# قنسر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قنسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قنسر

القِنَّسْرُ والقِنَّسْريّ: الكبير المُسِنّ الذي أَتى عليه الدهر؛ قال العجاج:
أَطَرَباً وأَنتَ قِنَّسْريُّف
والدَّهْرُ بالإِنسان دَوّاريُّ
أَفْنْى القرونَ، وهو قَعْسَريُّ
وقيل: لم يسمع هذا إِلا في بيت العجاج وذكره الجوهري في ترجمة قسر؛ قال ابن بري: وصوابه أَن يذكر في فصل قنسر لأَنه لا يقوم له دليل على زيادة النون. والطَّرَبُ: خفة تلحق الإِنسان عند السرور وعند الحزن، والمراد به في هذا البيت السرور، يخاطب نفسه فيقول: أَتَطْرَبُ إِلى اللهو طَرَبَ الشُّبانِ وأَنت شيخ مُسِنّفوقوله دَوَّارِيُّ أَي ذو دَوَرانٍ يَدُورُ بالإِنسان مرة كذا ومرة كذا. والقَعْسَريّ: القويّ الشديد. وكل قديم: قِنَّسْرٌ، وقد تَقَنْسَرَ وقَنْسَرَتْه السِّنُّ. ويقال للشيخ إِذا وَلَّى وعَسَا:
قد قَنْسَرَه الدهرُ؛ ومنه قول الشاعر:
وقَنْسَرَتْه أُمورٌ فاقْسَأَنَّ لها،
وقد حَنى ظَهْرَه دَهْرٌ وقد كَبِرا
ابن سيده: وقِنَّسْرِينُ وقِنِّسْرينُ وقِنَّسْرونُ وقِنِّسْرونَ كُورة بالشام، وهي أَحدُ أَجنادها، فمن قال قِنَّسْرِينُ فالنسب إِليه قِنَّسْرِينيّ، ومن قال قِنَّسْرون فالنسب إِليه قِنَّسْريّ لأَن لفظه لفظ الجمع، ووجه الجمع أَنهم جعلوا كل ناحية من قِنَّسْرِينَ كأَنه قِنَّسْرٌ، وإِن لم ينطق به مفرداً، والناحية والجهة مؤنثتان وكأَنه قد كان ينبغي أَن يكون في الواحد هاء فصار قِنَّسْرٌ المُقَدَّرُ كأَنه ينبغي أَن يكون قِنَّسْرة، فلما لم تظهر الهاء وكان قِنَّسْر في القياس في نية الملفوظ به عَوَّضُوا الجمع بالواو والنون، وأُجري في ذلك مُجْرَى أَرض في قولهم أَرَضُون، والقول في فِلَسْطينَ والسَّيْلَحِيْنَ ويَبْرِينَ ونَصِيبين وصَرِيفِين وعانِديْن
(* قوله « وعاندين» في ياقوت: بلفظ المثنى.) كالقول في
قِنَّسْرِين. الجوهري في ترجمة قسر: وقِنَّسْرُونُ بلد بالشام، بكسر القاف والنون مشددة تكسر وتفتح؛ وأَنشد ثعلب بالفتح هذا البيت لعَكْرَشَةَ الضَّبِّي يرثي بنيه:
سَقَى اللهُ فِتْياناً ورائِي تَرَكْتُهم
بِحاضِرِ قِنَّسْرِينَ، من سَبَلِ القَطْرِ
قال ابن بري: صواب إِنشاده:
سقى الله أَجداثاً ورائي تركتها
وحاضِرُ قِنَّسْرِينَ: موضع الإِقامة على الماء من قِنَّسْرِين؛ وبعد البيت:
لَعَمْرِي لقد وارتْ وضَمَّتْ قُبورُهُمْ
أَكُفًّا شِدادَ القَبْضِ بالأَسَلِ السُّمْرِ
يُذكِّرُنِيهِمْ كلُّ خَيْرٍ رأَيتُه
وشَرٍّ، فما أَنْفَكُّ منهم على ذُكْرِ
يريد أَنهم كانوا يأْتون الخير ويجتنبون الشر، فإِذا رأَيتُ من يأْتي خيراً ذَكَرْتُهم، وإِذا رأَيت من يأْتي شرّاً ولا ينهاه عنه أَحدٌ ذكرتهم.

### Türkçe

**القِنَّسْرُ** ve **القِنَّسْريّ**: üzerine zamanın gelip geçtiği büyük, yaşlı (kimse); **العجاج** dedi ki:

Aşktan coşma mıdır, sen ise **قِنَّسْريُّف** iken,
ve zaman, insanla (ilgili) döndürüp duran (bir şey)dir,
asırları yok etti, o ise **قَعْسَريُّ**dur.

Ve denildi ki: Bu, ancak **العجاج**’ın beytinde işitildi; **الجوهري** onu **قسر** maddesinde zikretti; **ابن بري** dedi ki: Doğrusu, **قنسر** faslında zikredilmesidir; çünkü **النون**’un ziyadeliğine dair onun için bir delil ayakta durmaz. Ve **الطَّرَبُ**: insana sevinçte ve hüzünde ilişen hafifliktir; bu beyitte onunla murad edilen sevinçtir; kendine hitap eder de şöyle der: Gençlerin sevinci gibi eğlenceye mi sevinç duyuyorsun, sen ise yaşlı bir ihtiyarsın? Ve onun sözü **دَوَّارِيُّ**: yani dönmesi olan; insanı bir kere şöyle, bir kere böyle döndürür. Ve **القَعْسَريّ**: kuvvetli, şiddetli (olan). Ve her eski (şey): **قِنَّسْرٌ**dur; ve gerçekten **تَقَنْسَرَ** olmuştur; ve yaşlılık onu **قَنْسَرَتْه**. Ve şeyhe, yüz çevirip ihtiyarladığında denilir:

Zaman onu gerçekten **قَنْسَرَه**; ve ondan şairin sözü:

Ve işler onu **قَنْسَرَتْه**; öyleyse ona karşı pek katı ol,
ve zaman onun sırtını bükmüştür, ve gerçekten büyümüştür.

**ابن سيده**: Ve **قِنَّسْرِينُ** ve **قِنِّسْرينُ** ve **قِنَّسْرونُ** ve **قِنِّسْرونَ**, Şam’da bir **كُورة**dur; ve o, onun **أَجناد**ından biridir. Kim **قِنَّسْرِينُ** derse, ona nisbet **قِنَّسْرِينيّ**dir; kim **قِنَّسْرون** derse, ona nisbet **قِنَّسْريّ**dir; çünkü lafzı cem‘ lafzıdır. Cem‘in vechi şudur: **قِنَّسْرِينَ**’in her bir nahiyesini sanki bir **قِنَّسْرٌ** imiş gibi kıldılar; her ne kadar onu müfred olarak telaffuz etmemiş olsalar da. Nahiye ve cihet müennestir; sanki birde **هاء** bulunması gerekirmiş de **قِنَّسْرٌ** takdir edilen, sanki **قِنَّسْرة** olması gerekirmiş gibi oldu. **الهاء** görünmeyince ve kıyasta **قِنَّسْر** telaffuz edilmişin niyetinde olunca, cem‘i **الواو** ve **النون** ile telafi ettiler; ve bunda, onların **أَرَضُون** sözünde **أَرض**’in yürütüldüğü yola yürütüldü. Ve **فِلَسْطينَ** ve **السَّيْلَحِيْنَ** ve **يَبْرِينَ** ve **نَصِيبين** ve **صَرِيفِين** ve **عانِديْن** hakkında söz, **قِنَّسْرِين** hakkında söz gibidir.

(* Onun sözü “**وعاندين**”: **ياقوت**’ta tesniye lafzıyla.)

**الجوهري** **قسر** maddesinde: Ve **قِنَّسْرُونُ** Şam’da bir beldedir; **القاف** kesriyle; ve **النون** şeddelidir; kesrelenir ve fetha ile de (okunur). Ve **ثعلب** fetha ile, bu beyti **عَكْرَشَةَ الضَّبِّي**’ye, oğullarına mersiye söylerken, inşad etti:

Allah, ardımda bıraktığım delikanlılara su versin,
**قِنَّسْرِينَ**’in **حاضِر**inde, yağmurun sağanağından.

**ابن بري** dedi ki: Onun inşadının doğrusu:

Allah, ardımda bıraktığım kabirlere su versin.

Ve **حاضِرُ قِنَّسْرِينَ**: **قِنَّسْرِين**’den su başında ikamet edilen yerdir. Ve beytten sonra:

Ömrüme yemin olsun, gerçekten (toprak) örttü ve kabirleri onları içine aldı,
mızrakların esmerleriyle, tutuşu sıkı, güçlü avuçları.

Onları bana, gördüğüm her hayır hatırlatır,
ve (her) şer; artık ben, onları anmaktan ayrılmam.

Murad eder ki: Onlar hayra gelirlerdi ve şerden sakınırlardı; öyleyse hayır yapan birini gördüğümde onları andım; ve şer yapanı gördüğümde, ondan onu men eden hiç kimse yokken, onları andım.
