّاط**: bir köyden başka bir köye taşıyandır. Bunu İbn Şümeyl’den Ebû Amr, ondan rivayet ettiği şeyde nakletti.

Ebû Ubeyd: **المِقَاط**: iptir; çoğulu **مُقُط**.
Dedi: Ferrâ dedi: **الماقط**: zayıflıktan kıpırdamayan devedir; ve gerçekten **مَقط** **يَمقط** **مُقوطاً**; o, **الرازمُ** dadır.

Ebû Zeyd: **مَقطتُ** arkadaşımı **أمقطه** **مَقطاً**, öfke içinde ona ulaştığın zaman. Ve **مقطْتُ** boynunu sopayla ve **مَقرْته**; onunla vurduğun zaman, boyun kemiği kırılıncaya kadar, deri sağlam iken.
Hüzeli Ebû Cündeb dedi:
أين الفتى أسامة بن لُعْطِ
هلاّ تقوم أنت أو ذو الإبطِ
لو أنه ذو عِزّةٍ ومَقطِ
لمنعَ الجيرانَ بعض الهمط

Denildi: **المقط**: vuruştur. Denir: onu kamçıyla **مقطه**.
Denildi: Ve **المقط**: şiddettir; o **ماقِط**: şiddetli. Ve **الهمط**: zulümdür.
Leys dedi: **المقط**: şiddetle gerilmiş küçük iple vurmaktır.
Başkası dedi: Falanca iki gözü iki kor gibi **امتقط**, yani: onları çıkardı.

**قمط** : Leys dedi: **القَمط**: beşikteki çocuk gibi ve beşik dışında da bir bağlamadır; onun uzuvları bedenine toplanıp sonra üzerine **القِماط** sarıldığı zaman; **القماط** ise, **قُمط** edildiği zaman çocuğa sarılan geniş bezdir. Ve **القَمط** ancak iki elin ve iki ayağın birlikte bağlanmasıdır.
Dedi: Ve kuşların çiftleşmesinin hepsi **قِماط**tır.

Harrânî, Sâbit b. Ebî Sâbit’ten dedi: Teke **قفَط** eder, onu **يقفِطه**, sıçradığı zaman; ve kuş **قمط** eder, **يقمط**.
Asmaî dedi: Denir: onu **قمطها** ve **قفَطها**.

Şurayh hadîsinde: ona bitişik olan **القُمط**’a sahip olana **الخصّ** ile hükmetti; çünkü iki adam, birlikte iddia ettikleri bir **خُصَ** hakkında ona muhakeme oldular; ve onunla bağlanan ipleri—liften olsun yahut hurma yaprağından olsun—**القُمُط**tur; böylece **القُمط**’un düğümlerine bitişik olan kimseye, düğümlerine bitişik olmayan kimseye karşı onunla hükmetti.

Leys dedi: **القُمَّاط**: hırsızlardır. Ve denir: falancanın **قِماطِ**’ına yahut **بُنوده**’una rastladım; çoğulu **القُمط**.

**مطق** : Ebû Ubeyd: **التمطق** ve **التلمظ**: tatmadır. Ve **التلمظ** hakkında denilebilir ki: yemekten sonra ağızda dili oynatmaktır; sanki dişleri arasında yemekten bir kalıntıyı takip eder. Ve dudaklarla **التمطق**, ikisinden bir ses çıkarken birini ötekine bitiştirmen(dir).
Ve inşad etti:
تراه إِذا ما ذاقها يتمطقُ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والميم وما يثلثهما)
(قمن)  القاف والميم والنون كلمةٌ واحدة. يقال: هو قَمَنٌ أنْ يفعَل كذا، لا يثنى* ولا يُجمَع إذا فتحتَ ميمه، فإن كَسَرتَ أو قُلْت قَمينٌ ثنَّيت وجَمعت. ومعنى قَمِينٍ: خَليقٌ.
(قمه)  القاف والميم والهاء فيه كلماتٌ ليست بأصليَّة. يقولون: قَمَه الشّيء، إذا انْغَمَس في الماء فارتفعَ حيناً وغابَ حيناً. وقِفاف قُمَّه. تَغيبُ في السَّرابِ وتظهر. وهذا في الإبدال، وأصله قُمَّس. ويقولون: قَمَهَ البعيرُ مثل قَمَحَ، إذا رَفَعَ رأسَه ولم يشرب الماءَ، هو من الإبدال.
وكلمةٌ أخرى من المقلوب، قال ابن دُرَيْد([1]): القَمَه مثل القَهَم، وهو قِلَّةُ الشَّهوة للطّعام، قَهِمَ وقَمِه.
(قما)  القاف والميم والحرف المعتلُّ كلمةٌ تدلُّ على حقارة وذُلّ. يقال: هو قَمِيٌّ بيّن القَماءة، أي الحقارة. وأقْمَيْته أنا: أذللته.
وإذا هُمِز كان لـه معنىً آخر، وذلك قولهم: تقمَّأْت الشَّيء، إذا طلبتَه، تَقَمُّؤاً. وزعم ناسٌ أنَّ هذا من باب الإعجاب، يقال أقمأَني الشَّيءُ: أعجبني. وأقْمَأَتِ الإبِلُ: سَمِنَتْ. وتَقَمَّأْتُ الشَّيء: جمعته شيئاً بعد شيء. قال:
لقد قَضَيْتُ فلا تَستهزئا سَفَهاً *** ممَّا تقمَّأْتُه من لذّةٍ وطَرِي([2])(قمح)  القاف والميم والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على صفةٍ تكون عند شُرب الماء من الشَّارب، وهو رَفْعُهُ رأسَه. من ذلك القامح، وهو الرَّافع رأسَه من الإبل عند الشُّرب امتناعاً منه. وإبلٌ قِماح. قال:
ونحنُ على جوانبِها قُعودٌ *** نَغضُّ الطَّرفَ كالإبلِ القِمَاحِ([3])ويقولون: رَوِيَتْ حَتَّى انقَمَحَتْ، أي تركت الشُّرب رِيَّاً. وشَهْرا قُِمَاحٍ:
أشدُّ ما يكون من البَرْدِ، وسمِّيا بذلك لأنَّ الإبلَ إذا وردت آذاها بَردُ الماء فقَامَحَتْ، أي رفَعَتْ رؤوسَها.
ومما شذَّ عن هذا الأصل القَمْح، وهو البُرّ. ويقولون -ولعله أن يكون صحيحاً: اقتَمَحْتُ السَّويقَ وقَمَحْتُه، إذا ألقيتَه في فمك براحَتِك. قال ابن دريد([4]): القُمْحة من الماء: ما ملأَ فاكَ منه. والقُمَّحات: الوَرْس، أو الزَّعفران، أو الذَّرِيرة، كلُّ ذلك يُقال.
(قمد)  القاف والميم والدال أصَيلٌ يدلُّ على طُولٍ وقُوّة وشِدّة. من ذلك القُمُدُّ: القويُّ الشَّديد. قال ابن دريد([5]): "القَمْد أصل بناء القُمُدّ. [و] الأقمد: الطَّويل، رجلٌ أَقْمدُ وامرأةٌ قمداء، وقُمُدّ وقُمُدَّة".
(قمر)  القاف والميم والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على بَياضٍ في شيء، ثم يفرّع منه. من ذلك القَمَر: قَمَر السَّماء، سمِّي قمراً لبياضه. وحمارٌ أقمر، أي أبيض. وتصغير القَمَر قُمَيْر: قال:
وقميرٍ بدا ابن خمسٍ وعشريـ *** ـنَ فقالت له الفتاتان قُوما([6])ويقال: تقمَّرتُه: أتيتُه في القَمْراء. ويقولون: قَمِرَ التَّمْر: وأقْمَرَ، إذا ضَرَبَهُ البردُ فذهبت حلاوتُه قبل أن يَنضَج. ويقال: تَقَمَّر الأسدُ، إذا خَرَجَ يطلبُ الصيد في القَمْرَاء، قال:
سَقَط العِشاءُ به على مُتَقمِّرٍ *** ثَبْتِ الجَنَانِ مُعَاوِدِ التَّطْعانِ([7])وقمَرَ القومُ الطّيرَ، إذا عَشَّوْها ليلاً فصادُوها. فأمَّا قول الأعشى:
تَقَمَّرَها شيخٌ عِشاءً فأصبحتْ *** قُضاعِيَّةً تَأْتي الكواهنَ ناشِصا([8])فقيل: معناه كما يتقمَّر الأسدُ الصْيدَ. وقال آخرون: تقمّرها: خدَعها كما يُعَشَّى الطّائرُ ليلاً فيُصَاد.
ومن الباب: قَمِرَ الرّجُل، إذا لم يُبصِر في الثَّلج. وهذا على قولهم: قَمِرَت القِربة: وهو شيءٌ يُصِيبُها كالاحتراق من القَمَر.
فأمّا قولُهم: قَمَرَ يَقْمِرُ قَمْراً، والقِمار من المقامرة، فقال قومٌ: هو شاذ عن الأصل الذي ذكرناه، وقال آخرون: بل هو منه. وذلك أنَّ المُقامِرَ يزيد مالُه ولا يَبْقَى على حال. وهذا شيءٌ قد سَمِعناه. واللهُ أعلمُ بصحَّتِه.
قال ابن دريد: تَقَمَّرَ الرّجُل: إذا طَلَبَ من يقامره([9]). ويقال: قَمَرْتُ الرّجُلَ أقمُره وأقمِرُه.
(قمس)  القاف والميم والسين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على غَمْسِ شيءٍ في الماء، والماء نفسُه يسمَّى بذلك. من ذلك قَمَسْت الشيءَ في الماء: غَمَسْتُه. ويقال: إنّ قاموس البحرِ: مُعظَمه. وقالوا في ذكر المَدِّ والجزر: إنَّ مَلَكاً قد وُكِّل بقاموس البحر، كلَّما وَضَعَ رجلَه فاض، فإذا رفَعَها غاضَ. ويقولون*: قَمَسَ الولدُ في بطن أمِّه: اضطرب. والقَمَّاس: الغَوَّاص. وانْقَمَسَ النّجم: انحطَّ في المَغْرِب. وتقول العربُ للإنسان إذا خاصم مَنْ هو أجرأ منه: "إنما يُقَامِسُ حُوتاً".
(قمش)  القاف والميم والشين. يقولون: القَمْش: جَمْعُ الشيء من ها هنا [وهُنَا([10])].
(قمص)  القاف والميم والصاد أصلان: أحدهما يدل على لُبس شيء والانشِيامِ فيه، والآخَر على نَزْوِ شيءٍ وحركة.
فالأوَّل القَميص للإنسان([11]) معروف. يقال: تَقَمَّصَه، إذا لَبِسه. ثم يُستعار ذلك في كلِّ شيء دخل فيه الإنسان، فيقال: تقمَّصَ الإمارَةَ، وتقمَّص الوِلاية. وجَمْع القميص أقمصةٌ، وقُمُص.
والأصل الآخر القَمْص، من قولهم: قمص البعير ويقمُص قمصاً وقِمَاصاً، وهو أن يرفع يدَيه ثم يطرحَهما معاً ويَعجِنَ برجليه. وفي الحديث([12])ذكر القامصة، وهو من هذا. يقال قَمَص البحر بالسَّفينة، إذا حَرّكَها بالموج، فكأنَّها بعيرٌ يقمِصُ.
(قمط)  القاف والميم والطاء أُصَيْلٌ يدلُّ على جمع وتجمُّع. من ذلك القَمْط: شدُّ أعصابِ الصبيِّ بقماطِهِ. ومنه قُمِطَ الأسير، إذا جُمع بين يديه ورجليه بِحبل. ووقعت على قِماطِهِ، معناه، على عَقْدِ أمرِهِ كيف عَقْدُه، وكذلك إذا فَطِنْتَ له. ومرَّ بنا حولٌ قَميطٌ، أي تامٌّ جميع. وسِفادُ الطَّائرِ قَمْطٌ أيضاً، لجمعه ماءه في أُنثاه.
(قمع)  القاف والميم والعين أصولٌ ثلاثة صحيحة: أحدها نزولُ شيءٍ مائعٍ في أداةٍ تُعْمَل له، والآخَر إذلالٌ وقهر، والثالث جنسٌ من الحيوان.
فالأوَّل القِمَعُ معروف، يقال قِمَعٌ وقِمْع. وفي الحديث: "وَيلٌ لأقماع القول"، وهم الذين يَسمَعون ولا يَعُون، فكأنَّ آذانَهم كالأقماع التي لا يَبْقَى فيها شيء. ويقولون: اقتَمَعْتُ ما في السِّقاء، إذا شربتَه كلَّه، ومعناه أنك صِرْت([13]) له كالقِمَع.
والأصل الآخَر، وقد يمكنُ أنْ يُجمَعَ بينه وبين الأوَّل بمعنىً لطيف، وذلك قولُهم: قمَعْتُه: أذلَلْتُهُ. ومنه قَمَعْتُه، إذا ضربته بالمِقْمَع. قال الله تعالى: ﴿ولهُمْ مَقَامِعُ مِنْ حَدِيدٍ﴾ [الحج 21]. وسمِّي قَمَعَة بن الياس لأنَّ أباه أمره بأمرٍ فانقمع في بيته، فسمِّي قَمَعة. والقياس في هذا والأوَّلِ متقارِب؛ لأنَّ فيه الوُلوجَ في بيته وكذلك الماءُ ينقمع في القِمَع. والأصل الآخَر القَمَع: الذُّباب الأزرق العظيم. يقال: تركناه يتَقَمَّع الذِّبَّانُ من الفَرَاغ، أي يذُبُّها كما يتقمَّع الحِمار. وتُسمَّى تلك الذِّبَّانُ: القَمَعُ. قال أوس:
ألم تر أنَّ اللهَ أنزلَ نصرَه *** وعُفْرُ الظِّباء في الكِناسِ تَقَمَّعُ([14])ويقال: أقْمَعتُ الرّجل عنِّي، إذا ردَدتَه عنك. وهو من هذا، كأنَّه طردَه. ومما حُمِل على التَّشبيه بهذا، القَمَعُ: ما فوق السَّناسِن من سَنام البعيرِ من أعلاه. ومنه القَمَع: غِلَظٌ في إحدى رُكبتَي الفَرَس. والقَمَع: بَثْرَةٌ تكون في المُوق من زيادةِ اللَّحم.
ومما شَذَّ عن هذه الأصولِ قولُهم: إنَّ قمعة مالِ القومِ: خيارُه([15]).
(قمل)  القاف والميم واللام كلماتٌ تدلُّ على حَقارةٍ وقماءة. رجلٌ قَمَليٌّ، أي حقير، والقُمَّل: صِغار الدَّبا. وأقْمَلَ الرِّمْث، إذا بدا ورقُه صغاراً، كأنَّ ذلك شبِّه بالقُمَّل.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3: 167).
([2]) لابن مقبل، كما في المجمل واللسان (قمأ).
([3]) لبشر بن أبي خازم، كما في اللسان (قمح) ومختارات ابن الشجري 80.
([4]) الجمهرة (2: 182).
([5]) الجمهرة (2: 294).
([6]) لعمر بن أبي ربيعة في ديوانه 50 والأزمنة والأمكنة للمرزوقي 50. ورواية الديوان: "له قالت الفتاتان". وفي الأزمنة:
وقمير بدا لخمس وعشريـ *** ـن لـه قالت الفتاتان قوما
          قال المرزوقي: "يريد قومَنْ".
([7]) لعبد الله عنمة الضبي، كما في اللسان (قمر) برواية: "حامي الذمار معاود الأقران". وقبله:
أبلغ عثيمة أن راعي إبله *** سقط العشاء به على سرحان
          وانظر أمثال الميداني (1: 300).
([8]) ديوان الأعشى 108 واللسان (قمر، نشص).
([9]) في الجمهرة (2: 406): "إذا غلب من يقامره"، وما هنا صوابه.
([10]) في المجمل: "من هنا وهنا".
([11]) في الأصل: "الإنسان".
([12]) هو حديث علي كرم الله وجهه أنه "قضى في القارصة والقامصة والواقصة بالدية أثلاثاً".
([13]) في الأصل: "صوت".
([14]) كذا وصواب الرواية: "أرسل مزنة"، كما في المجمل واللسان وإصلاح المنطق 49 والمخصص (8: 183). وأما رواية المقاييس فهي في بيت آخر لرجل إسلامي أنشده ياقوت في رسم القادسية، وهو:
ألم تر أن الله أنزل نصره *** وسعد بباب القادسية معصم
([15]) في الأصل: "خيارهم"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **القاف** ve **الميم** ve ikisini üçleyen şey)
(**قمن**)  **القاف** ve **الميم** ve **النون** tek bir kelimedir. Denir ki: O, şöyle şöyle yapması için **قَمَنٌ**’dır; mîmi fetha yaptığında ikilenmez ve çoğullanmaz; eğer kesre yaparsan yahut **قَمينٌ** dersen ikilersin ve çoğullarsın. **قَمِينٍ**’in mânâsı: **خَليقٌ**.

(**قمه**)  **القاف** ve **الميم** ve **الهاء**’da aslî olmayan kelimeler vardır. Derler ki: **قَمَه**’u şey, suya daldığında; bir süre yükselir ve bir süre kaybolur. **قِفاف** **قُمَّه**. Serapta kaybolur ve görünür. Bu, ibdâl’dedir; aslı **قُمَّس**’tur. Ve derler ki: **قَمَهَ** deve, **قَمَحَ** gibi; başını kaldırdığında ve suyu içmediğinde; bu ibdâl’dendir.

Ve maklûbdan başka bir kelime: İbn Düreyd dedi([1]): **القَمَه** **القَهَم** gibidir; o, yemeğe iştahın azlığıdır; **قَهِمَ** ve **قَمِه**.

(**قما**)  **القاف** ve **الميم** ve illetli harf, hakaret ve zillete delâlet eden bir kelimedir. Denir ki: O, **قَمِيٌّ**’dir, **القَماءة**’si apaçıktır; yani hakaret. Ve ben onu **أقْمَيْته**: onu zelil kıldım.

Ve eğer hemzelenirse onun başka bir mânâsı olur; bu da onların sözü: **تقمَّأْت** şeyi, onu istediğinde; **تَقَمُّؤاً**. Ve bir topluluk iddia etti ki bu, i‘câb bâbındandır; denir: **أقمأَني** şey: beni hayran bıraktı. Ve **أقْمَأَتِ الإبِلُ**: semirdi. Ve **تَقَمَّأْتُ** şeyi: onu şeyden sonra şey olarak topladım. Dedi ki:
لقد قَضَيْتُ فلا تَستهزئا سَفَهاً *** ممَّا تقمَّأْتُه من لذّةٍ وطَرِي([2])(**قمح**)  **القاف** ve **الميم** ve **الحاء** aslîdir; su içme esnasında içenden bulunan bir sıfata delâlet eder; o da başını kaldırmasıdır. Bundan: **القامح**; o, içme sırasında develerden başını kaldırandır, ondan kaçınma olarak. Ve **إبلٌ قِماح**. Dedi ki:
ونحنُ على جوانبِها قُعودٌ *** نَغضُّ الطَّرفَ كالإبلِ القِمَاحِ([3])Ve derler ki: **رَوِيَتْ** ta ki **انقَمَحَتْ**; yani kanmış olarak içmeyi bıraktı. Ve **شَهْرا قُِمَاحٍ**:
Soğuğun en şiddetli olduğu zamandır; ve ikisi bununla adlandırıldı; çünkü develer suya vardığında suyun soğuğu onlara eziyet eder de **قَامَحَتْ**, yani başlarını kaldırdılar.

Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **القَمْح**; o, buğdaydır. Ve derler ki —belki sahih olur—: **اقتَمَحْتُ** **السَّويقَ** ve **قَمَحْتُه**; onu avucunla ağzına attığında. İbn Düreyd dedi([4]): sudan **القُمْحة**: ondan ağzını dolduran şeydir. Ve **القُمَّحات**: **الوَرْس** yahut **الزَّعفران** yahut **الذَّرِيرة**; bunların hepsine denir.

(**قمد**)  **القاف** ve **الميم** ve **الدال** aslîdir; uzunluğa ve kuvvete ve şiddete delâlet eder. Bundan: **القُمُدُّ**: güçlü, şiddetli. İbn Düreyd dedi([5]): "**القَمْد** **القُمُدّ** binasının aslıdır. [Ve] **الأقمد**: uzun; **رجلٌ أَقْمدُ** ve **امرأةٌ قمداء**; ve **قُمُدّ** ve **قُمُدَّة**."

(**قمر**)  **القاف** ve **الميم** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir şeyde beyazlığa delâlet eder, sonra ondan dallanır. Bundan: **القَمَر**: göğün **قَمَر**’ı; beyazlığından dolayı **قمراً** diye adlandırıldı. Ve **حمارٌ أقمر**; yani beyaz. **القَمَر**’ın küçültmesi **قُمَيْر**’dir. Dedi ki:
وقميرٍ بدا ابن خمسٍ وعشريـ *** ـنَ فقالت له الفتاتان قُوما([6])Ve denir: **تقمَّرتُه**: **القَمْراء**’da ona geldim. Ve derler ki: **قَمِرَ التَّمْر** ve **أقْمَرَ**; soğuk ona vurduğunda da olgunlaşmadan önce tatlılığı gittiğinde. Ve denir: **تَقَمَّر الأسدُ**; **القَمْرَاء**’da avı istemek için çıktığında. Dedi ki:
سَقَط العِشاءُ به على مُتَقمِّرٍ *** ثَبْتِ الجَنَانِ مُعَاوِدِ التَّطْعانِ([7])Ve **قمَرَ القومُ الطّيرَ**; onu geceleyin akşam yemeğine alıştırdıklarında da onu avladıklarında. Ama A‘şâ’nın sözü:
تَقَمَّرَها شيخٌ عِشاءً فأصبحتْ *** قُضاعِيَّةً تَأْتي الكواهنَ ناشِصا([8])Denildi ki: mânâsı, aslanın avı **يتقمَّر** etmesi gibidir. Ve başkaları dedi: **تقمّرها**: onu aldattı; tıpkı kuşun geceleyin akşam yemeğine alıştırılıp da avlanması gibi.

Ve bâbdan: **قَمِرَ الرّجُل**; karda görmediğinde. Bu, onların sözü üzerinedir: **قَمِرَت القِربة**; o, **القَمَر**’dan bir yanma gibi ona isabet eden bir şeydir.

Ama onların sözü: **قَمَرَ يَقْمِرُ قَمْراً** ve **القِمار** (mukâmereden) hakkında; bir topluluk dedi ki: bu, zikrettiğimiz asıldan şâzdır; ve başkaları dedi: bilakis o ondandır. Bu da şudur: **المُقامِر**’in malı artar ve bir hâl üzere kalmaz. Bu, işittiğimiz bir şeydir. Allah onun sıhhatini daha iyi bilendir.

İbn Düreyd dedi: **تَقَمَّرَ الرّجُل**: kendisiyle kumar oynayacak kimseyi istediğinde([9]). Ve denir: **قَمَرْتُ** adamı, onu **أقمُره** ve **أقمِرُه**.

(**قمس**)  **القاف** ve **الميم** ve **السين** sahih bir asıldır; bir şeyi suya daldırmaya delâlet eder; suyun kendisi de bununla adlandırılır. Bundan: **قَمَسْت** şeyi suda: onu daldırdım. Ve denir: denizin **قاموس**’u: onun büyüğüdür. Ve med-cezir zikrinde dediler ki: denizin **قاموس**’una bir melek vekil kılınmıştır; her ne zaman ayağını koysa taşar; onu kaldırdığında çekilir. Ve derler*: **قَمَسَ** çocuk annesinin karnında: çalkalandı. Ve **القَمَّاس**: dalgıç. Ve **انْقَمَسَ** yıldız: batıda alçaldı. Ve Araplar, kendisinden daha cüretkâr olanla çekişen insana der: "إنما يُقَامِسُ حُوتاً".

(**قمش**)  **القاف** ve **الميم** ve **الشين**. Derler ki: **القَمْش**: şeyi buradan [ve buradan([10])] toplamak.

(**قمص**)  **القاف** ve **الميم** ve **الصاد** iki asıldır: birisi bir şeyi giyinmeye ve onun içine sinmeye delâlet eder; diğeri bir şeyin sıçramasına ve hareketine.

Birincisi: insan için **القَميص**([11]) mâlûmdur. Denir: **تَقَمَّصَه**; onu giydiğinde. Sonra bu, insanın içine girdiği her şeyde istiâre edilir; denir: **تقمَّصَ الإمارَةَ** ve **تقمَّص الوِلاية**. **القميص**’in çoğulu: **أقمصةٌ** ve **قُمُص**.

Diğer asıl: **القَمْص**; onların sözü: **قمص** deve ve **يقمُص** **قمصاً** ve **قِمَاصاً**; o, iki elini kaldırması sonra ikisini birlikte atması ve ayaklarıyla yoğurmasıdır. Hadiste([12]) **القامصة** zikredildi; o, bundandır. Denir: **قَمَص البحر بالسَّفينة**; dalgayla onu hareket ettirdiğinde; sanki o, **يقمِصُ** eden bir deve gibidir.

(**قمط**)  **القاف** ve **الميم** ve **الطاء** aslîdir; toplama ve toplanmaya delâlet eder. Bundan: **القَمْط**: çocuğun sinirlerini **قماطِهِ** ile sıkıca bağlamak. Ve ondan: **قُمِطَ** esir; iki eli ve iki ayağı ip ile bir araya toplandığında. Ve **قِماطِهِ** üzerine düştüm; mânâsı: işinin bağının nasıl bağlandığına, yani işinin düğümüne; aynı şekilde ona vakıf olduğunda. Ve bize **حولٌ قَميطٌ** geçti; yani tam, bütün. Ve kuşun çiftleşmesi de **قَمْطٌ**’tur; suyunu dişisinde toplamasından dolayı.

(**قمع**)  **القاف** ve **الميم** ve **العين** üç sahih asıldır: birincisi, akıcı bir şeyin onun için yapılmış bir alete inmesidir; ikincisi, zelil kılma ve kahretmedir; üçüncüsü, hayvandan bir cinstir.

Birincisi: **القِمَعُ** mâlûmdur; **قِمَعٌ** ve **قِمْع** denir. Hadiste: "وَيلٌ لأقماع القول"; onlar, işitirler ve anlamazlar; sanki kulakları, içinde hiçbir şey kalmayan **الأقماع** gibidir. Ve derler ki: **اقتَمَعْتُ** kırbadaki şeyi; onu bütünüyle içtiğinde; mânâsı: sen([13]) ona **القِمَع** gibi oldun.

Diğer asıl; ve onunla birincisi arasında latif bir mânâ ile birleştirmek mümkün olur: onların sözü: **قمَعْتُه**: onu zelil kıldım. Ve ondan: **قَمَعْتُه**; onu **المِقْمَع** ile vurduğunda. Allah Teâlâ dedi: ﴿ولهُمْ مَقَامِعُ مِنْ حَدِيدٍ﴾ [الحج 21]. Ve **قَمَعَة بن الياس** diye adlandırıldı; çünkü babası ona bir iş emretti de evinde sindi; böylece **قَمَعة** diye adlandırıldı. Bu ve birincisinde kıyas yakındır; çünkü onda eve giriş vardır; aynı şekilde su da **القِمَع** içinde **ينقمع** olur. Diğer asıl: **القَمَع**: büyük mavi sinek. Denir: onu, boşluktan **يتَقَمَّع** eden sinekler (hâlinde) bıraktık; yani onları, eşeğin **يتقمَّع** etmesi gibi kovar. Ve o sineklere **القَمَعُ** denir. Evs dedi ki:
ألم تر أنَّ اللهَ أنزلَ نصرَه *** وعُفْرُ الظِّباء في الكِناسِ تَقَمَّعُ([14])Ve denir: **أقْمَعتُ** adamı benden; onu senden geri çevirdiğinde. O, bundandır; sanki onu kovdu. Bununla teşbihe hamledilen şeylerden: **القَمَعُ**: devenin hörgücünün en üstünden, **السَّناسِن**’in üstünde olan şey. Ve ondan: **القَمَع**: atın iki dizinden birinde bir kalınlıktır. Ve **القَمَع**: göz pınarında, etin artmasından olan bir kabarcıktır.

Bu asıllardan şâz olan şeylerden: onların sözü: kavmin malının **قمعة**’si: onun seçkini([15]).

(**قمل**)  **القاف** ve **الميم** ve **اللام** hakaret ve **قماءة**’ye delâlet eden kelimelerdir. **رجلٌ قَمَليٌّ**; yani hakir. Ve **القُمَّل**: çekirgelerin küçükleri. Ve **أقْمَلَ الرِّمْث**; yaprağı küçük olarak belirdiğinde; sanki bu, **القُمَّل** ile benzetildi.

--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (3: 167).
([2]) İbn Mukbil’indir; el-Mücmel ve el-Lisân’da (قمأ) olduğu gibi.
([3]) Bişr b. Ebî Hâzim’indir; el-Lisân’da (قمح) ve İbnü’ş-Şecerî’nin Muhtârât’ı 80’de olduğu gibi.
([4]) el-Cemhere (2: 182).
([5]) el-Cemhere (2: 294).
([6]) Ömer b. Ebî Rebîa’nındır; Dîvân’ında 50 ve el-Merzûkî’nin el-Ezmine ve’l-Emkine’sinde 50. Dîvân rivayeti: "له قالت الفتاتان". Ve el-Ezmine’de:
وقمير بدا لخمس وعشريـ *** ـن لـه قالت الفتاتان قوما
          el-Merzûkî dedi: "قصدُه قومَنْ".
([7]) Abdullah ‘Aneme ed-Dabbî’nindir; el-Lisân’da (قمر) "حامي الذمار معاود الأقران" rivayetiyle. Ondan önce:
أبلغ عثيمة أن راعي إبله *** سقط العشاء به على سرحان
          ve el-Meydânî’nin Emsâl’ine bak (1: 300).
([8]) A‘şâ Dîvânı 108 ve el-Lisân (قمر، نشص).
([9]) el-Cemhere’de (2: 406): "إذا غلب من يقامره"; buradaki onun doğrusudur.
([10]) el-Mücmel’de: "من هنا وهنا".
([11]) Asılda: "الإنسان".
([12]) Ali (Allah yüzünü keremli kılsın) hadisi: "قضى في القارصة والقامصة والواقصة بالدية أثلاثاً".
([13]) Asılda: "صوت".
([14]) Böyle; rivayetin doğrusu: "أرسل مزنة"dır; el-Mücmel ve el-Lisân ve Islahu’l-Mantık 49 ve el-Muhassas (8: 183)’te olduğu gibi. أما el-Mekâyîs rivayeti ise, Yâkût’un Kâdisiyye maddesinde inşâd ettiği İslâmî bir adama ait başka bir beyittedir; o da:
ألم تر أن الله أنزل نصره *** وسعد بباب القادسية معصم
([15]) Asılda: "خيارهم"; el-Mücmel’deki doğrusu.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق م ط
قمط الأسير‏:‏ جمع بين يديه ورجليه بالحبل وهو القماط‏.‏
وقمط الصبيّ بقماطه وهي الخرقة العريضة التي تلف عليه في المهد‏.‏
وشدّ الخصّ بالقمط وهي الشرط وشدّه بالقماط والمقاط وهو حبل قصير مغار الفتل‏.‏
وأتاني القمّاط بشاة فاشتريتها وهو الذي يأخذ الشاة في دار الجلب فيقمطها ليعرضها على المشتري‏.‏
ووضع الكتاب في القمطرة وله قماطر من الكتب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قمط الطائر أنثاه والرجل امرأته قِماطاً‏:‏ فَعَل بها وقَمَط الإبلَ‏:‏ قَطَّرَها‏.‏
ووقَعْتُ على قِماطه: فَطِنْتُ له. واقْمَطَرَّ يومنا، ويومٌ قَمْطَريرٌ (يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا)

##### Türkçe

ق م ط
**قمط الأسير**: İki eli ve iki ayağı arasında ip ile topladı; o, **القماط**tır.
Ve **قمط الصبيّ بقماطه**: onu **قماطه** ile sardı; o, beşikte onun üzerine sarılan geniş bezdir.
Ve **شدّ الخصّ بالقمط**: o, **الشرط**tur; ve onu **بالقماط** ve **المقاط** ile sıktı; ve o, bükümü sıkı, kısa bir iptir.
Ve bana **القمّاط** bir koyun getirdi; onu satın aldım; ve o, **دار الجلب**de koyunu alıp onu **فيقمطها** (bağlayıp toplar) da onu alıcıya arz eden kimsedir.
Ve kitabı **القمطرة** içine koydu; ve onun kitaplardan **قماطر**ı vardır.
Ve mecazdan: **قمط الطائر أنثاه** ve adam karısını **قِماطاً**: onunla yaptı; ve **قَمَط الإبلَ**: onları **قَطَّرَها** (katar katar dizdi).
Ve **ووقَعْتُ على قِماطه**: ona karşı sezgili oldum. Ve günümüz **اقْمَطَرَّ** oldu; ve **يومٌ قَمْطَريرٌ**: (**يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا**)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَمْطُ: شَدٌّ كشدّ الصبيّ في المَهْدِ وفي غير المهد إِذا ضُمَّ أَعضاؤه إِلى جسده ثم لُفَّ عليه القِماطُ. ابن سيده: قَمَطه يَقْمُطه ويَقْمِطُه قَمْطاً وقَمَّطه شدَّ يديه ورجليه، واسم ذلك الحبل القِماطُ. والقِماط: حبل يُشَدُّ به قوائم الشاة عند تاذبح، وكذلك ما يُشد به الصبيُّ في المهد، وقد قَمَطْت الصبيَّ والشاةِ بالقِماط أَقْمط قَمْطاً. وقُمِطَ الأَسِير إِذا جُمع بين يديه ورجليه بحبْل. والقِماط: الخِرقة العريضة التي تَلُفّها على الصبي إِذا قُمِط، وقد قَمَطَه بها. قال: ولا يكون القَمْطُ إِلاّ شدَّ اليدين والرجلين معاً.
والقُمّاطُ: اللُّصوص، والقَمّاطُ: اللِّصّ، والقَمْطُ: الأَخذ. ووقَع على قِماطِ فلان: فَطِنَ له في تُؤدةٍ. التهذيب: يقال وقَعْتُ على قِماطِ فلان أَي على بُنودِه، وجمعه القُمُط. ويقال: مَرَّ بنا حولٌ قَمِيطٌ أَي تامّ؛ وأَنشد صاعد في الفُصُوص لأَيمن بن خُرَيم يذكر غَزالةَ الحَرُورِيّةَ:
أَقامَتْ غَزالةُ سُوقَ الضِّرابِ،
لأَهْلِ العِراقَيْنِ، حَوْلاً قَمِيطا
ويروى: شهراً قميطا. وغزالة اسم امرأَة شَبِيب الخارِجيّ. وفي حديث ابن عباس: فما زال يسأَله شهراً قميطاً أَي تامّاً كاملاً. وأَقمت عنده شهراً قميطاً وحولاً قميطاً أَي تامّاً. وسِفادُ الطيرِ كلِّه: قِماطٌ. وقَمَطَ الطائرُ الأُنثى يَقْمُطُها ويَقْمِطُها قَمْطاً: سَفَدَها، وكذلك التيسُ؛ عن ابن الأَعرابي. وقال مرة: تقامَطَت الغنم، فعمَّ به ذلك الجِنس. وتراصَعَتِ الغنمُ وتقامَطَتْ وإِنه لقَمَطي أَي شديد السِّفاد. الحَرَّانيُّ عن ثابت بن أَبي ثابت قال: قَفَطَ التيسُ يَقْفُطُ ويَقْفِطُ إِذا نزا، وقمَطَ الطائرُ يَقْمُط ويَقْمِط. الأَصمعي: يقال للطائر قمَطها وقفَطها.
والقِمْطُ: ما تشدُّ به الأَخْصاص، ومنه مَعاقِدُ القِمْطِ. وفي حديث شُرَيح: أَنه اختَصَم إِليه رجلان في خُصٍّ فقَضى بالخُص للذي تَلِيه القُمُطُ، وذلك أَنه احتكم إِليه رجلان في خُصّ ادَّعياه معاً، وقُمُطه شُرُطُه التي يُوثَّق بها ويشدُّ بها، من ليف كانت أَو من خُوص، فقضى به للذي تَليه المَعاقِدُ دون من لا تَلِيه معاقد القُمط، ومعاقدُ القمُط تَلي صاحبَ الخص؛ الخُصُّ: البيت الذي يعمل من القَصب؛ قال ابن الأَثير: هكذا قال الهروي بالضم، وقال الجوهري: القِمْطُ، بالكسر، كأَنه عنده واحد.

##### Türkçe

**القَمْطُ**: bir sıkma/bağlama; beşikteki çocuğun sıkılması gibi ve beşik dışında da, eğer uzuvları bedenine doğru bir araya getirilip sonra üzerine **القِماطُ** sarılırsa. İbn Sîde: Onu **قَمَطه** **يَقْمُطه** ve **يَقْمِطُه** **قَمْطاً** ve **قَمَّطه**: ellerini ve ayaklarını sıktı; o ipin adı **القِماطُ**tur. Ve **القِماط**: koyunun ayaklarının boğazlanma esnasında onunla bağlandığı ip; aynı şekilde beşikte çocuğun onunla bağlandığı şey; ve ben çocuğu ve koyunu **بالقِماط** ile **قَمَطْت**; **أَقْمط** **قَمْطاً**. Ve esir, elleri ve ayakları bir iple bir araya getirildiği zaman **قُمِطَ** olur. Ve **القِماط**: **قُمِط** edildiği zaman çocuğun üzerine sardığın geniş bez; ve onu onunla **قَمَطَه**. Dedi ki: **القَمْطُ** ancak iki eli ve iki ayağı birlikte sıkmak olur.

Ve **القُمّاطُ**: hırsızlar; ve **القَمّاطُ**: hırsız; ve **القَمْطُ**: alma. Ve falanın **قِماطِ**ı üzerine düştü: ona ağırbaşlılık içinde dikkat kesildi/anladı. **التهذيب**: “Falanın **قِماطِ**ı üzerine düştüm” denir; yani onun bağları/şeritleri üzerine; çoğulu **القُمُط**tur. Ve denir: “Bize bir **قَمِيطٌ** yıl geçti”; yani tam; ve Sa‘id, **الفُصُوص**’ta Eymen b. Hureym için, **غَزالةَ الحَرُورِيّةَ**yi anarak şu beyti okudu:
أَقامَتْ غَزالةُ سُوقَ الضِّرابِ،
لأَهْلِ العِراقَيْنِ، حَوْلاً قَمِيطا
Ve “bir ay **قميطا**” diye de rivayet edilir. Ve **غزالة** Şebîb el-Hâricî’nin bir kadınının adıdır. Ve İbn Abbâs hadîsinde: “Ona tam bir ay boyunca sormaya devam etti”; yani tam, eksiksiz. Ve onun yanında tam bir ay ve tam bir yıl ikamet ettim; yani tam. Ve bütün kuşların çiftleşmesi: **قِماطٌ**tur.

Ve kuş dişiyi **قَمَطَ**; onu **يَقْمُطُها** ve **يَقْمِطُها** **قَمْطاً**: onunla çiftleşti; aynı şekilde teke de; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve bir defa dedi ki: Koyunlar **تقامَطَت**; böylece o cinsin tamamına bunu genelledi. Ve koyunlar birbirine sokuldu ve **تقامَطَتْ**; ve o, **قَمَطي**dir; yani çiftleşmesi şiddetlidir. El-Harrânî, Sâbit b. Ebî Sâbit’ten dedi ki: Teke **قَفَطَ**; **يَقْفُطُ** ve **يَقْفِطُ**: sıçradığı zaman; ve kuş **قمَطَ**; **يَقْمُط** ve **يَقْمِط**. El-Asma‘î: Kuş için “onu **قمَطها**” ve “onu **قفَطها**” denir.

Ve **القِمْطُ**: **الأَخْصاص**ın onunla bağlandığı şey; ondan da **مَعاقِدُ القِمْطِ**. Ve Şurayh hadîsinde: Kendisine iki adam bir **خُصّ** hakkında davalaştı da, **القُمُطُ** kendisine bitişik olan kimse lehine **الخُص** ile hükmetti; bu, iki adamın bir **خُصّ** hakkında, ikisi birlikte onu iddia ederek, ona başvurmasıydı; ve onun **قُمُطُ**u, onunla sağlamlaştırılan ve onunla bağlanan şeritleridir; liften de olabilir yahut hurma yaprağından da; böylece **المَعاقِدُ** kendisine bitişik olana, **القُمط**ın bağ yerleri kendisine bitişik olmayan kimseye karşı onunla hükmetti; ve **معاقدُ القمُط** **صاحبَ الخص**a bitişiktir; **الخُصُّ**: kamıştan yapılan evdir; İbnü’l-Esîr dedi ki: Herevî, zamme ile böyle söyledi; Cevherî ise: **القِمْطُ**, kesre ile; sanki onun yanında tekil bir isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق م ط * * القِمَاطُ * بالكسر حبل تشد به قوام الشاة عند الذبح وكذا ما يشد به الصبي في المهد و * قَمَطَ * الشاة والصبي بالقماط من باب نصر و * القِمْطُ * بالكسر ما يشد به الأخصاص ومنه قوله معاقد القِمط قلت قال الأزهري وفي حديث شريح أنه قضى بالخص للذي تليه معاقد القمط بضمتين و * قُمُطُهُ * شرطه التي يشد به من ليف أو خوص أو غيره

##### Türkçe

* ق م ط * * **القِمَاطُ** *kesre ile*: boğazlama sırasında koyunun bacaklarının bağlandığı ip; yine beşikte çocuğun bağlandığı şey. Ve **قَمَطَ** koyunu ve çocuğu **بالقماط** ile, **نصر** bâbından. Ve * **القِمْطُ** *kesre ile*: çardakların bağlandığı şey; ondan (şu) sözü: “**معاقد القِمط**”. Dedim ki: el-Ezherî dedi: Şureyh’in hadisinde, **معاقد القمط** (kelimesi) iki damme ile, ona bitişik olana (ait) çardak hakkında hükmetti. Ve * **قُمُطُهُ** *: liften yahut hurma yaprağından yahut başkasından olan, onunla bağlanan ipleri.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

قمطه يقمطه ويقمطه، من حد نصر وضرب، قمطا، كما في المحكم، واقتصر الجوهري على الأولى: شد يديه ورجليه، كما يفعل بالصبي في المهد وفي غير المهد، إذا ضم أعضاؤه إلى جسده وجنبيه، ثم لف عليه القماط. وقمط الأسير: جمع بين يديه ورجليه بحبل، وقد قمط، كما في الصحاح، كقمطه تقميطا، كما في المحكم. والقماط، ككتاب: ذلك الحبل وأيضا: الخرقة العريضة التي تلفها على الصبي إذا قمط. ويقال: وقعت على قماطه، أي فطنت له في تؤدة. وقال الليث: أي على بنوده، يعني حبائله ومصائده التي يصيد بها الناس. والقمط: السفاد، قمط الطائر أنثاه يقمطها، إذا سفدها. نقله الجوهري، وهكذا نقله الحراني عن ثابت بن أبي ثابت: قفط التيس، إذا نزا، وقمط الطائر. وقال الأصمعي: يقال للطائر: قمطها، وقفطها، وقال ابن الأعرابي: قمط التيس كذلك. وقال مرة. تقامطت الغنم، فعم به ذلك الجنس. ومن المجاز: القمط: الجماع وقد قمط امرأته قمطا، عن ابن عباد. والقمط: الذوق، يقال: قمط الشيء، أي: ذاقه، نقله الصاغاني عن ابن عباد. قال: و القمط: تقطير الإبل، وقد قمطها، إذا قطرها.
 والقمط، بالكسر، هكذا ضبطه الجوهري، ونقل ابن الأثير عن الهروي بالضم: حبل من ليف أو خوص تشد به الأخصاص، وهي البيوت التي تعمل من القصب. قال الجوهري: ومنه معاقد القمط. قلت: ومنه حديث شريح أنه اختصم إليه رجلان في خص، أي ادعياه معا، فقضى بالخص للذي يليه القمط، رواه الهروي بالضم، كأنه جمع قماط، ككتاب وكتب، أي المعاقد، دون من لا تليه معاقد القمط، ورواه الجوهري بالكسر، كما تقدم آنفا.

  والقمط أيضا: حبل تشد به قوائم الشاة للذبح، كالقماط، بالكسر فيهما، والجمع قمط، بالضم.
 وقال ابن دريد: مر بنا حول قميط: تام، مثل كريت سواء، وأنشد صاعد في الفصوص لأيمن ابن خريم يذكر غزالة الحرورية:
  أقامت غزالة سوق الضراب                      لأهل العراقين حولا قميطا ويروى: شهرا قميطا وغزالة: اسم امرأة شبيب الخارجي. وفي حديث ابن عباس: فما زال يسأله شهرا قميطا أي تاما كاملا. وأقمت عنده شهرا قميطا، وحولا قميطا: أي تاما.
 ومما يستدرك عليه: القماط، كشداد: اللص.
 وقال الليث: القماط، أي كرمان: اللصوص. والقمط، بضمتين: حبال المكايد، وهو مجاز.
 والقمطة، بالفتح: العصبة. وسفاد الطير كله: قماط، ككتاب. وتقامطت الغنم: تراصعت، عن ابن الأعرابي. وإنه لقمطي، محركة، أي: شديد السفاد،عنه أيضا. والقماط: الحبال.
 ومن يصنع القمط للصبيان. ومحمد بن الحسين القماط: مفتي زبيد، صاحب الفتاوى، مشهور.
 وقمط يومنا، أي اشتد برده، وهو مجاز. والأقماط: جمع قمط. وقمط: جمع قماط، قال رؤبة:
  قد مات قبل الغسل والإحناط                      غيظا وألقيناه في الأقمـاط

##### Türkçe

**قمطه** onu **يقمطه** ve **يقمطه**; **حد نصر وضرب** babından; **قمطا** (mastarı); **المحكم**’de olduğu gibi. Cevherî ise yalnız birincisiyle yetinmiştir: Ellerini ve ayaklarını bağladı; beşikteki çocukla ve beşik dışında olana yapıldığı gibi; organlarını bedenine ve iki yanına topladığı zaman; sonra onun üzerine **القماط**’ı sardı. Ve **قمط الأسير**: Ellerini ve ayaklarını bir iple bir araya topladı; ve (o) **قد قمط** olmuştur; **الصحاح**’ta olduğu gibi; **قمطه تقميطا** gibi; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve **القماط** (vezni **كتاب** gibi): o iptir; ayrıca: çocuk **قمط** edildiği zaman onun üzerine sarılan geniş bezdir. Ve denilir: **وقعت على قماطه**; yani ona ağırbaşlılık içinde vakıf oldum. Leys dedi: yani onun **بنوده**’u üzerine; yani insanların avlandığı tuzakları ve avlakları. Ve **القمط**: çiftleşmedir; **قمط الطائر أنثاه يقمطها**: onu çiftlediği zaman. Bunu Cevherî nakletti; ve Hurrânî bunu Sâbit b. Ebî Sâbit’ten şöyle nakletti: **قفط التيس**; sıçradığı zaman; ve **قمط الطائر**. Asmaî dedi: kuş için denilir: **قمطها** ve **وقفطها**. İbnü’l-A‘râbî dedi: **قمط التيس** de böyledir. Ve bir kere dedi: **تقامطت الغنم**; böylece o cinsin tamamına şâmil oldu. Mecazdan: **القمط**: cinsel birleşmedir; ve **قد قمط امرأته قمطا**; İbn Abbâd’dan. Ve **القمط**: tatmadır; denilir: **قمط الشيء**; yani onu tattı; bunu Sâgânî İbn Abbâd’dan nakletti. Dedi: ve **القمط**: develeri katarlamadır; ve **قد قمطها**; onları katarladığı zaman.

Ve **القمط** (kesre ile); Cevherî onu böyle ضبط etti; İbnü’l-Esîr Herevî’den zamme ile nakletti: liften veya hurma yaprağından bir ip; onunla **الأخصاص** bağlanır; o da kamıştan yapılan evlerdir. Cevherî dedi: ve ondan **معاقد القمط**. Ben dedim: ve ondan Şüreyh hadisi: iki adam ona bir **خص** hakkında davalaşarak geldi; yani ikisi birlikte onu iddia ettiler; o da **الخص**’u **القمط**’a bitişik olana hükmetti; Herevî onu zamme ile rivayet etti; sanki **قماط**’ın cem‘i gibidir; **كتاب** ve **كتب** gibi; yani bağlama yerleri; **معاقد القمط**’a bitişik olmayan kimseye değil; Cevherî ise onu kesre ile rivayet etti; az önce geçtiği üzere.

Ve **القمط** ayrıca: koyunun boğazlanması için ayaklarının bağlandığı iptir; **القماط** gibi; ikisinde de kesre iledir; cem‘i **قمط** (zamme ile)’dir.
İbn Düreyd dedi: “Yanımızdan **حول قميط** geçti”: tam; **كريت** gibi, eşit. Ve Sâ‘id, **الفصوص**’ta Eymen b. Hureym için, Harûriyye’li Gazâle’yi anarak şu beyti okudu:
أقامت غزالة سوق الضراب                      لأهل العراقين حولا قميطا
Ve şöyle de rivayet edilir: **شهرا قميطا**. Ve **غزالة**: Hâricî Şebîb’in karısının adıdır. İbn Abbâs hadîsinde: “O, ona **شهرا قميطا** sormaya devam etti”; yani tam, eksiksiz. Ve “Onun yanında **شهرا قميطا** kaldım” ve “**حولا قميطا**”: yani tam.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **القماط** (vezni **شداد** gibi): hırsız.
Leys dedi: **القماط**; yani **كرمان** (vezni gibi): hırsızlar. Ve **القمط** (iki zamme ile): hile ipleri; bu mecazdır.
Ve **القمطة** (fetha ile): bağ. Ve kuşların çiftleşmesinin tamamı: **قماط** (vezni **كتاب** gibi). Ve **تقامطت الغنم**: birbirine sokuldu; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve o gerçekten **لقمطي** (harekeli): yani çiftleşmesi şiddetli; yine ondan. Ve **القماط**: ipler.
Ve çocuklar için **القمط** yapan kimse. Ve Muhammed b. el-Hüseyn **القماط**: Zebîd müftüsü; fetvaların sahibi; meşhur.
Ve **قمط يومنا**: yani soğuğu şiddetlendi; bu mecazdır. Ve **الأقماط**: **قمط**’ın cem‘idir. Ve **قمط**: **قماط**’ın cem‘idir. Rü’be dedi:
قد مات قبل الغسل والإحناط                      غيظا وألقيناه في الأقمـاط

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَمَطَ
1 قَمَطَ ذ , aor. قَمُطَ (S, M, Mgh, Msb, K) and قَمِطَ , (M, K,) inf. n. قَمْطٌ, (S, M, Mgh, Msb,) He bound a child (S, Msb) in the cradle, and a sheep or goat on the occasion of slaughtering it, (S,) with the قِمَاط [q. v.]: (S, Msb:) or قَمَطَهُ signifies he bound his arms and legs, or hands and feet, together, like as is done with a child in the cradle, (K, TA,) and elsewhere, putting his limbs [or arms] next to the body, and then winding upon him the قِمَاط: (TA:) and he bound his (a captive's, Mgh, Msb, K, or others', Mgh) arms and legs, or hands and feet, together, (Mgh, Msb, K, *) with a rope; (Mgh, Msb;) as also ↓ قمّطهُ, (M, K,) inf. n. تَقْمِيطٌ: (M, TA:) and قُمِطَ he (a captive) was thus bound. (S, TA.) ― -b2- قَمَطَ الاـِبِلَ, (TA,) inf. n. as above, (K,) He disposed the camels in a file, string, or series. (K, TA.)

2 قَمَّطَ see 1.

قِمْطٌ
قِمْطٌ ذ : see قِمَاطٌ, in two places.

قِمَاطٌ
قِمَاطٌ ذ The thing, (S,) or wide piece of rag, (Msb,) with which a child is bound (S, Msb) in the cradle: (S:) or the piece of rag, (Mgh, K,) or wide piece of rag, (TA,) which is wound upon a child (M, K, TA) when he is bound in the cradle: (Mgh, TA: *) pl. قُمُطٌ. (Mgh, Msb.) ― -b2- A rope with which the legs of a sheep or goat are bound (S, Mgh, K) on the occasion of the slaughtering; (S, K;) as also ↓ قِمْطٌ: (K:) or a rope with which the arms and legs, or hands and feet, of a captive are bound together: (Msb, K:) pl. as above; (Mgh;) and the pl. of قُمُطٌ [probably a mistranscription for قِمْطٌ] is أَقْمَاطٌ. (TA.) ― -b3- قُمُطٌ also signifies The شُرُط, (Mgh, Msb,) meaning wide woven ropes, (Mgh,) of fibres or leaves of the palm-tree, by which a booth of reeds or canes is bound: or, as some say, the pieces of wood that are upon the outside of a booth of reeds or canes, or in its inside, to which are bound the bundles of reeds or canes that form the roof: (Mgh, Msb:) or the heads [or extremities] thereof: (Msb:) or قمط, with damm, [app. meaning قُمُطٌ, with damm to the second letter as well as the first, or قُمْطٌ as a contraction of قُمُطٌ, like as كُتْبٌ, accord. to some, is a contraction of كُتُبٌ,] as IAth says, on the authority of Hr, (TA,) or ↓ قِمْطٌ, with kesr, (S, K,) signifies the thing, (S,) or rope, (K, TA,) of fibres or leaves of the palmtree, (TA,) with which booths of reeds or canes are bound: (S, K, TA:) and hence مَعَاقِدُ القِمْطِ [the places where such ropes are tied]. (S.) ― -b4- Also قِمَاطٌ (assumed tropical:) The snares by which one snares men: and [its pl.] قُمُطٌ, accord. to the A, (tropical:) the cords of stratagems or tricks. (TA.) [Hence,] وَقَعْتُ عَلَى قِمَاطِهِ (assumed tropical:) I became acquainted with his stratagems, or tricks, (Lth, K,) or his snares by which he snares men. (TA.) [The explanation of this phrase by Lth is وقعت عَلى بُنُودِهِ: that in the K, فَطِنْتُ بُنُودَهُ: another explanation is given in the TA, which is, فَطِنْتُ لَهُ فى تُؤَدَةٍ: in the JK, فَطَنْتُ بِتُؤَودَةٍ: the right reading in the K and JK seems to be فَطِنْتُ بِبُنُودِهِ: and that of the explanation in the TA mentioned in this sentence is most probably, I think, فَطِنْتُ لَهُ فِى بُنُودِهِ I understood him in his stratagems, &c.]

قَمَّاطٌ
قَمَّاطٌ ذ A maker of قُمُط [pl. of قِمَاط] for children. (TA.) ― -b2- A rope-maker. (TA.)

##### Türkçe

قَمَطَ
1 **قَمَطَ** **ذ** , muzâri‘ **قَمُطَ** (S, M, Mgh, Msb, K) ve **قَمِطَ** , (M, K,) mastar ismi **قَمْطٌ**, (S, M, Mgh, Msb,) O, bir çocuğu (S, Msb) beşikte, ve bir koyunu yahut keçiyi onu boğazlama sırasında, (S,) **قِمَاط** ile [bkz.], bağladı: (S, Msb:) yahut **قَمَطَهُ** “onun kollarını ve bacaklarını, yahut ellerini ve ayaklarını, beşikteki çocukla yapıldığı gibi, (K, TA,) ve başka yerde, uzuvlarını [yahut kollarını] bedene bitişik kılarak, sonra üzerine **قِمَاط**’ı dolayarak” bağladı, demektir: (TA:) ve onun (bir esirin, Mgh, Msb, K, yahut başkalarının, Mgh) kollarını ve bacaklarını, yahut ellerini ve ayaklarını, birlikte, (Mgh, Msb, K, *) bir iple bağladı; (Mgh, Msb;) bunun gibi ↓ **قمّطهُ**, (M, K,) mastar ismi **تَقْمِيطٌ**: (M, TA:) ve **قُمِطَ** o (bir esir) böyle bağlandı. (S, TA.) ― -b2- **قَمَطَ الاـِبِلَ**, (TA,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) O, develeri bir sıra, dizgi, yahut silsile hâlinde düzenledi. (K, TA.)

2 **قَمَّطَ** bkz. 1.

**قِمْطٌ**
**قِمْطٌ** **ذ** : iki yerde **قِمَاطٌ**’a bak.

**قِمَاطٌ**
**قِمَاطٌ** **ذ** Çocuğun (S, Msb) beşikte bağlandığı şey, (S,) yahut geniş bez parçası, (Msb,): (S:) yahut bez parçası, (Mgh, K,) yahut geniş bez parçası, (TA,) çocuğa (M, K, TA) beşikte bağlandığı zaman sarılan: (Mgh, TA: *) çoğulu **قُمُطٌ**. (Mgh, Msb.) ― -b2- Bir koyun yahut keçinin bacaklarının (S, Mgh, K) boğazlama sırasında bağlandığı ip; (S, K;) bunun gibi ↓ **قِمْطٌ**: (K:) yahut bir esirin kollarının ve bacaklarının, yahut ellerinin ve ayaklarının, birlikte bağlandığı ip: (Msb, K:) çoğulu yukarıdaki gibi; (Mgh;) ve **قُمُطٌ**’un [muhtemelen **قِمْطٌ** için bir yanlış yazım] çoğulu **أَقْمَاطٌ**’tır. (TA.) ― -b3- **قُمُطٌ** ayrıca **شُرُط** mânâsına gelir, (Mgh, Msb,) yani geniş dokunmuş ipler, (Mgh,) hurma ağacının liflerinden yahut yapraklarından, kamış yahut sazdan bir kulübenin bağlandığı: yahut, bazılarının dediğine göre, kamış yahut sazdan bir kulübenin dış tarafında yahut iç tarafında bulunan, tavanı oluşturan kamış yahut saz demetlerinin kendilerine bağlandığı tahta parçaları: (Mgh, Msb:) yahut onların başları [yahut uçları]: (Msb:) yahut **قمط**, damme ile, [görünüşe göre **قُمُطٌ**, ikinci harfe de damme ile birinciye olduğu gibi, yahut **قُمْطٌ** **قُمُطٌ**’un bir kısaltması olarak; nitekim **كُتْبٌ**, bazısına göre, **كُتُبٌ**’un bir kısaltmasıdır,] IAth’ın Hr’den rivayetle söylediği üzere, (TA,) yahut ↓ **قِمْطٌ**, kesre ile, (S, K,) kamış yahut sazdan kulübelerin bağlandığı şey, (S,) yahut ip, (K, TA,) hurma ağacının liflerinden yahut yapraklarından, (TA,) olan: (S, K, TA:) ve buradan **مَعَاقِدُ القِمْطِ** [böyle iplerin bağlandığı yerler]. (S.) ― -b4- Yine **قِمَاطٌ** (mecaz kabul edilerek:) İnsanların avlandığı tuzaklar: ve [onun çoğulu] **قُمُطٌ**, A’ya göre, (mecaz:) hilelerin yahut oyunların ipleri. (TA.) [Buradan,] **وَقَعْتُ عَلَى قِمَاطِهِ** (mecaz kabul edilerek:) Onun hilelerine yahut oyunlarına, (Lth, K,) yahut insanları avladığı tuzaklarına vâkıf oldum. (TA.) [Bu ibarenin Lth tarafından açıklaması **وقعت عَلى بُنُودِهِ**’dir: K’daki, **فَطِنْتُ بُنُودَهُ**: TA’da başka bir açıklama verilmiştir ki o, **فَطِنْتُ لَهُ فى تُؤَدَةٍ**’dir: JK’da, **فَطَنْتُ بِتُؤَودَةٍ**: K ve JK’daki doğru okunuş, **فَطِنْتُ بِبُنُودِهِ** gibi görünür: ve bu cümlede zikredilen TA’daki açıklamanın okunuşu, büyük ihtimalle, bence, **فَطِنْتُ لَهُ فِى بُنُودِهِ** “Onu hilelerinde vb. anladım”dır.]

**قَمَّاطٌ**
**قَمَّاطٌ** **ذ** Çocuklar için **قُمُط** [**قِمَاط**’ın çoğulu] yapan. (TA.) ― -b2- Bir ipçi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَمَطَ
قَمَطَ I ,  U ( n. ac. قَمْط 1 ),
a.  Swaddled, swathed ( child ).

b.  Bound, pinioned.

c.  Arranged in a file ( camels ).

d.  [ coll. ], Bandaged, girt.

قَمَّطَ
قَمَّطَ II ,
a.  see I (a) , ( b ).

قَمْطَة
قَمْطَة 1t
a.  [ coll. ], Bandage, band, fillet.

b.  [ coll. ], Small turban.

قِمْط
قِمْط 2 ,
a.  see 23 (b) .

قِمَاْط
قِمَاْط 23 , ( pl. قُمُط 10 ),
a.  Swaddlingclothes.

b.  Rope, cord; bond.

قَمَّاْط
قَمَّاْط 28 ,
a.  Shirt-maker.

b.  Ropemaker.

قَمَّطَ
N. P. قَمَّطَ II ,
a.  Swathed, swaddled.

b.  [ coll. ], Bandaged.

حَوْل قَمِيْط
حَوْل قَمِيْط
a.  A whole year, twelvemonth.

وَقَعْتُ عَلَى قِمَاطِهِ
وَقَعْتُ عَلَى قِمَاطِهِ قَمڤطَ I
a.  became acquainted with his tricks.

##### Türkçe

**قَمَطَ**
**قَمَطَ** I, U (mastar adı **قَمْط** 1),
a. Çocuğu kundakladı, sardı (çocuk).

b. Bağladı, kıskıvrak bağladı.

c. (Develeri) bir sıra hâlinde düzenledi.

d. [topl.], Bandajladı, kuşattı.

**قَمَّطَ**
**قَمَّطَ** II,
a. I (a), (b)’ye bak.

**قَمْطَة**
**قَمْطَة** 1t
a. [topl.], Bandaj, bağ, şerit.

b. [topl.], Küçük sarık.

**قِمْط**
**قِمْط** 2,
a. 23 (b)’ye bak.

**قِمَاْط**
**قِمَاْط** 23, (çoğ. **قُمُط** 10),
a. Kundak bezi(leri).

b. İp, kordon; bağ.

**قَمَّاْط**
**قَمَّاْط** 28,
a. Gömlek yapımcısı.

b. İp yapımcısı.

**قَمَّطَ**
Özel ad. **قَمَّطَ** II,
a. Sardı, kundakladı.

b. [topl.], Bandajladı.

**حَوْل قَمِيْط**
**حَوْل قَمِيْط**
a. Tam bir yıl, on iki ay.

**وَقَعْتُ عَلَى قِمَاطِهِ**
**وَقَعْتُ عَلَى قِمَاطِهِ** **قَمڤطَ** I
a. Onun hilelerine aşina oldum.
