# قنت (ق-ن-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan, hareketsiz hale gelen kan manalarındadır

- Harfler: ق - ن - ت
- Kur'an'da: 13 geçiş · 12 ayet · 11 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (11)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [قَانِتُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/siga/%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D8%AA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Gönülden itaat edenler | 2 | 2 | [2:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/2:116.md) |
| [وَالْقَانِتِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D8%AA%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | وَالْفَاعِلِينَ | Ve gönülden itaat edenler | 2 | 2 | [3:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/3:17.md) |
| [اقْنُتِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8F%D8%AA%D9%90%D9%8A.md) | افْعُلِي | Gönülden itaat et | 1 | 1 | [3:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/3:43.md) |
| [الْقَانِتِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D8%AA%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Gönülden itaat edenler | 1 | 1 | [66:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/66:12.md) |
| [قَانِتًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/siga/%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D8%AA%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Gönülden itaat eden | 1 | 1 | [16:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/16:120.md) |
| [قَانِتٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/siga/%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D8%AA%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Gönülden itaat eden | 1 | 1 | [39:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/39:9.md) |
| [قَانِتَاتٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/siga/%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8C.md) | فَاعِلَاتٌ | Gönülden itaat edenler | 1 | 1 | [4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/4:34.md) |
| [قَانِتَاتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/siga/%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8D.md) | فَاعِلَاتٍ | Gönülden itaat edenler | 1 | 1 | [66:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/66:5.md) |
| [قَانِتِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/siga/%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D8%AA%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Gönülden itaat edenler | 1 | 1 | [2:238](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/2:238.md) |
| [وَالْقَانِتَاتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | وَالْفَاعِلَاتِ | Ve gönülden itaat edenler | 1 | 1 | [33:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/33:35.md) |
| [يَقْنُتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8F%D8%AA%D9%92.md) | يَفْعُلْ | Gönülden itaat eder | 1 | 1 | [33:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/33:31.md) |

## Mücavir kökler — 85 mücavir (103 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Hafız çanta demektir
2. [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Ferc
3. [ثيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Dul kadınlar
4. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Meryem
5. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
6. [سيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere
7. [ضجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yataktır
8. [نشز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Tümsek yer demektir
9. [وسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Orta
10. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
11. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · İki yüzlüler
12. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Granit taş demektir
13. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
14. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
15. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Sume” damga demektir
16. [بكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bekr genç deve demektir
17. [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
18. [حنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır
19. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Süllem” merdiven demektir
20. [خشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
21. [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hazırladık
22. [لبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Loblar
23. [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Körük demektir
24. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
25. [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Dalk” sansar demektir
26. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “U’mare” katlı bina demektir
27. [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
28. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
29. [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Recv kuyunun çevresi demektir
30. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
31. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Umulur
32. [مرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
33. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
34. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bedr dolunay demektir
35. [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üzüm salkımıdır
36. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
37. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
38. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Ribve, tümsek demektir
39. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kadınlar
40. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Örnek verdi
41. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
42. [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
43. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
44. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İbrahim
45. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rical ayak demektir
46. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
47. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
48. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Eveye yuva demektir
49. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
50. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kelime
51. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
52. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
53. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Onların malları
54. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yavru” demektir
55. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
56. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
57. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
58. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
59. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Buğa boğa demektir
60. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Namaz

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%AA/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قنت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md), [خشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B9.md), [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir konumda sükûnetle, söz ve eylem taşkınlığından kesilerek sabit biçimde durmak ve boyun eğmek |
| Çekirdek Özet 2 | Allah'ın emirlerine içten gelen bir sükût, saygı ve süreklilikle boyun eğip ibadete ve itaate devam etmek |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın ontolojik ve iradî boyutta Yaratıcı'nın nizamına kesintisiz ve gönüllü teslimiyeti |
| Kritik Hata Riski | Kavramın yalnızca namazın bir cüzündeki özel duaya (kunut duası) veya dış baskıyla yapılan mekanik itaate indirgenmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قن | Toplanma, tutunma, sınırlandırma, bir şeyin kendi sınırında yoğunlaşıp sabit kalması; [قنط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7.md) (umudun daralması), [قنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B9.md) (mevcuda razı olup sınırda durma), [قنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D9%88.md) (salkımın bir araya toplanıp tutunması) köklerinde olduğu gibi bir merkeze yönelip sınırları muhafaza etme mânâsını taşır. | ت | Kelimenin sonuna gelen harf, sınırlanma ve yoğunlaşma hareketine kesin bir bağlanma, teslimiyet akdi ve nihai sükûnet mânâsı katarak kökü içtenlikli bir itaate ve duruşa özelleştirmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İradenin ve dikkatin dağılmadan tek bir odakta, yüce bir sınırda toplanmasını temsil eder. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bu odaklanmanın geçici bir an değil, canlı ve kesintisiz bir akış halinde sürmesini ifade eder. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Varılan noktada kesin bir teslimiyet, antlaşma ve belirlenen hududa riayet ile hareketin mühürlenmesini simgeler. |
| قنت | Yüksek bir otoriteye odaklanarak süreklilik arz eden bir sadakat ve antlaşma bilinciyle hareketsizleşmek | Kök, insanın bütün varlığıyla Yaratıcı'nın huzurunda toplanıp, dış etkenlere karşı susarak ve sükûn bularak devamlı bir taat bağı içine girmesi hareketini resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kişinin bir yerde sükût ederek, hareket etmeksizin ve başka bir yöne sapmaksızın ayakta dikilip durması; sıvının durağanlaşıp kıvam bulması ve katılaşması gibi bedensel ve sözlü hareketin kesilip sükûna ermesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kök, efendisine karşı başkaldırmayan, sükûnetle emri bekleyen ve hizmetinde kesintisiz duran kimselerin niteliği olarak tarif edilmiştir; klasik kaynaklarda bu kökün Cahiliye şiirinde bağımsız bir beyit şahidinden ziyade erken dinî/örfî kullanımına dikkat çekilmiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Zeyd b. Erkam'ın aktardığı üzere, İslam'ın ilk dönemlerinde namazda yanındakilerle konuşma âdeti varken, ilgili ayetin inmesiyle insanların sükût etmesi, konuşmaktan tamamen el çekip sadece ibadete yoğunlaşması mânâsında kullanılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök قنت, Sami dilleri ailesinde huşû, korkuyla karışık saygı, bir otoritenin önünde eğilme ve sükûnetle hizmet etme anlamsal sahasıyla doğrudan irtibatlıdır. Süryanice ve Batı Ârâmîcesinde yer alan qnāt / qneth kökü "korkmak, çekinmek, derin bir saygıyla ürpermek ve boyun eğmek" anlamlarını içerir. Bu anlam, klasik Arapçada korkudan ziyade "gönüllü ve devamlı itaat ile birlikte gelen sükût ve dikiliş" yönünde rafine olmuştur. Ge'ez (Etiyopya) dilinde qanata biçimi "kuşatmak, kemer bağlamak, hizmete amade olmak" şeklinde belirmekte olup kökün "hizmet amacıyla bel bağlayıp hazır durma" fiziksel tasavvuruyla fonetik ve anlamsal bir ortaklık sergiler. Dolayısıyla kökün Sami katmanındaki ana matrisi, yüce bir varlık karşısında duyulan derin tazim sebebiyle nefsin taşkınlıklarını durdurması, sükût etmesi ve sürekli bir hizmet pozisyonu almasıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Brockelmann Lexicon Syriacum, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İbadette kıyam, sükût ve devamlı taat | Kökün temelinde yer alan durma ve konuşmayı terk etme eylemi, dine ve ibadete hasredilerek mutlak itaate dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ârâmîce/Süryanice qnāt (saygıyla korkmak, çekinmek) | Korku ve çekinme anlamı Arapçada itaat ve ibadetteki huşû ve sükûnet hâline evrilmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Ge'ez qanata (hizmet için kuşanmak) | Doğu ve Güney Sami havzasında efendinin karşısında hazır durma ve vazifeye bağlanma fikriyle akrabadır. | Muhtemel |

Kaynak: Lane’s Lexicon, David Cohen, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قنت | Anlamlı | İtaat, sükût ve kıyam | Huşû ile sürekli itaatte bulunmak ve sükûneti korumak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [قتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%86.md) | Anlamlı | Azlık, kuruluk ve yetersizlik | Etin veya gıdanın az olması, bedenin zayıflayıp büzülmesi; kene | Kur'an'da geçmez; çekirdekteki büzülme/daralma payı ortaktır |
| [نقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AA.md) | Anlamlı | Araştırma ve ayıpları deşme | Bir şeyi inceden inceye araştırıp kusur bulmaya çalışma | Kur'an'da geçmez; Tehzîbü'l-Luğa'da müsta'meldir |
| [نتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%82.md) | Anlamlı | Sarsarak çekip koparma, kaldırma | Bir şeyi yerinden kuvvetle çekip çıkarmak, dağın kökünden sökülüp kaldırılması | Kur'an'da geçer; zıt yönde bir hareketlilik ve koparma içerir |
| [تقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D9%86.md) | Anlamlı | Sağlamlaştırma, tabiat ve çamur | Bir işi sağlam ve eksiksiz yapmak, oturmuşluk, dipte kalan tortu | Kur'an'da geçer; sebat ve istikrar bakımından قنت köküyle yakınlık taşır |
| تنق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel sayılmıştır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قنت | Merkez | İtaat ve sükûnet | Bir otoriteye karşı sükût, kıyam ve kesintisiz devamlılıkla teslim olma hâli | İçsel boyun eğişin dışsal sükûnet ve sebatla birleştiği bilinçli ve sürekli itaat |
| [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) | Komşu | İtaat ve isteklilik | Bir emri zorlama olmaksızın, kendi arzusu ve tabiatıyla yerine getirme | قنت kökündeki sükût ve duruş şartı aranmaksızın genel gönüllülüğü ifade eder |
| [خشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B9.md) | Komşu | Kalbî ve bedensel eğilme | Kalpteki haşyetin bedene, özellikle göz ve sese yansıyan sükûnet hâli | قنت amelî devamlılığı ve dik duruşu da içerirken, [خشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B9.md) sesin kısılması ve başın öne eğilmesidir |
| [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) | Komşu | Bedensel boyun büküş | Bedenin, özellikle boynun bir kudret karşısında aşağıya doğru eğilmesi | قنت gibi ruhî bir sükûnetten ziyade dışsal ve fiziksel teslimiyet ağırlıklıdır |
| [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) | Zıt | Başkaldırı ve itaatsizlik | Emre karşı direnme, buyruğu tanımama ve nizamı bozma | قنت kökünün gerektirdiği sükûnet, sebat ve teslimiyet bağını bütünüyle koparma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قنت | İtaatte sebat ve sükût | Yüce bir makam karşısında sözü ve taşkınlığı kesip sürekli boyun eğme | Kesin |
| Latince | Devotio, oboedientia constans | Adanmışlık, sürekli itaat | Devotio içsel adanmışlığı iyi karşılar; ancak ayakta durma ve sükût fiziksel boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Devout obedience, constant submission | Huşû dolu itaat, sebatlı boyun eğiş | Oobedience itaati, devout huşûyu verir; fakat ibadetteki kesintisiz sükûnet hâlini tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Almanca | Andächtiger Gehorsam, Ergebenheit | Huşûlu itaat, adanmışlık | İbadet bilincini ve bağlılığı aktarır; kökün bedensel kıyam ve sükût boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | Obéissance dévote, soumission constante | Saygılı itaat, sürekli boyun eğme | Süreklilik ve tazim mânâsını içerir; ancak lisanen susma ve durma çekirdeğini doğrudan karşılamaz. | Güçlü |

Kaynak: Gaffiot Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Wahrig Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَانِتِينَ | Namazda sükût ve kesintisiz kıyam | İbadet anında konuşmayı terk ederek tam bir huşû ve sükûnetle durma bağlamı (Bakara [2:238](https://lisan.digital/tr/ayet/2:238.md)) |
| قَانِتُونَ | Kozmik ve fıtrî mutlak boyun eğiş | Göklerde ve yerdeki bütün varlıkların Allah'ın kudret ve yasalarına istisnasız teslimiyeti (Bakara [2:116](https://lisan.digital/tr/ayet/2:116.md), Rûm [30:26](https://lisan.digital/tr/ayet/30:26.md)) |
| قَانِتٌ | Gece ibadetinde sebat ve huşû | Gecenin derinliklerinde secde ve kıyam halinde Allah'a yönelen müminin vasfı (Zümer [39:9](https://lisan.digital/tr/ayet/39:9.md)) |
| قَانِتًا | Hayat boyu süren sarsılmaz tevhidi itaat | İbrahim aleyhisselamın şirke bulaşmadan sürdürdüğü istikamet ve itaati (Nahl [16:120](https://lisan.digital/tr/ayet/16:120.md)) |
| قَانِتَاتٌ | Meşru bağa sadakat ve ailevî sorumluluk | Kadınların Allah'ın hududuna ve meşru aile nizamına gönülden bağlılığı ve korunması gerekeni koruması (Nisâ [4:34](https://lisan.digital/tr/ayet/4:34.md), Tahrîm [66:5](https://lisan.digital/tr/ayet/66:5.md)) |
| يَقْنُتْ | Özel mükellefiyete dayalı derin itaat | Peygamber eşlerinin toplumsal ve manevi örneklik gereği sergilemesi beklenen bilinçli teslimiyet (Ahzâb [33:31](https://lisan.digital/tr/ayet/33:31.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kainatın Allah'a boyun eğmesi ve irade | Rûm [30:26](https://lisan.digital/tr/ayet/30:26.md) ayeti ekseninde gayrimüslimlerin ve tabiatın Allah'a قانت oluşunun tekvînî mi yoksa teklifî mi olduğu meselesi | Tekvînî kader ve ontolojik zorunluluk karşısında tüm varlığın acziyet ve teslimiyeti |
| Fıkıh | Namaz rükünleri ve vitir namazı | Sabah veya vitir namazında yapılan kıyam duasının (kunut) hükmü, yeri, rükûdan önce mi sonra mı yapılacağı | Namazda kıyam halindeyken yapılan özel yakarış ve dua formu |
| Tefsir | İbadette sükût ve ahlakî liyakat | Bakara [2:238](https://lisan.digital/tr/ayet/2:238.md)'deki emrin namazda beşerî kelâmın neshedilmesi mi yoksa genel bir huşû emri mi olduğu | İbadet halinde dikkatin dağılmasını engelleyen mutlak sükût ve adanmışlık |
| Hadis | Namazın fazileti ve dualar | "Namazın en faziletlisi kunutu (kıyamı) uzun olanıdır" hadisi üzerinden kıyamın uzunluğunun fazileti | Bedensel yorgunluğa rağmen ibadette gösterilen tahammül ve uzun süreli duruş |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireyin Yaratıcı ile ilişkisi | Kalbî ve bedensel teslimiyet | İbadet bilincini şekilcilikten koruyup süreklilik kazandırma | Dindarlığın anlık coşkular yerine sükûnet ve istikrarla taate devam etmesi | Kesin |
| İlmi | Hakikat karşısındaki tutum | Zihinsel sükûnet ve teslimiyet | Ön yargıları susturarak nesnel veriyi dinleme disiplini | Araştırmacının keyfî kanaatlerini susturup bilginin nizamına boyun eğmesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve anayasal nizam | Meşru kanuna gönüllü riayet | Asayişin dış baskı olmaksızın vicdanî sadakatle korunması | Hukuk düzenine isyan ve taşkınlık etmeksizin sükûnetle bağlı kalma hali | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve piyasa ahlakı | İktisadi kurallara sadakat | Hırs ve spekülatif taşkınlıkları frenleyerek dengeyi koruma | Piyasa aktörlerinin haksız kazanç ve israftan kaçınarak hakka razı olması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durgun durum (Steady state) veya termodinamik denge | Bir sistemin dış dalgalanmalara ve gürültüye rağmen parametrelerini koruyarak dengeli, kararlı ve sabit bir konumda kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İçselleştirilmiş meşruiyet ve normatif sadakat | Bireyin toplumsal veya ahlaki bir kuralı dışsal bir zorlama olmadan, kendi değerler hiyerarşisinde sükûnetle benimseyip süreklilikle uygulaması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece fıkıhtaki vitir veya sabah namazı "kunut duası"na hapsedilmesi yahut salt dışsal, pasif bir kör itaat olarak anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; kâinatın fıtrî intizamından peygamberlerin ve salihlerin hayat boyu süren şuurlu, sükûnetli ve aktif teslimiyetine kadar uzanan geniş bir ekseni kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetin dinamik ve ahlaki bir duruş olduğu unutulur; ayetlerde geçen kunut vasfı yalnızca ritüelistik bir harekete veya kadının edilgen kılınmasına indirgenerek kavram tahrif edilir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hedeflediği dindarlık profilinin geçici heveslere değil, sükûnet, huşû ve sarsılmaz bir devamlılığa dayandığını gösteren kilit bir ahlakî-ontolojik kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadetin adabı ve namazın niteliğini bildiren ayetlerde (Bakara [2:238](https://lisan.digital/tr/ayet/2:238.md), Zümer [39:9](https://lisan.digital/tr/ayet/39:9.md)), kâinatın ontolojik teslimiyetini açıklayan yerlerde (Rûm [30:26](https://lisan.digital/tr/ayet/30:26.md)) ve aile ahlakı ile mükellefiyet ayetlerinde (Nisâ [4:34](https://lisan.digital/tr/ayet/4:34.md), Ahzâb [33:31](https://lisan.digital/tr/ayet/33:31.md)-35). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İtaatin sadece korkudan kaynaklanan mekanik bir boyun eğiş olduğu algısını yıkar; itaatin suskunluk, iç huzuru, saygı ve sebatla harmanlanan bilinçli bir bağlanma olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yüksek bir otorite veya makam önünde sözü kesip, bedeni ve zihni hareket taşkınlığından arındırarak sükûnetle, kıyam halinde ve uzun süre durmak.
- Soyut anlam: Varlığın veya iradeli failin, Yaratıcı'nın nizamı karşısında içselleştirdiği derin saygı dolayısıyla taşkınlık ve itirazı terk ederek kesintisiz bir istikamet ve itaat halinde bulunması.
- Sistematik karşılık: Sistemin iç dinamiklerinin gürültüden arınarak merkezin koyduğu yasalara mutlak uyum göstermesi, böylece istikrarlı ve sürdürülebilir bir düzenin (steady state) temin edilmesi.
- LaTeX modeli: $$Q = \lim_{\Delta t \to \infty} \int_{0}^{\Delta t} \left( S(t) \cdot [1 - D(t)] \right) dt$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $Q$, kökün temsil ettiği nihai teslimiyet ve sebat hâlini (kunut) sembolize eder. $S(t)$, zamana bağlı olarak sergilenen bilinçli sükûnet, huşû ve taati temsil eden fonksiyondur. $D(t)$ ise itaatsizlik, taşkınlık veya sözlü/fiilî itiraz eğilimini gösteren sapma faktörüdür; $1 - D(t)$ ifadesi bu sapmanın sıfırlanarak kontrol altına alınmasını sağlar. $\Delta t \to \infty$ şartı altındaki integral, eylemin anlık değil, hayatın tamamına yayılan kesintisiz bir süreklilik ve istikrar olduğunu matematiksel olarak ifade eder.

## Geçtiği ayetler (12 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/2:116.md) — قَانِتُونَ

وَقَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Allah çocuk edindi. Tenzih ederiz O’nu. Doğrusu göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. Hepsi de O’na itaat ederler.

### [Bakara 2:238](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/2:238.md) — قَانِتِينَ

حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ

Meal (IK): Namazlara ve orta namaza devam edin. Ve Allah’ın divanına huşu ile durun.

### [Ali İmran 3:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/3:17.md) — وَالْقَانِتِينَ

الصَّابِرِينَ وَالصَّادِقِينَ وَالْقَانِتِينَ وَالْمُنْفِقِينَ وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ

Meal (IK): Sabredenler, doğru olanlar, gönülden ibadet edenler, infak edenler ve seherlerde Allah’tan mağfiret dileyenlerdir.

### [Ali İmran 3:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/3:43.md) — اقْنُتِي

يَامَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ

Meal (IK): Ey Meryem, huşu ile Rabbının divanına dur. Secdeye kapan. Rüku edenlerle birlikte rüku et.

### [Nisa 4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/4:34.md) — قَانِتَاتٌ

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

Meal (IK): Allah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

### [Nahl 16:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/16:120.md) — قَانِتًا

إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki İbrahim; başlı başına bir ümmetti. Allah’a itaat ederdi ve bir Hanif idi. Hiç bir zaman müşriklerden olmamıştır.

### [Rum 30:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/30:26.md) — قَانِتُونَ

وَلَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ

Meal (IK): Göklerde ve yerde bulunanlar O’nundur. Hepsi O’na boyun eğer.

### [Ahzab 33:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/33:31.md) — يَقْنُتْ

وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحًا نُؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا

Meal (IK): Sizden her kim de Allah’a ve Rasulüne boyun eğip salih amel işlerse; onun mükafatını da iki kat veririz. Hem Biz, ona cömertçe bir rızık da hazırlamışızdır.

### [Ahzab 33:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/33:35.md) — وَالْقَانِتِينَ · وَالْقَانِتَاتِ

إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Doğrusu müslüman erkeklerle, müslüman kadınlar; mü’min erkeklerle, mü’ min kadınlar; taata devam eden erkeklerle, taata devam eden kadınlar; sadık erkeklerle, sadık kadınlar; sabreden erkeklerle, sabreden kadınlar; huşu’ eden erkeklerle, huşu’eden kadınlar; sadaka veren erkeklerle, sadaka veren kadınlar; oruç tutan erkeklerle, oruç tutan kadınlar; iffetlerini koruyan erkeklerle, iffetlerini koruyan kadınlar; Allah’ı çokça zikreden erkeklerle, çokça zikreden kadınlar; işte onlar için, Allah; mağfiret ve büyük bir mükafat hazırlamıştır.

### [Zümer 39:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/39:9.md) — قَانِتٌ

أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Yoksa o, geceleyin secde ederek, kıyamda durarak itaat eden, ahiretten korkan ve Rabbının rahmetini dileyen kimse gibi midir? De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri öğüt alıp düşünür.

### [Tahrim 66:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/66:5.md) — قَانِتَاتٍ

عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحَاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَأَبْكَارًا

Meal (IK): Şayet o, sizi boşarsa; Rabbı ona sizden daha hayırlı, kendini Allah’a veren, inanan, boyun eğen, tevbe eden, kulluk eden, oruç tutan dul ve bakire eşler verir.

### [Tahrim 66:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/ayet/66:12.md) — الْقَانِتِينَ

وَمَرْيَمَ ابْنَةَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَاتِ رَبِّهَا وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنَ الْقَانِتِينَ

Meal (IK): Mahrem yerini korumuş olan İmran kızı Meryem’i de. Ona ruhumuzdan üflemiştik de Rabbının sözlerini ve kitablarını tasdik etmişti. Ve o, gönülden itaat edenlerdendi.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan, hareketsiz hale gelen kan manalarındadır. Sonra “re” “ne”ye dönüşerek “kunut” sessizce durup, dinlemeye geçme demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والتاء والنون معهما
ق ت ن، ت ق ن، ق ن ت، ن ت ق مستعملات قتن: القَتينُ: القليل اللحم والطعم، والقَتينُ: القُرادُ.
وامرأة قَتينٌ: قليلة الدم واللحم.
ومسك قاتِنٌ أي يابس لا ندوة فيه وقد قَتَنَ قُتُوناً.
والاقتِنانُ: الانتصاب في قول الأعشى:
والرحل تفتن اقتِنانَ الأعصم
تقن: التِّقْنُ: رسابة الماء في الربيع، وهو الذي يجيء به الماء من الخثورة.
وتَقَّنُوا أرضهم أي أرسلوا فيها الماء الخائر لتجود.
والإتقانُ: الإحكام، قال:
ولكنه بالسهل أتقن مولد
أي هو بالسهل أعرف منه بالجبل.
قنت: وقَنَتُوا لله أي أطاعوه، ومنه القُنوتُ أي الطاعة، وقانِتونَ أي مطيعون.
والقُنُوتُ: الدعاء في آخر الوتر قائماً، ومنه قوله تعالى: "وقوموا لله قَانِتينَ"، وقوله: أمن هو قانِتٌ آناء الليل"، وهو الدعاء قياماً هاهنا.
وقَنَتَتِ المرأة لزوجها أي أطاعته.
نتق: النًّتقُ: الجذب، ونَتَقْتُ الغرب من البئر إذا اجتذبته بمرة جذباً.
وتَنَتَقَتِ الملائكة جبل الطور أي اقتلعوه من أصله حتى أطلعوه على عسكر بني إسرائيل فقال موسى عليه السلام: خذوا التوارة بما فيها، وإلا ألقي عليكم هذا الجبل، فأخذوها، فقال تعالى: "وإذا نَتَقْنا الجبل فوقهم".
والبعير إذا تزعزع حمله نَتَقَ عرى حباله، وذلك إذا جذبها فاسترخت عقدها وعراها فانتَتَقَتْ، قال: يَنْتُقْنَ أقتاد النسوع الأطط ونَتَقتِ المرأة تَنْتُقُ نُتُوقاً، والناقة ونحوها، وهو كثرة الولد في سرعة الحمل فهي ناتِقٌ.

##### Türkçe

**القاف** ve **التاء** ve **النون** birlikte

**ق ت ن**, **ت ق ن**, **ق ن ت**, **ن ت ق** kullanımdadır. **قتن**: **القَتينُ**: eti ve tadı az olan; ve **القَتينُ**: **القُرادُ**.

Ve bir kadın **قَتينٌ**: kanı ve eti az olan.

Ve **قاتِنٌ** misk; yani içinde hiçbir nem bulunmayan kuru; ve **قَتَنَ** (o) **قُتُوناً**.

Ve **الاقتِنانُ**: **الأعشى**’nın sözünde dikilme/ereksiyon:
والرحل تفتن **اقتِنانَ** الأعصم

**تقن**: **التِّقْنُ**: ilkbaharda suyun tortusu; ve o, suyun **الخثورة**’dan getirdiği şeydir.

Ve “onlar topraklarını **تَقَّنُوا**” yani onda, iyi olsun diye gevşek/durgun suyu salıverdiler.

Ve **الإتقانُ**: sağlamlaştırma; dedi ki:
ولكنه بالسهل **أتقن** مولد
yani o, ovada dağdan daha iyi bilendir.

**قنت**: Ve “onlar Allah’a **قَنَتُوا**” yani O’na itaat ettiler; ve ondan **القُنوتُ** yani itaat; ve **قانِتونَ** yani itaat edenler.

Ve **القُنُوتُ**: vitrin sonunda ayakta iken dua; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “وقوموا لله **قَانِتينَ**”, ve sözü: “أمن هو **قانِتٌ** آناء الليل”، ve burada ayakta iken dua etmektir.

Ve kadın kocası için **قَنَتَتِ**; yani ona itaat etti.

**نتق**: **النًّتقُ**: çekip koparma/çekme; ve “ben kuyudan kovayı **نَتَقْتُ**” — onu bir defada çekişle çekip aldığım zaman.

Ve melekler **جبل الطور**’u **تَنَتَقَتِ**; yani onu kökünden söküp çıkardılar, ta ki onu İsrailoğulları ordusunun üzerine yükselttiler; bunun üzerine Musa عليه السلام dedi: İçindekilerle birlikte Tevrat’ı alın, yoksa bu dağı üzerinize atarım; böylece onu aldılar; bunun üzerine Yüce Allah dedi: “وإذا **نَتَقْنا** الجبل فوقهم”.

Ve deve, yükü sarsıldığı zaman, iplerinin halkalarını **نَتَقَ**; bu, onları çektiği zaman düğümleri ve halkaları gevşeyip çözüldüğünde olur; böylece **انتَتَقَتْ**; dedi ki:
يَنْتُقْنَ أقتاد النسوع الأطط
Ve kadın **نَتَقتِ** — **تَنْتُقُ** — **نُتُوقاً**; ve dişi deve ve benzeri; ve o, gebeliğin çabukluğunda doğumun çokluğudur; böylece o **ناتِقٌ**tur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القُنوتُ: الطاعة. هذا هو الأصل، ومنه قوله تعالى: "والقانتينَ والقانتاتِ"ثم سمِّي القيام في الصلاة قنوتاً. وفي الحديث: "أفضل الصلاة طول القُنوت". ومنه قُنوتُ الوِترِ.

##### Türkçe

**القُنوتُ**: itaat. Bu asıldır; ondan da Yüce Allah’ın sözü: "**والقانتينَ والقانتاتِ**". Sonra namazda kıyam **قنوتاً** diye adlandırıldı. Hadiste: "Namazın en faziletlisi **القُنوت**un uzun olanıdır." Ondandır: **قُنوتُ الوِترِ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ت ن
قتن ، قنت ، تقن ، نتق ، نقت : ( مستعملة ) .
قتن : قال الليث : القتين : القليل اللّحم والطُّعم .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال في امرأة : ( إنّها وضيئة قَتين ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : القتين هي القليلة الطعم ، يقال : منه امرأة تقين بيِّنة القَتانة والقَتَن .
قال أبو زيد : وكذلك الرجل ، وقد قَتَن قَتانة .
وقال الشماخ في ناقته :
وقد عَرِقَتْ مغابنها وجادت
بدِرَّتها قِرَى جَحِنٍ قَتينِ
ابن جبلة عن ابن الأعرابي : القَتين والقَنيت واحد ، وهي القليلة الطَّعم النحيفة . والقُراد قَتين ، وسِنانٌ قَتين ، أي : دقيق .
ابن السكيت : دم قاتن وقاتم ، وذلك إذا يَبِس واسودّ . قال الطِّرِمَّاح :
كطَوْفِ مُتَلِّي حَجَّة بين غَبْغَب
وقُرّةِ مُسْوَدَ من النُّسْكِ قاتنِ
وقال ابن المظفّر : مِسكٌ قاتن ، وقد قَتَن قُتوناً ، وهو اليابس الذي لا نُدوَّة فيه .
عمرو عن أبيه : القَتين : القُراد ، والقَتين : الرُّمْح .
نقت : أهمله الليث .
وروى أبو ترابٍ عن أبي العميثل ، يقال : نُقِت العَظْمُ ونُكِتَ إذا أُخرج مُخُّه .
وأنشد :
وكأنها في السِّبّ مُخّةُ آدبٍ
بيضَاء أُدِّبَ بَدْؤُها المَنْقُوتُ
قنت : قال الله جلّ وعزّ : ( وَقُومُواْ لِلَّهِ قَانِتِينَ ) ( البقرة : 238 ) .
قال زيد بن أرقم : كنَّا نتكلم في الصّلاة حتّى نزلت : ( وَقُومُواْ لِلَّهِ قَانِتِينَ ( فأُمِرنا بالسُّكوت ونُهينا عن الكلام . فالقُنوت ها هنا : الإمساك عن الكلام في الصلاة .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قَنَت شهراً في صلاة الصُّبح بعد الركوع يدعو على رِعْلٍ وذَكْوان .
وقال أبو عبيد : القُنوت في أشياء : فمنها القيام ، وبهذا جاءت الأحاديث في قنوت الصلاة لأنَّه إنما يدعو قائماً . ومن أبيَنِ ذلك حديثُ جابرٍ أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) سُئل : أيُّ الصلاة أفضلُ ؟ قال : ( طولُ القُنوت ) ، يريد : طُولَ القيام . والقنوت أيضاً : الطاعة .
وقال عِكرِمة في قوله : ( كُلٌّ لَّهُ قَانِتُونَ ) ( البقرة : 116 ) ، قيل : القانت : المطيع .
وقال الزَّجاج : القانت : المطيع . قال : والقانت : الذاكرِ لله كما قال : ( النَّارِ أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ ءَانَآءَ الَّيْلِ سَاجِداً وَقَآئِماً يَحْذَرُ الاَخِرَةَ وَيَرْجُواْ رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِى الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُو الاَلْبَابِ ) ( الزمر : 9 ) ، وقيل : القانت : العابد . وقيل في قوله : ( وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنَ ) ( التحريم : 12 ) ، أي : مِن العابدين .
قال : والمشهور في اللُّغة أن القنوت الدُّعاء . وحقيقة القانت أنَّه القائم بأمر الله ، فالداعي إذا كان قائماً خُصَّ بأن يقال
له قانت ، لأنَّه ذاكرٌ لله وهو قائم على رجليه . فحقيقة القنوت العبادةُ والدعاء لله في حال القيام ويجوز أن يقع في سائر الطاعة لأنَّه إن لم يكن قيامٌ بالرِّجْلين فهو قيامٌ بالشيء بالنِّية . ويقال للمصلِّي قانت .
وفي الحديث : ( مثل المجاهد في سبيل الله كمثل القانت الصائم ) ، أي : المصلّي .
تقن : قال الليث : التِّقْن : رُسَابة الماءِ في الربيع ، وهو الذي يجيء به الماء من الْخُثورة ؛ يقال : تقَّنوا أَرضَهم ، أي : أرسلوا فيها الماء الخاثر لتَجود . قال : والإتقان : الإحكام للأشياء .
أبو عبيد : يقال : رجلٌ تِقْنٌ ، وهو الحاضر المنطق والجواب .
وقال الفراء : رجلٌ تِقْنٌ حاذقٌ بالأشياء ، ويقال : الفصاحة من تِقْنه ، أي : من سُوسِه .
وقال ابن السكِّيت : ابن تِقْنٍ : رجل من عاد ، ولم يكن يَسْقُط له سَهْم .
وأنشد :
لأكلةٌ من أَقِطٍ وسَمْن
أليَنُ مَسّاً في حَوايا البَطْنِ
من يَثْرِبيّاتٍ قِذاذٍ خُشْنِ
يَرمِي بها أَرْمَى مِن ابنِ تِقْنِ
قلت : الأصل في التِّقْن ابن تِقْنٍ هذا ، ثم قيل لكلِّ حاذقٍ في عملٍ يعمَلُه عالم بأمره تَقْن ، ومنه يقال : أتقنَ فلانٌ أمره : إذا أحكَمه .
أنشد شمِر لسليمان بن ربيعة بن ريَّان بن عامر بن ثعلبة بن السيِّد :
أهلكن طسماً وبعدهم
غذِيّ بهم وذا جُدونِ
وأهل جاش ومأْرب
وحيّ لقمان والتُّقون
واليسر كالعُسر والغنى كال
عُدم والحياة كالمنون
التُّقون ، من بني تِقن بن عاد ، منهم عمرو بن تِقن ، وكعب بن تِقن ، وبه ضُرب المثلُ فقيل : ( أرمَى من ابن تِقْن ) .
نتق : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه قال : ( عليكم بالأبكار من النِّساء فإنهنَّ أعذبُ أفواهاً وأنتق أرحاماً ) ، معناه : أنَّهن أكثر أولاداً . يقال : امرأةٌ ناتق ومنتاق : إذا كانت كثيرةَ الولد .
وقال الفراء في قوله عز وجل : ( وَإِذ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ ) ( الأعراف : 171 ) ، قال : رُفع الجبلُ على عساكرهم فرسخاً في فرسَخ . ونتَقْنا : رَفَعْنا .
وقال غيره : نتقْنا الجبلَ فوقهم ، أي : زعزعناه ورفعناه . ويقال : نتقْتُ السِقاء : إذا نفضْتُه لِتقلَعَ منه زُبْدَته . قال : وكان نتْق الجبل أنَّه قُطِع منه شيءٌ على قدر عسكر موسى فأظلَّ عليهم ، قال لهم موسى : إمَّا
أن تَقبلوا التوراةَ وإمَّا أن يَسقُط عليكم .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : يقال : نَتَق جِرابَه : إذا صَبَّ ما فيه . وامرأةٌ مِنْتاق : كثيرة الوَلَد . قال : والناتق : الرافع . والناتق : الفاتق .
وقالت أعرابية لأُخرى : انتُقِي جِرابَكِ فإِنه قد سوَّس . والناتق : الباسط ، انتُقْ لَوْطَكَ في الغَزالةِ حتى يَجف . والناتق : المرأة الكثيرة الأولاد .
وقال الليث : النَّتْق : الجَذْب . ونتَقْتُ الغَرْبَ من البئر : إذا جذبته بمرَّة . قال : والبعير إذا تزعزعَ بحملِه نَتَق عُرَى حِباله ، وذلك إذا جَذَبها فاسترخت عُقَدها وعُراها فانتتقتْ ، وأنشد :
ينتقن أَقتاد النُّسوع الأطَّطِ
وقال ابن الأعرابي : أنتَقَ : إذا أشالَ حَجر الأشداء . وأَنتَقَ : عمل مظلّةً في الشمس وأنتَقَ إذا بَنى دارَه نِتاقَ دارٍ أي حِيالَهَا . وأَنتقَ صامَ ناتقاً ، وهو شهر رمضان . وأنتقَ : فَتَق جِرابَه ليُصلحه من السُّوسِ .
وقال أبو زيد : يقال : سَمِنَ حتى نَتَق نُتوقاً ، وذلك أنْ يمتلىء جلدُه شحْماً ولحماً .
وقال أبو مالك : نتقتُ الشيءَ : إذا حركته حتَّى يَسْفُل ما فيه .

##### Türkçe

ق ت ن
**قتن** ، **قنت** ، **تقن** ، **نتق** ، **نقت** : (kullanılan).
**قتن** : Leys dedi: **القتين**: eti ve tadı az olan.
Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi ki bir kadın hakkında şöyle dedi: (Şüphesiz o, parlak yüzlü **قَتين**’dir).
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **القتين** tadı az olandır; denir ki: ondan (yani bu vasıftan) “kadın **تقين**”, **القَتانة** ve **القَتَن**’i apaçık olan (kadın).
Ebû Zeyd dedi: Erkek de böyledir; ve **قَتَن** olmuştur, **قَتانة** (ile).
Şemmâh, dişi devesi hakkında dedi:
وقد عَرِقَتْ مغابنها وجادت
بدِرَّتها قِرَى جَحِنٍ قَتينِ

İbn Cebele, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَتين** ve **القَنيت** birdir; o, tadı az, ince yapılı olandır. Ve **القُراد** **قَتين**’dir; ve **سِنانٌ** **قَتين**’dir; yani: ince.
İbnü’s-Sikkît: **دم قاتن** ve **قاتم**; bu, kuruyup karardığı zaman (söylenir). Tırimmâh dedi:
كطَوْفِ مُتَلِّي حَجَّة بين غَبْغَب
وقُرّةِ مُسْوَدَ من النُّسْكِ قاتنِ
İbnü’l-Muzaffer dedi: **مِسكٌ قاتن**; ve **قَتَن** olmuştur **قُتوناً**; o, içinde hiçbir nem bulunmayan kuru olandır.
Amr, babasından: **القَتين**: **القُراد**; ve **القَتين**: mızrak.

**نقت** : Leys onu ihmal etti.
Ebû Turâb, Ebû’l-Umeysil’den rivayet etti; denir ki: **نُقِت** kemik ve **نُكِتَ**, iliği çıkarıldığı zaman.
Ve şu beyit okundu:
وكأنها في السِّبّ مُخّةُ آدبٍ
بيضَاء أُدِّبَ بَدْؤُها المَنْقُوتُ

**قنت** : Allah, azîz ve celîl, dedi: (Ve Allah için **قَانِتِينَ** olarak ayakta durun) (Bakara: 238).
Zeyd b. Erkam dedi: Biz namazda konuşuyorduk; ta ki şu ininceye kadar: (Ve Allah için **قَانِتِينَ** olarak ayakta durun); böylece bize susmak emredildi ve konuşmaktan nehyedildik. O hâlde **القُنوت** burada: namazda konuşmaktan el çekmektir.
Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi ki sabah namazında rükûdan sonra bir ay **قَنَت** etti; **رِعْلٍ** ve **ذَكْوان** aleyhine dua ediyordu.
Ebû Ubeyd dedi: **القُنوت** birkaç şeydedir: onlardan biri kıyamdır; ve namazın kunûtu hakkındaki hadisler bununla gelmiştir; çünkü o ancak ayakta iken dua eder. Bunun en açık olanı, Câbir hadisi: Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) soruldu: Hangi namaz daha faziletlidir? Dedi: ( **القُنوت**’un uzunluğu); yani: kıyamın uzunluğu. **القنوت** ayrıca: itaat.
İkrime, şu sözü hakkında: (Hepsi O’na **قَانِتُونَ**’dur) (Bakara: 116): denildi ki: **القانت**: itaat eden.
Zeccâc dedi: **القانت**: itaat eden. Dedi: ve **القانت**: Allah’ı anan kimsedir; nitekim şöyle dedi: (Yoksa o, gecenin saatlerinde secde ederek ve ayakta durarak **قَانِتٌ** olan, âhiretten sakınan ve Rabbinin rahmetini uman kimse mi? De ki: Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Ancak akıl sahipleri öğüt alır) (Zümer: 9). Ve denildi ki: **القانت**: âbid. Ve şu sözü hakkında denildi: (Ve kitaplarına ve **وَكَانَتْ مِنَ**) (Tahrîm: 12); yani: âbidlerden.
Dedi: Dilde meşhur olan, **القنوت**’un dua olmasıdır. **القانت**’ın hakikati, Allah’ın emriyle kaim olandır; dua eden, ayakta olduğu zaman, ona özellikle **قانت** denilmiştir; çünkü o, Allah’ı anandır ve iki ayağı üzerinde ayakta durandır. O hâlde **القنوت**’un hakikati, kıyam hâlinde Allah’a ibadet ve duadır; ve diğer itaatlerde de vuku bulması caizdir; çünkü iki ayakla bir kıyam olmasa da, niyetle şeyle kaim olmaktır. Ve namaz kılana **قانت** denir.
Hadiste: (Allah yolunda cihad edenin misali, **القانت** **الصائم** gibidir); yani: namaz kılan.

**تقن** : Leys dedi: **التِّقْن**: baharda suyun tortusu; o, suyun **الْخُثورة**’dan getirdiği şeydir; denir ki: **تقَّنوا** topraklarını; yani: iyi ürün versin diye içinde yoğun suyu salıverdiler. Dedi: ve **الإتقان**: şeyleri sağlam yapmak.
Ebû Ubeyd: denir ki: **رجلٌ تِقْنٌ**; o, söz ve cevapta hazır olandır.
Ferrâ dedi: **رجلٌ تِقْنٌ**: şeylerde mahir; ve denir ki: fesahat onun **تِقْنه**’indendir; yani: onun idaresindendir.
İbnü’s-Sikkît dedi: **ابن تِقْنٍ**: Âd’dan bir adam; ve ona ok düşmezdi.
Ve şu beyit okundu:
لأكلةٌ من أَقِطٍ وسَمْن
أليَنُ مَسّاً في حَوايا البَطْنِ
من يَثْرِبيّاتٍ قِذاذٍ خُشْنِ
يَرمِي بها أَرْمَى مِن ابنِ تِقْنِ
Dedim: **التِّقْن**’de asıl, şu **ابن تِقْنٍ**’dir; sonra yaptığı işte mahir, işinin işini bilen her birine **تَقْن** denildi; bundan dolayı denir ki: falan kimse işini **أتقنَ** etti: onu sağlam yaptığı zaman.
Şimr, Süleyman b. Rebîa b. Reyyân b. Âmir b. Sa‘lebe b. es-Seyyid için şu şiiri okudu:
أهلكن طسماً وبعدهم
غذِيّ بهم وذا جُدونِ
وأهل جاش ومأْرب
وحيّ لقمان والتُّقون
واليسر كالعُسر والغنى كال
عُدم والحياة كالمنون
**التُّقون**: Âd’ın **تِقن** b. Âd oğullarındandır; onlardan **عمرو بن تِقن** ve **كعب بن تِقن** vardır; ve onunla mesel vuruldu; şöyle denildi: ( **أرمَى من ابن تِقْن** ).

**نتق** : Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi ki dedi: (Kadınlardan bakirelere sarılın; çünkü onlar ağızca daha tatlıdır ve rahimlerce daha **أنتق**’tır); manası: daha çok çocukludurlar. Denir ki: **امرأةٌ ناتق** ve **منتاق**: çok çocuklu olduğu zaman.
Ferrâ, azîz ve celîl olanın şu sözü hakkında: (Ve hani dağı onların üstünde **نَتَقْنَا**) (A‘râf: 171): dedi: Dağ, ordularının üzerine bir fersah’a bir fersah (ölçüsünde) yükseltildi. Ve **نتَقْنا**: yükselttik.
Başkası dedi: **نتقْنا** dağı onların üstünde; yani: onu sarstık ve yükselttik. Ve denir ki: **نتقْتُ السِقاء**: onu silkelediğim zaman; ondan köpüğünü söküp çıkarsın diye. Dedi: Dağın **نتْق**’u, ondan Mûsâ’nın ordusu miktarınca bir şeyin kesilmesi idi; böylece onların üstüne gölge yaptı; Mûsâ onlara dedi: Ya Tevrat’ı kabul edersiniz ya da üzerinize düşer.
Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: denir ki: **نَتَق جِرابَه**: içindekini döktüğü zaman. Ve **امرأةٌ مِنْتاق**: çok çocuklu. Dedi: ve **الناتق**: kaldıran. Ve **الناتق**: yaran.
Bir bedevî kadın diğerine dedi: **انتُقِي جِرابَكِ**; çünkü o kurtlanmıştır. Ve **الناتق**: yayan; **انتُقْ لَوْطَكَ** ceylanda, ta ki kurusun. Ve **الناتق**: çok çocuklu kadın.
Leys dedi: **النَّتْق**: çekme. Ve **نتَقْتُ الغَرْبَ** kuyudan: onu bir defada çektiğim zaman. Dedi: deve, yüküyle sarsıldığı zaman, iplerinin halkalarını **نَتَق** eder; bu, onları çektiği zaman olur; böylece düğümleri ve halkaları gevşer; böylece **فانتتقتْ**. Ve şu beyit okundu:
ينتقن أَقتاد النُّسوع الأطَّطِ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **أنتَقَ**: sert taşını kaldırdığı zaman. Ve **أَنتَقَ**: güneşte bir gölgelik yaptığı zaman. Ve **أنتَقَ**: evini **نِتاقَ دارٍ** (olarak) bina ettiği zaman; yani: onun karşısına. Ve **أَنتقَ**: **ناتقاً** olarak oruç tuttu; o da Ramazan ayıdır. Ve **أنتقَ**: torbasını kurtlanmadan onarmak için yardı.
Ebû Zeyd dedi: denir ki: semirdi, ta ki **نَتَق نُتوقاً**; bu, derisinin yağ ve etle dolmasıdır.
Ebû Mâlik dedi: **نتقتُ** şeyi: onu hareket ettirdiğim zaman; ta ki içindekiler aşağı insin.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والنون وما يثلثهما)
(قنا)  القاف والنون والحرف المعتلُّ أصلان يدلُّ أحدهُما على ملازمة ومُخالَطَة، والآخرَ على ارتفاعٍ في شيء.
فالأوَّلُ قولهم: قاناه، إذا خالَطَه، كاللَّونِ يُقانِي لوناً آخرَ غيرَه. وقال الأصمعيّ: قانيتُ الشَّيءَ: خَلَطته. قال امرؤ القيس:
كبكر المُقاناةِ البياضَُِ بصُفْرَةٍ ***غَذَاها نَمِيرُ الماء غَيْرَ مُحَلَّلِ([1])ومن ذلك قولهم: ما يُعَانِيني هذا، أي ما يوافِقُني. ومعناه أنَّه ينْبُو عنه فلا يخالطُه.
ومن الباب: قَنَى الشَّيءَ واقتناه، إذا كان ذلك مُعَدَّاً له لا للتِّجارة. ومالٌ قُِنْيانٌ: يتَّخَذ قُِنْيةً. ومنه: قَنَيْتُ حيائي: لزِمْتُه. واشتقاقُه من القُِنْية.
قال الشاعر([2])
*فاقْنَيْ حياءَكِ لا أبا لَكِ واعلَمِي *** أنِّي امرؤٌ سأموتُ إنْ لم أُقْتَلِ
والقِنْو: العِذْقُ بما عليه، لأنَّه ملازِمٌ لشجرته.
ومن الباب المَقْنَاة من الظِّلِّ فيمَنْ لا يَهمِزُها، وهو مكانٌ لا تُصيبه الشَّمس. وإنَّما سمِّي بذلك لأنَّ الظلَّ مُلازِمُه لا يكادُ يُفارِقُه. ويقول أهلُ العلم بالقُرآن: إنَّ كهفَ أصحابِ الكهف في مَقْناةٍ من جبل.
والأصل الآخر: القَنَا: احديدابٌ في الأنْف. والفعل قَنِيَ قَنىً. ويمكن أن تكون القَناة من هذا، لأنَّها تُنْصَب وتُرْفَع؛ وألِفُها واو لأنَّها تُجمَع قَناً وقَنَوات. وقناةُ الماء عندنا مشبَّهةٌ بهذه القناة إنْ كانتْ قناةُ الماء عربيَّة. والتشبيهُ بها ليس من جهةِ ارتفاعٍ، ولكن هي كظائِمُ وآبارٌ فكأنَّها هذه القناة، لأنَّها كعوبٌ وأنابيب.
وإذا هُمِزَ خَرَجَ عن هذا القياس، فيقال: قَنَأَ، إذا اشتدتْ حُمرتُه وهو قانئ. وربَّما همزوا مَقْنَأة الظّلّ، والأوَّل أشْبَهُ بالقِياسِ الذي ذكرناه.
(قنب)  القاف والنون والباء أصلٌ يدلُّ على جَمْع وتجمُّع. من ذلك المِقنَب: القِطْعةُ من الخَيْل، يقال هي نحوُ الأربعينَ. والقَنِيب: الجماعةُ من النَّاس.
قال ابن دُريد([3]): قنَّب الزَّرعُ تقنيباً، إذا أعْصَفَ. قال: وتسمَّى العَصِيفة: القُنَّابَة. والعصيفة: الوَرَق المجتمعُ الذي يكون فيه السُّنبُل.
ومن الباب: القُنْب، وهو وعاء ثِيلِ الفَرَس، وسمِّي بذلك لأنَّه يَجمع ما فيه. وأمّا القُِنَّب فزعم [قومٌ] أنّها عربية. فإنْ كان كذا فهو من قَنَّب الزَّرعُ، إذا أعْصَف. وهو شيء لا يتَّخذ من بعض ذلك.
(قنت)  القاف والنون والتاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على طاعةٍ وخيرٍ في دين، لا يعدو هذا الباب. والأصل فيه الطَّاعة، يقال: قَنَتَ يَقْنُتُ قُنوتاً. ثمَّ سمِّي كلُّ استقامةٍ في طريقِ الدِّين قُنُوتاً، وقيل لطُولِ القِيام في الصَّلاةِ قُنُوت، وسمِّي السُّكوتُ في الصَّلاة والإقبالُ عليها قُنوتاً. قال الله تعالى: ﴿وقُومُوا للهِ قَانِتِينَ﴾ [البقرة 238].
(قنح)  القاف والنون والحاء ليس هو عندنا أصلاً. على أنَّهم يقولون: قَنَحَ الشَّارِبُ، إذا رَوِيَ فرَفَعَ رأسَه رِيَّا. وهذا من قَمَحَ من باب الإبدال، وقد مرَّ ذِكرُه.
ومن طرائف ابن دُريد([4]): قَنَحْتُ العُود قَنْحاً: عطفتُه. قال: والقُنَّاح: المِحجَن بلغة أهل اليمن.
(قند)  القاف والنون والدال كلمتانِ زعَمُوا أنهما صحيحتان. قالوا: القَنْد عربيٌّ. يقولون: سَوِيقٌ مقنود ومُقَنَّد. والكلمةُ الأخرى القِنْدأوَة، قالوا: هو السَّيئ الخُلُقُ.
(قنر)  القاف والنون والراء كلمة: القَنَوَّر: الضَّخْم الرَّأْس.
(قنس)  القاف والنون والسين أُصَيْلٌ صحيحٌ يدلُّ على ثَبَاتِ شيء. من ذلك: القَِنس: مَنْبِتُ كلِّ شيءٍ وأصلُه. قال:
* في قِنْسِ مجدٍ فاتَ كُلَّ قَِنسِ([5]) *
قالوا: وكلُّ شيءٍ ثَبَت في شيءٍ فذلك الشّيء قَِنْسٌ له. قالوا: والقَوْنَس في البَيْضة: أعلاها، وقَوْنَسُ ناصيةِ الفَرَس: ما فوقَها؛ وهي ثابتة. قال:
اطرُدَ عَنْكَ الهُمُومَ طارِقَها *** ضَرْبَكَ بالسَّيْفِ قَوْنَسَ الفَرَسِ([6])(قنص)  القاف والنون والصاد كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على الصَّيد قَطْ. فالقانِص: الصَّائد. والقَنَص: الصَّيد. والقَنْص: فِعْل القانص. قال ابن دُريد: القَنيص: الصائد([7]). وبنُو قَنَص بن مَعدّ: قومٌ دَرَجُوا.
(قنط)  القاف والنون والطاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على اليأس من الشَّيء. يقال: قَنَط يَقْنِط، وقَنِطَ يقْنَط. قال الله تعالى: ﴿وَمَنْ يَقْنَِطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إلاَّ الضَّالُّون([8])﴾ [الحجر 56].
(قنع)  القاف والنون والعين أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدلُّ على الإقبال على الشيء، ثمَّ تَختلفُ معانيه مع اتِّفاق القياس؛ والآخَر يدلُّ على استدارة في شيء.
فالأوَّل الإقناع: الإقبال بالوجه على الشَّيء. يقال: أقْنَعَ لهُ يُقنِع إقناعاً.
والإقناع: مَدُّ اليدِ عند الدُّعاء. وسمِّي بذلك عند إقباله على الجهة التي يمدُّ يدَه إليها. والإقناع: إمالةُ الإناء* للماء المنحدِر.
ومن الباب: قَنَع الرَّجُل يَقْنَعُ قُنوعاً، إذا سَألَ. قال الله سبحانه: ﴿وَأَطْعِمُوا القَانِعَ والمُعْتَرَّ﴾ [الحج 36]. فالقانع: السَّائل؛ وسمِّي قانعاً لإقبالهِ على مَنْ يسألُه، قال:
لَمَالُ المرءِ يُصلِحُه فيُغنِي *** مفاقِرَه أعفُّ من القُنوعِ([9])ويقولون: قَنِعَ قَنَاعةً، إذا رَضِيَ. وسمِّيتْ قناعةً لأنَّهُ يُقْبِلُ على الشَّيء الذي لهُ راضياً. والإقناع: مَدُّ البَعيرِ رأسَه إلى الماء للشّرْب. قال ابنُ السِّكَِّيت: قَنَعت الإبلُ والغَنَمُ للمرتع، إذا مالَتْ لـه. وفلانٌ شاهدٌ مَقْنَعٌ؛ وهذا من قَنِعْتُ بالشَّيء، إذا رَضِيتَ به؛ وجمعه مَقَانع. تقول: إنه رضَىً يُقْنَع به. قال:
وعاقَدْتُ ليلَى في الخَلاءِ ولم تَكُنْ *** شُهودِي على لَيْلَى شهودٌ مَقَانعُ([10])وأما الآخر فالقِنع، وهو مستديرٌ من الرَّمل. والقِنْع والقِنَاع: شِبْهُ طَبَقٍ تُهدَى عليه الهديَّة. وقِناعُ المرأةِ معروفٌ، لأنَّها تُدِيرهُ برأسها. ومما اشتُقَّ من هذا القِناع قولُهم: قَنَّع رَأْسَه بالسَّوطِ ضَرباً، كأنَّه جَعَلَه كالقِناعِ له.
ومما شَذَّ عن هذا الأصل الإقناع: ارتِفاعُ الشَّيء ليس فيه تصَوُّبٌ. وقد يُمكنُ أن يُجعَلَ هذا أصلاً ثالثاً، ويُحتَجَّ فيه بقوله تعالى: ﴿مُهْطعِينَ مُقْنِعِي رُؤُوسِهِمْ﴾ [إبراهيم 43]. قال أهلُ التَّفسير: رافعي رؤوسِهِم.
(قنف)  القاف والنون والفاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في شيء. من ذلك القَنِيف: الجَمَاعة من النَّاس. والقَنِيف، فيما ذكره ابن دريد([11]): القِطعة من اللَّيل. يقال: مرَّ قَنِيفٌ من اللَّيل.
ومن الباب: القَنَف: صِغَرُ الأُذُنَين وغِلَظُهما. وهو ذلك القياس، وكذلك القُِنَاف، وهو الغليظ الأَنْف.
(قنم)  القاف والنون والميم كلمةٌ واحدة. يقولونَ: قَنِمَ الشيء قَنَما، إذا نَدِيَ ثم رَكِبَه غُبارٌ فتوسَّخَ. ويكونُ ذلك في شُعور الخَيْلِ والإبل.
--------------ـــ
([1]) البيت من معلقته المشهورة. و "البياض" تروى بالوجوه الثلاثة.
([2]) هو عنترة بن شداد . ديوانه 180 واللسان (قنا).
([3]) في الجمهرة: (1: 323).
([4]) في الجمهرة: (2: 183).
([5]) للعجاج في ملحقات ديوانه 78 واللسان (قنس).
([6]) البيت يروى لطرفة بن العبد، وقال ابن بري: إنه مصنوع عليه. انظر شرح شواهد المغنى للسيوطي 315. قلت: وليس في ديوانه. وهو بدون نسبة في اللسان (قنس). والإنصاف لابن الأنباري 233. والرواية: "اضرب عنك الهموم"، أراد: اضربن فحذف النون وبقيت الفتحة دالة عليها.
([7]) في المجمل: "قال ابن دريد: الصيد قنيص والصائد قنيص". وهذا النقل مطابق لما في الجمهرة
(3: 85).
([8]) قرأ أبو عمرو والكسائي ويعقوب وخلف بكسر النون، ووافقهم اليزيدي والحسن والأعمش. والباقون بفتحها كعلم يعلم. والأول كضرب يضرب لغة أهل الحجاز وأسد، وهي الأكثر، ولذا أجمعوا على الفتح في الماضي في قوله تعالى: ﴿من بعد ما قنطوا﴾ [الشورى 28]. إتحاف فضلاء البشر 275.
([9]) للشماخ في ديوانه 56 واللسان (فقر، قنع) والأضداد لابن الأنباري 55. وانظر المخصص(12: 287).
([10]) كذا ورد ضبطه في المجمل واللسان على تقديم الخير. ونسب في اللسان إلى البعيث.
([11]) الجمهرة (3: 155).

ـ

##### Türkçe

(قاف, **النون** ve ikisini üçleyen şeyler babı)

(**قنا**)  **القاف** ve **النون** ve illetli harf iki asıldır; ikisinden biri ملازمة ve مُخالَطَة üzerine delâlet eder, diğeri bir şeyde yükselme üzerine.
Birincisi onların sözü: **قاناه**; onu karıştırdı/ona karıştı, denildiği vakit; tıpkı rengin başka bir rengi kendisinden başka bir renkle **يُقانِي** etmesi gibi. **الأصمعيّ** dedi: **قانيتُ الشَّيءَ**: onu karıştırdım. **امرؤ القيس** dedi:
كبكر المُقاناةِ البياضَُِ بصُفْرَةٍ ***غَذَاها نَمِيرُ الماء غَيْرَ مُحَلَّلِ([1])Ve bundan onların sözü: **ما يُعَانِيني هذا**; yani bana uymuyor. Manası: ondan uzaklaşır da onunla karışmaz.
Ve babdan: **قَنَى الشَّيءَ** ve **اقتناه**; o, ticaret için değil de kendisi için hazırlanmış olduğu vakit. Ve **مالٌ قُِنْيانٌ**: **قُِنْيةً** edinilir. Ve ondan: **قَنَيْتُ حيائي**: ona yapıştım/onu sürdürdüm. Onun iştikakı **القُِنْية**dendir.
Şair dedi([2])
*فاقْنَيْ حياءَكِ لا أبا لَكِ واعلَمِي *** أنِّي امرؤٌ سأموتُ إنْ لم أُقْتَلِ
Ve **القِنْو**: üzerindekilerle birlikte salkım, çünkü o ağacına ملازِمdir.
Ve babdan: **المَقْنَاة** gölgeden, onu hemzelemeyen kimseye göre; o, güneşin isabet etmediği bir yerdir. Ancak böyle adlandırıldı; çünkü gölge ona ملازِmdir, neredeyse ondan ayrılmaz. Kur’ân ilmi ehli der ki: Ashâb-ı Kehf’in mağarası dağdan bir **مَقْناةٍ** içindedir.
Diğer asıl: **القَنَا**: burunda bir eğrilik/kamburluk. Fiil: **قَنِيَ قَنىً**. Ve **القَناة** bunundan olabilir; çünkü o dikilir ve kaldırılır; ve onun elif’i vavdır, çünkü **قَناً** ve **قَنَوات** diye cem‘ olunur. Bizim yanımızda su kanalı (**قناةُ الماء**) bu **القناة**ya benzetilmiştir; eğer su kanalı Arapça ise. Ona benzetme yükselme cihetinden değildir; fakat o, **كظائِمُ** ve kuyular gibidir; sanki o bu **القناة**dır, çünkü o, dirsekler ve borulardır.
Hemzelendiği vakit bu kıyastan çıkar; şöyle denir: **قَنَأَ**; kızıllığı şiddetlendiği vakit; o da **قانئ**dir. Bazen gölgenin **مَقْنَأة**sini de hemzelerler; birincisi, zikrettiğimiz kıyasa daha benzer.

(**قنب**)  **القاف** ve **النون** ve **الباء** bir asıldır; cem‘ ve toplanma üzerine delâlet eder. Bundan: **المِقنَب**: atlardan bir parça/bölük; yaklaşık kırk denir. Ve **القَنِيب**: insanlardan cemaat.
**ابن دُريد** dedi([3]): **قنَّب الزَّرعُ تقنيباً**; **أعْصَفَ** olduğu vakit. Dedi: **العَصِيفة**ya **القُنَّابَة** denir. Ve **العصيفة**: içinde başak bulunan, toplanmış yapraktır.
Ve babdan: **القُنْب**; o, atın **ثِيل**inin kabıdır; içindekini topladığı için böyle adlandırıldı. **القُِنَّب**e gelince, [bir kavim] onun Arapça olduğunu iddia etti. Eğer öyle ise, **قَنَّب الزَّرعُ**dandır; **أعْصَفَ** olduğu vakit. O, bunun bazısından yapılmayan bir şeydir.

(**قنت**)  **القاف** ve **النون** ve **التاء** sahih bir asıldır; dinde itaat ve hayır üzerine delâlet eder; bu babı aşmaz. Asıl onda itaattir; denir: **قَنَتَ يَقْنُتُ قُنوتاً**. Sonra din yolunda her doğruluk **قُنُوتاً** diye adlandırıldı; ve namazda uzun kıyama **قُنُوت** denildi; namazda susmak ve ona yönelmek **قُنوتاً** diye adlandırıldı. Allah Teâlâ dedi: ﴿وقُومُوا للهِ قَانِتِينَ﴾ [البقرة 238].

(**قنح**)  **القاف** ve **النون** ve **الحاء** bizce asıl değildir. Şu var ki onlar derler: **قَنَحَ الشَّارِبُ**; içti de kandı, sonra başını doyumla kaldırdı, olduğu vakit. Bu, ibdâl babından **قَمَحَ**dandır; onun zikri geçti.
**ابن دُريد**in garipliklerinden([4]): **قَنَحْتُ العُود قَنْحاً**: onu büktüm. Dedi: **القُنَّاح**: Yemen ehlinin dilinde kanca (**المِحجَن**).

(**قند**)  **القاف** ve **النون** ve **الدال** iki kelimedir; ikisinin sahih olduğunu iddia ettiler. Dediler: **القَنْد** Arapçadır. Derler: **سَوِيقٌ مقنود** ve **مُقَنَّد**. Diğer kelime **القِنْدأوَة**dir; dediler: o, kötü huyludur (**السَّيئ الخُلُقُ**).

(**قنر**)  **القاف** ve **النون** ve **الراء** bir kelime: **القَنَوَّر**: iri başlı.

(**قنس**)  **القاف** ve **النون** ve **السين** sahih bir asıldır; bir şeyin sabitliği üzerine delâlet eder. Bundan: **القَِنس**: her şeyin bittiği yer ve onun aslı. Dedi:
* في قِنْسِ مجدٍ فاتَ كُلَّ قَِنسِ([5]) *
Dediler: her ne sabit olursa bir şeyde, o şey onun için **قَِنْسٌ**tur. Dediler: yumurtada **القَوْنَس**: onun üst tarafı; atın perçeminin **قَوْنَسُ**u: onun üstündeki; ve o sabittir. Dedi:
اطرُدَ عَنْكَ الهُمُومَ طارِقَها *** ضَرْبَكَ بالسَّيْفِ قَوْنَسَ الفَرَسِ([6])

(**قنص**)  **القاف** ve **النون** ve **الصاد** bir tek kelimedir; sırf avlanma üzerine delâlet eder. Öyleyse **القانِص**: avcı. Ve **القَنَص**: av. Ve **القَنْص**: avcının fiili. **ابن دُريد** dedi: **القَنيص**: avcı([7]). Ve **بنُو قَنَص بن مَعدّ**: yok olup gitmiş bir kavim.

(**قنط**)  **القاف** ve **النون** ve **الطاء** sahih bir kelimedir; bir şeyden ümitsizliğe delâlet eder. Denir: **قَنَط يَقْنِط** ve **قَنِطَ يقْنَط**. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَنْ يَقْنَِطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إلاَّ الضَّالُّون([8])﴾ [الحجر 56].

(**قنع**)  **القاف** ve **النون** ve **العين** iki sahih asıldır; ikisinden biri bir şeye yönelme üzerine delâlet eder; sonra kıyasın ittifakıyla manaları farklılaşır; diğeri bir şeyde yuvarlaklık üzerine delâlet eder.
Birincisi **الإقناع**: yüzle bir şeye yönelme. Denir: **أقْنَعَ لهُ يُقنِع إقناعاً**.
Ve **الإقناع**: dua ederken el uzatmak. Ona, elini uzattığı cihete yönelmesi sırasında böyle ad verildi. Ve **الإقناع**: aşağı inen su için kabı eğmek*.
Ve babdan: **قَنَع الرَّجُل يَقْنَعُ قُنوعاً**; sorduğu vakit. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَأَطْعِمُوا القَانِعَ والمُعْتَرَّ﴾ [الحج 36]. Öyleyse **القانع**: dilenci/soran; ona **قانعاً** denildi, kendisinden istediği kimseye yönelmesinden dolayı. Dedi:
لَمَالُ المرءِ يُصلِحُه فيُغنِي *** مفاقِرَه أعفُّ من القُنوعِ([9])Ve derler: **قَنِعَ قَنَاعةً**; razı olduğu vakit. Ona **قناعةً** denildi; çünkü razı olarak kendisine ait olana yönelir. Ve **الإقناع**: devenin başını içmek için suya uzatması. **ابنُ السِّكَِّيت** dedi: **قَنَعت الإبلُ والغَنَمُ للمرتع**; ona meylettiği vakit. Ve falan, **شاهدٌ مَقْنَعٌ**dır; bu, **قَنِعْتُ بالشَّيء**dendir; bir şeye razı olduğun vakit; onun cem‘i **مَقَانع**tır. Dersin: o, kendisiyle razı olunacak bir rızadır (**رضَىً يُقْنَع به**). Dedi:
وعاقَدْتُ ليلَى في الخَلاءِ ولم تَكُنْ *** شُهودِي على لَيْلَى شهودٌ مَقَانعُ([10])Diğerine gelince: **القِنع**; o, kumdan yuvarlaktır. Ve **القِنْع** ve **القِنَاع**: üzerinde hediye sunulan, tabak benzeri bir şey. Ve kadının **قِناعُ**ı bilinir; çünkü onu başının etrafında döndürür. Bundan türetilen **القِناع**dan onların sözü: **قَنَّع رَأْسَه بالسَّوطِ ضَرباً**; sanki ona bir **قِناع** gibi yaptı.
Bu asıldan şâz olan **الإقناع**: bir şeyin yükselmesi; onda yukarıya yönelme yoktur. Bu, üçüncü bir asıl kılınabilir; onda şu kavliyle delil getirilir: ﴿مُهْطعِينَ مُقْنِعِي رُؤُوسِهِمْ﴾ [إبراهيم 43]. Tefsir ehli dedi: başlarını kaldıranlar.

(**قنف**)  **القاف** ve **النون** ve **الفاء** bir asıldır; bir şeyde toplanma üzerine delâlet eder. Bundan **القَنِيف**: insanlardan cemaat. Ve **القَنِيف**, **ابن دريد**in zikrettiğine göre([11]): geceden bir parça. Denir: geceden bir **قَنِيفٌ** geçti.
Ve babdan: **القَنَف**: iki kulağın küçüklüğü ve kalınlığı. Ve o, o kıyastır; aynı şekilde **القُِنَاف** da; o, kalın burunludur (**الغليظ الأَنْف**).

(**قنم**)  **القاف** ve **النون** ve **الميم** bir tek kelimedir. Derler: **قَنِمَ الشيء قَنَما**; ıslandığı, sonra üzerine toz bindiği de kirlendiği vakit. Bu, atların ve develerin kıllarında olur.

--------------ـــ
([1]) Beyit onun meşhur muallakasındandır. Ve “**البياض**” üç vecihle rivayet olunur.
([2]) O, **عنترة بن شداد**dır. Divanı 180 ve **اللسان** (**قنا**).
([3]) **الجمهرة**’de: (1: 323).
([4]) **الجمهرة**’de: (2: 183).
([5]) **العجاج**’ındır; divanının eklerinde 78 ve **اللسان** (**قنس**).
([6]) Beyit **طرفة بن العبد**e rivayet olunur; **ابن بري** dedi: ona uydurmadır. **شرح شواهد المغنى**’ye bak: **السيوطي** 315. Dedim: onun divanında değildir. **اللسان**da (**قنس**) nisbesizdir. **الإنصاف** **لابن الأنباري** 233. Rivayet: “**اضرب عنك الهموم**”; muradı: **اضربن** idi; nûn’u hazfetti, fetḥa da ona delil olarak kaldı.
([7]) **المجمل**’de: “**قال ابن دريد: الصيد قنيص والصائد قنيص**”. Bu nakil **الجمهرة**’dekiyle mutabıktır (3: 85).
([8]) **أبو عمرو** ve **الكسائي** ve **يعقوب** ve **خلف** **النون**u kesre ile okudu; onlara **اليزيدي** ve **الحسن** ve **الأعمش** muvafakat etti. Diğerleri onu fetha ile, **علم يعلم** gibi. Birincisi **ضرب يضرب** gibi, Hicaz ve Esed ehlinin lügatidir; ve o daha çoktur; bu yüzden mâzîde fetha üzerinde icmâ ettiler, Allah Teâlâ’nın şu kavlinde: ﴿من بعد ما قنطوا﴾ [الشورى 28]. **إتحاف فضلاء البشر** 275.
([9]) **الشماخ**’ındır; divanında 56 ve **اللسان** (**فقر**، **قنع**) ve **الأضداد** **لابن الأنباري** 55. Ve **المخصص**e bak (12: 287).
([10]) Böylece **المجمل** ve **اللسان**da hayrın takdimi üzere ضبطu geldi. **اللسان**da **البعيث**e nisbet edildi.
([11]) **الجمهرة** (3: 155).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- القنوت: لزوم الطاعة مع الخضوع، وفسر بكل واحد منهما في قوله تعالى: ﴿وقوموا لله قانتين﴾ [البقرة/238]، وقوله تعالى: ﴿كل له قانتون﴾ [الروم /26] قيل: خاضعون، وقيل: طائعون، وقيل: ساكتون ولم يعن به كل السكوت، وإنما عني به ما قال عليه الصلاة والسلام: (إن هذه الصلاة لا يصح فيها شيء من كلام الآدميين، إنما هي قرآن وتسسبيح) (شطر من حديث معاوية بن الحكم السلمي الطويل، وفيه: ثم قال صلى الله عليه وسلم: (إن هذه الصلاة لا يحل فيها شيء من كلام الناس، إنما هو التسبيح والتكبير وقراءة القرآن... ) إلخ. أخرجه مسلم برقم (537) ؛ والنسائي 3/14؛ وأبو داود برقم (930) ؛ وانظر: شرح السنة 3/238)، وعلى هذا قيل: أي الصلاة أفضل؟ فقال: (طول القنوت) (الحديث عن جابر قال: قيل للنبي صلى الله عليه وسلم: أي الصلاة أفضل؟ قال: (طول القنوت). أخرجه مسلم برقم (756) ؛ والترمذي (انظر: عارضة الأحوذي 2/178) أي: الاشتغال بالعبادة ورفض كل ما سواه. وقال تعالى: ﴿إن إبراهيم كان أمة قانتا﴾ [النحل/120]، ﴿وكانت من القانتين﴾ [التحريم/12]، ﴿أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما﴾ [الزمر/9]، ﴿اقنتي لربك﴾ [آل عمران/43]، ﴿ومن يقنت منكن لله ورسوله﴾ [الأحزاب/31]، وقال: ﴿والقانتين والقانتات﴾ [الأحزاب/35]، ﴿فالصالحات قانتات﴾ [النساء/34].

##### Türkçe

- **القنوت**: itaatte devamlılık ile birlikte boyun eğme; ve Yüce Allah’ın şu sözü içinde bunların her biriyle tefsir edilmiştir: ﴿وقوموا لله قانتين﴾ [البقرة/238] ve Yüce Allah’ın şu sözü: ﴿كل له قانتون﴾ [الروم /26]; “boyun eğenler” denildi, “itaat edenler” denildi, “suskunlar” denildi; fakat bununla bütün susma kastedilmedi; ancak bununla, onun (aleyhi’s-salât ve’s-selâm) söylediği kastedildi: (Şüphesiz bu namazda âdemoğullarının sözünden hiçbir şey sahih olmaz; o ancak Kur’an ve tesbîhtir) (Muâviye b. el-Hakem es-Sülemî’nin uzun hadisinin bir parçası; onda: sonra sallallahu aleyhi ve sellem dedi: (Şüphesiz bu namazda insanların sözünden hiçbir şey helâl olmaz; o ancak tesbîh, tekbîr ve Kur’an okumadır...) ilh. Müslim (537) numara ile; Nesâî 3/14; Ebû Dâvûd (930) numara ile tahric etti; bkz.: Şerhu’s-sünne 3/238); ve bunun üzerine denildi: “Hangi namaz daha faziletlidir?”; şöyle dedi: (Kunutun uzunluğu) (Câbir’den olan hadis: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’e: “Hangi namaz daha faziletlidir?” denildi; dedi: (Kunutun uzunluğu). Müslim (756) numara ile; Tirmizî (bkz.: Âridatu’l-ahvezî 2/178) tahric etti); yani: ibadetle meşgul olmak ve onun dışındaki her şeyi terk etmek. Ve Yüce Allah dedi: ﴿إن إبراهيم كان أمة قانتا﴾ [النحل/120]، ﴿وكانت من القانتين﴾ [التحريم/12]، ﴿أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما﴾ [الزمر/9]، ﴿اقنتي لربك﴾ [آل عمران/43]، ﴿ومن يقنت منكن لله ورسوله﴾ [الأحزاب/31]؛ ve dedi: ﴿والقانتين والقانتات﴾ [الأحزاب/35]، ﴿فالصالحات قانتات﴾ [النساء/34].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ن ت
هو قانت لله‏:‏ مطيع خاشع وقنتوا لله وقنتت المرأة لزوجها وامرأة قنوت‏.‏

##### Türkçe

ق ن ت
O, Allah’a **قانت**tir: itaatkâr, huşûlu. Ve Allah’a **قنتوا**. Ve kadın, kocasına **قنتت**. Ve **امرأة قنوت**: (çokça) itaat eden kadın.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القُنوتُ: الإِمساكُ عن الكلام، وقيل: الدعاءُ في الصلاة. والقُنُوتُ: الخُشُوعُ والإِقرارُ بالعُبودية، والقيامُ بالطاعة التي ليس معها مَعْصِيَةٌ؛ وقيل: القيامُ، وزعم ثعلبٌ أَنه الأَصل؛ وقيل: إِطالةُ القيام. وفي التنزيل العزيز: وقُوموا للهِ قانِتين. قال زيدُ بنُ أَرْقَم: كنا نتكلم في الصلاة حتى نزلتْ: وقوموا لله قانتين؛ فأُمِرْنا بالسُّكوتِ، ونُهِينا عن الكلام، فأَمْسَكنا عن الكلام؛ فالقُنوتُ ههنا: الإِمساك عن الكلام في الصلاة. ورُوِي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قَنَتَ شهراً في صلاةِ الصبح، بعد الركوع، يَدْعُو على رِعْلٍ وذَكْوانَ. وقال أَبو عبيد: أَصلُ القُنوت في أَشياء: فمنها القيام، وبهذا جاءَت الأَحاديثُ في قُنوت الصلاة، لأَِنه إِنما يَدْعُو قائماً، وأَبْيَنُ من ذلك حديثُ جابر، قال: سُئل النبي، صلى الله عليه وسلم، أَيُّ الصلاة أَفْضلُ؟ قال: طُولُ القُنوتِ؛ يريد طُولَ القيام.
ويقال للمصلي: قانِتٌ. وفي الحديث: مَثَلُ المُجاهدِ في سبيل الله، كَمَثلِ القانِتِ الصائم أَي المُصَلِّي. وفي الحديث: تَفَكُّرُ ساعةٍ خيرٌ من قُنوتِ ليلةٍ، وقد تكرر ذكره في الحديث. ويَرِدُ بمعانٍ متعدِّدة: كالطاعةِ، والخُشوع، والصلاة، والدعاء، والعبادة، والقيام، وطول القيام، والسكوت؛ فيُصْرَفُ في كل واحد من هذه المعاني إِلى ما يَحتَملُه لفظُ الحديث الوارد فيه. وقال ابن الأَنباري: القُنوتُ على أَربعةِ أَقسام: الصلاة، وطول القيام، وإِقامة الطاعة، والسكوت. ابن سيده: القُنوتُ الطاعةُ، هذا هو الأَصل،ومنه قوله تعالى: والقانتينَ والقانتاتِ؛ ثم سُمِّيَ القيامُ في الصلاة قُنوتاً، ومنه قُنوتُ الوِتْر.
وقَنَت اللهَ يَقْنُتُه: أَطاعه.
وقوله تعالى: كلٌّ له قانتونَ أَي مُطيعون؛ ومعنى الطاعة ههنا: أَن من في السموات مَخلُوقون كإِرادة الله تعالى، لا يَقْدرُ أَحدٌ على تغيير الخِلْقةِ، ولا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، فآثارُ الصَّنْعَة والخِلْقةِ تَدُلُّ على الطاعة، وليس يُعْنى بها طاعة العبادة، لأَنَّ فيهما مُطيعاً وغَيرَ مُطيع، وإسما هي طاعة الإِرادة والمشيئة. والقانتُ: المُطيع. والقانِتُ: الذاكر لله تعالى، كما قال عز وجل: أَمَّنْ هو قانِتٌ آناءَ الليلِ ساجداً وقائماً؟ وقيل: القانِتُ العابدُ. والقانِتُ في قوله عز وجل: وكانتْ من القانتين؛ أَي من العابدين. والمشهورُ في اللغة أَن القُنوتَ الدعاءُ.وحقيقة القانتِ أَنه القائمُ بأَمر الله، فالداعي إِذا كان قائماً، خُصَّ بأَن يقالَ له قانتٌ، لأَنه ذاكر لله تعالى، وهو قائم على رجليه، فحقيقةُ القُنوتِ العبادةُ والدعاءُ لله، عز وجل، في حال القيام، ويجوز أَن يقع في سائر الطاعة، لأَنه إِن لم يكن قيامٌ بالرِّجلين، فهو قيام بالشيءِ بالنية. ابن سيده: والقانتُ القائمُ بجميع أَمْرِ الله تعالى، وجمعُ القانتِ من ذلك كُلِّه: قُنَّتٌ؛ قال العجاج:
رَبُّ البِلادِ والعِبادِ القُنَّتِ
وقَنَتَ له: ذَلَّ. وقَنَتَتِ المرأَةُ لبَعْلها: أَقَرَّتْ (* أَي سكنت
وانقادت.). والاقْتِناتُ: الانْقِيادُ.
وامرأَةٌ قَنِيتٌ: بَيِّنةُ القناتة قليلةُ الطَّعْم، كقَتِينٍ.

##### Türkçe

**القُنوتُ**: sözden el çekme (tutma); ve denildi: namazda dua.

**القُنُوتُ**: huşû ve kulluğu ikrar, ve beraberinde isyan olmayan itaate kalkış (kıyam); ve denildi: kıyam; ve ثعلب onun asıl olduğunu ileri sürdü; ve denildi: kıyamı uzatma.

Aziz tenzilde: “Ve Allah için **قانِتين** olarak kalkın.” Zeyd b. أَرْقَم dedi: “Biz namazda konuşurduk; ta ki ‘Ve Allah için **قانتين** olarak kalkın’ indi; böylece bize susmak emredildi ve konuşmaktan nehyedildik; böylece sözden el çektik; işte **القُنوتُ** burada: namazda sözden el çekmedir.” Ve Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayet olundu ki: O, sabah namazında, rükûdan sonra, bir ay **قَنَتَ**; رِعْل ve ذَكْوان üzerine dua ediyordu. Ebû عبيد dedi: **القُنوت**’un aslı şeylerdedir: onlardan biri kıyamdır; ve namazın **قُنوت**’u hakkında hadisler bununla gelmiştir; çünkü o ancak ayakta iken dua eder. Bundan daha açık olan, Câbir hadisi: dedi ki: Peygamber’e, صلى الله عليه وسلم, “Hangi namaz daha faziletlidir?” diye soruldu; dedi: “**القُنوت**’un uzunluğu”; yani kıyamın uzunluğunu kasteder.

Namaz kılana: **قانِتٌ** denir. Hadiste: “Allah yolunda mücahidin misali, **القانِتِ** **الصائم**’in misali gibidir”; yani namaz kılan. Hadiste: “Bir saat tefekkür, bir gecenin **قُنوت**’undan hayırlıdır”; ve onun zikri hadiste tekrar etmiştir. Çeşitli manalarla gelir: itaat, huşû, namaz, dua, ibadet, kıyam, kıyamın uzunluğu, susma; böylece bu manalardan her birinde, içinde vârid olan hadisin lafzının taşıdığı şeye sarf olunur. İbn الأَنباري dedi: **القُنوت** dört kısımdır: namaz, kıyamın uzunluğu, itaati ikame, susma. İbn سيده: **القُنوت** itaattir; asıl budur; ondan da Yüce Allah’ın sözü: “ve **القانتين** ve **القانتات**”; sonra namazda kıyama **قُنوت** adı verildi; ondan da **قُنوتُ الوِتْر**.

**وقَنَت اللهَ يَقْنُتُه**: ona itaat etti.

Yüce Allah’ın sözü: “Hepsi O’na **قانتونَ**”; yani itaat edenler. Burada itaatin manası: göklerde olanların Allah Teâlâ’nın iradesi üzere yaratılmış olmalarıdır; hiç kimse yaratılışı değiştirmeye güç yetiremez; ne de mukarreb bir melek; böylece sanatın ve yaratılışın آثار’ı itaate delalet eder; bununla ibadet itaati kastedilmez; çünkü ikisinde itaat eden de vardır, itaat etmeyen de; o ancak irade ve meşîet itaatidır. **القانتُ**: itaat eden. **القانِتُ**: Allah Teâlâ’yı zikreden; nitekim عز وجل dedi: “Yoksa o, gecenin saatlerinde secde ederek ve ayakta durarak **قانِتٌ** olan mı?” Ve denildi: **القانِتُ** âbiddir. Yüce Allah’ın sözü: “ve **كانتْ من القانتين**”; yani âbidlerden idi. Dilde meşhur olan: **القُنوت** duadır. **القانت**’in hakikati: Allah’ın emriyle kaim olandır; böylece dua eden ayakta olunca, ona **قانتٌ** denilmesiyle tahsis olundu; çünkü o Allah Teâlâ’yı zikredendir ve iki ayağı üzerinde ayaktadır. Böylece **القُنوت**’un hakikati: kıyam hâlinde Allah عز وجل için ibadet ve duadır; ve diğer itaatlerde de vaki olması caizdir; çünkü iki ayakla kıyam olmasa da, niyetle şey ile kıyamdır. İbn سيده: **القانتُ** Allah Teâlâ’nın bütün emriyle kaim olandır; ve bunun hepsinden **القانت**’in çoğulu: **قُنَّتٌ**’tir; العجاج dedi:
رَبُّ البِلادِ والعِبادِ القُنَّتِ

**وقَنَتَ له**: zelil oldu. **وقَنَتَتِ المرأَةُ لبَعْلها**: ikrar etti
(* yani sakin oldu ve boyun eğdi.). **الاقْتِناتُ**: boyun eğme.

**وامرأَةٌ قَنِيتٌ**: **القناتة**’si (itaatkârlığı) açık, tadı az; **قَتِينٍ** gibi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ن ت * * القُنُوتُ * أصله الطاعة ومنه قوله تعالى ﴿والقانتين والقانتات﴾ ثم سمي القيام في الصلاة قنوتا وفي الحديث ﴿أفضل الصلاة طول القنوت﴾ ومنه قنوت الوتر وباب الكل دخل

##### Türkçe

* ق ن ت * * **القُنُوتُ** * aslı itaat(tir); ondan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: ﴿**والقانتين والقانتات**﴾; sonra namazda ayakta durma **قنوتا** diye adlandırıldı. Hadiste: ﴿Namazın en faziletlisi **طول القنوت** (kunûtun uzunluğu)dur﴾; ondan (olarak) vitrin **قنوت**u. Ve “bâbu’l-kull” girdi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القنوت: الطاعة  ، هذا هو الأصل، ومنه قوله تعالى:  والقانتين والقانتات  كذا في المحكم، والصحاح. قلت: وهو قول الشعبي، وجابر،وزيد، وعطاء، وسعيد بن جبير، في تفسير قوله تعالى:  وقوموا لله قانتين  وقال الضحاك: كل قنوت في القرآن فإنما يعني به الطاعة، وروى مثل ذلك عن أبي سعيد الخدري، رضي الله عنه. وقنت الله يقنته: أطاعه، وقوله تعالى  كل له قانتون  أي مطيعون، ومعنى الطاعة هنا أن من في السموات  والأرض  مخلوقون بإرادة الله تعالى، لا يقدر أحد على تغيير الخلقة  ولا ملك مقرب  ، فآثار الخلقة والصنعة تدل على الطاعة، وليس يعنى بها طاعة العبادة؛ لأن فيهما مطيعا وغير مطيع، وإنما هي طاعة الإرادة والمشيئة. كذا في اللسان. القنوت:  السكوت  ، قال زيد بن أرقم: كنا نتكلم في الصلاة- يكلم الرجل صاحبه وهو إلى جنبه- حتى نزلت  وقوموا لله قانتين  فأمرنا بالسكوت، ونهينا عن الكلام، فأمسكنا عن الكلام. قال الزجاج: المشهور في اللغة أن القنوت  الدعاء  ، قلت: وهو المروي عن ابن عباس. قال الزجاج: وحقيقة القانت، أنه القائم بأمر الله، فالداعي إذا كان قائما خص بأن يقال له: قانت؛ لأنه ذاكر لله وهو قائم على رجليه، فحقيقة القنوت: العبادة الدعاء لله عز وجل في حال القيام، ويجوز أن يقع في سائر الطاعة؛ لأنه إن لم يكن قيام بالرجلين، فهو قيام بالشيء بالنية. قال ابن سيده: والقانت: القائم بجميع أمر الله تعالى. وقيل: القانت: العابد،  وكانت من القانتين  أي من العابدين. وقال أبو عبيد: أصل القنوت في أشياء، فمنها: القيام، وبهذا جاءت الأحاديث  في  قنوت  الصلاة  ؛ لأنه إنما يدعو قائما، وأبين من ذلك حديث جابر قال:  سئل النبي صلى الله عليه وسلم: أي الصلاة أفضل? قال: طول القنوت  يريد طول القيام. وزعم ثعلب أن أصل القنوت القيام، نقله ابن سيده. والقنوت أيضا الصلاة، ويقال للمصلى: قانت، وفي الحديث  مثل المجاهد في سبيل الله كمثل القانت الصائم  أي المصلي، وقيل: القنوت القيام بالطاعة التي ليس معها معصية. القنوت:  : الإمساك عن الكلام  في الصلاة أو مطلقا.  وأقنت: دعا على عدوه  ، عن ابن الأعرابي، ومنه دعاؤه صلى الله عليه وسلم على رعل وذكوان. أقنت:  أطال القيام في صلاته  ، عن ابن الأعرابي أيضا، وفي التنزيل  وقوموا لله قانتين  كذا فسرها بعضهم. وقد تكرر ذكر القنوت في الحديث، ويرد لمعان متعددة: كالطاعة والخشوع والصلاة والدعاء والعبادة والقيام، وطول القيام، والسكوت، فيصرف كل واحد من هذه المعاني إلى ما يحتمله لفظ الحديث الوارد فيه. وقال ابن الأنباري: القنوت على أربعة أقسام: الصلاة، وطول القيام وإقامة الطاعة، والسكوت. أقنت، إذا  أدام الحج  ، عن ابن الأعرابي أيضا. أقنت:  أطال الغزو  ، عن ابن الأعرابي أيضا. أقنت، إذا  تواضع لله تعالى  عن ابن الأعرابي أيضا. فتحصل لنا مما تقدم من كلام المؤلف في معنى القنوت معان تسعة، وهي: الطاعة، والسكوت، والدعاء، والقيام، والإمساك عن الكلام، وطول القيام، وإدامة الحج، وإطالة الغزو، والتواضع. ومما زيد عليه: العبادة، والصلاة، وقد تقدم شاهدهما. والإقرار بالعبودية، والخشوع، هذا عن مجاهد. وقد يقال: إن السكوت والإمساك عن الكلام واحد، وإن الخشوع داخل في التواضع، وإدامة

  الحج وإطالة الغزو داخلان في عموم دوام الطاعة؛ فإنهما من أعظم الطاعة. وقال الراغب: القنوت: لزوم الطاعة مع الخضوع، فيمكن أن يجعل لزوم الطاعة أيضا من جملة معانيه، فيقال: الطاعة ولزومها، كما قالوا: القيام وطوله. قال شيخنا: وقد أوسع الكلام عليه القاضي أبو بكر بن العربي في العارضة وغيره من مصنفاته، وقال: إن القنوت له عشرة معان، ونقله الإمام الحافظ الزين العراقي، وزاد عليه، ونظم المعاني كلها في ثلاثة أبيات، ونقلها الحافظ شهاب الدين أحمد بن حجر العسقلاني في أواخر باب الوتر من فتح الباري وهي:الحج وإطالة الغزو داخلان في عموم دوام الطاعة؛ فإنهما من أعظم الطاعة. وقال الراغب: القنوت: لزوم الطاعة مع الخضوع، فيمكن أن يجعل لزوم الطاعة أيضا من جملة معانيه، فيقال: الطاعة ولزومها، كما قالوا: القيام وطوله. قال شيخنا: وقد أوسع الكلام عليه القاضي أبو بكر بن العربي في العارضة وغيره من مصنفاته، وقال: إن القنوت له عشرة معان، ونقله الإمام الحافظ الزين العراقي، وزاد عليه، ونظم المعاني كلها في ثلاثة أبيات، ونقلها الحافظ شهاب الدين أحمد بن حجر العسقلاني في أواخر باب الوتر من فتح الباري وهي:
  ولفظ القنوت أعدد معانيه تـجـد                      مزيدا على عشر معاني مرضيه
  دعاء خشوع والعـبـادة طـاعة                      إقامتها إقراره بـالـعـبـوديه
  سكوت صلاة والقيام وطـولـه                      كذاك دوام الطاعة الرابح النـيه قلت: وقد ألحق شيخنا المرحوم بيتا رابعا جامعا لما زاده المجد.

  دوام لحج، طول غزو، تواضع                      إلى الله خذها ستة وثمـانـيه قال ابن سيده: وجمع القانت من ذلك كله قنت، قال العجاج:  رب البلاد والعباد القنت   وامرأة قنيت بينة القناتة: قليلة الطعم  ، كقتين، نقله الصاغاني.  وسقاء قنيت  أي  مسيك  ، على وزن سكيت، كما في نسختنا، أي يمسك الماء، وهو الصواب، وسيأتي في الكاف، ويوجد في بعض النسخ:  مسيل  على صيغة اسم الفاعل، من أسال الماء، وهكذا رأيته أيضا مضبوطا في نسخة التكملة، فلينظر.
 ومما يستدرك عليه أيضا: قنت له، إذا ذل وقنتت المرأة لبعلها أقرت. والاقتنات: الانقياد.

##### Türkçe

**القنوت**: itaat; asıl olan budur. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: **والقانتين والقانتات**; **المحكم** ve **الصحاح**’ta böyledir. Dedim: Bu, **الشعبي**’nin, **جابر**’in, **زيد**’in, **عطاء**’nın ve **سعيد بن جبير**’in, Yüce Allah’ın sözü **وقوموا لله قانتين**’in tefsirinde söylediğidir. **الضحاك** dedi: Kur’ân’da her **قنوت** ancak onunla itaat kastedilir. Bunun benzeri **أبي سعيد الخدري**’den de rivayet edilmiştir, Allah ondan razı olsun. Ve **قنت الله يقنته**: ona itaat etti. Yüce Allah’ın sözü **كل له قانتون**: yani itaat edenler. Buradaki itaatin manası: göklerde ve yerde olanlar Yüce Allah’ın iradesiyle yaratılmıştır; hiç kimse yaratılışı değiştirmeye güç yetiremez, ne de yakın bir melek. Öyleyse yaratılış ve sanatın eserleri itaate delalet eder; bununla ibadet itaati kastedilmez; çünkü ikisinde itaat eden de vardır, itaat etmeyen de. Ancak o, irade ve meşîet itaatidir. **اللسان**’da böyledir.

**القنوت**: susmak. **زيد بن أرقم** dedi: Biz namazda konuşurduk—adam, yanında olana konuşurdu—ta ki **وقوموا لله قانتين** ininceye kadar; bize susmak emredildi ve konuşmaktan nehyedildik; biz de konuşmaktan el çektik. **الزجاج** dedi: Dilde meşhur olan, **القنوت**’un **الدعاء** olmasıdır. Dedim: Bu, **ابن عباس**’tan rivayet edilendir. **الزجاج** dedi: **القانت**’ın hakikati, Allah’ın emriyle kaim olandır; dua eden, kaim olduğu vakit, ona “**قانت**” denilmekle tahsis edildi; çünkü o, ayakları üzerinde kaim iken Allah’ı zikredendir. Öyleyse **القنوت**’un hakikati: kıyam hâlinde Aziz ve Celil Allah’a ibadet ve dua etmektir. Ve sair itaatte de vaki olması caizdir; çünkü iki ayakla kıyam olmasa da, niyetle şey üzerine kıyam vardır. **ابن سيده** dedi: **القانت**: Yüce Allah’ın bütün emriyle kaim olandır. Ve denildi: **القانت**: âbiddir; **وكانت من القانتين** yani âbidlerden idi. **أبو عبيد** dedi: **القنوت**’un aslı şeylerdedir; onlardan biri kıyamdır; hadisler **في قنوت الصلاة** hakkında bununla gelmiştir; çünkü o ancak ayakta dua eder. Bundan daha açık olan, **جابر** hadisi: “Peygamber’e صلى الله عليه وسلم soruldu: Hangi namaz daha faziletlidir? Dedi: **طول القنوت**”; yani kıyamın uzunluğu. **ثعلب** zannetti ki **القنوت**’un aslı kıyamdır; bunu **ابن سيده** nakletti. **القنوت** ayrıca namazdır; namaz kılana **قانت** denir. Hadiste: “Allah yolunda cihad eden gibi, **القانت الصائم** gibidir”; yani namaz kılan. Ve denildi: **القنوت**; onunla beraber masiyet olmayan itaatle kıyamdır.

**القنوت**: namazda yahut mutlak olarak konuşmaktan el çekmek. **أقنت**: düşmanına beddua etti; **ابن الأعرابي**’den. Ondan, onun صلى الله عليه وسلم **رعل** ve **ذكوان** aleyhine duası. **أقنت**: namazında kıyamı uzattı; yine **ابن الأعرابي**’den. Ve tenzilde **وقوموا لله قانتين**; bazıları onu böyle tefsir etti. Hadiste **القنوت** zikri tekrar etmiştir ve muhtelif manalara gelir: itaat, huşû, namaz, dua, ibadet, kıyam, kıyamın uzunluğu, susmak; bu manalardan her biri, içinde vârid olduğu hadisin lafzının ihtimaline göre sarf olunur. **ابن الأنباري** dedi: **القنوت** dört kısımdır: namaz, kıyamın uzunluğu ve itaati ikame, ve susmak. **أقنت**: haccı devam ettirdi; yine **ابن الأعرابي**’den. **أقنت**: gazveyi uzattı; yine **ابن الأعرabi**’den. **أقنت**: Yüce Allah’a tevazu gösterdi; yine **ابن الأعرابي**’den. Böylece, müellifin **القنوت** manası hakkında geçen sözlerinden bize dokuz mana hâsıl oldu; onlar: itaat, susmak, dua, kıyam, konuşmaktan el çekmek, kıyamın uzunluğu, haccı devam ettirmek, gazveyi uzatmak, tevazu. Buna ilave edilenlerden: ibadet ve namaz; ikisinin şahidi geçti. Ve kulluğu ikrar, ve huşû; bu, **مجاهد**’dendir. Ve denilebilir: susmak ile konuşmaktan el çekmek birdir; huşû da tevazu içine dahildir; ve haccı devam ettirmek ile gazveyi uzatmak, itaatin devamının umumuna dahildir; çünkü ikisi, itaatin en büyüğündendir. **الراغب** dedi: **القنوت**: boyun eğme ile beraber itaate lüzumdur; böylece itaate lüzum da manalarından kılınabilir; denilir: itaat ve ona lüzum, onların “kıyam ve onun uzunluğu” dedikleri gibi. Şeyhimiz dedi: Kadı **أبو بكر بن العربي** **العارضة**’de ve diğer musannefatında onun hakkında sözü genişletmiştir ve dedi: **القنوت**’un on manası vardır. Bunu imam hâfız **الزين العراقي** nakletti ve ona ilave etti; manaların hepsini üç beyitte nazmetti. Hâfız **شهاب الدين أحمد بن حجر العسقلاني** bunu **فتح الباري**’nin **باب الوتر**’inin sonlarında nakletti; o şudur:
  **ولفظ القنوت أعدد معانيه تـجـد                      مزيدا على عشر معاني مرضيه**
  **دعاء خشوع والعـبـادة طـاعة                      إقامتها إقراره بـالـعـبـوديه**
  **سكوت صلاة والقيام وطـولـه                      كذاك دوام الطاعة الرابح النـيه**
Dedim: Merhum şeyhimiz, **المجد**’in artırdığını toplayan dördüncü bir beyti ilhak etti:
  **دوام لحج، طول غزو، تواضع                      إلى الله خذها ستة وثمـانـيه**

**ابن سيده** dedi: Bunların hepsinden **القانت**’ın cemi **قنت**’tir. **العجاج** dedi:
  **رب البلاد والعباد القنت**

Ve **امرأة قنيت**; **بينة القناتة**: yemeği az olan; **قتين** gibi; **الصاغاني** bunu nakletti. Ve **سقاء قنيت**: yani **مسيك**; **سكيت** vezninde; nüshamızda olduğu üzere; yani suyu tutar; doğru olan budur; **الكاف**’ta gelecektir. Bazı nüshalarda bulunur: **مسيل**; suyu akıttıdan, ism-i fâil sigasında; ben onu **التكملة** nüshasında da böyle zabt edilmiş gördüm; bakılsın.

Ve ona ayrıca istidrâk olunanlardan: **قنت له**; zelil oldu. Ve kadın, kocasına **قنتت**: ikrar etti. Ve **الاقتنات**: boyun eğme.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قُنُوتٌ
1 قُنُوتٌ ذ is the inf. n. of قَنَتَ, (MA, Msb,) aor. قَنُتَ , (Msb,) and signifies The being obedient: (S, M, MA, Mgh, K, TA:) or the being constantly obedient: (IAmb, O, TA:) the former is the primary meaning: and hence, in the Kur [xxxiii. 35], ↓ وَالْقَانِتَاتِ ↓ وَالْقَانِتِينَ [And the obedient men and the obedient women]. (S, M, TA.) One says, قَنَتَ لِلّٰهِ, (MA,) and قَنَتَ اللّٰهَ, (TA,) [but this latter is unusual, the former only being authorized by the Kur-لn (in iii. 38 and xxxiii. 31),] meaning He was obedient to God. (MA, TA.) And it is said in the Kur [ii. 110 and xxx. 25], ↓ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ i. e. All are obedient unto Him: but the meaning here is, that the beings in heaven [and earth] are created by the will of God, and that none of them can alter the form in which it is created; the obedience here spoken of being obedience to the will [of God], not the obedience of religious service; some of them being obedient [in this sense], and others being disobedient. (L, TA.) [It is said that] the proper signification of ↓ القَانِتُ [or the signification that implies all the meanings of the word] is The performer of the command of God. (L, TA.) ― -b2- It signifies also The act of standing; (Mgh, TA;) mentioned by Th, and asserted by him to be the primary meaning. (TA.) And (TA) The standing long. (IAmb, O, TA.) And (TA) The standing in the performance of the divinely-appointed act of prayer. (S, Msb, K, TA.) [See also 4.] Hence, (Mgh, Msb, TA,) it is said in a trad. (S, TA) of the Prophet, as a reply given by him to the question أَىُّ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ, (TA,) أَفْضَلُ الصَّلَاةِ طُولُ القُنُوتِ (S, Mgh, Msb, TA) i. e. [The most excellent characteristic of the performance of the divinely-appointed act of prayer is] the long continuance of the standing. (Mgh, * Msb, * TA.) And hence, قُنُوتُ الوِتْرِ; (S; [see art. وتر;]) or [as it is also termed] دُعَآءُ القُنُوتِ, which means The supplication of the standing; (Msb;) for one utters the supplication standing: (TA:) and what is thus termed (دُعَآءُ القُنُوتِ) is as follows: اَللَّهُمَّ اـِنَّا نَسْتَعِينُكَ وَنَسْتَغْفِرُكَ وَنُؤْمِنُ بِكَ وَنَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ وَنُثْنِى عَلَيْكَ الخَيْرَ وَلَا نَكْفُرُكَ وَنَخْلَعُ وَنَتْرُكُ مَنْ يَفْجُرُكَ اَللّٰهُمَّ اـِيَّاكَ نَعْبُدُ وَلَكَ نُصَلِّى وَنَسْجُدُ وَاـِلَيْكَ نَسْعَى وَنَحْفِدُ نَرْجُو رَحْمَتَكَ وَنَخْشَى عَذَابَكَ اـِنَّ عَذَابَكَ بِالكُفَّارِ مُلْحِقٌ i. e. O God, verily we beg of Thee aid to be obedient and to forsake disobedience, and we beg of Thee forgiveness of sins, [and we believe in Thee, and we rely upon Thee,] and we laud Thee well, and we will not be unthankful to Thee for Thy favour, and we cast off and forsake him who disobeys Thee: [O God, Thee we worship, and to Thee we perform the divinely-appointed act of prayer, and prostrate ourselves;] and we are quick in working for Thee and in serving Thee: we hope for Thy mercy, and we dread Thy punishment: verily Thy punishment overtakes the unbelievers; thus this clause is expl. on the authority of Ks: or, as some say, it means, causes others to overtake, or become associated with, the unbelievers. (Mgh. [See also art. لحق.]) It is said of the Prophet, قَنَتَ شَهْرًا فِى صَلَاةِ الصُّبْحِ بَعْدَ الرُّكُوعِ يَدْعُو عَلَى رِعْلٍ وَذَكُوَانَ [He stood during a month, in the prayer of daybreak, after (the prayers of) the رُكُوع (pl. of رَكَعَ, q. v.), cursing (the tribes of) Rial and Dhekwلn]. (TA.) ― -b3- Also The act of supplicating [God]: (Zj, Mgh, O, Msb, K, TA:) this is the signification [most] commonly known. (Zj, Mgh, O, TA.) And [particularly, accord. to general usage,] The supplicating God [by addressing Him with the form of words mentioned above as used in what is termed دُعَآءُ القُنُوتِ], doing so standing. (TA.) ― -b4- And The divinely-appointed act of prayer; syn. صَلَاةٌ. (IAmb, O, TA.) ― -b5- And The being silent; (O, Msb, K, TA;) by which is meant (O, * TA) the withholding oneself from talking; (O, * K, TA;) in, or during, [the prayer called] الصَّلَاة. (O, * Msb, TA.) Hence, (O, Msb, TA,) accord. to a trad., (O, TA,) the saying in the Kur [ii. 239], وَقُومُوا ↓ لِلّٰهِ قَانِتِينَ [And stand ye unto God, in the divinely-appointed act of prayer, refraining from talking]. (O, Msb, TA.) ― -b6- And The serving of God. (TA.) ― -b7- And The continuing of the performance of the pilgrimage. (TA.) One says, [قَنَتَ and] ↓ اقنت, meaning He continued the performance of the pilgrimage. (IAar, O, K, TA.) ― -b8- And The prolonging of engaging in warring, or warring and plundering. (TA.) One says, [قَنَتَ and] ↓ اقنت, meaning He prolonged the engaging in warring, or warring and plundering. (IAar, O, K, TA.) ― -b9- And The confessing, or acknowledging, one's being in the condition of a servant [to God]. (TA.) ― -b10- And The being lowly, humble, or submissive: (A, TA:) or the keeping to obedience [to God], with lowliness, humility, or submissiveness. (Er-Rلghib, TA.) One says, قَنَتَ لَهُ He was, or became, lowly, humble, or submissive, to him. (TA.) And قَنَتَتِ المراة لِزَوْجِهَا, (A,) or لِبَعْلِهَا, (TA,) The woman was, or became, lowly, humble, or submissive, and obedient, to her husband: (A:) or was, or became, quiet and submissive; syn. أَقَرَّت. (TA.) [See also 4, and 8.] -A2- قَنَاتَةٌ [is an inf. n., of which the verb is قَنُتَ, like قَتُنَ, and] signifies The eating little [like قَتَانَةٌ]. (K.)

اقنت
4 اقنت ذ He stood long in the performance of the divinely-appointed act of prayer. (O, K.) [And قَنَتَ has the same, or nearly the same, meaning; as is shown above.] ― -b2- Also, [like قَنَتَ عَلَى عَدُوِّهِ,] He cursed his enemy. (IAar, O, K.) ― -b3- See also 1, last quarter, in two places. ― -b4- Also He lowered, humbled, or submitted, himself to God. (IAar, O, K.)

اقتنت
8 اقتنت ذ He was, or became, tractable, or submissive. (TA.) [And اكتنت has a similar meaning.]

قَنُوتٌ
قَنُوتٌ ذ A woman lowly, humble, or submissive, and obedient [to her husband]. (A.)

قَنِيتٌ
قَنِيتٌ ذ A woman who eats little: (O, K:) as also قَتِينٌ. (O.) ― -b2- سِقَآءٌ قَنِيتٌ i. q. مِسِّيكٌ, so in a copy of the K, meaning [A skin] that retains the water; and this is the right explanation: (TA:) but accord. to AZ and Z, the word مسيك thus used is like أَمِيرٌ; and سِقَآءٌ مَسِيكٌ is expl. by Z as meaning [a skin] that does not exude, and by AZ as meaning [a skin] that retains the water so that it does not exude: (TA in art. مسك:) in the present art., in some of the copies of the K, مُسِيلٌ, the act. part. n. from أَسَالَ المَآءَ; and thus in a copy of the Tekmileh. (TA in the present art.: in the O, in this art., it is مَسِيلٌ.)

قَانِتٌ
قَانِتٌ ذ [part. n. of قَنَتَ in all its senses]: see three exs. in the first quarter of the first paragraph, and another ex. in the last quarter; its [broken] pl., in all its senses is قَنَّتٌ. (ISd, TA.)

##### Türkçe

**قُنُوتٌ**
1 **قُنُوتٌ** ذ, **قَنَتَ**’ın mastarıdır; (MA, Msb,) muzârîsi **قَنُتَ**’tır; (Msb;) ve “itaatkâr olma”yı ifade eder: (S, M, MA, Mgh, K, TA:) yahut “sürekli itaatkâr olma”yı: (IAmb, O, TA:) birincisi asıl mânadır: ve bundan dolayı Kur’ân’da [xxxiii. 35], **وَالْقَانِتَاتِ** **وَالْقَانِتِينَ** [itaatkâr erkekler ve itaatkâr kadınlar]. (S, M, TA.) Denir ki, **قَنَتَ لِلّٰهِ**, (MA,) ve **قَنَتَ اللّٰهَ**, (TA,) [fakat bu ikincisi gariptir; birincisi ancak Kur’ân ile (iii. 38 ve xxxiii. 31’de) sabit kılınmıştır,] mânası: Allah’a itaat etti. (MA, TA.) Ve Kur’ân’da [ii. 110 ve xxx. 25] şöyle denilmiştir: **كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ** yani: Hepsi O’na itaatkârdır: fakat buradaki mâna, gökteki [ve yerdeki] varlıkların Allah’ın iradesiyle yaratılmış olması ve onlardan hiçbirinin yaratıldığı sûreti değiştiremeyeceğidir; burada zikredilen itaat, [Allah’ın] iradesine itaattir, dinî ibadet itaati değildir; onların bir kısmı [bu mânada] itaatkâr, bir kısmı ise âsîdir. (L, TA.) [Denilmiştir ki] **القَانِتُ**’un uygun anlamı [yahut kelimenin bütün mânalarını içine alan anlam] “Allah’ın emrini yerine getiren”dir. (L, TA.) ― -b2- Ayrıca “ayakta durma fiili”ni ifade eder; (Mgh, TA;) bunu Th zikretmiş ve bunun asıl mâna olduğunu ileri sürmüştür. (TA.) Ve (TA) “uzun süre ayakta durma”. (IAmb, O, TA.) Ve (TA) “farz namazı eda ederken ayakta durma”. (S, Msb, K, TA.) [Bkz. ayrıca 4.] Bundan dolayı, (Mgh, Msb, TA,) Peygamber’den, (S, TA) kendisine sorulan **أَىُّ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ** sualine (TA) verdiği cevap olarak bir hadiste şöyle denilmiştir: **أَفْضَلُ الصَّلَاةِ طُولُ القُنُوتِ** (S, Mgh, Msb, TA) yani: [farz namazı edanın en faziletli vasfı] ayakta durmanın uzun sürmesidir. (Mgh, * Msb, * TA.) Ve bundan dolayı, **قُنُوتُ الوِتْرِ**; (S; [bkz. md. **وتر**;]) yahut [buna ayrıca denildiği üzere] **دُعَآءُ القُنُوتِ**, ki “ayakta durmanın duası” demektir; (Msb;) çünkü kişi duayı ayakta iken söyler: (TA:) ve bu şekilde adlandırılan (**دُعَآءُ القُنُوتِ**) şudur: **اَللَّهُمَّ اـِنَّا نَسْتَعِينُكَ وَنَسْتَغْفِرُكَ وَنُؤْمِنُ بِكَ وَنَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ وَنُثْنِى عَلَيْكَ الخَيْرَ وَلَا نَكْفُرُكَ وَنَخْلَعُ وَنَتْرُكُ مَنْ يَفْجُرُكَ اَللّٰهُمَّ اـِيَّاكَ نَعْبُدُ وَلَكَ نُصَلِّى وَنَسْجُدُ وَاـِلَيْكَ نَسْعَى وَنَحْفِدُ نَرْجُو رَحْمَتَكَ وَنَخْشَى عَذَابَكَ اـِنَّ عَذَابَكَ بِالكُفَّارِ مُلْحِقٌ** yani: Ey Allah, şüphesiz biz Senden itaat için yardım ve isyanı terk etmeyi isteriz; ve Senden günahların bağışlanmasını isteriz, [ve Sana iman ederiz ve Sana tevekkül ederiz,] ve Seni hayırla överiz, ve nimetinden dolayı Sana nankörlük etmeyiz, ve Sana isyan edeni çıkarır ve terk ederiz: [Ey Allah, yalnız Sana ibadet ederiz, ve Senin için farz namazı kılarız ve secde ederiz;] ve Senin için çalışmada ve Sana hizmette çabuk davranırız: rahmetini umarız ve azabından korkarız: şüphesiz Senin azabın kâfirlere yetişicidir; böylece bu cümle Ks’nin rivayetine dayanarak açıklanmıştır: yahut bazılarına göre mânası, kâfirlere yetiştirir, yahut kâfirlerle iliştirir. (Mgh. [Bkz. ayrıca md. **لحق**.]) Peygamber hakkında şöyle denilmiştir: **قَنَتَ شَهْرًا فِى صَلَاةِ الصُّبْحِ بَعْدَ الرُّكُوعِ يَدْعُو عَلَى رِعْلٍ وَذَكُوَانَ** [Bir ay boyunca, sabah namazında, **الرُّكُوعِ** (çoğulu **رَكَعَ**, bkz.)’dan sonra ayakta durdu; Rial ve Dhekwân (kabileleri) aleyhine beddua ediyordu]. (TA.) ― -b3- Ayrıca “dua etme fiili”dir: (Zj, Mgh, O, Msb, K, TA:) bu, [en] yaygın bilinen mânadır. (Zj, Mgh, O, TA.) Ve [özellikle genel kullanıma göre] yukarıda zikredilen lafızla, **دُعَآءُ القُنُوتِ** diye adlandırılanda olduğu üzere, ayakta iken Allah’a dua etmektir. (TA.) ― -b4- Ve “farz namaz”; eş anlamlısı **صَلَاةٌ**. (IAmb, O, TA.) ― -b5- Ve “susma”: (O, Msb, K, TA;) bununla kastedilen (O, * TA) konuşmaktan kendini alıkoymaktır; (O, * K, TA;) [**الصَّلَاة** denilen] namazda yahut namaz esnasında. (O, * Msb, TA.) Bundan dolayı, (O, Msb, TA,) bir hadise göre, (O, TA,) Kur’ân’daki [ii. 239] şu söz: **وَقُومُوا** **لِلّٰهِ قَانِتِينَ** [Allah için, farz namazda, konuşmaktan sakınarak ayakta durun]. (O, Msb, TA.) ― -b6- Ve “Allah’a hizmet etme”. (TA.) ― -b7- Ve “haccı edayı sürdürme”. (TA.) Denir ki, [**قَنَتَ** ve] **اقنت**, mânası: haccı edayı sürdürdü. (IAar, O, K, TA.) ― -b8- Ve “savaşmaya girişmeyi uzatma, yahut savaşma ve yağmalamayı uzatma”. (TA.) Denir ki, [**قَنَتَ** ve] **اقنت**, mânası: savaşmaya girişmeyi uzattı, yahut savaşma ve yağmalamayı uzattı. (IAar, O, K, TA.) ― -b9- Ve “kul olma hâlinde bulunduğunu itiraf etme yahut kabul etme”. (TA.) ― -b10- Ve “alçak gönüllü, mütevazı yahut boyun eğici olma”: (A, TA:) yahut “alçak gönüllülük, tevazu yahut boyun eğiş ile [Allah’a] itaate devam etme”. (Er-Râghib, TA.) Denir ki, **قَنَتَ لَهُ**: ona karşı alçak gönüllü, mütevazı yahut boyun eğici oldu. (TA.) Ve **قَنَتَتِ المراة لِزَوْجِهَا**, (A,) yahut **لِبَعْلِهَا**, (TA,) mânası: kadın kocasına karşı alçak gönüllü, mütevazı yahut boyun eğici ve itaatkâr oldu: (A:) yahut sakin ve boyun eğici oldu; eş anlamlısı **أَقَرَّت**. (TA.) [Bkz. ayrıca 4 ve 8.] -A2- **قَنَاتَةٌ** [**قَتُنَ** gibi **قَنُتَ** olan fiilin mastarıdır] ve “az yeme”yi ifade eder [**قَتَانَةٌ** gibi]. (K.)

**اقنت**
4 **اقنت** ذ: farz namazı eda ederken uzun süre ayakta durdu. (O, K.) [Ve **قَنَتَ** da aynı, yahut buna yakın, mânadadır; yukarıda gösterildiği üzere.] ― -b2- Ayrıca, [**قَنَتَ عَلَى عَدُوِّهِ** gibi,] düşmanına beddua etti. (IAar, O, K.) ― -b3- Bkz. ayrıca 1’in son çeyreği, iki yerde. ― -b4- Ayrıca kendini Allah’a karşı alçalttı, mütevazı kıldı yahut boyun eğdirdi. (IAar, O, K.)

**اقتنت**
8 **اقتنت** ذ: uysal oldu yahut boyun eğici oldu. (TA.) [Ve **اكتنت** benzer bir mânadadır.]

**قَنُوتٌ**
**قَنُوتٌ** ذ: kocasına karşı alçak gönüllü, mütevazı yahut boyun eğici ve itaatkâr bir kadın. (A.)

**قَنِيتٌ**
**قَنِيتٌ** ذ: az yiyen bir kadın: (O, K:) bunun gibi **قَتِينٌ** de. (O.) ― -b2- **سِقَآءٌ قَنِيتٌ**: **مِسِّيكٌ** ile aynı mânadadır; K’nın bir nüshasında böyle olup mânası: suyu tutan [bir tulum]; ve doğru açıklama budur: (TA:) fakat AZ ve Z’ye göre, bu şekilde kullanılan **مسيك** kelimesi **أَمِيرٌ** gibidir; ve **سِقَآءٌ مَسِيكٌ** Z tarafından “sızdırmayan [bir tulum]” diye, AZ tarafından ise “suyu tutup sızdırmayan [bir tulum]” diye açıklanmıştır: (TA, md. **مسك**’te:) bu maddede, K’nın bazı nüshalarında **مُسِيلٌ**, **أَسَالَ المَآءَ**’dan ism-i fâil; ve Tekmileh’in bir nüshasında da böyledir. (TA, bu maddede: O’da, bu maddede, **مَسِيلٌ**’dir.)

**قَانِتٌ**
**قَانِتٌ** ذ: [**قَنَتَ**’ın bütün mânalarında ism-i fâil]: birinci paragrafın ilk çeyreğinde üç örneğe ve son çeyrekte bir başka örneğe bak; bütün mânalarında [kırık] çoğulu **قَنَّتٌ**’tir. (ISd, TA.)

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قنت
قَنَتَ - يَقْنُتُ - قَانِت - قَانِتُوْن - قَانِتة - قَانِتَات
قَنَتَ - يَقْنُتُ + الكائن: يهدأ ويسكن بعد اضطراب
قَنَتَ - يَقْنُتُ + كائن + لـ ِ كائن: يخضع له بإرادة ذاتية مع سكن نفس ورضا وتسليم واطمئنان
قَانِت: اسم فاعل صفة مشبهة من " قَنَتَ - يَقْنُتُ "
قَانِتُوْن:  جمع " قَانِت "
قَانِتَة: مؤنث " قَانِت "
قَانِتَات: جمع " قَانِتة "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" هدوء الحركة الشديد القريب من التوقف وذلك للحركة الاهتزازية في المكان"، وهي:
سَجَى - يَسْجَى (سَجَا - يَسْجُو)، هَمَدَ - يَهْمَدُ، خَشَعَ - يَخْشَعُ، قَنَتَ - يَقْنُتُ، خَبُتَ - يَخْبُتُ (خَبَتَ - يَخْبُتُ)، طَمَنَ - يَطْمُن

قنت - يقنت - اقنت - اقنتي
 	﴿يامريم اقنتي لربك واسجدي واركعي مع الراكعين (43)﴾ آل عمران ﴿ومن يقنت منكن لله ورسوله وتعمل صالحا نؤتها أجرها مرتين وأعتدنا لها رزقا كريما(31)﴾ الأحزاب
قانتاً  - قانتون - قانتات
 	﴿يامريم اقنتي لربك واسجدي واركعي مع الراكعين (43)﴾ آل عمران ﴿ومريم ابنت عمران التي أحصنت فرجها فنفخنا فيه من روحنا وصدقت بكلمات ربها وكتبه وكانت من القانتين (12)﴾ التحريم
 	﴿إن إبراهيم كان أمة قانتا لله حنيفا ولم يكن من المشركين(120)﴾ النحل
 	﴿وقالوا اتخذ الله ولدا سبحانه بل له ما في السماوات والأرض كل له قانتون(116)﴾ البقرة ﴿وله من في السماوات والأرض كل له قانتون (26)﴾ الروم
 	﴿الصابرين والصادقين والقانتين والمنفقين والمستغفرين بالأسحار(17)﴾ آل عمران ﴿إن المسلمين والمسلمات والمؤمنين والمؤمنات والقانتين والقانتات والصادقين والصادقات والصابرين والصابرات والخاشعين والخاشعات والمتصدقين والمتصدقات والصائمين والصائمات والحافظين فروجهم والحافظات والذاكرين الله كثيرا والذاكرات أعد الله لهم مغفرة وأجرا عظيما(35)﴾ الأحزاب
 	﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ اللهواللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء ﴿عسى ربه إن طلقكن أن يبدله أزواجا خيرا منكن مسلمات مؤمنات قانتات تائبات عابدات سائحات ثيبات وأبكارا(5)﴾ التحريم
 	﴿حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وقوموا لله قانتين (238)﴾ البقرة ﴿أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما يحذر الآخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون إنما يتذكر أولوا الألباب(9)﴾ الزمر
مختار الصحاح
● [قنت] ق ن ت: القُنُوتُ أصله الطاعة ومنه قوله تعالى ﴿والقانتين والقانتات﴾ ثم سمي القيام في الصلاة قنوتا وفي الحديث ﴿أفضل الصلاة طول القنوت﴾ ومنه قنوت الوتر وباب الكل دخل
الراغب
قنت
- القنوت: لزوم الطاعة مع الخضوع، وفسر بكل واحد منهما في قوله تعالى: }وقوموا لله قانتين﴿[البقرة/238]، وقوله تعالى:﴾كل له قانتون﴿[الروم /26] قيل: خاضعون، وقيل: طائعون، وقيل: ساكتون ولم يعن به كل السكوت، وإنما عني به ما قال عليه الصلاة والسلام: (إن هذه الصلاة لا يصح فيها شيء من كلام الآدميين، إنما هي قرآن وتسسبيح) (شطر من حديث معاوية بن الحكم السلمي الطويل، وفيه: ثم قال صلى الله عليه وسلم: (إن هذه الصلاة لا يحل فيها شيء من كلام الناس، إنما هو التسبيح والتكبير وقراءة القرآن... ) إلخ. أخرجه مسلم برقم (537) ؛ والنسائي 3/14؛ وأبو داود برقم (930) ؛ وانظر: شرح السنة 3/238)، وعلى هذا قيل: أي الصلاة أفضل؟ فقال: (طول القنوت) (الحديث عن جابر قال: قيل للنبي صلى الله عليه وسلم: أي الصلاة أفضل؟ قال: (طول القنوت). أخرجه مسلم برقم (756) ؛ والترمذي (انظر: عارضة الأحوذي 2/178) أي: الاشتغال بالعبادة ورفض كل ما سواه. وقال تعالى:﴾إن إبراهيم كان أمة قانتا﴿[النحل/120]،﴾وكانت من القانتين﴿[التحريم/12]،﴾أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما﴿[الزمر/9]،﴾اقنتي لربك﴿[آل عمران/43]،﴾ومن يقنت منكن لله ورسوله﴿[الأحزاب/31]، وقال:﴾والقانتين والقانتات﴿[الأحزاب/35]،﴾فالصالحات قانتات{ [النساء/34].
ملخص اللسان:
1.  وقَنَت اللهَ يَقْنُتُه: أَطاعه.  وقوله تعالى: كلٌّ له قانتونَ أَي مُطيعون؛ ومعنى الطاعة ههنا: أَن من  في السموات مَخلُوقون كإِرادة الله تعالى، لا يَقْدرُ أَحدٌ على تغيير  الخِلْقةِ
2.     والقُنُوتُ: الخُشُوعُ والإِقرارُ بالعُبودية، والقيامُ بالطاعة التي ليس معها  مَعْصِيَةٌ؛
3.     وقيل: القيامُ، وزعم ثعلبٌ أَنه الأَصل؛ وقيل: إِطالةُ القيام
4.     والمشهورُ في اللغة أَن القُنوتَ  الدعاءُ.
5.     القُنوتُ: الإِمساكُ عن الكلام، وقيل: الدعاءُ في الصلاة.
6. وقَنَتَ له: ذَلَّ. وقَنَتَتِ المرأَةُ لبَعْلها: أَقَرَّتْ  (* أَي سكنت  وانقادت.). والاقْتِناتُ: الانْقِيادُ
لسان العرب
● -   قنت: القُنوتُ: الإِمساكُ عن الكلام، وقيل: الدعاءُ في الصلاة.  والقُنُوتُ: الخُشُوعُ والإِقرارُ بالعُبودية، والقيامُ بالطاعة التي ليس معها  مَعْصِيَةٌ؛ وقيل: القيامُ، وزعم ثعلبٌ أَنه الأَصل؛ وقيل: إِطالةُ القيام.  وفي التنزيل العزيز: وقُوموا للهِ قانِتين. قال زيدُ بنُ أَرْقَم: كنا  نتكلم في الصلاة حتى نزلتْ: وقوموا لله قانتين؛ فأُمِرْنا بالسُّكوتِ،  ونُهِينا عن الكلام، فأَمْسَكنا عن الكلام؛ فالقُنوتُ ههنا: الإِمساك عن  الكلام في الصلاة. ورُوِي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قَنَتَ شهراً  في صلاةِ الصبح، بعد الركوع، يَدْعُو على رِعْلٍ وذَكْوانَ. وقال أَبو  عبيد: أَصلُ القُنوت في أَشياء: فمنها القيام، وبهذا جاءَت الأَحاديثُ في  قُنوت الصلاة، لأَِنه إِنما يَدْعُو قائماً، وأَبْيَنُ من ذلك حديثُ جابر،  قال: سُئل النبي، صلى الله عليه وسلم، أَيُّ الصلاة أَفْضلُ؟ قال: طُولُ  القُنوتِ؛ يريد طُولَ القيام.  ويقال للمصلي: قانِتٌ. وفي الحديث: مَثَلُ المُجاهدِ في سبيل الله،  كَمَثلِ القانِتِ الصائم أَي المُصَلِّي. وفي الحديث: تَفَكُّرُ ساعةٍ خيرٌ  من قُنوتِ ليلةٍ، وقد تكرر ذكره في الحديث. ويَرِدُ بمعانٍ متعدِّدة:  كالطاعةِ، والخُشوع، والصلاة، والدعاء، والعبادة، والقيام، وطول القيام،  والسكوت؛ فيُصْرَفُ في كل واحد من هذه المعاني إِلى ما يَحتَملُه لفظُ الحديث  الوارد فيه. وقال ابن الأَنباري: القُنوتُ على أَربعةِ أَقسام: الصلاة،  وطول القيام، وإِقامة الطاعة، والسكوت. ابن سيده: القُنوتُ الطاعةُ، هذا  هو الأَصل،ومنه قوله تعالى: والقانتينَ والقانتاتِ؛ ثم سُمِّيَ القيامُ  في الصلاة قُنوتاً، ومنه قُنوتُ الوِتْر.  وقَنَت اللهَ يَقْنُتُه: أَطاعه.  وقوله تعالى: كلٌّ له قانتونَ أَي مُطيعون؛ ومعنى الطاعة ههنا: أَن من  في السموات مَخلُوقون كإِرادة الله تعالى، لا يَقْدرُ أَحدٌ على تغيير  الخِلْقةِ، ولا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، فآثارُ الصَّنْعَة والخِلْقةِ تَدُلُّ على  الطاعة، وليس يُعْنى بها طاعة العبادة، لأَنَّ فيهما مُطيعاً وغَيرَ  مُطيع، وإسما هي طاعة الإِرادة والمشيئة. والقانتُ: المُطيع. والقانِتُ:  الذاكر لله تعالى، كما قال عز وجل: أَمَّنْ هو قانِتٌ آناءَ الليلِ ساجداً  وقائماً؟ وقيل: القانِتُ العابدُ. والقانِتُ في قوله عز وجل: وكانتْ من  القانتين؛ أَي من العابدين. والمشهورُ في اللغة أَن القُنوتَ  الدعاءُ.وحقيقة القانتِ أَنه القائمُ بأَمر الله، فالداعي إِذا كان قائماً، خُصَّ بأَن  يقالَ له قانتٌ، لأَنه ذاكر لله تعالى، وهو قائم على رجليه، فحقيقةُ  القُنوتِ العبادةُ والدعاءُ لله، عز وجل، في حال القيام، ويجوز أَن يقع في  سائر الطاعة، لأَنه إِن لم يكن قيامٌ بالرِّجلين، فهو قيام بالشيءِ  بالنية. ابن سيده: والقانتُ القائمُ بجميع أَمْرِ الله تعالى، وجمعُ القانتِ من  ذلك كُلِّه: قُنَّتٌ؛ قال العجاج:  رَبُّ البِلادِ والعِبادِ القُنَّتِ  وقَنَتَ له: ذَلَّ. وقَنَتَتِ المرأَةُ لبَعْلها: أَقَرَّتْ  (* أَي سكنت  وانقادت.). والاقْتِناتُ: الانْقِيادُ.  وامرأَةٌ قَنِيتٌ: بَيِّنةُ القناتة قليلةُ الطَّعْم، كقَتِينٍ.
مقاييس اللغة:
(قنت) القاف والنون والتاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على طاعةٍ وخيرٍ في دين، لا يعدو هذا الباب. والأصل فيه الطَّاعة، يقال: قَنَتَ يَقْنُتُ قُنوتاً. ثمَّ سمِّي كلُّ استقامةٍ في طريقِ الدِّين قُنُوتاً، وقيل لطُولِ القِيام في الصَّلاةِ قُنُوت، وسمِّي السُّكوتُ في الصَّلاة والإقبالُ عليها قُنوتاً. قال الله تعالى: ﴿وقُومُوا للهِ قَانِتِينَ﴾ [البقرة 238].
القاموس المحيط:
القُنوتُ الطَّاعَةُ، والسُّكوتُ، والدُّعاء، والقيامُ في الصَّلاةِ، والْإِمْساكُ عن الكلامِ. وأقْنَتَ دعا على عَدُوِّهِ، وأطال القِيامَ في صلاتِهِ، وأدامَ الحَجَّ، وأطالَ الغَزْوَ، وتَواضعَ لله تعالى.
وامرأةٌ قَنيتٌ، بَيِّنَةُ القَناتَةِ: قليلَةُ الطَّعْمِ. وسِقاءٌ قَنيتٌ: مِسِّيكٌ.
تاج العروس:
ق - ن - ت
" القُنُوتُ : الطَّاعَةُ " هذا هو الأَصلُ ومنه قوله تعالى : " والقَانِتِينَ والقَانِتَاتِ " كذا في المحكم والصّحاح . قُلْتُ : وهو قَوْلُ الشَّعْبِيِّ وجابِرٍ وزَيْدٍ وعَطَاءِ وسعِيدِ بنِ جُبَيْر في تفسير قوله تعالى : " وقُومُوا لِلهِ قانِتِينَ " وقال الضَّحَّاكُ : كلُّ قُنُوتٍ في القُرْآنِ فَإِنّمَا يُعنَي به الطَّاعَةُ ورُوِىَ مثلُ ذلك عن أَبي سَعِيدٍ الخُدْرِيِّ رضي الله عنه . وَقَنَتَ اللهَ يَقْنُتُهُ : أَطاعَه وقوله تعالى " كُلٌّ له قَانِتُون " أَي مُطِيعُونَ ومعنى الطَّاعَةِ هنا أَنَّ مَنْ في السَّموَاتِ " والأَرْض " مَخْلوقُون بإِرادَةِ اللهِ تعالى لا يَقْدِر أَحدٌ على تَغْيِيرِ الخِلْقَةِ " ولا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ " فآثارُ الخِلْقَةِ والصَّنْعَةِ تَدُلُّ على الطّاعَة وليس يُعْنَى بها طاعةُ العِبَادَةِ ؛ لأَنّ فيهما مُطِيعاً وغيرَ مُطِيعٍ وإِنما هي طاعةُ الإِرادَة والمَشيئَة . كذا في اللسان . القُنُوت : " السُّكُوتُ " قال زيدُ بن أَرْقَمَ : كنا نَتَكَلَّمُ في الصَّلاةِ - يُكَلِّمُ الرَّجُلُ صاحِبَه وهو إِلى جَنْبِه - حتَّى نَزَلَتْ " وقُومُوا لِله قَانِتِينَ " فأُمِرْنا بالسُّكُوتِ ونُهِينَا عن الكلامِ فأَمْسَكْنَا عن الكلامِ . قَالَ الزَّجَّاجُ : المَشْهُور في اللغة أَنّ القُنُوتَ " الدُّعَاءُ " قلت : وهو المَرْوِيّ عن ابن عباس . قال الزَّجَّاج : وَحَقِيقَة القانِتِ أَنه القائم بأَمْرِ اللهِ فالدَّاعِي إِذا كانَ قائِماً خُصَّ بأَنْ يُقَال له : قَانِتٌ ؛ لأَنَّهُ ذاكِرٌ لِلهِ وهو قائِمٌ على رِجْلَيْهِ فحقيقةُ القُنُوتِ : العِبَادَةُ الدُّعَاءُ للهِ عزّ وجَلّ في حالِ القِيَام ويَجُوزُ أَن يَقَع في سائِرِ الطّاعَة ؛ لأَنّه إِن لم يَكُنْ قِيَامٌ بالرِّجْلَيْن فهو قيامٌ بالشيْءِ بالنِّيَّةِ . قال ابن سِيده : والقَانِتُ : القائِمُ بجَمِيعِ أَمرِ الله تعالى . وقيل : القَانِتُ : العَابِدُ " وكانَتْ مِنَ القانِتِين " أَي من العَابِدِينَ . وقال أَبو عُبَيْدٍ : أَصلُ القُنُوتِ فِي أَشياءَ فمنها : القِيَامُ وبهذا جاءَت الأَحَاديث " فِي " قُنُوتِ " الصَّلاةِ " ؛ لأَنَّه إِنما يَدْعُو قائِماً وأَبْيَنُ من ذلِك حديثُ جابِرٍ قال : " سُئلَ النَّبِيّ صلّى الله عليه وسلّم : أَيُّ الصَّلاةِ أَفْضَلُ ؟ قال : طُولُ القُنُوتِ " يريد طُولَ القِيَامِ . وزَعَم ثعلَبٌ أَنَّ أَصلَ القُنُوتِ القيامُ نقله ابنُ سيده . والقُنُوتُ أَيضاً الصّلاة ويُقَالُ للمُصَلّى : قانِتٌ وفي الحديث " مَثَلُ المُجَاهِدِ في سبيلِ اللهِ كَمَثَلِ القَانِتِ الصَّائِمِ " أَي المُصَلِّي وقيل : القُنُوتُ القيامُ بالطَّاعَةِ التي ليس معها مَعْصيَةٌ . القُنُوتُ : " : الإِمْسَاكُ عن الكَلامِ " في الصَّلاةِ أَو مُطْلَقاً . " وأَقْنَتَ : دَعَا على عَدُوِّهِ " عن ابن الأَعْرَابِيّ ومنه دُعَاؤُه صلَّى الله عليه وسلَّم على رِعْل وذَكْوَانَ . أَقْنَتَ : " أَطالَ القيامَ في صَلاتِه " عن ابن الأَعرابيّ أيضاً وفي التنزيل " وَقُومُوا للهِ قَانتِينَ " كذا فَسَّرَهَا بَعْضُهُم . وقد تَكَرَّرَ ذِكْرُ القُنوتِ في الحَدِيث ويَرِدُ لِمَعَانٍ مُتَعَدِّدَةٍ : كالطَّاعَةِ والخُشُوعِ والصَّلاةِ والدُّعَاءِ والعِبَادَةِ والقيامِ وطُولِ القيامِ والسُّكُوتِ فيُصْرَفُ كلّ واحدٍ من هذه المعاني إلى ما يَحْتَمِلُه لفظ الحديث الوارد فيه . وقال ابنُ الأَنْبَارِيّ : القُنُوتُ على أَربعةِ أَقسام : الصَّلاَة وطول القِيَام وإِقامَة الطّاعَة والسُّكُوت . أَقْنَتَ إِذا " أَدَامَ الحَجَّ " عن ابن الأَعْرَابيّ أَيضاً . أَقْنَتَ : " أَطَالَ الغَزْوَ " عن ابن الأَعْرَابِيّ أَيضاً . أَقْنَتَ إِذَا " تَوَاضَعَ للهِ تَعَالى " عن ابنِ الأَعْرَابيّ أَيضاً . فَتحَصَّل لنا مما تَقَدَّمَ من كلام المُؤَلِّف في معنى القنوت مَعَانٍ تسْعَة وهي : الطَّاعَةُ والسُّكُوتُ والدُّعَاءُ والقيَامُ والإِمْسَاكُ عن الكلام وطُولُ القيَامُ وإِدامةُ الحَجِّ وإِطَالةُ الغَزْو والتَّوَاضُعُ . ومما زيد عليه : العِبَادَةُ والصَّلاةُ وقد تقدم شاهدُهُما . والإِقْرَارُ بالعُبوديَّة والخُشُوعُ هذا عن مجاهد . وقد يقال : إِنَّ السُّكوتَ والإِمساكَ عن الكلام واحدٌ وإِنّ الخُشوعَ داخلٌ في التواضع وإِدامةَ
الحَجِّ وإِطَالةَ الغَزْو داخلان في عُمُوم دَوَام الطَّاعَة ؛ فَإِنَّهُمَا من أَعْظَم الطَّاعَة . وقَالَ الرَّاغبُ : القُنُوتُ : لُزُومُ الطَّاعَةِ مع الخُضوع فَيُمْكن أَن يُجْعَلَ لزومُ الطَّاعَة أَيضاً من جُملة مَعَانيه فيقَال : الطَّاعَةُ ولزومُهَا كما قالوا : القيامُ وطُولُه . قال شيخُنا : وقد أَوسَعَ الكلامَ عَلَيْه القاضي أَبُو بَكْر بنِ العَرَبِيّ في العَارِضَةِ وغيرِه من مُصَنَّفَاتِه وقال : إِنَّ القَنوتَ له عَشرةُ مَعانٍ ونقلَه الإِمَامُ الحافظُ الزَّيْنُ العِرَاقِيُّ وزادَ عليه ونَظَم المَعَانِيَ كلَّها في ثلاثةِ أَبياتٍ ونَقَلَهَا الحَافِظُ شِهابُ الدينِ أَحمدُ بنُ حَجَر العَسْقَلانِيّ في أَواخِرِ بابِ الوِتْرِ من فَتْحِ البَارِي وهي : الحَجِّ وإِطَالةَ الغَزْو داخلان في عُمُوم دَوَام الطَّاعَة ؛ فَإِنَّهُمَا من أَعْظَم الطَّاعَة . وقَالَ الرَّاغبُ : القُنُوتُ : لُزُومُ الطَّاعَةِ مع الخُضوع فَيُمْكن أَن يُجْعَلَ لزومُ الطَّاعَة أَيضاً من جُملة مَعَانيه فيقَال : الطَّاعَةُ ولزومُهَا كما قالوا : القيامُ وطُولُه . قال شيخُنا : وقد أَوسَعَ الكلامَ عَلَيْه القاضي أَبُو بَكْر بنِ العَرَبِيّ في العَارِضَةِ وغيرِه من مُصَنَّفَاتِه وقال : إِنَّ القَنوتَ له عَشرةُ مَعانٍ ونقلَه الإِمَامُ الحافظُ الزَّيْنُ العِرَاقِيُّ وزادَ عليه ونَظَم المَعَانِيَ كلَّها في ثلاثةِ أَبياتٍ ونَقَلَهَا الحَافِظُ شِهابُ الدينِ أَحمدُ بنُ حَجَر العَسْقَلانِيّ في أَواخِرِ بابِ الوِتْرِ من فَتْحِ البَارِي وهي :
ولفْظ القُنُوتِ أعْدُدْ مَعَانِيَهُ تَجِدْ ... مَزِيداً على عَشْرٍ معانِيَ مَرْضِيَّهْ
دُعَاءٌ خُشُوعٌ والعبادَةُ طاعَةٌ ... إِقَامَتُهَا إِقرارُه بالعُبُودِيَّهْ
سُكُوتٌ صلاةٌ والقِيَامُ وطُولُهُ ... كذاك دَوَامُ الطَّاعَةِ الرّابِحُ النِّيَّهْ قلت : وقد أَلْحَق شيخُنا المرحومُ بيتاً رابعاً جامعاً لما زادَه المجدُ
دَوَامٌ لِحَجٍّ طُولُ غَزْوٍ تَوَاضُعٌ ... إِلى اللهِ خُذْهَا سِتَّةً وثَمانِيَهْ قال ابنُ سِيده : وجمع القَانِتِ من ذلك كله قُنَّتٌ قال العَجَّاجُ : " رَبُّ البِلادِ والعِبَادِ القُنَّتِ " " وامْرَأَةٌ قَنِيتٌ بَيِّنَةُ القَنَاتَةِ : قَلِيلَةُ الطَّعْمِ " كَقَتِينٍ نقله الصاغانيّ . " وسِقَاءٌ قَنِيتٌ " أَي " مسِّيكٌ " على وزن سِكِّيتٍ كما في نسختنا أَي يُمْسِك الماءَ وهو الصوابُ وسيأْتي في الكاف ويُوجَدُ في بعض النسخ : " مُسِيلٌ " على صيغة اسم الفاعلِ من أَسالَ الماءَ وهكذا رأَيته أَيضاً مَضْبُوطاً في نسخة التَّكْمِلَة فليُنْظَر
ومما يُستدرك عليه أَيضاً : قَنَتَ له إِذا ذَلَّ وَقَنَّتَتِ الْمَرْأَةُ لبَعْلِها أَقَرَّتْ . والاقْتِنَاتُ : الانْقِيادُ

##### Türkçe

**قنت**
**قَنَتَ - يَقْنُتُ - قَانِت - قَانِتُوْن - قَانِتة - قَانِتَات**
**قَنَتَ - يَقْنُتُ** + varlık: çalkantıdan sonra sakinleşir ve durulur
**قَنَتَ - يَقْنُتُ** + varlık + لـِ varlık: nefis sükûnu, rıza, teslim ve itminan ile, öz iradeyle ona boyun eğer
**قَانِت**: “**قَنَتَ - يَقْنُتُ**”dan ism-i fâil; sıfat-ı müşebbehe
**قَانِتُوْن**: “**قَانِت**”in çoğulu
**قَانِتَة**: “**قَانِت**”in müennesi
**قَانِتَات**: “**قَانِتة**”nin çoğulu
Ve lafız, “mekândaki titreşimli hareket için, durmaya yakın şiddetli hareket sükûnu” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**سَجَى - يَسْجَى** (**سَجَا - يَسْجُو**)، **هَمَدَ - يَهْمَدُ**، **خَشَعَ - يَخْشَعُ**، **قَنَتَ - يَقْنُتُ**، **خَبُتَ - يَخْبُتُ** (**خَبَتَ - يَخْبُتُ**)، **طَمَنَ - يَطْمُن**

**قنت - يقنت - اقنت - اقنتي**
	﴿Ey Meryem, Rabbin için **اقنتي** et; secde et ve rükû edenlerle birlikte rükû et (43)﴾ Âl-i İmrân ﴿Sizden kim Allah’a ve Resulüne **يقنت** eder ve salih amel işlerse, ona ecrini iki kat veririz ve onun için kerim bir rızık hazırladık (31)﴾ el-Ahzâb

**قانتاً**  - **قانتون** - **قانتات**
	﴿Ey Meryem, Rabbin için **اقنتي** et; secde et ve rükû edenlerle birlikte rükû et (43)﴾ Âl-i İmrân ﴿Ve İmrân’ın kızı Meryem ki ferjini korudu; biz de ona ruhumuzdan üfledik; Rabbinin kelimelerini ve kitaplarını tasdik etti ve **القانتين**den oldu (12)﴾ et-Tahrîm
	﴿Şüphesiz İbrahim, Allah’a **قانتا** olarak, hanif idi ve müşriklerden değildi (120)﴾ en-Nahl
	﴿Ve dediler: Allah çocuk edindi; O münezzehtir; bilakis göklerde ve yerde olan O’nundur; hepsi O’na **قانتون**dur (116)﴾ el-Bakara ﴿Ve göklerde ve yerde olan O’nundur; hepsi O’na **قانتون**dur (26)﴾ er-Rûm
	﴿Sabredenler, doğru olanlar, **القانتين**ler, infak edenler ve seherlerde istiğfar edenler (17)﴾ Âl-i İmrân ﴿Şüphesiz Müslüman erkekler ve Müslüman kadınlar, mümin erkekler ve mümin kadınlar, **القانتين** erkekler ve **القانتات** kadınlar, doğru erkekler ve doğru kadınlar, sabreden erkekler ve sabreden kadınlar, huşû eden erkekler ve huşû eden kadınlar, sadaka veren erkekler ve sadaka veren kadınlar, oruç tutan erkekler ve oruç tutan kadınlar, ferclerini koruyan erkekler ve koruyan kadınlar, Allah’ı çokça zikreden erkekler ve zikreden kadınlar: Allah onlar için bir mağfiret ve büyük bir ecir hazırladı (35)﴾ el-Ahzâb
	﴿Erkekler, Allah’ın bazısını bazısına üstün kılması ve mallarından harcamaları sebebiyle kadınlar üzerine kavvâmdırlar; salih kadınlar ise **قانتات**tır; Allah’ın korumasıyla gaybı koruyanlardır; nüşûzlarından korktuğunuz kadınlara öğüt verin, yataklarda onları terk edin ve onları dövün; eğer size itaat ederlerse, artık onların aleyhine bir yol aramayın; şüphesiz Allah yücedir, büyüktür (34)﴾ en-Nisâ ﴿Rabbi, eğer sizi boşarsa, size sizden daha hayırlı eşler: Müslümanlar, müminler, **قانتات**lar, tevbe edenler, ibadet edenler, seyahat edenler, dul olanlar ve bakireler, onun yerine vermesi umulur (5)﴾ et-Tahrîm
	﴿Namazları ve orta namazı koruyun; Allah için **قانتين** olarak kıyam edin (238)﴾ el-Bakara ﴿Yoksa o, gecenin saatlerinde secde ederek ve kıyam ederek **قانت** olan, âhiretten sakınan ve Rabbinin rahmetini uman kimse mi? De ki: Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Ancak akıl sahipleri öğüt alır (9)﴾ ez-Zümer

Muhtâr es-Sıhâh
● [**قنت**] ق ن ت: **القُنُوتُ** aslı itaat olup, ondan Yüce Allah’ın sözü ﴿**والقانتين والقانتات**﴾; sonra namazda kıyam “**قنوتا**” diye adlandırıldı; ve hadiste ﴿Namazın en faziletlisi **طول القنوت**tur﴾; ve ondan vitir **قنوت**u; ve “باب الكل دخل”

er-Râgıb
**قنت**
- **القنوت**: boyun eğme ile birlikte itaate devam; ve Yüce Allah’ın sözü: }Ve Allah için **قانتين** olarak kıyam edin﴿[el-Bakara/238] ve Yüce Allah’ın sözü:﴾Hepsi O’na **قانتون**dur﴿[er-Rûm/26] içinde her birinden biriyle tefsir edilmiştir; denildi: boyun eğenler; denildi: itaat edenler; denildi: susanlar; fakat bununla bütün susma kastedilmedi, ancak onunla, aleyhi’s-salât ve’s-selâmın dediği kastedildi: (Şüphesiz bu namazda âdemoğullarının sözünden hiçbir şey sahih olmaz; o ancak Kur’ân ve tesbihtir) (Muâviye b. el-Hakem es-Sülemî’nin uzun hadisinin bir parçası...); ve buna göre denildi: Hangi namaz daha faziletlidir? dedi: (**طول القنوت**) (Câbir’den hadis...); yani: ibadetle meşgul olmak ve ondan başkasını terk etmek. Ve Yüce Allah dedi:﴾Şüphesiz İbrahim bir ümmet idi, Allah’a **قانتا**﴿[en-Nahl/120]،﴾ve **القانتين**den oldu﴿[et-Tahrîm/12]،﴾Yoksa o, gecenin saatlerinde **قانت** olan﴿[ez-Zümer/9]،﴾Rabbin için **اقنتي** et﴿[Âl-i İmrân/43]،﴾Sizden kim Allah’a ve Resulüne **يقنت** ederse﴿[el-Ahzâb/31]، ve dedi:﴾**والقانتين والقانتات**﴿[el-Ahzâb/35]،﴾salih kadınlar **قانتات**tır{ [en-Nisâ/34].

Lisân’ın özeti:
1. Ve **قَنَت اللهَ يَقْنُتُه**: ona itaat etti. Ve Yüce Allah’ın sözü: hepsi O’na **قانتون**dur; yani itaat edenler; ve buradaki itaatin manası: göklerde olanların Allah Teâlâ’nın iradesi gibi yaratılmış olmalarıdır; hiç kimse yaratılışı değiştirmeye güç yetiremez
2. **القُنُوتُ**: huşû ve kulluğu ikrar; içinde isyan bulunmayan itaate kıyam
3. Ve denildi: kıyam; ve Sa‘leb bunun asıl olduğunu iddia etti; ve denildi: kıyamı uzatmak
4. Ve dilde meşhur olan: **القُنوت**un dua olmasıdır
5. **القُنوت**: konuşmadan el çekmek; ve denildi: namazda dua
6. Ve **قَنَتَ له**: zelil oldu. Ve **قَنَتَتِ المرأَةُ لبَعْلها**: ikrar etti (* yani sakinleşti ve boyun eğdi.). Ve **الاقْتِناتُ**: boyun eğme

Lisânü’l-‘Arab
● - **قنت**: **القُنوتُ**: konuşmadan el çekmek; ve denildi: namazda dua. Ve **القُنُوتُ**: huşû, kulluğu ikrar ve içinde isyan bulunmayan itaate kıyam; ve denildi: kıyam; Sa‘leb bunun asıl olduğunu iddia etti; ve denildi: kıyamı uzatmak. Aziz tenzilde: Allah için **قانِتين** olarak kıyam edin. Zeyd b. Erkâm dedi: Biz namazda konuşurduk; ta ki “Allah için **قانتين** olarak kıyam edin” ininceye kadar; bize susmak emredildi ve konuşmaktan nehyedildik; böylece konuşmaktan el çektik; burada **القُنوتُ**: namazda konuşmaktan el çekmektir. Ve Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet edildi ki: sabah namazında rükûdan sonra bir ay **قَنَتَ** etti; Ri‘l ve Zekvân aleyhine dua ediyordu. Ebû Ubeyd dedi: **القُنوت**un aslı birkaç şeydedir; onlardan biri kıyamdır; namaz **قنوت**u hakkındaki hadisler bununla gelmiştir; çünkü o ancak ayakta iken dua eder; bundan daha açık olan Câbir hadisi: Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, soruldu: Hangi namaz daha faziletlidir? dedi: **طُولُ القُنوتِ**; yani kıyamın uzunluğu. Ve namaz kılana: **قانِت** denir. Hadiste: Allah yolunda mücahidin misali, **القانِت** oruçlunun misali gibidir; yani namaz kılan. Hadiste: bir saat tefekkür, bir gece **قنوت**tan hayırlıdır; ve hadiste zikri tekrar etmiştir. Ve çeşitli manalarla gelir: itaat, huşû, namaz, dua, ibadet, kıyam, kıyamın uzunluğu, susma; hadisin lafzının taşıdığına göre bu manalardan her birine çevrilir. İbnü’l-Enbârî dedi: **القُنوتُ** dört kısımdır: namaz, kıyamın uzunluğu, itaati ikame, susma. İbn Sîde: **القُنوتُ** itaattir; asıl budur; ondan Yüce Allah’ın sözü: **والقانتين والقانتات**; sonra namazda kıyam **قنوتاً** diye adlandırıldı; ondan vitir **قنوت**u. Ve **قَنَت اللهَ يَقْنُتُه**: ona itaat etti. Ve Yüce Allah’ın sözü: hepsi O’na **قانتون**dur; yani itaat edenler; ve buradaki itaatin manası: göklerde olanların Allah Teâlâ’nın iradesi gibi yaratılmış olmalarıdır; hiç kimse yaratılışı değiştirmeye güç yetiremez; ne yakın bir melek; yaratma ve sanatın eserleri itaate delalet eder; bununla ibadet itaati kastedilmez; çünkü ikisinde itaat eden de vardır etmeyen de; ancak o, irade ve meşîet itaatidir. Ve **القانتُ**: itaat eden. Ve **القانِتُ**: Allah Teâlâ’yı zikreden; nitekim azze ve celle dedi: gecenin saatlerinde secde ederek ve kıyam ederek **قانِت** olan kimse mi? Ve denildi: **القانِتُ** âbiddir. Ve azze ve celle’nin sözü: ve **القانتين**den oldu; yani âbidlerden. Dilde meşhur olan: **القُنوت**un dua olmasıdır. **القانت**in hakikati: Allah’ın emriyle kaim olandır; dua eden ayakta olunca, ona **قانت** denilmesiyle tahsis edildi; çünkü o Allah Teâlâ’yı zikredendir ve iki ayağı üzerinde ayaktadır; **القُنوت**un hakikati: kıyam hâlinde Allah’a ibadet ve dua etmektir; ve diğer itaatlerde de vaki olması caizdir; çünkü iki ayakla kıyam olmasa da, niyetle şeyle kıyamdır. İbn Sîde: **القانتُ** Allah Teâlâ’nın bütün emriyle kaim olandır; bunun hepsinde **القانت**in cem‘i: **قُنَّت**; el-‘Accâc dedi:
رَبُّ البِلادِ والعِبَادِ القُنَّتِ
Ve **قَنَتَ له**: zelil oldu. Ve **قَنَتَتِ المرأَةُ لبَعْلها**: ikrar etti (* yani sakinleşti ve boyun eğdi.). Ve **الاقْتِناتُ**: boyun eğme. Ve bir kadın **قَنِيتٌ**: **القناتة**si açık; tadı az; **قَتِين** gibi.

Maqâyîsü’l-Luğa:
(**قنت**) **القاف** ve **النون** ve **التاء**: sahih bir asıldır; dinde itaat ve hayra delalet eder; bu babı aşmaz. Asıl onda itaattir; denir: **قَنَتَ يَقْنُتُ قُنوتاً**. Sonra din yolunda her doğruluk **قُنُوتاً** diye adlandırıldı; namazda kıyamın uzunluğuna **قُنُوت** denildi; namazda susma ve ona yönelme **قُنُوتاً** diye adlandırıldı. Allah Teâlâ dedi: ﴿Allah için **قَانِتِينَ** olarak kıyam edin﴾ [el-Bakara 238].

el-Qâmûsü’l-Muhît:
**القُنوتُ**: itaat, susma, dua, namazda kıyam ve konuşmadan el çekmek. Ve **أقْنَتَ**: düşmanına beddua etti; namazında kıyamı uzattı; haccı sürdürdü; gazveyi uzattı; Allah Teâlâ için tevazu gösterdi.
Ve bir kadın **قَنيتٌ**، **بَيِّنَةُ القَناتَةِ**: tadı az. Ve bir kırba **قَنيتٌ**: tutucu.

Tâcü’l-‘Arûs:
ق - ن - ت
“**القُنُوتُ : الطَّاعَةُ**” asıl budur; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**والقَانِتِينَ والقَانِتَاتِ**”; el-Muhkem ve es-Sıhâh’ta böyle. Dedim: Bu, Şa‘bî’nin, Câbir’in, Zeyd’in, Atâ’nın ve Sa‘îd b. Cübeyr’in, Yüce Allah’ın sözü “Allah için **قانِتِينَ** olarak kıyam edin”in tefsirindeki sözüdür. Dahhâk dedi: Kur’ân’daki her **قُنُوت** ile ancak itaat kastedilir; Ebû Sa‘îd el-Hudrî’den, Allah ondan razı olsun, bunun benzeri rivayet edildi. Ve **قَنَتَ اللهَ يَقْنُتُهُ**: ona itaat etti. Ve Yüce Allah’ın sözü “hepsi O’na **قَانِتُون**” yani itaat edenler; ve buradaki itaatin manası: göklerde ve “yerde” olanların Allah Teâlâ’nın iradesiyle yaratılmış olmalarıdır; hiç kimse yaratılışı değiştirmeye güç yetiremez “ne yakın bir melek”; yaratılışın ve sanatın eserleri itaate delalet eder; bununla ibadet itaati kastedilmez; çünkü ikisinde itaat eden de vardır etmeyen de; ancak o, irade ve meşîet itaatidir; Lisân’da böyle. **القُنُوت**: “susma”. Zeyd b. Erkâm dedi: Biz namazda konuşurduk—adam yanındaki arkadaşına konuşurdu—ta ki “Allah için **قَانِتِينَ** olarak kıyam edin” ininceye kadar; bize susmak emredildi ve konuşmaktan nehyedildik; böylece konuşmaktan el çektik. Zeccâc dedi: dilde meşhur olan, **القُنوت**un “dua” olmasıdır. Dedim: Bu, İbn Abbâs’tan rivayet edilendir. Zeccâc dedi: **القانِت**in hakikati, Allah’ın emriyle kaim olmasıdır; dua eden ayakta olunca, ona **قَانِت** denilmesiyle tahsis edildi; çünkü o Allah’ı zikredendir ve iki ayağı üzerinde ayaktadır; **القُنوت**un hakikati: kıyam hâlinde Allah’a ibadet ve dua etmektir; ve diğer itaatlerde de vaki olması caizdir; çünkü iki ayakla kıyam olmasa da, niyetle şeyle kıyamdır. İbn Sîde dedi: **القَانِتُ**: Allah Teâlâ’nın bütün emriyle kaim olandır. Ve denildi: **القَانِتُ**: âbid; “ve **القانِتِين**den oldu” yani âbidlerden. Ebû Ubeyd dedi: **القُنوت**un aslı birkaç şeydedir; onlardan: kıyam; ve hadisler “namazın **قُنوت**u” hakkında bununla gelmiştir; çünkü o ancak ayakta iken dua eder; bundan daha açık olan Câbir hadisi: “Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, soruldu: Hangi namaz daha faziletlidir? dedi: **طُولُ القُنوتِ**”; yani kıyamın uzunluğu. Sa‘leb, **القُنوت**un aslının kıyam olduğunu iddia etti; İbn Sîde nakletti. **القُنوت** ayrıca namazdır; namaz kılana: **قانِت** denir; hadiste: “Allah yolunda mücahidin misali, **القَانِتِ** **الصَّائِمِ** misali gibidir”; yani namaz kılan. Ve denildi: **القُنوت** içinde isyan bulunmayan itaate kıyamdır. **القُنوت**: “konuşmadan el çekmek” namazda veya mutlak olarak. Ve **أَقْنَتَ**: “düşmanına beddua etti”; İbnü’l-A‘râbî’den; ve ondan, sallallahu aleyhi ve sellem’in Ri‘l ve Zekvân’a duası. **أَقْنَتَ**: “namazında kıyamı uzattı”; yine İbnü’l-A‘râbî’den; ve tenzilde “Allah için **قَانتِينَ** olarak kıyam edin”; bazıları onu böyle tefsir etti. Hadiste **القُنوت** zikri tekrar etmiştir ve çeşitli manalar için gelir: itaat, huşû, namaz, dua, ibadet, kıyam, kıyamın uzunluğu, susma; bu manalardan her biri, içindeki hadisin lafzının taşıdığına çevrilir. İbnü’l-Enbârî dedi: **القُنوت** dört kısımdır: namaz, kıyamın uzunluğu, itaati ikame, susma. **أَقْنَتَ**: “haccı sürdürdü”; yine İbnü’l-A‘râbî’den. **أَقْنَتَ**: “gazveyi uzattı”; yine İbnü’l-A‘râbî’den. **أَقْنَتَ**: “Allah Teâlâ için tevazu gösterdi”; yine İbnü’l-A‘râbî’den. Böylece, müellifin sözünden, **القنوت** manasında dokuz mana elde edildi: itaat, susma, dua, kıyam, konuşmadan el çekmek, kıyamın uzunluğu, haccı sürdürmek, gazveyi uzatmak, tevazu. Ve buna eklenenlerden: ibadet ve namaz; ikisinin şahidi geçti. Ve kulluğu ikrar ve huşû; bu, Mücâhid’dendir. Ve denilebilir ki: susma ile konuşmadan el çekmek birdir; huşû tevazu içine dahildir; haccı sürdürmek ve gazveyi uzatmak, itaatin devamının umumuna dahildir; çünkü ikisi en büyük itaattendir. Râgıb dedi: **القُنوت**: boyun eğme ile birlikte itaate devam; böylece itaate devam da manalarından sayılabilir; denir: itaat ve ona devam; nitekim “kıyam ve onun uzunluğu” dedikleri gibi. Şeyhimiz dedi: Kadı Ebû Bekr b. el-‘Arabî, el-‘Ârıza’da ve diğer teliflerinde onun hakkında sözü genişletmiştir; ve dedi: **القنوت**un on manası vardır; imam hâfız Zeyn el-‘Irâkî onu nakletti ve ona ekledi; manaların hepsini üç beyitte nazmetti; hâfız Şihâbüddîn Ahmed b. Hacer el-‘Askalânî, Fethu’l-Bârî’nin vitir babının sonlarında onu nakletti; onlar şunlardır:
وَلَفْظُ القُنُوتِ أَعْدُدْ مَعَانِيَهُ تَجِدْ ... مَزِيداً عَلَى عَشْرٍ مَعَانِيَ مَرْضِيَّهْ
دُعَاءٌ خُشُوعٌ وَالْعِبَادَةُ طَاعَةٌ ... إِقَامَتُهَا إِقْرَارُهُ بِالْعُبُودِيَّهْ
سُكُوتٌ صَلَاةٌ وَالْقِيَامُ وَطُولُهُ ... كَذَاكَ دَوَامُ الطَّاعَةِ الرَّابِحُ النِّيَّهْ
Dedim: Merhum şeyhimiz, Mecd’in eklediğini toplayan dördüncü bir beyti ilhak etti:
دَوَامٌ لِحَجٍّ طُولُ غَزْوٍ تَوَاضُعٌ ... إِلَى اللهِ خُذْهَا سِتَّةً وَثَمَانِيَهْ
İbn Sîde dedi: bunun hepsinde **القَانِت**in cem‘i **قُنَّت**tir; el-‘Accâc dedi: “رَبُّ البِلادِ والعِبَادِ القُنَّتِ”. “Ve bir kadın **قَنِيتٌ**، **بَيِّنَةُ القَنَاتَةِ**: tadı az”; **قَتِين** gibi; es-Sâgânî nakletti. “Ve bir kırba **قَنِيتٌ**” yani “tutucu”; bizim nüshamızda **سِكِّيتٍ** vezninde; yani suyu tutar; bu doğrudur; **الكاف**ta gelecektir; bazı nüshalarda: “**مُسِيلٌ**” bulunur; suyu akıtan “أَسالَ”dan ism-i fâil sigasında; ben onu da, **التَّكْمِلَة** nüshasında böyle ضبط edilmiş gördüm; bakılsın.
Ve ayrıca ona istidrâk edilenlerdendir: **قَنَتَ له**: zelil oldu; ve **قَنَّتَتِ الْمَرْأَةُ لبَعْلِها**: ikrar etti. Ve **الاقْتِنَاتُ**: boyun eğme.
