# قنسر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قنسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B3%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قنسر

تقنسر الإنسان: شاخ وتقبض وعسا. وقنسرته السن، وكذا الشدائد: شيبته، ويقال للشيخ إذا ولي وعسا: قد قنسره الدهر. وأنشد ابن دريد:
  وقنسرته أمور فاقسـأن لـهـا                      وقد حنى ظهره دهر وقد كبرا والقنسر والقنسرى، والقنسر، كجعفر وجعفرى وجردحل: الكبير المسن الذي أتى عليه الدهر، أو القديم، وكل قديم: قنسر. قال العجاج:
  أطربا وأنت قـنـسـرى
  والدهر بالإنسـان دوارى
  أفنى القرون وهو قعسرى

  وقيل: لم يسمع هذا إلا في بيت العجاج. وقنسرين، وقنسرون، بالكسر فيهما أي والنون مشددة تكسر وتفتح: كورة بالشأم بالقرب من حلب، وهي أحد أجناد الشأم. قال ابن الأثير: وكان الجند ينزلها في ابتداء الإسلام، ولم يكن لحلب معها ذكر. وهو قنسري عند من يقول قنسرون لأن لفظه لفظ الجمع، ووجه الجمع أنهم جعلوا كل ناحية من قنسرين كأنه قنسر، وإن لم ينطق به مفردا، والناحية والجهة مؤنثتان، وكأنه قد كان ينبغي أن يكون في الواحد هاء، فصار قنسر المقدر كأنه ينبغي أن يكون قنسرة، فلما لم تظهر الهاء وكان قنسر في القياس في نية الملفوظ به عوضوا الجمع بالواو والنون، وأجري في ذلك مجرى أرض في قولهم أرضون. والقول في فلسطين والسيلحين ويبرين ونصيبين وصريفين وعاندين كالقول في قنسرين. وقنسريني عند من يقول قنسرين. والقناسر كعلابط: الشديد، قال رؤبة:
  قد عالجت منه العدا قناسرا                      أشوس أباء وعضبا باتـرا وذكره الجوهري في ق س ر وهما وظنا منه أن النون زائدة. قال ابن بري: وصوابه أن يذكر في فصل قنسر لأنه لا يقوم له دليل على زيادة النون. وقال الصاغاني: واشتقاق تقنسر يدفع ما ظنه الجوهري، وقد ذكره ابن دريد والأزهري في الرباعي على الصحة. وقد تكلف شيخنا لدفع هذا الإيراد عن الجوهري بما لا يصلح أن يقوم في الحجاج، فأعرضت عنه، غير أن إيراد المصنف هذه المادة بالأحمر غير جيد، فإن الجوهري ذكرها، ولكن في محل آخر. وهذا لا يقال فيه إنه استدرك بها عليه كما ظاهر. ومما ينبغي إيراده هنا قولهم: حاضر قنسرين، ويراد به موضع الإقامة على الماء من قنسرين. وأنشد ثعلب لعكرشة الضبي يرثي بنيه:
  سقـى الـلـه أجـداثـــا ورائي تـــركـــتـــهـــا                      بحـاضـر قـنـسـرين مـن سـبـل الـــقـــطـــر
  لعمري لقد وارت وضمت قبورهمأكفا شداد القبض بالأسل السمر
  يذكرنيهم كل خير رأيته                      وشـر فـمـا أنـفـك مـنـهــم عـــلـــى ذكـــر

### Türkçe

**تقنسر الإنسان**: yaşlandı ve büzüldü ve katılaştı. Ve **قنسرته السن**; ve yine sıkıntılar: onu ağarttı; ve ihtiyara, yaşlanıp katılaştığı zaman, denilir: “Onu zaman **قنسره** etti.” İbn Düreyd inşad etti:
  Ve onu işler **قنسرته** etti; onlara karşı katılaştı                      ve zaman onun sırtını eğdi ve büyüdü.

Ve **القنسر** ve **القنسرى** ve **القنسر**, **جعفر** ve **جعفرى** ve **جردحل** gibi: üzerinden zaman geçmiş olan yaşlı büyük; yahut eski; ve her eski: **قنسر**. el-Accec dedi:
  Coştun mu, hâlbuki sen **قـنـسـرى**’sın
  Ve zaman insanla dönüp duran’dır
  Nesilleri yok etti, hâlbuki o **قعسرى**’dır

Ve denildi: Bu, ancak el-Accec’in beytinde işitildi. Ve **قنسرين**, ve **قنسرون**, ikisinde de kesre ile; yani **النون** şeddelidir, kesrelenir ve fethalanır: Şam’da Halep yakınında bir kûre; ve o, Şam’ın ecnaadından biridir. İbnü’l-Esîr dedi: Cünd, İslâm’ın başlangıcında oraya inerdi; ve Halep’in onunla birlikte bir zikri yoktu. Ve o, **قنسري**’dir; **قنسرون** diyen kimseye göre; çünkü lafzı cem‘ lafzıdır. Cem‘in vechi: **قنسرين**’in her bir nahiyesini sanki bir **قنسر** imiş gibi kıldılar; her ne kadar müfred olarak onunla telaffuz edilmemişse de. Ve **الناحية** ve **الجهة** müennestirler; ve sanki birde **هاء** bulunması gerekirmiş gibi; böylece takdir edilen **قنسر**, sanki **قنسرة** olması gerekirmiş gibi oldu. Sonra **الهاء** görünmeyince ve **قنسر** kıyasta, telaffuz edilmişin niyetinde olunca, cem‘i **الواو** ve **النون** ile telafi ettiler; ve bunda, “**أرض**” hakkında “**أرضون**” demelerindeki yol üzere yürütüldü. Ve **فلسطين** ve **السيلحين** ve **يبرين** ve **نصيبين** ve **صريفين** ve **عاندين** hakkında söz, **قنسرين** hakkında söz gibidir. Ve **قنسريني**, **قنسرين** diyen kimseye göre.

Ve **القناسر** ( **علابط** gibi): şiddetli. Rü’be dedi:
  Ondan düşmanlar **قناسرا** olarak muamele ettiler                      sert, kaçınan ve keskin, kesip biçen.

Ve el-Cevherî onu **ق س ر**’de zikretti; ve ikisi de vehmettiler ve onun zannı: **النون** zâiddir. İbn Berrî dedi: Doğrusu, **قنسر** faslında zikredilmesidir; çünkü **النون**’un ziyadeliğine dair onun için bir delil ayakta durmaz. es-Sâğânî dedi: **تقنسر**’in iştikakı, el-Cevherî’nin zannettiğini defeder; ve İbn Düreyd ve el-Ezherî onu, sahih olarak rubâîde zikretmişlerdir. Ve şeyhimiz, bu itirazı el-Cevherî’den defetmek için, hüccette ayakta durmaya elverişli olmayan şeyle tekellüf etti; ben de ondan yüz çevirdim. Ancak musannifin bu maddeyi kırmızıyla irad etmesi iyi değildir; çünkü el-Cevherî onu zikretti, fakat başka bir yerde. Ve bunda, zahir olduğu üzere, onun üzerine bununla istidrâk etti denilmez.

Ve burada irad edilmesi gereken şeylerdendir: “**حاضر قنسرين**” sözleri; bununla, **قنسرين**’den su üzerinde ikamet yeri kastedilir. Sa‘leb, Ukruşe ed-Dabbî için, oğullarına mersiye söylerken, inşad etti:
  Allah, arkamda bıraktığım kabirlere su versin                      **بحـاضـر قـنـسـرين**’de, yağmur yollarından
  Canıma yemin olsun, gerçekten örttü ve kabirleri onları topladı                      mızrakların esmerleriyle, sıkı kavrayışlı sert avuçlar
  Bana onları, gördüğüm her hayır hatırlatır                      ve şer; artık senin onlardan, anma üzerine, geri durman yoktur
