# قنسر (ق-ن-س-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ن - س - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين
قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية.
والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره
قسطن.
والقُسْطانيّة: ندأة قوس قزح، أي: عوجه. قال:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
أي: متلبد.
قسطل: القَسْطل: الغبار، والقَسْطلان أيضاً، إذا سطع سطوعاً شديداً.
والقَسْطلانيُّ: قطف منسوبة إلى عامل أو بلد. الواحدة: قَسْطلانيَة، قال:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
والقِسْطالُ: الجهبذ.
قرطس: القِرْطاس معروف، يتخذ من بردي مصر. وكل أديم ينصب للنضال فاسمه: قِرطاس.
يقال: قَرْطَسَ الرامي إذا أصاب الأديم. وجرمز إذا أخطأ، والرمية التي تصيبها اسمها: المُقَرْطَسَة.
قردس: قُردُوس: اسم أبي حي.
سردق.
السُّرادق: كل ما أحاط بشيء نحو الشقة في المضرب، أو الحائط المشتمل على الشيء.
والسُّرادق يجمع على السّرادقات.
وبيت مُسَرْدَقٌ أعلاه وأسفله: مشدود كله، قال:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ
دنقس: الدَّنْقَسَةُ: تطأطؤ الرأس ذلاً وخضوعا، وخفض البصر. قال:
إذا رآني من بعيد دنقسا
قدمس: القُدْمُوسُ: الملك الضخم، والقُدْمُوسةُ: الصخرة العظيمة، الجميع: القَداميس، قال جرير:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ
دمقس: الدِّمَقْسُ: الإبريسم. قال العجاج:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
وقال:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل
قنسر: القِنَّسْرُ، وبعضهم يقول: قِنِّسْر، والقِنَّسْريّ: الكبير السن، قال العجاج:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
بنصب النون وتشديدها.
قِنَّسْرين: كورة بالشام.
نقرس: النِّقْرِسُ: داء في الرجل. والنِّقرسُ: الداهية من الأدلاء. يقال: دليل نِقْرس، وطبيب نِقْرس. والنِّقرِيسُ: الشيء تتخذه النساء على صيغة الورد يغرزنه في رؤوسهن. قال:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ
قرنس: القُرْناس: شبه أنف يتقدم من الجبل.
وقَرْنس البازي، فعل له لازم، إذا كرز، وخيطت عيناه أول ما يصاد.
قسبر: القَسْبُريّ: الذكر الشديد.
قربس: القَرَبُوسُ: حنو السرج، وبعض أهل الشام يثقله وهو خطأ. ويجمعه: قَرَبابيس، وهو أشد خطأ.
قبرس: القِبْرِسُ والقُبْرُسُ من النحاس أجوده. وفي ثغور الشام موضع يقال له: قُبْرُس.
قرقس: القَرَقُوس: القف الصلب. ويقال: القِرْقِسُ: الجرجس، قال:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس
مرقس: اسم لإبليس جاهلي عليه لعنة الله. وسمي امرؤ القيس بذلك، لأنه كان يقول الشعر على لسان إبليس، ولا ينبغي أن يقولوا: امرؤ القيس، ولكن امرؤ الله، ولكن جرى هذا على ألسنتهم.
قسمل: القساملةُ: حي من اليمن، والنسبة إليهم: قَسْمليّ.
قلمس: القَلَمَّسُ: الرجل الداهية، المنكر، البعيد الغور. وكان القَلَمَّسُ الكناني من نسأة الشهور على معد. كان يقف في الجاهلية عند جمرة العقبة، فيقول: اللهم إني ناسئ الشهور، واضعها مواضعها، وإني لا أغاب ولا أجاب. اللهم إني أحللت أحد الصفرين، حرمت صفر المؤخر، وكذلك في الرجبين، شعبان ورجب، ثم يقول: انفروا على اسم الله فذلك قوله جل وعز: "إنما النسيئ زيادة في الكفر".
سملق: السَّلْمَقُ: القاع الأملس. وعجز سَمْلقٌ: سيئة الخلق.
والسَّمْلَقةُ: الرديئة في البضع.
سفسق: السَّفاسِقُ: شطب السيوف كأنها عمود في متنه، ممدودة كالخيط. ويقال: بل هو ما بين الشطبتين على صفحة السيف طولاً. والواحدة: سِفْسِقة. قال امرؤ القيس:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله
سمسق: والمُستُقة: الياسمين.
مستق: المُسْتُقةُ: ضرب من الثياب، ويقال: من الفراء.
والمُستُقة: نوع من الملاهي، وهي المزمار، دخيل معرب.

##### Türkçe

**القاف** ve **السين**
**قسطس**: **القِسطاسُ** ve **القُسطاسُ** lugat olarak: terazilerin en doğrusu; ve denilir ki: o, **الشاهين**’dir. Ve **القَرَسْطُون**: **القبان** (kantar)dır, Şamlıcadır.
Ve **القُسْطَناس**: güzel koku ezme taşıdır. İmru’ul-Kays dedi ki:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
**قسطر**: **القَسْطَرَى**: sarraf/para ayarı yapan, Şamlıcadır. Ve onlar **القَساطِرة**’dir; ve denilir ki: tekil: **قَسْطَر** ve **قِسْطار**. Ve çoğul yapılır: **قساطرة**. Dedi ki:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره
**قسطن**.
Ve **القُسْطانيّة**: gökkuşağının eğriliği; yani: onun eğriliği. Dedi ki:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
yani: birbirine yapışmış.
**قسطل**: **القَسْطل**: toz; ve **القَسْطلان** da (böyledir), şiddetli bir parlayışla parladığı zaman.
Ve **القَسْطلانيُّ**: bir âmile veya bir beldeye nisbet edilen bir üzüm salkımıdır. Tekili: **قَسْطلانيَة**. Dedi ki:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
Ve **القِسْطالُ**: sarraf/para ayarı yapan.
**قرطس**: **القِرْطاس** bilinen (şey)dir; Mısır papirüsünden yapılır. Ve her deri ki ok atışı için dikilir, onun adı: **قِرطاس**.
Denilir: **قَرْطَسَ** atıcı, deriyi vurduğu zaman. Ve **جرمز** (denilir) eğer ıskalarsa. Ve isabet eden atışın adı: **المُقَرْطَسَة**.
**قردس**: **قُردُوس**: Ebû Hayy’ın adıdır.
**سردق**.
**السُّرادق**: bir şeyi kuşatan her şey; meselâ çadırda bölme, yahut şeyi içine alan duvar.
Ve **السُّرادق** **السّرادقات** üzerine cem‘ olunur.
Ve üstü ve altı **مُسَرْدَقٌ** olan ev: bütünüyle gerilmiş (sıkı)dır. Dedi ki:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ
**دنقس**: **الدَّنْقَسَةُ**: zillet ve boyun eğiş olarak başı eğmek; ve bakışı kısmak. Dedi ki:
إذا رآني من بعيد دنقسا
**قدمس**: **القُدْمُوسُ**: iri (büyük) hükümdar; ve **القُدْمُوسةُ**: büyük kaya. Hepsi: **القَداميس**. Cerîr dedi ki:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ
**دمقس**: **الدِّمَقْسُ**: ipek. el-A‘câc dedi ki:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
Ve dedi ki:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل
**قنسر**: **القِنَّسْرُ**; ve bazısı der ki: **قِنِّسْر**. Ve **القِنَّسْريّ**: yaşlı (büyük yaş)dır. el-A‘câc dedi ki:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
**النون**’un nasbı ve onun şeddelenmesiyle.
**قِنَّسْرين**: Şam’da bir kûredir (idari bölge).
**نقرس**: **النِّقْرِسُ**: ayakta bir hastalıktır. Ve **النِّقرسُ**: kılavuzlardan (yol göstericilerden) bir felâkettir. Denilir: **دليل نِقْرس** ve **طبيب نِقْرس**. Ve **النِّقرِيسُ**: kadınların gül biçiminde edindikleri bir şeydir; onu başlarına saplarlar. Dedi ki:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ
**قرنس**: **القُرْناس**: dağdan öne doğru çıkan burun benzeri (çıkıntı).
Ve **قَرْنس** doğanın (şahinin), ona lâzım bir fiildir; **كرز** ettiği zaman; avlandığı ilk vakit gözleri dikildi (dikilip kapatıldı).
**قسبر**: **القَسْبُريّ**: şiddetli erkek.
**قربس**: **القَرَبُوسُ**: eyerin yayı (kavisli kısmı)dır. Ve Şam ehlinin bazısı onu ağırlaştırır (telaffuz eder); o hatadır. Ve onun çoğulu: **قَرَبابيس**; ve o, daha şiddetli bir hatadır.
**قبرس**: **القِبْرِسُ** ve **القُبْرُسُ**: bakırdan, onun en iyisi. Ve Şam sınır boylarında **قُبْرُس** denilen bir yer vardır.
**قرقس**: **القَرَقُوس**: sert kaf (ense kemiği)dir. Ve denilir: **القِرْقِسُ**: turnadır. Dedi ki:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس
**مرقس**: Câhiliye’de İblîs’in bir adıdır; Allah’ın lâneti onun üzerine olsun. Ve İmru’ul-Kays ona bununla adlandırıldı; çünkü İblîs’in dili üzere şiir söylerdi. Ve “İmru’ul-Kays” demeleri uygun değildir; lâkin “İmru’ullah” (demeleri gerekir); fakat bu, onların dilleri üzerinde cereyan etti.
**قسمل**: **القساملةُ**: Yemen’den bir kabiledir; ve onlara nisbet: **قَسْمليّ**.
**قلمس**: **القَلَمَّسُ**: dehâ (sahibi) adam; münker (tuhaf/inkâr edilen); derinliği uzak. Ve **القَلَمَّسُ** el-Kinânî, Ma‘add üzerine ayların ertelenmesinden (sorumlu) idi. Câhiliye’de Cemretü’l-Akabe yanında dururdu; sonra derdi: Allah’ım, ben ayları erteleyenim; onları yerlerine koyanım; ve ben ne mağlup edilirim ne de bana cevap verilir. Allah’ım, iki **الصفر**’den birini helâl kıldım; sonraki **صفر**’i haram kıldım; ve bunun gibi iki Receb’de: Şa‘bân ve Receb’de. Sonra derdi: Allah’ın adı üzerine çıkın; işte bu, O’nun (azze ve celle) sözüdür: "إنما النسيئ زيادة في الكفر".
**سملق**: **السَّلْمَقُ**: düz, kaygan taban (zemin)dir. Ve **عجز سَمْلقٌ**: kötü huyludur.
Ve **السَّمْلَقةُ**: cima‘da kötü (olan kadın).
**سفسق**: **السَّفاسِقُ**: kılıçların çizgisi; sanki onun sırtında bir sütun gibidir; ip gibi uzatılmış. Ve denilir: bilakis o, kılıcın yüzünde uzunlamasına iki çizgi arasındaki şeydir. Tekili: **سِفْسِقة**. İmru’ul-Kays dedi ki:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله
**سمسق**: ve **المُستُقة**: yasemindir.
**مستق**: **المُسْتُقةُ**: elbiselerden bir türdür; ve denilir: kürklerdendir.
Ve **المُستُقة**: eğlencelerden bir türdür; o, mizmar (nefesli çalgı)dır; yabancı (kelime), Arapçalaştırılmıştır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القِنَّسْرُ والقِنَّسْريّ: الكبير المُسِنّ الذي أَتى عليه الدهر؛ قال العجاج:
أَطَرَباً وأَنتَ قِنَّسْريُّف
والدَّهْرُ بالإِنسان دَوّاريُّ
أَفْنْى القرونَ، وهو قَعْسَريُّ
وقيل: لم يسمع هذا إِلا في بيت العجاج وذكره الجوهري في ترجمة قسر؛ قال ابن بري: وصوابه أَن يذكر في فصل قنسر لأَنه لا يقوم له دليل على زيادة النون. والطَّرَبُ: خفة تلحق الإِنسان عند السرور وعند الحزن، والمراد به في هذا البيت السرور، يخاطب نفسه فيقول: أَتَطْرَبُ إِلى اللهو طَرَبَ الشُّبانِ وأَنت شيخ مُسِنّفوقوله دَوَّارِيُّ أَي ذو دَوَرانٍ يَدُورُ بالإِنسان مرة كذا ومرة كذا. والقَعْسَريّ: القويّ الشديد. وكل قديم: قِنَّسْرٌ، وقد تَقَنْسَرَ وقَنْسَرَتْه السِّنُّ. ويقال للشيخ إِذا وَلَّى وعَسَا:
قد قَنْسَرَه الدهرُ؛ ومنه قول الشاعر:
وقَنْسَرَتْه أُمورٌ فاقْسَأَنَّ لها،
وقد حَنى ظَهْرَه دَهْرٌ وقد كَبِرا
ابن سيده: وقِنَّسْرِينُ وقِنِّسْرينُ وقِنَّسْرونُ وقِنِّسْرونَ كُورة بالشام، وهي أَحدُ أَجنادها، فمن قال قِنَّسْرِينُ فالنسب إِليه قِنَّسْرِينيّ، ومن قال قِنَّسْرون فالنسب إِليه قِنَّسْريّ لأَن لفظه لفظ الجمع، ووجه الجمع أَنهم جعلوا كل ناحية من قِنَّسْرِينَ كأَنه قِنَّسْرٌ، وإِن لم ينطق به مفرداً، والناحية والجهة مؤنثتان وكأَنه قد كان ينبغي أَن يكون في الواحد هاء فصار قِنَّسْرٌ المُقَدَّرُ كأَنه ينبغي أَن يكون قِنَّسْرة، فلما لم تظهر الهاء وكان قِنَّسْر في القياس في نية الملفوظ به عَوَّضُوا الجمع بالواو والنون، وأُجري في ذلك مُجْرَى أَرض في قولهم أَرَضُون، والقول في فِلَسْطينَ والسَّيْلَحِيْنَ ويَبْرِينَ ونَصِيبين وصَرِيفِين وعانِديْن
(* قوله « وعاندين» في ياقوت: بلفظ المثنى.) كالقول في
قِنَّسْرِين. الجوهري في ترجمة قسر: وقِنَّسْرُونُ بلد بالشام، بكسر القاف والنون مشددة تكسر وتفتح؛ وأَنشد ثعلب بالفتح هذا البيت لعَكْرَشَةَ الضَّبِّي يرثي بنيه:
سَقَى اللهُ فِتْياناً ورائِي تَرَكْتُهم
بِحاضِرِ قِنَّسْرِينَ، من سَبَلِ القَطْرِ
قال ابن بري: صواب إِنشاده:
سقى الله أَجداثاً ورائي تركتها
وحاضِرُ قِنَّسْرِينَ: موضع الإِقامة على الماء من قِنَّسْرِين؛ وبعد البيت:
لَعَمْرِي لقد وارتْ وضَمَّتْ قُبورُهُمْ
أَكُفًّا شِدادَ القَبْضِ بالأَسَلِ السُّمْرِ
يُذكِّرُنِيهِمْ كلُّ خَيْرٍ رأَيتُه
وشَرٍّ، فما أَنْفَكُّ منهم على ذُكْرِ
يريد أَنهم كانوا يأْتون الخير ويجتنبون الشر، فإِذا رأَيتُ من يأْتي خيراً ذَكَرْتُهم، وإِذا رأَيت من يأْتي شرّاً ولا ينهاه عنه أَحدٌ ذكرتهم.

##### Türkçe

**القِنَّسْرُ** ve **القِنَّسْريّ**: üzerine zamanın gelip geçtiği büyük, yaşlı (kimse); **العجاج** dedi ki:

Aşktan coşma mıdır, sen ise **قِنَّسْريُّف** iken,
ve zaman, insanla (ilgili) döndürüp duran (bir şey)dir,
asırları yok etti, o ise **قَعْسَريُّ**dur.

Ve denildi ki: Bu, ancak **العجاج**’ın beytinde işitildi; **الجوهري** onu **قسر** maddesinde zikretti; **ابن بري** dedi ki: Doğrusu, **قنسر** faslında zikredilmesidir; çünkü **النون**’un ziyadeliğine dair onun için bir delil ayakta durmaz. Ve **الطَّرَبُ**: insana sevinçte ve hüzünde ilişen hafifliktir; bu beyitte onunla murad edilen sevinçtir; kendine hitap eder de şöyle der: Gençlerin sevinci gibi eğlenceye mi sevinç duyuyorsun, sen ise yaşlı bir ihtiyarsın? Ve onun sözü **دَوَّارِيُّ**: yani dönmesi olan; insanı bir kere şöyle, bir kere böyle döndürür. Ve **القَعْسَريّ**: kuvvetli, şiddetli (olan). Ve her eski (şey): **قِنَّسْرٌ**dur; ve gerçekten **تَقَنْسَرَ** olmuştur; ve yaşlılık onu **قَنْسَرَتْه**. Ve şeyhe, yüz çevirip ihtiyarladığında denilir:

Zaman onu gerçekten **قَنْسَرَه**; ve ondan şairin sözü:

Ve işler onu **قَنْسَرَتْه**; öyleyse ona karşı pek katı ol,
ve zaman onun sırtını bükmüştür, ve gerçekten büyümüştür.

**ابن سيده**: Ve **قِنَّسْرِينُ** ve **قِنِّسْرينُ** ve **قِنَّسْرونُ** ve **قِنِّسْرونَ**, Şam’da bir **كُورة**dur; ve o, onun **أَجناد**ından biridir. Kim **قِنَّسْرِينُ** derse, ona nisbet **قِنَّسْرِينيّ**dir; kim **قِنَّسْرون** derse, ona nisbet **قِنَّسْريّ**dir; çünkü lafzı cem‘ lafzıdır. Cem‘in vechi şudur: **قِنَّسْرِينَ**’in her bir nahiyesini sanki bir **قِنَّسْرٌ** imiş gibi kıldılar; her ne kadar onu müfred olarak telaffuz etmemiş olsalar da. Nahiye ve cihet müennestir; sanki birde **هاء** bulunması gerekirmiş de **قِنَّسْرٌ** takdir edilen, sanki **قِنَّسْرة** olması gerekirmiş gibi oldu. **الهاء** görünmeyince ve kıyasta **قِنَّسْر** telaffuz edilmişin niyetinde olunca, cem‘i **الواو** ve **النون** ile telafi ettiler; ve bunda, onların **أَرَضُون** sözünde **أَرض**’in yürütüldüğü yola yürütüldü. Ve **فِلَسْطينَ** ve **السَّيْلَحِيْنَ** ve **يَبْرِينَ** ve **نَصِيبين** ve **صَرِيفِين** ve **عانِديْن** hakkında söz, **قِنَّسْرِين** hakkında söz gibidir.

(* Onun sözü “**وعاندين**”: **ياقوت**’ta tesniye lafzıyla.)

**الجوهري** **قسر** maddesinde: Ve **قِنَّسْرُونُ** Şam’da bir beldedir; **القاف** kesriyle; ve **النون** şeddelidir; kesrelenir ve fetha ile de (okunur). Ve **ثعلب** fetha ile, bu beyti **عَكْرَشَةَ الضَّبِّي**’ye, oğullarına mersiye söylerken, inşad etti:

Allah, ardımda bıraktığım delikanlılara su versin,
**قِنَّسْرِينَ**’in **حاضِر**inde, yağmurun sağanağından.

**ابن بري** dedi ki: Onun inşadının doğrusu:

Allah, ardımda bıraktığım kabirlere su versin.

Ve **حاضِرُ قِنَّسْرِينَ**: **قِنَّسْرِين**’den su başında ikamet edilen yerdir. Ve beytten sonra:

Ömrüme yemin olsun, gerçekten (toprak) örttü ve kabirleri onları içine aldı,
mızrakların esmerleriyle, tutuşu sıkı, güçlü avuçları.

Onları bana, gördüğüm her hayır hatırlatır,
ve (her) şer; artık ben, onları anmaktan ayrılmam.

Murad eder ki: Onlar hayra gelirlerdi ve şerden sakınırlardı; öyleyse hayır yapan birini gördüğümde onları andım; ve şer yapanı gördüğümde, ondan onu men eden hiç kimse yokken, onları andım.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

تقنسر الإنسان: شاخ وتقبض وعسا. وقنسرته السن، وكذا الشدائد: شيبته، ويقال للشيخ إذا ولي وعسا: قد قنسره الدهر. وأنشد ابن دريد:
  وقنسرته أمور فاقسـأن لـهـا                      وقد حنى ظهره دهر وقد كبرا والقنسر والقنسرى، والقنسر، كجعفر وجعفرى وجردحل: الكبير المسن الذي أتى عليه الدهر، أو القديم، وكل قديم: قنسر. قال العجاج:
  أطربا وأنت قـنـسـرى
  والدهر بالإنسـان دوارى
  أفنى القرون وهو قعسرى

  وقيل: لم يسمع هذا إلا في بيت العجاج. وقنسرين، وقنسرون، بالكسر فيهما أي والنون مشددة تكسر وتفتح: كورة بالشأم بالقرب من حلب، وهي أحد أجناد الشأم. قال ابن الأثير: وكان الجند ينزلها في ابتداء الإسلام، ولم يكن لحلب معها ذكر. وهو قنسري عند من يقول قنسرون لأن لفظه لفظ الجمع، ووجه الجمع أنهم جعلوا كل ناحية من قنسرين كأنه قنسر، وإن لم ينطق به مفردا، والناحية والجهة مؤنثتان، وكأنه قد كان ينبغي أن يكون في الواحد هاء، فصار قنسر المقدر كأنه ينبغي أن يكون قنسرة، فلما لم تظهر الهاء وكان قنسر في القياس في نية الملفوظ به عوضوا الجمع بالواو والنون، وأجري في ذلك مجرى أرض في قولهم أرضون. والقول في فلسطين والسيلحين ويبرين ونصيبين وصريفين وعاندين كالقول في قنسرين. وقنسريني عند من يقول قنسرين. والقناسر كعلابط: الشديد، قال رؤبة:
  قد عالجت منه العدا قناسرا                      أشوس أباء وعضبا باتـرا وذكره الجوهري في ق س ر وهما وظنا منه أن النون زائدة. قال ابن بري: وصوابه أن يذكر في فصل قنسر لأنه لا يقوم له دليل على زيادة النون. وقال الصاغاني: واشتقاق تقنسر يدفع ما ظنه الجوهري، وقد ذكره ابن دريد والأزهري في الرباعي على الصحة. وقد تكلف شيخنا لدفع هذا الإيراد عن الجوهري بما لا يصلح أن يقوم في الحجاج، فأعرضت عنه، غير أن إيراد المصنف هذه المادة بالأحمر غير جيد، فإن الجوهري ذكرها، ولكن في محل آخر. وهذا لا يقال فيه إنه استدرك بها عليه كما ظاهر. ومما ينبغي إيراده هنا قولهم: حاضر قنسرين، ويراد به موضع الإقامة على الماء من قنسرين. وأنشد ثعلب لعكرشة الضبي يرثي بنيه:
  سقـى الـلـه أجـداثـــا ورائي تـــركـــتـــهـــا                      بحـاضـر قـنـسـرين مـن سـبـل الـــقـــطـــر
  لعمري لقد وارت وضمت قبورهمأكفا شداد القبض بالأسل السمر
  يذكرنيهم كل خير رأيته                      وشـر فـمـا أنـفـك مـنـهــم عـــلـــى ذكـــر

##### Türkçe

**تقنسر الإنسان**: yaşlandı ve büzüldü ve katılaştı. Ve **قنسرته السن**; ve yine sıkıntılar: onu ağarttı; ve ihtiyara, yaşlanıp katılaştığı zaman, denilir: “Onu zaman **قنسره** etti.” İbn Düreyd inşad etti:
  Ve onu işler **قنسرته** etti; onlara karşı katılaştı                      ve zaman onun sırtını eğdi ve büyüdü.

Ve **القنسر** ve **القنسرى** ve **القنسر**, **جعفر** ve **جعفرى** ve **جردحل** gibi: üzerinden zaman geçmiş olan yaşlı büyük; yahut eski; ve her eski: **قنسر**. el-Accec dedi:
  Coştun mu, hâlbuki sen **قـنـسـرى**’sın
  Ve zaman insanla dönüp duran’dır
  Nesilleri yok etti, hâlbuki o **قعسرى**’dır

Ve denildi: Bu, ancak el-Accec’in beytinde işitildi. Ve **قنسرين**, ve **قنسرون**, ikisinde de kesre ile; yani **النون** şeddelidir, kesrelenir ve fethalanır: Şam’da Halep yakınında bir kûre; ve o, Şam’ın ecnaadından biridir. İbnü’l-Esîr dedi: Cünd, İslâm’ın başlangıcında oraya inerdi; ve Halep’in onunla birlikte bir zikri yoktu. Ve o, **قنسري**’dir; **قنسرون** diyen kimseye göre; çünkü lafzı cem‘ lafzıdır. Cem‘in vechi: **قنسرين**’in her bir nahiyesini sanki bir **قنسر** imiş gibi kıldılar; her ne kadar müfred olarak onunla telaffuz edilmemişse de. Ve **الناحية** ve **الجهة** müennestirler; ve sanki birde **هاء** bulunması gerekirmiş gibi; böylece takdir edilen **قنسر**, sanki **قنسرة** olması gerekirmiş gibi oldu. Sonra **الهاء** görünmeyince ve **قنسر** kıyasta, telaffuz edilmişin niyetinde olunca, cem‘i **الواو** ve **النون** ile telafi ettiler; ve bunda, “**أرض**” hakkında “**أرضون**” demelerindeki yol üzere yürütüldü. Ve **فلسطين** ve **السيلحين** ve **يبرين** ve **نصيبين** ve **صريفين** ve **عاندين** hakkında söz, **قنسرين** hakkında söz gibidir. Ve **قنسريني**, **قنسرين** diyen kimseye göre.

Ve **القناسر** ( **علابط** gibi): şiddetli. Rü’be dedi:
  Ondan düşmanlar **قناسرا** olarak muamele ettiler                      sert, kaçınan ve keskin, kesip biçen.

Ve el-Cevherî onu **ق س ر**’de zikretti; ve ikisi de vehmettiler ve onun zannı: **النون** zâiddir. İbn Berrî dedi: Doğrusu, **قنسر** faslında zikredilmesidir; çünkü **النون**’un ziyadeliğine dair onun için bir delil ayakta durmaz. es-Sâğânî dedi: **تقنسر**’in iştikakı, el-Cevherî’nin zannettiğini defeder; ve İbn Düreyd ve el-Ezherî onu, sahih olarak rubâîde zikretmişlerdir. Ve şeyhimiz, bu itirazı el-Cevherî’den defetmek için, hüccette ayakta durmaya elverişli olmayan şeyle tekellüf etti; ben de ondan yüz çevirdim. Ancak musannifin bu maddeyi kırmızıyla irad etmesi iyi değildir; çünkü el-Cevherî onu zikretti, fakat başka bir yerde. Ve bunda, zahir olduğu üzere, onun üzerine bununla istidrâk etti denilmez.

Ve burada irad edilmesi gereken şeylerdendir: “**حاضر قنسرين**” sözleri; bununla, **قنسرين**’den su üzerinde ikamet yeri kastedilir. Sa‘leb, Ukruşe ed-Dabbî için, oğullarına mersiye söylerken, inşad etti:
  Allah, arkamda bıraktığım kabirlere su versin                      **بحـاضـر قـنـسـرين**’de, yağmur yollarından
  Canıma yemin olsun, gerçekten örttü ve kabirleri onları topladı                      mızrakların esmerleriyle, sıkı kavrayışlı sert avuçlar
  Bana onları, gördüğüm her hayır hatırlatır                      ve şer; artık senin onlardan, anma üzerine, geri durman yoktur

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَنْسَرَ
قَنْسَرَ
a.  Aged, rendered decrepit, enfeebled.

تَقَنْسَرَ
تَقَنْسَرَ II ,
a.  Aged, became decrepit.

قَنْسَر
قَنْسَر 51 ,  قَنْسَرِيّ 51yi ,
a.  Aged, decrepit.

##### Türkçe

**قَنْسَرَ**
**قَنْسَرَ**
a. Yaşlandı, kocadı, güçten düştü.

**تَقَنْسَرَ**
**تَقَنْسَرَ** II,
a. Yaşlandı, kocadı.

**قَنْسَر**
**قَنْسَر** 51, **قَنْسَرِيّ** 51yi,
a. Yaşlı, kocamış.
