# قمن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%85%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قمن

الأَزهري: روي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: إِني قد نُهيتُ عن القراءة في الركوع والسجود، فأَما الركوعُ فعَظِّمُوا الله فيه، وأَما السُّجود فأَكثروا فيه من الدعاء، فإِنه قَمِنٌ أَن يُسْتَجابَ لكم؛ يقال: هو قَمَنٌ أَن يفعل ذلك، بالتحريك، وقَمِنٌ أَن يفعل ذلك، فمن قال قَمَن أَراد المصدر فلم يُثَنِّ ولم يجمع ولم يؤنث، يقال: هما قَمَنٌ أَن يفعلا ذلك وهم قَمَنٌ أَن يفعلوا ذلك وهنَّ قَمَنٌ أَن يفعلن ذلك، ومن قال قَمِنٌ أَراد النعت فثنى وجمع فقال هما قَمِنانِ وهم قَمِنونَ، ويؤنث على ذلك، وفيه لغتان: هو قَمِنٌ أَن يفعل ذلك، وقَمِين أَن يفعل ذلك، بالياء؛ قال قيس بن الخَطيم:
إِذا جاوَزَ الاثنينِ سِرٌّ فإِنه،
بنَثّ وتَكْثيرِ الوُشاةِ، قَمِينُ
قال ابن كَيْسانَ: قمِينٌ بمعنى حَرِيّ، مأْخوذ من تَقَمَّنْتُ الشيءَ إِذا أَشْرَفتَ عليه أَن تأْخذه؛ غيره: هو مأْخوذ من القَمِين بمعنى السريع والقريب. ابن سيده: هو قَمَنٌ بكذا وقَمَنٌ منه وقَمِنٌ وقمِينٌ أَي حَرٍ وخَلِيقٌ وجَدِيرٌ، فمن فتح لم يُثَنِّ ولا جمع ولا أَنَّث، ومن كسر الميم أَو أَدخل الياء فقال قمِينٌ ثَنَّى وجمع وأَنَّث فقال قَمِنانِ وقَمِنُون وقمِنَة وقمِنتانِ وقمِناتٌ وقَمِينانِ وقَمِينونَ وقُمَناء وقمِينة وقمِينتانِ وقمِيناتٌ وقَمائِنُ. وحكى اللحياني: إِنه لمَقْمُون أَن يفعل
(* قوله «إنه لمقمون أن يفعل إلخ» كذا بالأصل تبعاً لنسخة من المحكم، والذي في التهذيب: وقال اللحياني إنه لمقمنة أن يفعل ذلك وإنهم لمقمنة لا يثنى ولا يجمع إلخ): ذلك، وإِنه لمَقْمَنة أَن يفعل ذلك، كذا لا يثنى ولا يجمع في المذكر والمؤنث كقولك مَخْلَقة ومَجْدَرة. وهذا الأَمرُ مَقْمَنة لذلك أَي مَحْراةٌ ومَخْلقة ومَجْدَرة؛ قال ابن بري: شاهد قَمَنٍ، بالفتح، قولُ الحرث بن خالد المخزومي:
من كان يَسأَلُ عَنَّا أَينَ منزِلُنا،
فالأُقْحُوانةُ مِنَّا مَنزِلٌ قَمَنُ
قال: وشاهد قَمِنٍ بالكسر قول الحُوَيْدِرة:
ومُناخ غيرِ تَئِيَّةٍ عَرَّسْتُه
قَمِن من الحِدْثانِ نابي المَضْجَعِ
وهذا المنزلُ لك مَوْطِنٌ قَمَِنٌ أَي جَديرٌ أَن تسكنه. وأَقْمِنْ بهذا الأَمر أَي أَخْلِقْ به. وحكى اللحياني: ما رأَيت من قَمَنِه وقَمَانته، كذا حكاه. وداري قَمَنٌ من دارك أَي قريب. ابن الأَعرابي: القَمَنُ والقَمِنُ القريب. والقَمَنُ والقَمِنُ: السريع. وتقَمَّنْتُ في هذا الأَمر مُوافَقَتَك أَي تَوَخَّيْتُها.

### Türkçe

الأَزهري: Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayet olundu: O şöyle dedi: “Ben rükû ve secdede kıraatten nehyolundum; rükûa gelince, onda Allah’ı tazim edin; secdeye gelince, onda duayı çoğaltın; çünkü o, sizin için icabet olunmaya **قَمِنٌ**dur.” Denir: O, bunu yapmaya **قَمَنٌ**dur, hareke ile; ve bunu yapmaya **قَمِنٌ**dur. Artık kim **قَمَن** derse masdarı kastetmiştir; böylece tesniye etmez, cem etmez ve müennes yapmaz; denir: İkisi, bunu yapmaya **قَمَنٌ**dur; onlar, bunu yapmaya **قَمَنٌ**dur; onlar (kadınlar), bunu yapmaya **قَمَنٌ**dur. Kim de **قَمِنٌ** derse sıfatı kastetmiştir; böylece tesniye eder ve cem eder; der: İkisi **قَمِنانِ**dır ve onlar **قَمِنونَ**dur; ve buna göre müennes yapılır. Onda iki lugat vardır: O, bunu yapmaya **قَمِنٌ**dur; ve bunu yapmaya **قَمِين**dir, **الياء** ile; Kays b. el-Hatîm dedi:

Eğer iki kişiyi aşarsa bir sır, muhakkak o,
Gammazların yayması ve çoğaltmasıyla, **قَمِينُ**dur.

İbn Keysân dedi: **قمِينٌ** “**حَرِيّ**” manasınadır; “Ben bir şeyi **تَقَمَّنْتُ** ettim”den alınmıştır; yani onu almaya nazar ettin (üzerine yükseldin). Başkası: O, “süratli ve yakın” manasında **القَمِين**den alınmıştır. İbn Sîde: O, şununla **قَمَنٌ**dur ve ondan **قَمَنٌ**dur ve **قَمِنٌ** ve **قمِينٌ**; yani **حَرٍ** ve **خَلِيقٌ** ve **جَدِيرٌ**. Artık kim (mimi) fetha ederse tesniye etmez, cem etmez ve müennes yapmaz; kim mimi kesre eder yahut **الياء**yı sokup **قمِينٌ** derse tesniye eder, cem eder ve müennes yapar; der: **قَمِنانِ** ve **قَمِنُون** ve **قمِنَة** ve **قمِنتانِ** ve **قمِناتٌ** ve **قَمِينانِ** ve **قَمِينونَ** ve **قُمَناء** ve **قمِينة** ve **قمِينتانِ** ve **قمِيناتٌ** ve **قَمائِنُ**. el-Lihyânî nakletti: “Şüphesiz o, bunu yapmaya **لَمَقْمُون**dur”
(* «إنه لمقمون أن يفعل إلخ» sözü: asılda böylece, el-Muhkem’den bir nüshaya tâbi olarak; Tehzîb’de olan ise: el-Lihyânî dedi: Şüphesiz o, bunu yapmaya **لمقمنة**dir ve şüphesiz onlar **لمقمنة**dir; tesniye edilmez ve cem edilmez, إلخ): bunu yapmaya; ve şüphesiz o, bunu yapmaya **لَمَقْمَنة**dir; böylece müzekker ve müenneste tesniye edilmez ve cem edilmez; senin “**مَخْلَقة**” ve “**مَجْدَرة**” demen gibi. Ve bu iş, bunun için **مَقْمَنة**dir; yani **مَحْراةٌ** ve **مَخْلقة** ve **مَجْدَرة**. İbn Berrî dedi: Fetha ile **قَمَنٍ**in şahidi, el-Hâris b. Hâlid el-Mahzûmî’nin sözü:

Kim bizim hakkımızda sorarsa: Nerede menzilimiz?
Bizden, **الأُقْحُوانةُ** bir menzildir, **قَمَنُ**.

Dedi: Kesre ile **قَمِنٍ**in şahidi, el-Huveydire’nin sözü:

Gecikmesiz bir konaklama yerinde onu geceledim,
Hadiselerden, yatacağı yerden uzaklaşan (kimse) **قَمِن**.

Ve bu menzil, senin için bir yurt, **قَمَِنٌ**dur; yani onda oturmana **جَديرٌ**. Ve bu iş ile **أَقْمِنْ**; yani onunla **أَخْلِقْ**. el-Lihyânî nakletti: “Onun **قَمَنِه** ve **قَمَانته**sinden gördüğüm şeyi görmedim”; böylece nakletti. Ve benim evim, senin evinden **قَمَنٌ**dur; yani yakın. İbn el-A‘râbî: **القَمَنُ** ve **القَمِنُ** yakındır. Ve **القَمَنُ** ve **القَمِنُ**: süratlidir. Ve bu işte senin muvafakatini **تقَمَّنْتُ** ettim; yani onu **تَوَخَّيْتُ**.
