# قمل — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D9%84/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%85%D9%84/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D9%84.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: قمل

قمل
قَمِلَ - يَقْمَلُ - قَمْلَة - قُمَّل
قَمِلَ - يَقْمَلُ + الكائن: يصغر ويحقر ويكون قميئاً لا يكترث له
قَمْلَة: الدابة الحشرة المعروفة
قُمَّل: جمع " قَمْلَة "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدلالة على القلة والنقص في المقدار والعدد والأبعاد بشكل ذاتي ( وليس الإنقاص)"، وهي:
قَمِلَ - يَقْمَلُ، نَقَصَ - يَنْقُصُ (اللازم)، قََلَّ - يَقِلُّ، صَغُرَ - يَصْغُرُ (صَغِرَ - يَصْغَرُ)، نَمِلَ - يَنْمَلُ (نَمَلَ - يَنْمُلُ)، دَانَ - يَدُوْن

قُمَّل
 	﴿فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ وَالدَّمَ آيَاتٍ مُفَصَّلَاتٍ فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ(133)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [قمل] ق م ل: القَمْلُ معروف الواحدة قَمْلةٌ و قَمِلَ رأسه من باب طرب و القُمَّلُ دويبة من جنس القردان إلا أنها أصغر منها تركب البعير عند الهزال
معجم الفرائد القرآنية:
ق م ل
"الْقُمَّلَ" في قوله تعالى:" فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ "(133) الأعراف .
القُمَّل : دويبة من جنس القردان، إلا أنها أصغر منها، تركب البعير عند الهزال .
الراغب
قمل
- القمل: صغار الذباب. قال تعالى: }والقمل والضفادع والدم{ [الأعراف/ 133]. والقمل معروف، ورجل قمل: وقع فيه القمل، ومنه قيل: رجل قمل، وامرأة قملة: صغيرة قبيحة كأنها قملة أو قملة.
ملخص اللسان:
1.    قمل: القَمْل: معروف، واحدته قَمْلة؛
2. وقَمِل رأْسُه يَقْمَل ، قَمَلاً: كثُر قَمْل رأْسه.
3. وقيل: القَمِل القَذِر،
4. وقَمِلَ العَرْفَج قَمَلاً: اسودَّ شيئاً وصار فيه كالقَمْل.
5. وقَمِلَ بطنُه: ضخُم.
6. وقَمِلَ القومُ: كثروا؛
7. وامرأَة قَمِلة وقَمَلِيَّة: قصيرة جدّاً؛
8. والقُمَّلُ: صِغار الذَّرِّ والدَّبي، وقيل: هو شيء صغير له جناح أَحمر،
9. القُمَّل شيء يقع في الزرع ليس بجراد فيأْكل السنبلة وهي غَضَّة قبل أَن تخرج فيطول الزرع ولا سُنْبل له؛
10. وقيل: القُمَّل قَمْل الناس وليس بشيء، واحدتها قَمْلة
لسان العرب
● - قمل: القَمْل: معروف، واحدته قَمْلة؛ قال ابن بري: أَوله الصُّؤابُ وهي     بَيْض القَمْل، الواحدة صُؤابة، وبعدها اللَّزِقة     (* قوله «وبعدها     اللزقة» وقوله «ثم الفنضج» كل منهما في الأصل بهذا الضبط) ثم الفَرْعة ثم     الهِرْنِعة ثم الحِنْبِجُ ثم الفِنْضِجُ ثم الحَنْدَلِسُ؛ وقوله:     وصاحِبٍ، لا خير في شَبابه،     أَصْبَحَ شُؤْمُ العَيْشِ قد رَمَى به     حُوتاً إِذا ما زادُنا جِئْنا به،     وقَمْلةً إِنْ نحنُ باطَشْنا به     إِنما أَراد مثل قَمْلة في قلَّة غَنائه كما قدَّمنا في قوله:     حُوتاً إِذا ما زادُنا جِئْنا به     ولا يكون قَمْلةً حالاً إِلاَّ على هذا، كما لا يكون حُوتاً حالاً إِلا     على ذلك، ونظير كل ذلك ما حكاه سيبويه، رحمه الله، من قولهم: مررت بزيدٍ     أَسداً شدَّةً، لا تريد أَنه أَسد ولكن تريد أَنه مثل أَسد، وكل ذلك     مذكور في مواضعه؛ ويقال لها أَيضاً قَمال وقَمِلٌ.     وقَمِل رأْسُه، بالكسر، قَمَلاً: كثُر قَمْل رأْسه. وقولهم: عُلٌّ     قَمِلٌ، أَصله أَنهم كانوا يَغُلُّون الأَسِير بالقِدِّ وعليه الشَّعر     فَيَقْمَل القِدُّ في عنقُه. وفي الحديث: من النساء غُلُّ قَمِلٌ يقذِفها الله     في عنُق من يشاء ثم لا يخرجها إِلا هو. وفي حديث عمر وصِفَةِ النساء:     منهنَّ غُلٌّ قَمِلٌ أَي ذو قَمْل، كانوا يَغُلون الأَسِير بالقِدِّ وعليه     الشعر فيَقْمَل ولا يستطيع دفعه عنه بحيلة، وقيل: القَمِل القَذِر، وهو من     القَمَل أَيضاً. وقَمِلَ العَرْفَج قَمَلاً: اسودَّ شيئاً وصار فيه     كالقَمْل. وفي التهذيب: قَمِل العَرْفَج إِذا اسودَّ شيئاً بعد مطَر أَصابه     فَلانَ عُوده، شبَّه ما خرج منه بالقَمْل. وقَمِلَ بطنُه: ضخُم. وأَقْمَل     الرِّمْثُ: تَفَطَّر بالنَّبات، وقيل: بدَا ورَقُه صِغاراً. وقَمِلَ     القومُ: كثروا؛ قال:     حتى إِذا قَمِلَتْ بطونُكمُ،     ورأَيتم أَبْناءَكُمْ شَبُّوا،     وقَلَبْتُمُ ظَهْرَ المِجَنِّ لنا،     إِن اللئيم العاجزُ الخِبُّ     الواو في وقَلَبْتُم زائدة، وهو جواب إِذا، وقَمِلَتْ بطونكم كثُرت     قبائلكم؛ بهذا فسره لنا أَبو العالية. وقَمِلَ الرجلُ: سمِن بعد هُزال.     وامرأَة قَمِلة وقَمَلِيَّة: قصيرة جدّاً؛ قال:     من البِيض لا دَرَّامة قَمَلِيَّة،     إِذا خرجَتْ في يوم عيد تُؤَارِبُهْ     أَي تطلُب الإِرْبة. والقَمَليُّ، بالتحريك، من الرجال: الحقير الصغير     الشأْن؛ وأَنشد ابن بري لشاعر:     من البِيضِ لا دَرَّامة قَمَلِيَّة،     تَبُذُّ نساءَ الناس دَلاًّ ومِيسَما     وأَنشد لآخر:     أَفي قَمَلِيٍّ مِنْ كُلَيْبٍ هجَوْته،     أَبو جَهْضَمٍ تغلي عليّ مراجِلُه؟     والقَمَليُّ أَيضاً: الذي كان بدَوِيًّا فعاد سَوادِيًّا؛ عن ابن     الأَعرابي.     والقُمَّلُ: صِغار الذَّرِّ والدَّبي، وقيل: هو الدَّبى الذي لا أَجنحة     له، وقيل: هو شيء صغير له جناح أَحمر، وفي التهذيب: هو شيء أَصغر من     الطير له جناح أَحمر أَكدَر، وفي التنزيل العزيز: فأَرسلنا عليهم الطوفانَ     والجرادَ والقُمَّل؛ وقال ابن الأَنباري: قال عكرمة في هذه الآية القُمَّل     الجَنادب وهي الصغار من الجراد، واحدتها قُمَّلة؛ قال الفراء: يجوز أَن     يكون واحد القُمَّل قامل مثل راكع ورُكَّع وصائم وصُيَّم. الجوهري: أَمّا     قُمَّلة الزرع فدُوَيْبَّة تطير كالجَراد في خِلقة الحَلَم، وجمعها     قُمَّلٌ. ابن السكيت: القُمَّل شيء يقع في الزرع ليس بجراد فيأْكل السنبلة وهي     غَضَّة قبل أَن تخرج فيطول الزرع ولا سُنْبل له؛ قال الأَزهري: وهذا هو     الصحيح؛ وقال أَبو عبيدة: القُمَّل عند العرب الحَمْنان؛ وقال ابن     خالويه: القُمَّل جراد صغار يعني الدَّبى. وأَقْمَل العَرْفَج والرِّمْث إِذا     بدا ورقه صغاراً أَول ما يتفطَّر. وقال أَبو حنيفة: القُمَّل شيء يشبه     الحَلَم وهو لا يأْكل أَكل الجَراد، ولكن يَمْتَصُّ الحبَّ إِذا وقع فيه     الدقيق وهو رطب فتذهب قوَّته وخيره، وهو خبيث الرائحة وفيه مشابهة من     الحلَم، وقيل: القُمَّل دواب صغار من جنس القِرْدان إِلاَّ أَنها أَصغر منها،     واحدتها قُمَّلة، تركب البعير عند الهُزال؛ قال الأَعشى:     قوماً تُعالج قُمَّلاً أَبْناؤهم،     وسَلاسِلاً أُجُداً وباباً مُؤْصَدا     وقيل: القُمَّل قَمْل الناس وليس بشيء، واحدتها قَمْلة.     ابن الأَعرابي: المِقْمَل الذي قد استغنى بعد فقر. المحكم: وقَمَلى     موضع، والله أَعلم.
مقاييس اللغة:
(قمل) القاف والميم واللام كلماتٌ تدلُّ على حَقارةٍ وقماءة. رجلٌ قَمَليٌّ، أي حقير، والقُمَّل: صِغار الدَّبا. وأقْمَلَ الرِّمْث، إذا بدا ورقُه صغاراً، كأنَّ ذلك شبِّه بالقُمَّل.
القاموس المحيط:
القَمْلُ م، وإذا وُضِعَتْ قَمْلَةُ رأسٍ في ثَقْبِ فُولَةٍ، وسُقِيتْ صاحِبَ حُمَّى الرِّبْعِ، نَفَعَتْ، مُجَرَّبٌ، واحِدَتُهُ بهاءٍ، كالقَمالِ، كسَحابٍ. وقَمْلُ قُرَيشٍ حَبُّ الصَّنَوْبَرِ. وقَمْلَةُ النِسْرِ دُوَيبَّةٌ.
وقَمِلَ رأسُه، كفَرِحَ: كَثُرَ قَمْلُهُ، و العَرْفَجُ: اسْوَدَّ شيئاً، وصارَ فيه كالقَمْلِ، و القَوْمُ: كَثُروا
و الرَّجُلُ: سَمِنَ بَعْدَ الهُزالِ، و بَطْنُهُ: ضَخُمَ. وغُلٌّ قَمِلٌ، وأصْلُهُ أنَّهُم كاوا يَغُلُّون الْأَسيرَ، وعليه الشَّعَرُ فَيَقْمَلُ. وأقْمَلَ الرِمْثُ: تَفَطَّرَ بالنَّباتِ، وقد بَدا ورَقُه صِغاراً. وامْرَأةٌ قَمَلِيَّةٌ، كجَبَلِيَّةٍ وكفَرِحَةٍ وكسُكَّرَةٍ: قَصيرَةٌ جِدّاً. والقَمَلِيُّ، مُحرَّكةً: القَصيرُ الصَّغيرُ الشانِ، والبَدَوِيُّ صارَ سَوَادِيّاً. والقُمَّلُ، كسُكَّرٍ: صِغارُ الذَّرِّ، والدَّبَا الذي لا أجْنِحَةَ له، أو شيءٌ صَغيرٌ بجَنَاحٍ أحْمَرَ، وشيءٌ يُشْبِهُ الحَلَمَ، لا يأكُلُ أكْلَ الجَرادِ، خَبيثُ الرائحَةِ، أو دَوابٌّ صِغارٌ كالقِرْدانِ، واحِدَتها: بهاءٍ، أو قَمْلُ الناسِ. وهذا القَوْلُ مَرْدُودٌ. وقَمَلَى، كجَمَزَى ع. وقَمَلانُ، مُحرَّكةً: د باليَمنِ.
وقَمُولَةُ: د بالصَّعيدِ، منه: أحمدُ بنُ محمدٍ، مُصَنِّفُ " البَحْرِ المحيطِ في شَرْحِ الوَسيط " .
والمِقْمَلُ، كمِنْبَرٍ: منِ اسْتَغْنَى بعدَ فَقْرٍ. والتَّقَمُّل: أدْنَى السمَنِ إذا بَدا، والقَيْمولِيَا: صَفائِحُ كالرُّخامِ، بيضٌ بَرَّاقَةٌ، تَنْفَعُ من حَرْقِ النارِ، خاصَّةً بالماءِ والخَلِّ.
تاج العروس:
قمل
القمل : م : معروف والمراد به عند الإطلاق : ما يولد على الإنسان ويكون عند قوة البدن ودفعه العفونات إلى خارج وقال ابن بري : أوله الصؤاب وهي بيض القمل وبعدها اللزقة ثم الفرعة ثم الهرنعة ثم الحنبج ثم الفنضج ثم الحندليس من خواصه أنه يهرب من الإنسان إذا قرب موته وإذا وضعت قملة رأس في ثقب فولة وسقيت صاحب حمى الربع نفعت مجرب وإذا وضعت منه واحدة في كف امرأة وحلبت عليها اللبن فإن مشت فالحمل ذكر وإلا فأنثى مجرب وإن دخلت في الإحليل أزالت عسر البول واحدته بهاء كالقمال كسحاب . وقمل قريش هو حب الصنوبر . وقملة النسر : دويبة وقال ابن عباد : ضرب من الحشرات . وقمل رأسه كفرح قملا : كثر قمله . قال أبو عمرو : قمل العرفج قملا : إذا اسود شيئا بعد مطر أصابه فلان عوده وصار فيه كالقمل وهو مجاز . من المجاز : قمل القوم : إذا كثروا وتوافر عددهم . من المجاز : قمل الرجل : إذا سمن بعد الهزال . من المجاز : قمل بطنه : إذا ضخم قال الأسود :
حتى إذا قملت بطونكم ... ورأيتم أبناءكم شبوا
قلبتم ظهر المجن لنا ... إن اللئيم العاجز الخب قال الجوهري : عنى به كثرت قبائلكم . قلت : وهكذا فسره أبو العالية . في الحديث : " من النساء غل قمل يقذفها الله تعالى في عنق من يشاء ثم لا يخرجها إلا هو " وأصله أنهم كانوا يغلون الأسير بالقد وعليه الشعر فيقمل القد في عنقه فلا يستطيع دفعه عنه بحيلة . وأقمل الرمث : تفطر بالنبات وقد بدا ورقه صغارا وكذلك العرفج وهو مجاز . من المجاز : امرأة قملية كجبلية وكفرحة وكسكرة : أي قصيرة جدا قال :
من البيض لا درامة قملية ... إذا خرجت في يوم عيد تؤاربه والقملي محركة : القصير الصغير الشأن وفي المحكم : الحقير الصغير الشأن وأنشد ابن بري :
أفي قملي من كليب هجوته ... أبو جهضم تغلي علي مراجله القملي أيضا : البدوي الذي صار سواديا عن ابن الأعرابي . والقمل كسكر : صغار الذر والدبا وقيل : هو الدبا الذي لا أجنحة له أو شيء صغير بجناح أحمر وفي التهذيب : هو شيء أصغر من الطير له جناح أحمر أكدر وفي التنزيل العزيز : " فأرسلنا عليهم الطوفان والجراد والقمل " قال أبو عبيدة : القمل عند العرب : الحمنان وقال ابن خالويه : جراد صغار يعني الدبا وقيل : شيء يشبه الحلم لا يأكل أكل الجراد ولكن يمتص الحب إذا وقع فيه الدقيق وهو رطب فتذهب قوته وخيره وهو خبيث الرائحة قاله أبو حنيفة . وقال الجوهري : وأما قملة الزرع فدويبة تطير كالجراد في خلقة الحلم أو دواب صغار كالقردان وفي الصحاح : من جنس القردان إلا أنها أصغر منها تركب البعير عند الهزال واحدتها بهاء ونقل ابن الأنباري عن عكرمة قال : هي الجنادب وقال ابن السكيت : هو شيء يقع في الزرع ليس بجراد فتأكل السنبلة وهي غضة قبل أن تخرج فيطول الزرع ولا سنبل له قال الأزهري : وهذا هو الصحيح . أو المراد به في الآية : قمل الناس وهذا القول مردود وقال ابن سيده : ليس بشيء . وقملى كجمزى : ع عن ابن سيده . وقملان محركة : د باليمن من مخلاف زبيد . وقمولة : د بالصعيد الأعلى مشتمل على قرى وضياع منه نجم الدين أحمد بن محمد بن أبي الحرم مكي بن ياسين أبو العباس الفقيه الأصولي ولد بها سنة 653 وهو مصنف البحر المحيط في شرح الوسيط للغزالي وهو أقرب تناولا من شرح نجم الدين أحمد بن محمد بن الرفعة المسمى بالمطلب وأكثر فروعا منه وقال الأسنوي : لا أعلم كتابا في المذهب أكثر مسائل منه ثم لخص أحكامه كتلخيص الروضة من الرافعي سماه جواهر البحر مات بمصر سنة 727 ودفن بالقرافة وكان شيخنا المرحوم علي بن صالح بن موسى الربعي يزعم أن قبره بقمولة حتى أنه أظهره بعدما كان اندثر ولعله قبر والده وقد ترجمه السبكي والأدفوني . والمقمل كمنبر : من استغنى بعد فقر عن ابن الأعرابي وهو مجاز . والتقمل : أدنى السمن إذا بدا في الدابة كما في العباب . والقيموليا : صفائح كالرخام بيض براقة تنفع من حرق النار خاصة بالماء والخل وقال داود الحكيم : هو الطفل . ومما يستدرك عليه : القمل ككتف : لغة في القمل بالفتح . والقمل : ذو القمل وأيضا : القذر . وقمل القوم : أحيوا وحسنت أحوالهم والقملة : الاسم وهو مجاز . وقال الفراء : يجوز أن يكون واحد القمل قامل كراكع وركع

### Türkçe

**قمل**
**قَمِلَ - يَقْمَلُ - قَمْلَة - قُمَّل**
**قَمِلَ - يَقْمَلُ** + varlık: küçülür ve hakirleşir ve bayağı olur; ona aldırış edilmez
**قَمْلَة**: bilinen böcek olan hayvancık
**قُمَّل**: “**قَمْلَة**”nin çoğulu

Ve lafız, “miktar, sayı ve boyutlarda bizzat (eksiltme değil) azlık ve noksanlığa delâlet” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**قَمِلَ - يَقْمَلُ**، **نَقَصَ - يَنْقُصُ** (lâzım)، **قََلَّ - يَقِلُّ**، **صَغُرَ - يَصْغُرُ** (**صَغِرَ - يَصْغَرُ**)، **نَمِلَ - يَنْمَلُ** (**نَمَلَ - يَنْمُلُ**)، **دَانَ - يَدُوْن**

**قُمَّل**
﴿“Bunun üzerine onların üzerine tufanı, çekirgeyi, **الْقُمَّلَ**’i, kurbağaları ve kanı, ayrıntılı âyetler olarak gönderdik; yine de büyüklendiler ve suçlu bir kavim oldular (133)”﴾ **الأعراف**

مختار الصحاح
● [**قمل**] ق م ل: **القَمْلُ** bilinen (şey)dir; bir tanesi **قَمْلةٌ**’dir. Ve **قَمِلَ** başı, طرب بابından; ve **القُمَّلُ** kene cinsinden bir küçük hayvancıktır; ancak ondan daha küçüktür; zayıflık hâlinde deveye biner.

معجم الفرائد القرآنية:
ق م ل
“**الْقُمَّلَ**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “Bunun üzerine onların üzerine tufanı, çekirgeyi, **الْقُمَّلَ**’i ve kurbağaları (133) gönderdik” **الأعراف**.
**القُمَّل**: kene cinsinden bir küçük hayvancık; ancak ondan daha küçüktür; zayıflık hâlinde deveye biner.

الراغب
**قمل**
- **القمل**: sineklerin küçükleri. Yüce Allah dedi ki: ﴿ve **القمل** ve kurbağalar ve kan﴾ [**الأعراف**/ 133]. Ve **القمل** bilinen (şey)dir. Ve **رجل قمل**: onda bit bulunmuştur. Bundan dolayı denildi: **رجل قمل**; ve **امرأة قملة**: küçük, çirkin; sanki o bir **قملة** yahut **قملة** gibidir.

ملخص اللسان:
1. **قمل**: **القَمْل**: bilinen (şey)dir; bir tanesi **قَمْلة**’dir;
2. Ve **قَمِل** başı **يَقْمَل**، **قَمَلاً**: başının **قَمْل**’i çoğaldı.
3. Ve denildi: **القَمِل** pis (olan)dır,
4. Ve **قَمِلَ** **العَرْفَج** **قَمَلاً**: biraz karardı ve onda **القَمْل** gibi (şey) oldu.
5. Ve **قَمِلَ** karnı: irileşti.
6. Ve **قَمِلَ** kavim: çoğaldılar;
7. Ve **امرأَة قَمِلة** ve **قَمَلِيَّة**: pek kısa;
8. Ve **القُمَّل**: karıncaların ve çekirge yavrularının küçükleri; ve denildi: o, kırmızı kanadı olan küçük bir şeydir,
9. **القُمَّل** ekine düşen bir şeydir; çekirge değildir; başağı, henüz taze iken çıkmadan önce yer; ekin uzar da başağı olmaz;
10. Ve denildi: **القُمَّل** insanların **قَمْل**’idir ve bir şey değildir; bir tanesi **قَمْلة**’dir.

لسان العرب
● - **قمل**: **القَمْل**: bilinen (şey)dir; bir tanesi **قَمْلة**’dir. İbn Berrî dedi ki: onun başı **الصُّؤاب**’dır; o, **القَمْل**’in yumurtasıdır; bir tanesi **صُؤابة**’dir; ondan sonra **اللَّزِقة** (gelir) (* “وبعدها اللزقة” sözü ve “ثم الفنضج” sözü, ikisi de aslında bu ضبط ile (gelmiştir)) sonra **الفَرْعة** sonra **الهِرْنِعة** sonra **الحِنْبِجُ** sonra **الفِنْضِجُ** sonra **الحَنْدَلِسُ**; ve onun sözü:
    Ve bir arkadaş ki, gençliğinde hayır yoktur,
    Yaşayışın uğursuzluğu onu atmış,
    Bir balık ki azığımız (tükenince) onunla geldik,
    Ve bir **قَمْلة** ki biz onunla saldırışsak,
    O ancak, geçim azlığında bir **قَمْلة** gibi (olmayı) murad etti; daha önce “Bir balık ki azığımız (tükenince) onunla geldik” sözünde sunduğumuz gibi. Ve **قَمْلة** hâl olmaz; ancak bu üzere; tıpkı **حُوتاً**’un hâl olmaması gibi; ancak o üzere. Ve bunun benzeri, Sîbeveyh’in—Allah ona rahmet etsin—şu sözlerinden hikâye ettiği şeydir: “Zeyd’e uğradım; bir aslan (gibi) şiddetle”; sen onun aslan olduğunu istemezsin; fakat onun aslan gibi olduğunu istersin. Bütün bunlar yerlerinde zikredilmiştir. Ve ona ayrıca **قَمال** ve **قَمِلٌ** de denir.
Ve **قَمِل** başı, kesre ile, **قَمَلاً**: başının **قَمْل**’i çoğaldı. Ve onların sözü: **عُلٌّ قَمِلٌ**; aslı şudur: onlar esiri, üzerinde kıl varken deri kayışla bağlarlardı; böylece kayış onun boynunda **يَقْمَل** olurdu. Hadiste: “Kadınlardan **غُلُّ قَمِلٌ** vardır; Allah onu dilediğinin boynuna atar; sonra onu ancak O çıkarır.” Ve Ömer’in hadisi ve kadınların vasfı: “Onlardan **غُلٌّ قَمِلٌ** vardır” yani **قَمْل** sahibi; onlar esiri, üzerinde kıl varken deri kayışla bağlarlardı; böylece **يَقْمَل** olur ve onu bir hile ile kendinden defedemezdi. Ve denildi: **القَمِل** pis (olan)dır; o da **القَمَل**’dendir. Ve **قَمِلَ** **العَرْفَج** **قَمَلاً**: biraz karardı ve onda **القَمْل** gibi (şey) oldu. Ve **التهذيب**’de: **قَمِل** **العَرْفَج**; ona yağmur isabet ettikten sonra biraz karardığında; dalı yumuşar; ondan çıkan şeyi **القَمْل**’e benzetti. Ve **قَمِلَ** karnı: irileşti. Ve **أَقْمَل** **الرِّمْث**: bitkiyle çatladı; ve denildi: yaprağı küçükler hâlinde belirdi. Ve **قَمِلَ** kavim: çoğaldılar; dedi ki:
    Nihayet karnınız **قَمِلَتْ** olunca,
    Ve oğullarınızı büyümüş görünce,
    Bize karşı kalkanın arkasını çevirdiniz,
    Şüphesiz alçak, aciz, hilekâr (olan)dır.
**وقَلَبْتُم**’daki **الواو** زائدedir; o, **إِذا**’nın cevabıdır. Ve “**قَمِلَتْ بطونكم**”: kabileleriniz çoğaldı; bunu bize Ebû’l-Âliye böyle tefsir etti. Ve **قَمِلَ** adam: zayıflıktan sonra semirdi. Ve **امرأَة قَمِلة** ve **قَمَلِيَّة**: pek kısa; dedi ki:
    Beyazlardan; ne **دَرَّامة** (olan) ne de **قَمَلِيَّة**,
    Bayram gününde çıktığında onu **تُؤَارِبُهْ**
yani ihtiyacı arar. Ve **القَمَليُّ**, hareke ile, erkeklerden: hakir, küçük şanlı; ve İbn Berrî bir şaire şu beyti okuttu:
    Beyazlardan; ne **دَرَّامة** (olan) ne de **قَمَلِيَّة**,
    İnsanların kadınlarını naz ve salınışla geçer.
Ve bir başkasına şu beyti okuttu:
    Kuleyb’den her **قَمَلِيٍّ** hakkında mı hicvettim,
    Ebû Cehdam; kazanları bana karşı kaynıyor?
Ve **القَمَليُّ** ayrıca: bedevî iken sonra şehirli olan; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **القُمَّلُ**: karıncaların ve çekirge yavrularının küçükleri; ve denildi: o, kanadı olmayan çekirge yavrusudur; ve denildi: kırmızı kanadı olan küçük bir şeydir. Ve **التهذيب**’de: o, kuştan daha küçük bir şeydir; kırmızı, bulanık bir kanadı vardır. Ve Aziz tenzilde: “Bunun üzerine onların üzerine tufanı, çekirgeyi ve **القُمَّل**’i gönderdik.” İbnü’l-Enbârî dedi ki: İkrime bu âyette **القُمَّل**’in **الجَنادب** olduğunu söyledi; o, çekirgenin küçükleridir; bir tanesi **قُمَّلة**’dir. Ferrâ dedi ki: **القُمَّل**’in tekilinin **قامل** olması câizdir; tıpkı **راكع** ve **رُكَّع**; **صائم** ve **صُيَّم** gibi. Cevherî: ekinin **قُمَّلة**’sine gelince, o, **الحَلَم** yaratılışında, şekilce çekirge gibi uçan bir küçük hayvancıktır; çoğulu **قُمَّلٌ**’dür. İbnü’s-Sikkît: **القُمَّل** ekine düşen bir şeydir; çekirge değildir; başağı, henüz taze iken çıkmadan önce yer; ekin uzar da başağı olmaz. Ezherî dedi ki: doğru olan budur. Ve Ebû Ubeyde dedi ki: **القُمَّل** Araplar katında **الحَمْنان**’dır. Ve İbn Hâlaveyh dedi ki: **القُمَّل** küçük çekirgedir; yani **الدَّبى**. Ve **أَقْمَل** **العَرْفَج** ve **الرِّمْث**: yaprağı küçükler hâlinde belirdiğinde; ilk çatladığı vakit. Ebû Hanîfe dedi ki: **القُمَّل** **الحَلَم**’e benzeyen bir şeydir; çekirge gibi yemez; fakat içine un düşmüşken o yaş iken taneyi emer; böylece onun kuvveti ve hayrı gider; o kötü kokuludur ve **الحلَم**’den bir benzerlik vardır. Ve denildi: **القُمَّل** kene cinsinden küçük hayvancıklardır; ancak ondan daha küçüktür; bir tanesi **قُمَّلة**’dir; zayıflık hâlinde deveye biner; A‘şâ dedi ki:
    Oğulları **قُمَّلاً** tedavi eden bir kavim,
    Ve sağlam zincirler ve kapalı bir kapı.
Ve denildi: **القُمَّل** insanların **قَمْل**’idir ve bir şey değildir; bir tanesi **قَمْلة**’dir.
İbnü’l-A‘râbî: **المِقْمَل**; fakirlikten sonra zenginleşmiş olandır. **المحكم**: ve **قَمَلى** bir yerdir; Allah daha iyi bilir.

مقاييس اللغة:
(**قمل**) **القاف** ve **الميم** ve **اللام**; hakirlik ve bayağılığa delâlet eden kelimelerdir. **رجلٌ قَمَليٌّ**: yani hakir. Ve **القُمَّل**: çekirge yavrularının küçükleri. Ve **أقْمَلَ الرِّمْث**: yaprağı küçükler hâlinde belirdiğinde; sanki bu, **القُمَّل**’e benzetilmiştir.

القاموس المحيط:
**القَمْلُ** (m). Ve bir başın **قَمْلَة**’si bir bakla tanesinin deliğine konulup, **حُمَّى الرِّبْع** sahibi (kimseye) içirilirse fayda verir; denenmiştir. Ve onun bir tanesi, **هاء** iledir; **القَمال** gibi; **سَحاب** vezninde. Ve **قَمْلُ قُرَيشٍ** çam fıstığı tanesidir. Ve **قَمْلَةُ النِسْرِ** bir küçük hayvancıktır.
Ve **قَمِلَ** başı, **فَرِحَ** gibi: onun **قَمْل**’i çoğaldı. Ve **العَرْفَجُ**: biraz karardı ve onda **القَمْل** gibi (şey) oldu. Ve **القَوْمُ**: çoğaldılar.
Ve **الرَّجُلُ**: zayıflıktan sonra semirdi. Ve karnı: irileşti. Ve **غُلٌّ قَمِلٌ**; aslı şudur: onlar esiri bağlarlardı; üzerinde kıl varken; böylece **فَيَقْمَلُ**. Ve **أقْمَلَ الرِمْثُ**: bitkiyle çatladı; yaprağı küçükler hâlinde belirdi. Ve **امْرَأةٌ قَمَلِيَّةٌ**, **جَبَلِيَّةٍ** gibi ve **فَرِحَةٍ** gibi ve **سُكَّرَةٍ** gibi: pek kısa. Ve **القَمَلِيُّ**, harekeli: kısa, küçük şanlı; ve bedevî olup şehirli oldu. Ve **القُمَّلُ**, **سُكَّرٍ** gibi: karıncaların küçükleri; ve kanadı olmayan çekirge yavrusu; yahut kırmızı kanatlı küçük bir şey; ve **الحَلَم**’e benzeyen bir şey; çekirge gibi yemez; kötü kokuludur; yahut kene gibi küçük hayvancıklar; bir tanesi: **هاء** iledir; yahut insanların **قَمْل**’i. Ve bu söz reddedilmiştir. Ve **قَمَلَى**, **جَمَزَى** gibi: a. Ve **قَمَلانُ**, harekeli: Yemen’de bir belde.
Ve **قَمُولَةُ**: Saîd’de bir belde; ondan: “**البَحْرِ المحيطِ في شَرْحِ الوَسيط**”in musannifi Ahmed b. Muhammed.
Ve **المِقْمَلُ**, **مِنْبَرٍ** gibi: fakirlikten sonra zenginleşen. Ve **التَّقَمُّل**: hayvanda semizliğin belirdiği vakit en alt derecesi. Ve **القَيْمولِيَا**: mermer gibi levhalar; beyaz, parlak; ateş yanığından fayda verir; özellikle su ve sirke ile.

تاج العروس:
**قمل**
**القمل**: (m): bilinen (şey)dir; إطلاق عندindeki murad: insanda doğan ve bedenin kuvveti ve onun çürümüşlükleri dışarı atması sırasında bulunan (şey)dir. İbn Berrî dedi ki: onun başı **الصؤاب**’dır; o, **القمل**’in yumurtasıdır; ondan sonra **اللزقة** sonra **الفرعة** sonra **الهرنعة** sonra **الحنبج** sonra **الفنضج** sonra **الحندليس**; onun özelliklerindendir: insanın ölümü yaklaştığında ondan kaçar. Ve bir başın **قملة**’si bir bakla tanesinin deliğine konulup **حُمَّى الربع** sahibi (kimseye) içirilirse fayda verir; denenmiştir. Ve ondan bir tanesi bir kadının avucuna konulup üzerine süt sağılırsa; eğer yürürse hamilelik erkektir, yoksa dişidir; denenmiştir. Ve eğer idrar yoluna girerse idrar zorluğunu giderir. Bir tanesi **هاء** iledir; **القمال** gibi; **سحاب** gibi. Ve **قمل قريش** çam fıstığı tanesidir. Ve **قملة النسر**: bir küçük hayvancık; İbn Abbâd dedi ki: böceklerden bir türdür. Ve **قمل** başı, **فرح** gibi, **قملا**: onun **قمل**’i çoğaldı. Ebû Amr dedi ki: **قمل** **العرفج** **قملا**: ona yağmur isabet ettikten sonra biraz karardığında; dalı yumuşar ve onda **القمل** gibi (şey) olur; bu mecazdır. Mecazdan: **قمل القوم**: çoğaldıklarında ve sayıları arttığında. Mecazdan: **قمل الرجل**: zayıflıktan sonra semirdiğinde. Mecazdan: **قمل بطنه**: irileştiğinde. Esved dedi ki:
    Nihayet karnınız **قملت** olunca ... ve oğullarınızı büyümüş görünce
    Bize karşı kalkanın arkasını çevirdiniz ... şüphesiz alçak, aciz, hilekâr (olan)dır
Cevherî dedi ki: bununla “kabileleriniz çoğaldı”yı kastetti. Dedim ki: Ebû’l-Âliye de onu böyle tefsir etti. Hadiste: “Kadınlardan **غل قمل** vardır; Allah Teâlâ onu dilediğinin boynuna atar; sonra onu ancak O çıkarır.” Aslı şudur: onlar esiri, üzerinde kıl varken deri kayışla bağlarlardı; böylece kayış onun boynunda **فيقمل** olurdu; onu bir hile ile kendinden defedemezdi. Ve **أقمل الرمث**: bitkiyle çatladı; yaprağı küçükler hâlinde belirdi; aynı şekilde **العرفج**; bu mecazdır. Mecazdan: **امرأة قملية**; **جبلية** gibi ve **فرحة** gibi ve **سكرة** gibi: yani pek kısa; dedi ki:
    Beyazlardan; ne **درامة** (olan) ne de **قملية** ... bayram gününde çıktığında onu **تؤاربه**
Ve **القملي** harekeli: kısa, küçük şanlı. Ve **المحكم**’de: hakir, küçük şanlı. İbn Berrî şu beyti okuttu:
    Kuleyb’den bir **قملي** hakkında mı hicvettim ... Ebû Cehdam; kazanları bana karşı kaynıyor
**القملي** ayrıca: bedevî olup şehirli olan; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **القمل** **سكر** gibi: karıncaların küçükleri ve çekirge yavruları. Ve denildi: o, kanadı olmayan çekirge yavrusudur; yahut kırmızı kanatlı küçük bir şey. Ve **التهذيب**’de: o, kuştan daha küçük bir şeydir; kırmızı, bulanık bir kanadı vardır. Ve Aziz tenzilde: “Bunun üzerine onların üzerine tufanı, çekirgeyi ve **القمل**’i gönderdik.” Ebû Ubeyde dedi ki: **القمل** Araplar katında **الحمنان**’dır. İbn Hâlaveyh dedi ki: küçük çekirge; yani **الدبا**. Ve denildi: **الحلم**’e benzeyen bir şeydir; çekirge gibi yemez; fakat içine un düşmüşken o yaş iken taneyi emer; böylece onun kuvveti ve hayrı gider; o kötü kokuludur; bunu Ebû Hanîfe söyledi. Cevherî dedi ki: ekinin **قملة**’sine gelince, o, **الحلم** yaratılışında, çekirge gibi uçan bir küçük hayvancıktır; yahut kene gibi küçük hayvancıklar. Ve **الصحاح**’ta: kene cinsindendir; ancak ondan daha küçüktür; zayıflık hâlinde deveye biner; bir tanesi **هاء** iledir. İbnü’l-Enbârî, İkrime’den nakletti; dedi ki: o **الجنادب**’dir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: o, ekine düşen bir şeydir; çekirge değildir; başağı, henüz taze iken çıkmadan önce yer; ekin uzar da başağı olmaz. Ezherî dedi ki: doğru olan budur. Yahut âyette murad: insanların **قمل**’idir; bu söz reddedilmiştir. İbn Sîde dedi ki: bir şey değildir. Ve **قملى** **جمزى** gibi: a; İbn Sîde’den. Ve **قملان** harekeli: Yemen’de, **مخلاف زبيد**’den bir belde. Ve **قمولة**: Yukarı Saîd’de bir belde; köyler ve çiftlikleri içerir; ondan Necmüddîn Ahmed b. Muhammed b. Ebî’l-Harem Mekkî b. Yâsîn Ebû’l-Abbâs, fıkıh usûlcüsü; orada 653 yılında doğdu; o, Gazzâlî’nin **الوسيط**’ine şerh olan **البحر المحيط**’in musannifidir; o, Necmüddîn Ahmed b. Muhammed b. er-Rif‘a’nın **المطلب** adlı şerhinden daha kolay ele alınır ve ondan daha çok fer‘î meseleler içerir. Esnevî dedi ki: mezhepte ondan daha çok meseleli bir kitap bilmiyorum. Sonra hükümlerini, Râfi‘î’nin **الروضة**’sinin تلخيص’i gibi, özetledi; ona **جواهر البحر** adını verdi. 727 yılında Mısır’da öldü ve Karâfe’ye defnedildi. Merhum şeyhimiz Ali b. Sâlih b. Mûsâ er-Rub‘î, kabrinin **قمولة**’de olduğunu iddia ederdi; hatta o, kaybolmuşken onu ortaya çıkardı; belki de babasının kabridir. Onu Sübkî ve Edfûnî tercüme etti. Ve **المقمل** **منبر** gibi: fakirlikten sonra zenginleşen; İbnü’l-A‘râbî’den; bu mecazdır. Ve **التقمل**: **العباب**’da olduğu üzere, hayvanda semizliğin belirdiği vakit en alt derecesi. Ve **القيموليا**: mermer gibi levhalar; beyaz, parlak; ateş yanığından fayda verir; özellikle su ve sirke ile. Dâvûd el-Hakîm dedi ki: o, **الطفل**’dür. Ve ona eklenenlerden: **القمل** **كتف** gibi: fetha ile olan **القمل**’de bir lugattır. Ve **القمل**: bit sahibi; ayrıca: pis (olan). Ve **قمل القوم**: dirildiler ve hâlleri güzelleşti. Ve **القملة**: isimdir; bu mecazdır. Ve Ferrâ dedi ki: **القمل**’in tekilinin **قامل** olması câizdir; tıpkı **راكع** ve **ركع** gibi.
