# قنس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قنس

القنس، بالفتح، عن الليث، ويكسر: الأصل. الكسر هي اللغة الفصيحة، ويقال إنه لكريم القنس وفي الأساس: ومن المجاز: تقول: فلان واحد من جنسك، وشعبة في قنسك. وقال العجاج:
  في قنس مجد فات كل قنس قال ابن سيده: وهذا أحد ما صحفه أبو عبيد، فقال: القبس، بالباء. قلت: وقد ذكره الصاغاني في الباء، وأنكر أن يكون تصحيفا، وقلده المصنف على عادته فيما يقول. والقنس بالكسر: أعلى الرأس، كالقونس، كجوهر، ج قنوس، عن ابن عباد، قال الأفوه الأودي:
  أبلغ بني أود فقـد أحـسـنـوا                      أمس بضرب الهام تحت القنوس

  وجمع القونس: قوانس. والقنس، بالتحريك: الطلعاء، أي القيء القليل، عن ابن الأعرابي. والقنس: نبات طيب الرائحة، منه بستاني، ومنه نوع كل ورقة منه من شبر إلى ذراع، ينفرش على الأرض، كالنمام، وأنفعه أصله، وأجوده الأخضر الغض، وهو حار يابس في الثانية، وقيل: في الثالثة، وفيه رطوبة فضلية، ينفع من جميع الآلام والأوجاع الباردة، هكذا في سائر النسخ، والذي في المنهاج: الأورام، بدل الآلام. وينفع من الماليخوليا، وكذا الفلج إذا إستعمل مرباه. وينفع من وجع الظهر والمفاصل، وكذا عرق النسا، إذا طبخ بدهن وطلي به، وهو جلاء، مفرح للقلب، مجشيء ملين يدر الحيض والبول، مقو للقلب والمعدة مسكن للرياح، وهو بالعسل إذا أغلي فيه يسيرا حتى يلين ثم غسل وصب عليه من العسل ما يغمره وأغلي حتى يتهرأ طبخه لعوق جيد للسعال وعسر النفس، والنفث، وهو يذهب الغيظ الحادث من السوداء ويبعد من الآفات، بل ينفع نهش الهوام وخصوصا المصري، وقدر ما يؤخذ منه درهمان، وقيل إنه يقلل البول ويزيد في المني ويقوي شهوة الباه، والأصح أنه يقلل المني والدم، وهو يصدع، ولكنه يسكن الشقيقة البلغمية، ويصلحه الخل، وقيل: المصطكا والحماما، فارسيته الراسن، كهاجر. وقال الليث: القنس، تسميه الفرس: الراسن، يجعل في الزماورد. والقونس والقونوس، بضم النون وزيادة الواو وبه روي قول العجاج:
  كأن وردا مشربا وروسا
  كان لحيدي رأسه قونوسا أعلى بيضة الحديد، وقال الأصمعي: القونس: مقدم البيضة، قال: وإنما قالوا: قونس الفرس، لمقدم رأسه، وقال النضر: القونس في البيضة: سنبكها الذي فوق جمجمتها، وهي الحديدة الطويلة في أعلاها، والجمجمة: ظهر البيضة، والبيضة التي لا جمجمة لها يقال لها: الموأمة، والجمع: القوانس، قال حسيل بن سجيح الضبي:
  بمطرد لدن صحاحس كعوبـه                      وذي رونق عضب يقد القوانسا وقونس الفرس: ما بين أذنيه، وقيل: عظم ناتيء ما بين أذني الفرس، وقيل: مقدم رأسه، قال الشاعر:
  إضرب عنك الهموم طارقهـا                      ضربك بالسوط قونس الفرس أراد: اضربن، فحذف النون للضرورة. والقونس: جادة الطريق، نقله الصاغاني، عن ابن عباد وهو مجاز. والقينس، كحيدر: الثور، عن ابن عباد، ويقال: الأرض على متن القينس. وقال ابن الأعرابي: قانسة الطير، لغة في قانصته، بالصاد. وأقنس الرجل: إدعى إلى قنس شريف وهو خسيس، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: جيء به من قنسك، أي من حيث كان. وقونس المرأة: مقدم رأسها. وضربوا في قونس الليل: سروا في أوله، وهو مجاز.

### Türkçe

**القنس**, fetha ile, Leys’ten; ve kesrelenir: asıl. Kesre, fasih dildir; ve denilir ki o, **كريم القنس** içindir ve **في الأساس**’ta: Ve mecazdan: dersin ki: falan senin cinsinden bir tek kişidir, ve **شعبة في قنسك**. ‘Accâc dedi:
  “Bir **قنس** içinde bir şeref ki her **قنس**’i geçti.”
İbn Sîde dedi: Bu, Ebû ‘Ubeyd’in tashif ettiği şeylerden biridir; şöyle dedi: **القبس**, **بالباء** ile. Dedim: Sâgânî onu **الباء**’da zikretmiştir ve tashif olmasını inkâr etmiştir; musannif de âdeti üzere onu taklit etmiştir, söylediklerinde.

**القنس** kesre ile: başın en üstü; **القونس** gibi; **كجوهر**; çoğulu **قنوس**; İbn ‘Abbâd’dan. el-Afveh el-Evdî dedi:
  “Benî Evd’e ulaştır; muhakkak onlar güzel yaptılar,
  dün, **القنوس** altında başlara vuruşla.”

Ve **القونس**’un çoğulu: **قوانس**.

**القنس**, hareke ile: **الطلعاء**, yani az kusma; İbnü’l-A‘râbî’den.

**القنس**: güzel kokulu bir bitki; ondan bostanî olan vardır; ve ondan bir tür vardır ki her yaprağı bir karıştan bir arşına kadardır; yere yayılır; **كالنمام** gibi; onun en faydalısı köküdür; ve onun en iyisi taze yeşildir; ve o ikinci derecede sıcak kurudur; ve denildi: üçüncüde; ve onda fazlalık bir rutubet vardır; bütün soğuk ağrılardan ve sızılardan fayda verir; böylece bütün nüshalarda; ve **المنهاج**’da olan: **الأورام**, **الآلام** yerine. Ve melankoliden fayda verir; ve felçten de, eğer murabbası kullanılırsa. Ve bel ağrısından ve eklemlerden fayda verir; ve siyatikten de, eğer yağ ile pişirilip onunla sürülürse; ve o bir cilâdır; kalbi ferahlatıcıdır; iştah açıcı yumuşatıcıdır; hayzı ve idrarı akıtır; kalbi ve mideyi kuvvetlendiricidir; rüzgârları yatıştırıcıdır; ve o bal ile, içinde azca kaynatılırsa ta yumuşayıncaya kadar, sonra yıkanır ve üzerine onu örtecek kadar bal dökülür ve kaynatılır ta dağılıncaya kadar; onun pişirilmesi öksürük ve nefes darlığı ve balgam atma için iyi bir **لعوق**’tur; ve o, sevdadan meydana gelen sonradan oluşmuş öfkeyi giderir ve âfetlerden uzaklaştırır; bilakis haşerat sokmasına fayda verir, özellikle Mısrî olana; ve ondan alınan miktar iki dirhemdir; ve denildi ki o idrarı azaltır ve meniyi artırır ve cinsel şehveti kuvvetlendirir; ve daha sahih olan: meniyi ve kanı azaltır; ve o baş ağrıtır; fakat balgamî yarım baş ağrısını yatıştırır; ve onu sirke düzeltir; ve denildi: **المصطكا** ve **الحماما**. Onun Farsçası **الراسن**’dir; **كهاجر**. Leys dedi: **القنس**, Farsların ona dediği: **الراسن**; **الزماورد** içinde yapılır.

**القونس** ve **القونوس**, **النون**’un dammesiyle ve **الواو**’nun ziyadesiyle; ve bununla ‘Accâc’ın sözü rivayet edilmiştir:
  “Sanki içirilmiş bir gül ve başlar,
  onun başının yanına **قونوسا** olmuştu.”
Demir miğferin tepesinin üstü. el-Asma‘î dedi: **القونس**: miğferin önü. Dedi: Onlar ancak atın **قونس**’u dediler, başının ön kısmı için. en-Nadr dedi: miğferde **القونس**: onun, kafatasının üstündeki **سنبك**’idir; ve o, onun en üstündeki uzun demirdir; ve **الجمجمة**: miğferin sırtıdır; ve **جمجمة**’si olmayan miğfere **الموأمة** denir; ve çoğul: **القوانس**. Husayl b. Sucayh ed-Dabbî dedi:
  “Sağlam bir mızrakla, topukları sert;
  ve parlak bir keskin kılıçla, **القوانسا**’yı yarar.”

Ve atın **قونس**’u: iki kulağı arasındaki şeydir; ve denildi: atın iki kulağı arasında çıkıntılı bir kemik; ve denildi: başının ön kısmı. Şair dedi:
  “Üzerine gelen kederleri senden uzaklaştır;
  senin kamçıyla vuruşun gibi, atın **قونس**’una.”
Muradı: **اضربن**; zaruret için **النون**’u hazf etti.

**القونس**: yolun ana caddesi; Sâgânî onu nakletti; İbn ‘Abbâd’dan; ve o mecazdır.

**القينس**, **كحيدر**: öküz; İbn ‘Abbâd’dan. Ve denilir: yer, **القينس**’in sırtı üzerindedir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: kuşun **قانسة**’si, **قانصته**’de bir dildir; **بالصاد** ile.

Ve adam **أقنس**: aşağılık olduğu hâlde şerefli bir **قنس**’e nisbet iddia etti; Sâgânî nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerden: **جيء به من قنسك**, yani olduğu yerden.

Ve kadının **قونس**’u: başının ön kısmı.

Ve onlar gecenin **قونس**’unda vurdular: onun başında yürüdüler; ve o mecazdır.
