# قنص (ق-ن-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ن - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والصاد والنون معهما
ن ق ص، ق ن ص يستعملان فقط نقص: النّقْصُ: الخسران في الحظ، والنُّقصان مصدر، ويكون قدر الشيء الذاهب. من المنقوص، اسم له.
ونَقَصَ الشيء نقصاً ونُقصاناً، مصدر، ونُقصانه كذا وكذا، وهذا قدر الذي ذهب.
ونَقَصْتُه أنا، يستوي فيه اللازم والمجاوز.
والنَّقيصهُ: الوقيعة في الناس، والانتِقاصُ الفعل، وانتقَصْتُ حقه إذا نَقَصْتُه مرة بعد مرة.
وتقول: ليست عليه مَنْقَصَةٌ في عيشه.
قنص: القَنَصُ والقَنيصُ: الصيد.
والقانِصُ والقَنّاصُ: الصياد، وصدت وقَنَصْتُ واصطدت واقَتَنَصْتُ يستوي تصريفها.
والقانِصةُ: هنة كحجيرة في بطن الطائر، ويجوز بالسين.
والقَنيصُ جماعة القانص كالحجيج جمع الحاج، قال الأخطل:
آنس صوت قَنيصٍ أو أحس بهم		كالجن يقفون من جرم وأنمار

##### Türkçe

**القاف** ve **الصاد** ve **النون** onlarla birlikte

**ن ق ص**, **ق ن ص** yalnızca kullanılırlar. **نقص**: **النّقْصُ**: talihte ziyan; **النُّقصان** mastardır; ve giden şeyin miktarı olur. **المنقوص**’tan; onun için bir isimdir.

Ve **نَقَصَ** şey, **نقصاً** ve **نُقصاناً** (mastardır); ve onun **نُقصانه**’u şöyle ve şöyle; ve bu, gidenin miktarıdır.

Ve ben onu **نَقَصْتُ**; onda lâzım ve müteaddî eşit olur.

Ve **النَّقيصهُ**: insanlar hakkında çekiştirme; **الانتِقاصُ** fiildir; ve onun hakkını **انتقَصْتُ**, onu defa sonra defa **نَقَصْتُ** ettiğim zaman.

Ve dersin: onun yaşayışında üzerinde bir **مَنْقَصَةٌ** yoktur.

**قنص**: **القَنَصُ** ve **القَنيصُ**: av.

Ve **القانِصُ** ve **القَنّاصُ**: avcı; ve avladım ve **قَنَصْتُ** ve avlandım ve **اقَتَنَصْتُ**, onların çekimi eşit olur.

Ve **القانِصةُ**: kuşun karnında küçük bir oda gibi bir şeydir; ve **السين** ile caiz olur.

Ve **القَنيصُ**, **القانص**’ın cemaatidir; tıpkı **الحجيج**’in **الحاج**’ın cemi olması gibi. **الأخطل** dedi ki:
آنس صوت **قَنيصٍ** أو أحس بهم		كالجن يقفون من جرم وأنمار

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القانِصُ: الصائدُ. وكذلك القَنيصُ والقنَّاصُ. والقَنيصُ أيضاً: الصيدُ، وكذلك القَنَصُ بالتحريك. والقَنْصُ بالتسكين: مصدر قَنَصَهُ، أي صاده. واقْتَنَصَهُ، أي اصطاده. وتَقَنَّصَهُ، أي تصيَّده. والقانِصَةُ: واحدة القوانِصِ، وهي للطير بمنزلة المصارين لغيرها.

##### Türkçe

**القانِصُ**: avcı. Ve aynı şekilde **القَنيصُ** ve **القنَّاصُ**. Ve **القَنيصُ** ayrıca: av (avlanan şey), ve aynı şekilde harekeli olarak **القَنَصُ**. Sükûn ile **القَنْصُ**: **قَنَصَهُ**’nun mastarıdır; yani onu avladı. Ve **اقْتَنَصَهُ**; yani onu avladı. Ve **تَقَنَّصَهُ**; yani onu avlamaya çalıştı. Ve **القانِصَةُ**: **القوانِصِ**’in bir tanesi; ve o, kuş için, başkası için bağırsakların konumu gibidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ص ن
نقص ، قنص ، صنق ، قصن : ( مستعملة ) .
نقص : قال الليث : النقصُ : الْخُسْرانُ في الحظِّ والنُّقصَانُ يكونُ مَصْدَراً ويكون قدْر الشيء الذَّاهِب من المنقوصِ تقول : نَقَصَ الشيءُ يَنْقُص نَقْصاً ونُقْصاناً ، فهو مصدرٌ ، وتقول نُقصَانه كذَا وكَذَا وهذا قدر الذَّاهبِ .
أبو عبيد في بابِ فَعلَ وفعلتهُ نَقصَ الشيءُ ونقصتُهُ أنا ، اسْتَوَى فيه الفعلُ اللازمُ والمجاوِزُ ، والنَّقِيصَةُ : الوقِيعَة في الناس والفعل الانتقاصُ ، وكذلك انتقاصُ الحقِّ وأنشد :
وذَا الرَّحْم لا تنتقصْ حَقّهُ
فإنَّ القطيعةَ في نَقْصِهِ
وجاءَ في السُّنَّةِ : انتقَاصُ الماء ، وهو
الانتِضاحُ بالماء بعد التَّطْهير رَدٌّ للوَسْواسِ ، اللحْياني في بابِ الإتباعِ إنهُ لَطَيبٌ نقيصٌ .
وقال ابن دريد : سمعتُ خُزَاعِيّاً يقول لِلطيبِ إذا كانت له رائحةٌ طيِّبةٌ إنه لنقيصٌ .
وقال امرُؤ القَيْس :
كلونِ السَّيالِ وهو عَذْبٌ نَقيص
قنص : قال الليث : القَنَصُ والقَنيصُ : الصيد ، والقانصُ والقَنَّاصُ : الصَّيادُ ، وقَنَصْتُ واقْتَنَصْتُ كقولكَ : صِدْتُ واصطدْتُ ، والقانصةُ هَنَةٌ كأنَّها حُجيْرٌ في بَطنِ الطائرِ . ويقال بالسِّين والصَّادُ أَحْسنُ .
وقَنَصُ بن معدِّ بْنِ عَدْنانَ أخو نِزارٍ .
وجاء في الحديثِ : أنَّ النُّعْمانَ بن المُنْذِرِ كان من أشلاءِ قَنَصَ بن مَعَدَ .
صنق : أهمله الليث .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الصُّنُقُ : الأَصِنَّةُ .
وقال أبو زيد في ( نوادِرهِ ) : أصْنَقَ الرَّجُل في مالهِ إصناقاً : إذا أحْسَنَ القيَامَ عَليهِ ، ورجلٌ مِصناقٌ ومِيصَابٌ إذا لزم ماله وأَحْسنَ القيامَ عليه .
وفي ( النَّوادِرِ ) : جَمَلٌ صَنقَةٌ وصنَخَةٌ وقَبْصاة وقَبْصة إذا كانَ ضَخْماً كبيراً ، وهذه صَنَقةٌ من الحَرَّة ، وصَمَقَةٌ وصَمَغَةٌ وهو ما غَلُظَ .
قصن : أنشد ابن السكيت :
يا رِيَّهَا اليومَ عَلَى مُبِينِ
عَلَى مُبينٍ جَرِدِ القَصينِ
أرادَ بهِ القصيمَ فأبْدلَ الميم نُوناً .

##### Türkçe

ق ص ن
**نقص** ، **قنص** ، **صنق** ، **قصن** : (kullanılan).

**نقص** : Leys dedi: **النقصُ**: nasipte ziyan; **النُّقصَانُ** hem mastar olur hem de eksiltilenden giden şeyin miktarı olur. Şöyle dersin: **نَقَصَ** şey **يَنْقُص** **نَقْصاً** ve **نُقْصاناً**; bu, mastardır. Ve dersin: onun **نُقصَانه**’u şöyle şöyle; bu da gidenin miktarıdır.

Ebû Ubeyd, **فَعلَ** ve **فعلتهُ** babında: **نَقصَ** şey ve ben onu **نقصتُ**; onda lâzım fiil ile müteaddî fiil eşit oldu. **النَّقِيصَةُ**: insanlar hakkında vaki‘a (ayıplama/sataşma) ve fiil **الانتقاصُ**’tur; aynı şekilde hakkın **انتقاصُ**’u. Şiir olarak okudu:
وذَا الرَّحْم لا تنتقصْ حَقّهُ
فإنَّ القطيعةَ في نَقْصِهِ

Sünnette geldi: **انتقَاصُ الماء**; o, vesveseyi reddetmek için temizlenmeden sonra su ile su serpiştirmedir. Lahyânî, **الإتباعِ** babında: “O, elbette hoş kokuludur, **نقيصٌ**.”

İbn Düreyd dedi: Huzâ‘î birini, kokunun hoş bir kokusu olduğunda koku için şöyle derken işittim: “O, elbette **لنقيصٌ**.”

İmru’ul-Kays dedi:
كلونِ السَّيالِ وهو عَذْبٌ نَقيص

**قنص** : Leys dedi: **القَنَصُ** ve **القَنيصُ**: av; **القانصُ** ve **القَنَّاصُ**: avcı. **قَنَصْتُ** ve **اقْتَنَصْتُ** senin “**صِدْتُ** ve **اصطدْتُ**” demen gibidir. **القانصةُ**: kuşun karnında sanki küçük bir taşlık gibi olan bir şeydir. **السِّين** ile de söylenir; **الصَّادُ** daha güzeldir.

**وقَنَصُ بن معدِّ بْنِ عَدْنانَ**: **نِزارٍ**’ın kardeşidir.

Hadiste geldi: **النُّعْمانَ بن المُنْذِرِ**’in, **قَنَصَ بن مَعَدَ**’ın uzuv parçalarından olduğu.

**صنق** : Leys onu ihmal etti.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصُّنُقُ**: **الأَصِنَّةُ**.

Ebû Zeyd ( **نوادِرهِ** )’inde dedi: Adam malında **أصْنَقَ** **إصناقاً**: ona iyi bakıp gözettiği zaman. Ve bir adam **مِصناقٌ** ve **مِيصَابٌ**: malına yapışıp ona iyi bakıp gözettiği zaman.

( **النَّوادِرِ** )’de: **جَمَلٌ صَنقَةٌ** ve **صنَخَةٌ** ve **قَبْصاة** ve **قَبْصة**: iri büyük olduğu zaman. Ve bu, **الحَرَّة**’den bir **صَنَقةٌ**’dır; ve **صَمَقَةٌ** ve **صَمَغَةٌ**; o, kalınlaşan şeydir.

**قصن** : İbnü’s-Sikkît şiir olarak okudu:
يا رِيَّهَا اليومَ عَلَى مُبِينِ
عَلَى مُبينٍ جَرِدِ القَصينِ

Bununla **القصيمَ**’i kastetti; **الميم**’i **نُوناً** ile değiştirdi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والنون وما يثلثهما)
(قنا)  القاف والنون والحرف المعتلُّ أصلان يدلُّ أحدهُما على ملازمة ومُخالَطَة، والآخرَ على ارتفاعٍ في شيء.
فالأوَّلُ قولهم: قاناه، إذا خالَطَه، كاللَّونِ يُقانِي لوناً آخرَ غيرَه. وقال الأصمعيّ: قانيتُ الشَّيءَ: خَلَطته. قال امرؤ القيس:
كبكر المُقاناةِ البياضَُِ بصُفْرَةٍ ***غَذَاها نَمِيرُ الماء غَيْرَ مُحَلَّلِ([1])ومن ذلك قولهم: ما يُعَانِيني هذا، أي ما يوافِقُني. ومعناه أنَّه ينْبُو عنه فلا يخالطُه.
ومن الباب: قَنَى الشَّيءَ واقتناه، إذا كان ذلك مُعَدَّاً له لا للتِّجارة. ومالٌ قُِنْيانٌ: يتَّخَذ قُِنْيةً. ومنه: قَنَيْتُ حيائي: لزِمْتُه. واشتقاقُه من القُِنْية.
قال الشاعر([2])
*فاقْنَيْ حياءَكِ لا أبا لَكِ واعلَمِي *** أنِّي امرؤٌ سأموتُ إنْ لم أُقْتَلِ
والقِنْو: العِذْقُ بما عليه، لأنَّه ملازِمٌ لشجرته.
ومن الباب المَقْنَاة من الظِّلِّ فيمَنْ لا يَهمِزُها، وهو مكانٌ لا تُصيبه الشَّمس. وإنَّما سمِّي بذلك لأنَّ الظلَّ مُلازِمُه لا يكادُ يُفارِقُه. ويقول أهلُ العلم بالقُرآن: إنَّ كهفَ أصحابِ الكهف في مَقْناةٍ من جبل.
والأصل الآخر: القَنَا: احديدابٌ في الأنْف. والفعل قَنِيَ قَنىً. ويمكن أن تكون القَناة من هذا، لأنَّها تُنْصَب وتُرْفَع؛ وألِفُها واو لأنَّها تُجمَع قَناً وقَنَوات. وقناةُ الماء عندنا مشبَّهةٌ بهذه القناة إنْ كانتْ قناةُ الماء عربيَّة. والتشبيهُ بها ليس من جهةِ ارتفاعٍ، ولكن هي كظائِمُ وآبارٌ فكأنَّها هذه القناة، لأنَّها كعوبٌ وأنابيب.
وإذا هُمِزَ خَرَجَ عن هذا القياس، فيقال: قَنَأَ، إذا اشتدتْ حُمرتُه وهو قانئ. وربَّما همزوا مَقْنَأة الظّلّ، والأوَّل أشْبَهُ بالقِياسِ الذي ذكرناه.
(قنب)  القاف والنون والباء أصلٌ يدلُّ على جَمْع وتجمُّع. من ذلك المِقنَب: القِطْعةُ من الخَيْل، يقال هي نحوُ الأربعينَ. والقَنِيب: الجماعةُ من النَّاس.
قال ابن دُريد([3]): قنَّب الزَّرعُ تقنيباً، إذا أعْصَفَ. قال: وتسمَّى العَصِيفة: القُنَّابَة. والعصيفة: الوَرَق المجتمعُ الذي يكون فيه السُّنبُل.
ومن الباب: القُنْب، وهو وعاء ثِيلِ الفَرَس، وسمِّي بذلك لأنَّه يَجمع ما فيه. وأمّا القُِنَّب فزعم [قومٌ] أنّها عربية. فإنْ كان كذا فهو من قَنَّب الزَّرعُ، إذا أعْصَف. وهو شيء لا يتَّخذ من بعض ذلك.
(قنت)  القاف والنون والتاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على طاعةٍ وخيرٍ في دين، لا يعدو هذا الباب. والأصل فيه الطَّاعة، يقال: قَنَتَ يَقْنُتُ قُنوتاً. ثمَّ سمِّي كلُّ استقامةٍ في طريقِ الدِّين قُنُوتاً، وقيل لطُولِ القِيام في الصَّلاةِ قُنُوت، وسمِّي السُّكوتُ في الصَّلاة والإقبالُ عليها قُنوتاً. قال الله تعالى: ﴿وقُومُوا للهِ قَانِتِينَ﴾ [البقرة 238].
(قنح)  القاف والنون والحاء ليس هو عندنا أصلاً. على أنَّهم يقولون: قَنَحَ الشَّارِبُ، إذا رَوِيَ فرَفَعَ رأسَه رِيَّا. وهذا من قَمَحَ من باب الإبدال، وقد مرَّ ذِكرُه.
ومن طرائف ابن دُريد([4]): قَنَحْتُ العُود قَنْحاً: عطفتُه. قال: والقُنَّاح: المِحجَن بلغة أهل اليمن.
(قند)  القاف والنون والدال كلمتانِ زعَمُوا أنهما صحيحتان. قالوا: القَنْد عربيٌّ. يقولون: سَوِيقٌ مقنود ومُقَنَّد. والكلمةُ الأخرى القِنْدأوَة، قالوا: هو السَّيئ الخُلُقُ.
(قنر)  القاف والنون والراء كلمة: القَنَوَّر: الضَّخْم الرَّأْس.
(قنس)  القاف والنون والسين أُصَيْلٌ صحيحٌ يدلُّ على ثَبَاتِ شيء. من ذلك: القَِنس: مَنْبِتُ كلِّ شيءٍ وأصلُه. قال:
* في قِنْسِ مجدٍ فاتَ كُلَّ قَِنسِ([5]) *
قالوا: وكلُّ شيءٍ ثَبَت في شيءٍ فذلك الشّيء قَِنْسٌ له. قالوا: والقَوْنَس في البَيْضة: أعلاها، وقَوْنَسُ ناصيةِ الفَرَس: ما فوقَها؛ وهي ثابتة. قال:
اطرُدَ عَنْكَ الهُمُومَ طارِقَها *** ضَرْبَكَ بالسَّيْفِ قَوْنَسَ الفَرَسِ([6])(قنص)  القاف والنون والصاد كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على الصَّيد قَطْ. فالقانِص: الصَّائد. والقَنَص: الصَّيد. والقَنْص: فِعْل القانص. قال ابن دُريد: القَنيص: الصائد([7]). وبنُو قَنَص بن مَعدّ: قومٌ دَرَجُوا.
(قنط)  القاف والنون والطاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على اليأس من الشَّيء. يقال: قَنَط يَقْنِط، وقَنِطَ يقْنَط. قال الله تعالى: ﴿وَمَنْ يَقْنَِطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إلاَّ الضَّالُّون([8])﴾ [الحجر 56].
(قنع)  القاف والنون والعين أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدلُّ على الإقبال على الشيء، ثمَّ تَختلفُ معانيه مع اتِّفاق القياس؛ والآخَر يدلُّ على استدارة في شيء.
فالأوَّل الإقناع: الإقبال بالوجه على الشَّيء. يقال: أقْنَعَ لهُ يُقنِع إقناعاً.
والإقناع: مَدُّ اليدِ عند الدُّعاء. وسمِّي بذلك عند إقباله على الجهة التي يمدُّ يدَه إليها. والإقناع: إمالةُ الإناء* للماء المنحدِر.
ومن الباب: قَنَع الرَّجُل يَقْنَعُ قُنوعاً، إذا سَألَ. قال الله سبحانه: ﴿وَأَطْعِمُوا القَانِعَ والمُعْتَرَّ﴾ [الحج 36]. فالقانع: السَّائل؛ وسمِّي قانعاً لإقبالهِ على مَنْ يسألُه، قال:
لَمَالُ المرءِ يُصلِحُه فيُغنِي *** مفاقِرَه أعفُّ من القُنوعِ([9])ويقولون: قَنِعَ قَنَاعةً، إذا رَضِيَ. وسمِّيتْ قناعةً لأنَّهُ يُقْبِلُ على الشَّيء الذي لهُ راضياً. والإقناع: مَدُّ البَعيرِ رأسَه إلى الماء للشّرْب. قال ابنُ السِّكَِّيت: قَنَعت الإبلُ والغَنَمُ للمرتع، إذا مالَتْ لـه. وفلانٌ شاهدٌ مَقْنَعٌ؛ وهذا من قَنِعْتُ بالشَّيء، إذا رَضِيتَ به؛ وجمعه مَقَانع. تقول: إنه رضَىً يُقْنَع به. قال:
وعاقَدْتُ ليلَى في الخَلاءِ ولم تَكُنْ *** شُهودِي على لَيْلَى شهودٌ مَقَانعُ([10])وأما الآخر فالقِنع، وهو مستديرٌ من الرَّمل. والقِنْع والقِنَاع: شِبْهُ طَبَقٍ تُهدَى عليه الهديَّة. وقِناعُ المرأةِ معروفٌ، لأنَّها تُدِيرهُ برأسها. ومما اشتُقَّ من هذا القِناع قولُهم: قَنَّع رَأْسَه بالسَّوطِ ضَرباً، كأنَّه جَعَلَه كالقِناعِ له.
ومما شَذَّ عن هذا الأصل الإقناع: ارتِفاعُ الشَّيء ليس فيه تصَوُّبٌ. وقد يُمكنُ أن يُجعَلَ هذا أصلاً ثالثاً، ويُحتَجَّ فيه بقوله تعالى: ﴿مُهْطعِينَ مُقْنِعِي رُؤُوسِهِمْ﴾ [إبراهيم 43]. قال أهلُ التَّفسير: رافعي رؤوسِهِم.
(قنف)  القاف والنون والفاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في شيء. من ذلك القَنِيف: الجَمَاعة من النَّاس. والقَنِيف، فيما ذكره ابن دريد([11]): القِطعة من اللَّيل. يقال: مرَّ قَنِيفٌ من اللَّيل.
ومن الباب: القَنَف: صِغَرُ الأُذُنَين وغِلَظُهما. وهو ذلك القياس، وكذلك القُِنَاف، وهو الغليظ الأَنْف.
(قنم)  القاف والنون والميم كلمةٌ واحدة. يقولونَ: قَنِمَ الشيء قَنَما، إذا نَدِيَ ثم رَكِبَه غُبارٌ فتوسَّخَ. ويكونُ ذلك في شُعور الخَيْلِ والإبل.
--------------ـــ
([1]) البيت من معلقته المشهورة. و "البياض" تروى بالوجوه الثلاثة.
([2]) هو عنترة بن شداد . ديوانه 180 واللسان (قنا).
([3]) في الجمهرة: (1: 323).
([4]) في الجمهرة: (2: 183).
([5]) للعجاج في ملحقات ديوانه 78 واللسان (قنس).
([6]) البيت يروى لطرفة بن العبد، وقال ابن بري: إنه مصنوع عليه. انظر شرح شواهد المغنى للسيوطي 315. قلت: وليس في ديوانه. وهو بدون نسبة في اللسان (قنس). والإنصاف لابن الأنباري 233. والرواية: "اضرب عنك الهموم"، أراد: اضربن فحذف النون وبقيت الفتحة دالة عليها.
([7]) في المجمل: "قال ابن دريد: الصيد قنيص والصائد قنيص". وهذا النقل مطابق لما في الجمهرة
(3: 85).
([8]) قرأ أبو عمرو والكسائي ويعقوب وخلف بكسر النون، ووافقهم اليزيدي والحسن والأعمش. والباقون بفتحها كعلم يعلم. والأول كضرب يضرب لغة أهل الحجاز وأسد، وهي الأكثر، ولذا أجمعوا على الفتح في الماضي في قوله تعالى: ﴿من بعد ما قنطوا﴾ [الشورى 28]. إتحاف فضلاء البشر 275.
([9]) للشماخ في ديوانه 56 واللسان (فقر، قنع) والأضداد لابن الأنباري 55. وانظر المخصص(12: 287).
([10]) كذا ورد ضبطه في المجمل واللسان على تقديم الخير. ونسب في اللسان إلى البعيث.
([11]) الجمهرة (3: 155).

ـ

##### Türkçe

(قaf ve **النون** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**قنا**)  **القاف** ve **النون** ve illetli harf iki asıldır; ikisinden biri ملازمة ve مُخالَطَة’ya, diğeri ise bir şeyde yükselmeye delâlet eder.
Birincisi onların sözü: **قاناه**; onu karıştırdı(=onunla karıştı) demektir; tıpkı renk gibi, başka bir rengi kendinden başka bir renkle **يُقانِي** eder. **الأصمعيّ** dedi: **قانيتُ الشَّيءَ**: onu karıştırdım. **امرؤ القيس** dedi:
كبكر المُقاناةِ البياضَُِ بصُفْرَةٍ ***غَذَاها نَمِيرُ الماء غَيْرَ مُحَلَّلِ([1])Bundan da onların sözü: **ما يُعَانِيني هذا**; yani: bana uymuyor. Manası: ondan uzaklaşır da onunla karışmaz.
Babdan: **قَنَى الشَّيءَ** ve **اقتناه**; bu, ticaret için değil de kendisi için hazırlanmış olduysa. Ve **مالٌ قُِنْيانٌ**: **قُِنْيةً** edinilir. Ondan: **قَنَيْتُ حيائي**: ona yapıştım(=onu bırakmadım). Türetimi **القُِنْية**’dendir.
Şair dedi([2])
*فاقْنَيْ حياءَكِ لا أبا لَكِ واعلَمِي *** أنِّي امرؤٌ سأموتُ إنْ لم أُقْتَلِ
Ve **القِنْو**: üzerindekilerle birlikte salkım; çünkü ağacına ملازم’dir.
Babdan **المَقْنَاة**: **الظِّلِّ**’den, onu hemzelemeyen kimseye göre; o, güneşin isabet etmediği bir yerdir. Ancak bu ad, gölgenin ona ملازم olması ve neredeyse ondan ayrılmaması sebebiyle verilmiştir. Kur’an ilmi ehli der ki: Ashâb-ı Kehf’in mağarası, bir dağdan **مَقْناةٍ** içindedir.
Diğer asıl: **القَنَا**: burunda bir eğrilik(=kamburluk). Fiil: **قَنِيَ** **قَنىً**. **القَناة** bunundan olabilir; çünkü o dikilir ve kaldırılır; elif’i vavdır, çünkü **قَناً** ve **قَنَوات** diye cem‘ olunur. Bizdeki su kanalı, eğer su kanalı Arapça ise, bu **القناة**’ye benzetilmiştir. Benzetme yükselme cihetinden değildir; fakat o, **كظائِمُ** ve kuyular gibidir; sanki o bu **القناة**’dir; çünkü o, boğumlar ve borulardır.
Hemzelendiğinde bu kıyastan çıkar; şöyle denir: **قَنَأَ**; kızıllığı şiddetlendiğinde; o da **قانئ**’dir. Bazen **مَقْنَأة الظّلّ**’i de hemzelerler; birincisi, zikrettiğimiz kıyasa daha benzer.

(**قنب**)  **القاف** ve **النون** ve **الباء** bir asıldır; toplama ve toplanmaya delâlet eder. Bundan: **المِقنَب**: atlardan bir parça; yaklaşık kırk denir. Ve **القَنِيب**: insanlardan topluluk.
**ابن دُريد** dedi([3]): **قنَّب الزَّرعُ تقنيباً**; **أعْصَفَ** olduğunda. Dedi: **العَصِيفة**’ye **القُنَّابَة** denir. Ve **العصيفة**: içinde başak bulunan, toplanmış yapraktır.
Babdan: **القُنْب**; o, atın **ثِيل**’inin kabıdır; içindekini topladığı için böyle adlandırılmıştır. Ama **القُِنَّب**; [bir kavim] onun Arapça olduğunu iddia etti. Eğer öyleyse, **قَنَّب الزَّرعُ**’dendir; **أعْصَفَ** olduğunda. O, bunun bir kısmından yapılmayan bir şeydir.

(**قنت**)  **القاف** ve **النون** ve **التاء** sahih bir asıldır; dinde itaat ve hayra delâlet eder; bu babı aşmaz. Aslı itaat’tir; denir: **قَنَتَ يَقْنُتُ قُنوتاً**. Sonra din yolunda her doğruluk **قُنُوتاً** diye adlandırıldı; namazda uzun kıyama **قُنُوت** denildi; namazda susmak ve ona yönelmek **قُنوتاً** diye adlandırıldı. Allah Teâlâ dedi: ﴿وقُومُوا للهِ قَانِتِينَ﴾ [البقرة 238].

(**قنح**)  **القاف** ve **النون** ve **الحاء** bizce bir asıl değildir. Şu var ki onlar derler: **قَنَحَ الشَّارِبُ**; içip kandı da başını doyumla kaldırdığında. Bu, ibdâl babından **قَمَحَ**’tandır; zikri geçti.
**ابن دُريد**’in gariplerinden([4]): **قَنَحْتُ العُود قَنْحاً**: onu büktüm. Dedi: **القُنَّاح**: Yemen ehlinin dilinde **المِحجَن**’dir.

(**قند**)  **القاف** ve **النون** ve **الدال** iki kelimedir; ikisinin sahih olduğunu iddia ettiler. Dediler: **القَنْد** Arapçadır. Derler: **سَوِيقٌ مقنود** ve **مُقَنَّد**. Diğer kelime **القِنْدأوَة**’dir; dediler: o, kötü huyludur.

(**قنر**)  **القاف** ve **النون** ve **الراء** bir kelime: **القَنَوَّر**: iri başlı.

(**قنس**)  **القاف** ve **النون** ve **السين** sahih bir küçük asıldır; bir şeyin sebatına delâlet eder. Bundan: **القَِنس**: her şeyin bitiş yeri ve aslı. Dedi:
* في قِنْسِ مجدٍ فاتَ كُلَّ قَِنسِ([5]) *
Dediler: her ne bir şeyde sabit olursa, o şey onun için **قَِنْسٌ**’tur. Dediler: yumurtada **القَوْنَس**: onun üstü; atın perçeminin **قَوْنَسُ**: onun üstündeki; o sabittir. Dedi:
اطرُدَ عَنْكَ الهُمُومَ طارِقَها *** ضَرْبَكَ بالسَّيْفِ قَوْنَسَ الفَرَسِ([6])

(**قنص**)  **القاف** ve **النون** ve **الصاد** tek bir kelimedir; sırf avlanmaya delâlet eder. **القانِص**: avcıdır. **القَنَص**: avdır. **القَنْص**: avcının fiilidir. **ابن دُريد** dedi: **القَنيص**: avcı([7]). **بنُو قَنَص بن مَعدّ**: yok olup gitmiş bir kavimdir.

(**قنط**)  **القاف** ve **النون** ve **الطاء** sahih bir kelimedir; bir şeyden ümitsizliğe delâlet eder. Denir: **قَنَط يَقْنِط** ve **قَنِطَ يقْنَط**. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَنْ يَقْنَِطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إلاَّ الضَّالُّون([8])﴾ [الحجر 56].

(**قنع**)  **القاف** ve **النون** ve **العين** iki sahih asıldır; birisi bir şeye yönelmeye delâlet eder; sonra kıyasın ittifakıyla manaları değişir; diğeri bir şeyde yuvarlaklığa delâlet eder.
Birincisi **الإقناع**: yüz ile bir şeye yönelmedir. Denir: **أقْنَعَ لهُ يُقنِع إقناعاً**.
Ve **الإقناع**: dua sırasında eli uzatmaktır. Eli uzattığı yöne yönelmesi sırasında buna bu ad verilmiştir. Ve **الإقناع**: aşağı inen su için kabı eğmektir*.
Babdan: **قَنَع الرَّجُل يَقْنَعُ قُنوعاً**; istediğinde. Allah سبحانه dedi: ﴿وَأَطْعِمُوا القَانِعَ والمُعْتَرَّ﴾ [الحج 36]. **القانع**: isteyendir; kendisinden istediği kimseye yönelmesi sebebiyle **قانعاً** diye adlandırıldı. Dedi:
لَمَالُ المرءِ يُصلِحُه فيُغنِي *** مفاقِرَه أعفُّ من القُنوعِ([9])Ve derler: **قَنِعَ قَنَاعةً**; razı olduğunda. Ona **قناعةً** denildi; çünkü kendisine ait olana razı olarak yönelir. Ve **الإقناع**: devenin içmek için başını suya uzatmasıdır. **ابنُ السِّكَِّيت** dedi: **قَنَعت الإبلُ والغَنَمُ للمرتع**; ona meylettiğinde. Ve falan, **شاهدٌ مَقْنَعٌ**’dır; bu, **قَنِعْتُ بالشَّيء**’dendir; bir şeye razı olduğunda; cem‘i **مَقَانع**’dır. Dersin: o, kendisiyle razı olunacak bir رضى’dır; **يُقْنَع** olunur. Dedi:
وعاقَدْتُ ليلَى في الخَلاءِ ولم تَكُنْ *** شُهودِي على لَيْلَى شهودٌ مَقَانعُ([10])Diğeri ise **القِنع**’dır; o, kumdan yuvarlaktır. Ve **القِنْع** ve **القِنَاع**: üzerine hediye götürülen, tabak benzeri bir şeydir. Kadının **قِناعُ**’ı bilinir; çünkü onu başının etrafında döndürür. Bundan türetilen **القِناع**’dan onların sözü: **قَنَّع رَأْسَه بالسَّوطِ ضَرباً**; sanki onu kendisi için **القِناع** gibi yaptı.
Bu asıldan şâz olan: **الإقناع**: bir şeyin yükselmesidir; onda yukarıya yönelme yoktur. Bu, üçüncü bir asıl kılınabilir; onda şu âyetle delil getirilir: ﴿مُهْطعِينَ مُقْنِعِي رُؤُوسِهِمْ﴾ [إبراهيم 43]. Tefsir ehli dedi: başlarını kaldıranlar.

(**قنف**)  **القاف** ve **النون** ve **الفاء** bir asıldır; bir şeyde toplanmaya delâlet eder. Bundan **القَنِيف**: insanlardan topluluk. Ve **القَنِيف**; **ابن دريد**’in zikrettiğine göre([11]): geceden bir parça. Denir: geceden bir **قَنِيفٌ** geçti.
Babdan: **القَنَف**: iki kulağın küçüklüğü ve kalınlığıdır. O, o kıyastır; aynı şekilde **القُِنَاف** da; o, kalın burunludur.

(**قنم**)  **القاف** ve **النون** ve **الميم** tek bir kelimedir. Derler: **قَنِمَ الشيء قَنَما**; ıslandı, sonra ona toz bindi de kirlendiğinde. Bu, atların ve develerin kıllarında olur.

--------------ـــ
([1]) Beyit, onun meşhur muallakasındandır. Ve “**البياض**” üç vecihle rivayet edilir.
([2]) O, **عنترة بن شداد**’dır. Divanı 180 ve **اللسان** (**قنا**).
([3]) **الجمهرة**’de: (1: 323).
([4]) **الجمهرة**’de: (2: 183).
([5]) **العجاج**’ındır; divanının eklerinde 78 ve **اللسان** (**قنس**).
([6]) Beyit **طرفة بن العبد**’e rivayet edilir; **ابن بري** dedi: ona uydurulmuştur. **شرح شواهد المغنى**’ya bak: **السيوطي** 315. Dedim: onun divanında değildir. **اللسان** (**قنس**)’te nisbesizdir. **الإنصاف** **لابن الأنباري** 233. Rivayet: “**اضرب عنك الهموم**”; muradı: **اضربن** idi; nûn’u hazfetti, fetha ona delâlet eder halde kaldı.
([7]) **المجمل**’de: “**قال ابن دريد: الصيد قنيص والصائد قنيص**”. Bu nakil, **الجمهرة**’dekiyle mutabıktır (3: 85).
([8]) **أبو عمرو** ve **الكسائي** ve **يعقوب** ve **خلف** nûn’u kesre ile okudu; onlara **اليزيدي** ve **الحسن** ve **الأعمش** muvafakat etti. Geri kalanlar onu fetha ile, **علم يعلم** gibi. Birincisi **ضرب يضرب** gibi, Hicaz ve Esed ehlinin lügatidir; o daha çoktur; bu yüzden mâzîde fetha üzerinde icmâ ettiler: ﴿من بعد ما قنطوا﴾ [الشورى 28]. **إتحاف فضلاء البشر** 275.
([9]) **الشماخ**’ındır; divanında 56 ve **اللسان** (**فقر**، **قنع**) ve **الأضداد** **لابن الأنباري** 55. Ve **المخصص**’a bak (12: 287).
([10]) **المجمل** ve **اللسان**’da hayrın takdimi üzere zabtı böyle gelmiştir. **اللسان**’da **البعيث**’e nisbet edildi.
([11]) **الجمهرة** (3: 155).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ن ص
هو قانصٌ من القُنّاص، وقنص الوحشَ واقتنصه وتقنّصه وجاء يقنص وقنيص كثير و ‏"‏ جاء القنيص بالقنيص ‏"‏ أي الصائد بالمصيد ونحوه‏:‏ القدير في القادر وتقول‏:‏ يؤكل الطير وما لقانصه إلاّ فضلات قوانصه جمع‏:‏ قانصةٍ وهي هنة كأنها حجيرٌ في بطن الطائر‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو يقتنص الفرسان ويصطادهم‏.‏

##### Türkçe

ق ن ص
O, **القُنّاص**’tan bir **قانصٌ**’tır; **قنص الوحشَ**: vahşi hayvanı avladı; **واقتنصه**: onu avlayıp ele geçirdi; **وتقنّصه**: onu avlamaya çalıştı; **وجاء يقنص**: avlamaya geldi; **وقنيص** çoktur; ve “**جاء القنيص بالقنيص**”: yani avcı, avlananla (geldi); ve benzeri: **القدير**’de **القادر** (gibi). Ve dersin ki: kuş yenir; onun **لقانصه**’na ancak **فضلات قوانصه** vardır; çoğulu: **قانصةٍ**; o, kuşun karnında sanki küçük bir taşçık gibi olan bir şeydir.

Mecazdan: O, **يقتنص الفرسان** ve onları avlar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قَنَص الصيْدَ يَقْنِصُه قَنْصاً وقَنَصاً واقْتَنَصَه
وتَقَنَّصَه. صاده كقولك صِدْت واصْطَدت. وتَقَنَّصَه: تَصَيَّده. والقَنَص والقَنِيص: ما اقْتُنِص. قال ابن بري: القَنِيص الصائد والمَصِيد أَيضاً. والقَنِيص والقانِص والقَنَّاص: الصائد، والقُنَّاص جمع القانِص. وقال عثمان بن جني: القَنِيص جماعة القانِص، ومثل فَعِيل جمعاً الكَلِيبُ والمَعِيزُ والحَمِيرُ. والقَنْص، بالتسكين: مصدر قَنَصَه أَي صاده.
والقانصة للطائر: كالْحَوْصَلة للإِنسان. التهذيب: والقانِصَة هَنَة كأَنها حُجَيْر في بطن الطائر، ويقال بالسين، والصادُ أَحسنُ. والقانِصَة: واحدة القَوانِص وهي من الطير تُدْعَى الجِرِّيئَة، مهموز على فِعِّيلَة، وقيل: هي للطير بمنزلة المَصَارين لغيرها. وفي الحديث: تُخْرِجُ النارُ عليهم قَوَانِصَ أَي قِطَعاً قانِصَة تَقْنِصُهُم وتأْخُذُهم كما تَخْتَطف الجارحةُ الصَّيْدَ. والقَوانِص: جمع قانِصَة من القَنْصِ الصَّيْد، وقيل: أَراد شَرَراً كَقَوانِصِ الطَّيْر أَي حَواصِلِها. وفي حديث علي: قَمَصَتْ بأَرْجُلِها وقَنَصَتْ بأَحْبُلها أَي اصطادَتْ بحَبائلها. وفي حديث أَبي هريرة: وأَنْ تَعْلُوَ التُّحُوتُ الوُعُولَ، فقيل: ما التُّحُوت؟ فقال: بيوت القانِصة، كأَنه ضَرَبَ بيوت الصَّيَّادِينَ مثلاً للأَراذل والأَدْنِياء لأَنها أَرذل البيوت، وقد تقدم ذلك في قفص. وفي حديث جُبَيْر بن مُطْعِم: قال له عمر، رضي اللّه عنه: كان أَنسبَ العرب ممن كان النُّعْمانُ بنُ المُنذر، فقال: مِنْ أَشْلاءِ قَنَصِ بن مَعَدٍّ أَي من بقية أَولاده، وقيل: بنو قَنَصِ بنِ مَعَدّ ناسٌ دَرَجُوا في الدَّهْرِ الأَوَّل.

##### Türkçe

**قَنَص** avı avlar; onu **يَقْنِصُه**; **قَنْصاً** ve **قَنَصاً** (olarak); ve onu **اقْتَنَصَه**
ve onu **تَقَنَّصَه**. Onu avladı; senin “avladım” demen gibi: **صِدْت** ve **اصْطَدت**. Ve **تَقَنَّصَه**: onu **تَصَيَّده** (avladı). Ve **القَنَص**
ve **القَنِيص**: avlanmış olan şey. İbn Berrî dedi: **القَنِيص** avcıdır ve avlanan (şey)dir de.
Ve **القَنِيص** ve **القانِص** ve **القَنَّاص**: avcı; ve **القُنَّاص** **القانِص**’in çoğuludur. Osman b.
Cinnî dedi: **القَنِيص** **القانِص**’in cemaatidir; ve **فَعِيل**’in cem‘ (çoğul) olarak (kullanılmasına) benzer: **الكَلِيبُ** ve **المَعِيزُ**
ve **الحَمِيرُ**. Ve **القَنْص**, sükûn ile: **قَنَصَه**’nin masdarıdır; yani onu avladı.
Ve kuş için **القانصة**: insan için **الْحَوْصَلة** gibidir. **التهذيب**: ve **القانِصَة** bir şeydir,
sanki kuşun karnında küçük bir hücrecik gibi; ve **بالسين** ile de söylenir; **الصادُ** daha güzeldir. Ve **القانِصَة**:
**القَوانِص**’in bir tanesidir; ve o, kuşlardan **الجِرِّيئَة** diye adlandırılan (şey)dir; **فِعِّيلَة** vezni üzere hemzelidir;
ve denildi ki: o, kuş için, başkası için **المَصَارين** (bağırsaklar) menzilesindedir. Ve hadiste: Ateş
onların üzerine **قَوَانِصَ** çıkarır; yani onları avlayan ve onları alan, yırtıcı kuşun
avı kapıp götürmesi gibi, onları **تَقْنِصُهُم** ve onları alan **قانِصَة** parçaları. Ve **القَوانِص**: **قانِصَة**’nin çoğuludur; **القَنْصِ** yani av(la) (ilgili)dir;
ve denildi ki: **قَوانِصِ الطَّيْر** yani onun **حَواصِلِها**’sı gibi bir kıvılcım murat etti. Ali’nin hadisinde:
Ayaklarıyla **قَمَصَتْ** ve ipleriyle **قَنَصَتْ**; yani tuzaklarıyla avladı. Ebû Hureyre’nin
hadisinde: ve **التُّحُوتُ**’un **الوُعُولَ**’a üstün gelmesi; denildi ki: **التُّحُوتُ** nedir?
Dedi ki: **القانِصة**’nin evleri; sanki avcıların evlerini, aşağılıklar
ve en aşağılar için bir misal olarak vurdu; çünkü onlar evlerin en aşağısıdır; ve bu, **قفص**’ta daha önce geçti. Ve hadiste
Cübeyr b. Mut‘im: Ömer ona dedi, Allah ondan razı olsun: Arapların nesepçe en (üstün) olanı, kim idi ki
**النُّعْمانُ بنُ المُنذر** idi? Dedi ki: **قَنَصِ بن مَعَدٍّ**’in **أَشْلاءِ**’ından; yani
evlatlarının bakiyesinden; ve denildi ki: **قَنَصِ بنِ مَعَدّ**’in oğulları, ilk devirde
zaman içinde yok olup gitmiş bir topluluktur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ن ص * * القَانِصُ * و * القَنِيصُ * و * القَنَّاصُ * مفتوحا مشددا الصائد و * القَنِيصُ * أيضا الصيد وكذا * القَنَصُ * يفتحتين و * قَنَصَهُ * صاده وبابه ضرب و * اقْتَنَصَهُ * اصطاده و * تَقَنَّصَهُ * تصيده و * القَانِصةُ * لللطير كالمصارين لغيرها وجمعها * قَوَانِصُ

##### Türkçe

* ق ن ص * **القَانِصُ** ve **القَنِيصُ** ve **القَنَّاصُ** (iki harfi fethalı, şeddeli): avcıdır; **القَنِيصُ** ayrıca avdır; bunun gibi **القَنَصُ** (iki fetha ile) de (böyledir). **قَنَصَهُ**: onu avladı; babı **ضرب**’dır. **اقْتَنَصَهُ**: onu avladı. **تَقَنَّصَهُ**: onu avladı. **القَانِصةُ**: kuş için, başkası için bağırsaklar gibi (olan şeydir); cem‘i **قَوَانِصُ**’dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القنص، بالكسر: الأصل  ، والسين لغة فيه. يقال: هو في قنص  أي  أصل.  وقنصه يقنصه  ، من حد ضرب، قنصا:  صاده، فهو قانص، وقنيص، وقناص  ، كما في الصحاح.  والقنيص  أيضا،  والقنص، محركة: المصيد  . قال ابن بري: القنيص: الصائد والمصيد. وقال ابن جني: القنيص: جماعة القانص. ومثل فعيل، جمعا، الكليب، والمعيز، والحمير.  وقناصة، بالضم، وقنص، محركة: ابنا معد بن عدنان  ، درجوا في الدهر الأول، وضبط ابن الجواني النسابة قنصا، بضمتين، وقيل هو قنصة، محركة. وفي حديث جبير بن مطعم، قال له عمر -رضي الله تعالى عنهما، وكان أنسب العرب-: ممن كان النعمان بن المنذر? فقال: ولد معد ابن عدنان، انتقلوا في اليمن وغيرها إلا نزارا، كذا في المقدمة الفاضلية.  والقوانص للطير  تدعى الجريئة، على وزن فعيلة، وقيل: هي لها  كالمصارين للغير  . وعبارة الجوهري: لغيرها، وفي إدخال أل على غير خلاف تقدم ذكره في موضعه. وقيل: القانصة للطير كالحوصلة للإنسان. وفي التهذيب: القانصة: هنة كأنها حجير في بطن الطائر. وقيل: هي كالكرش لها، قاله بعض المحشين.  وفي الحديث  فتخرج النار عليهم قوانص   ، أي  تخطفهم قطعا  قانصة  خطف الجارحة الصيد  ، وقيل: أراد: شررا كقوانص الطير، أي حواصل.  والقانصة واحدتها  ، ويقال بالسين، والصاد أحسن. قال ابن دريد: القانصة، بلغة اليمن:  سارية صغيرة يعقد بها سقف أو نحوه  . والقوينصة  ، بالتصغير  ة بدمشق  ، من قرى الغوطة.  واقتنصه: اصطاده، كتقنصه  : تصيده. ومما يستدرك عليه: القناص، كرمان، جمع قانص. والقانصة: الصيادون، والأراذل. ومن المجاز: هو يقنص الفرسان ويقتنصهم ويصطادهم.

##### Türkçe

**القنص**, kesre ile: asıl; ve **السين** onda bir lugattır. Denir: o, **قنص** içindedir; yani asıl. Ve **قنصه يقنصه**, **حد ضرب**’dan, **قنصا**: onu avladı; artık o **قانص**’tır, ve **قنيص** ve **قناص**; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **القنيص** da, ve **القنص**, harekeli: avlanan (av)dır. İbn Berrî dedi: **القنيص**: avlayan ve avlanandır. İbn Cinnî dedi: **القنيص**: **القانص**’ın cemaatidir. Ve **فعيل** misali, cem‘ olarak: **الكليب** ve **المعيز** ve **الحمير**.

Ve **قناصة**, damme ile, ve **قنص**, harekeli: Ma‘d b. Adnân’ın iki oğludur; ilk devirde yok olup gittiler. Neseb âlimi İbnü’l-Cevânî **قنصا**’yı iki damme ile ضبط etti; ve denildi ki o, **قنصة**’dır, harekeli. Ve Cübeyr b. Mut‘im hadîsinde: Ömer ona —Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun; ve o Arapların en neseb bileni idi— dedi: Nu‘mân b. Münzir kimdendi? O dedi: Ma‘d b. Adnân’ın evlâdı; Yemen’de ve başkasında intikal ettiler, ancak Nizâr hariç; **المقدمة الفاضلية**’de böyle.

Ve kuşlar için **القوانص**’a **الجريئة** denir, **فعيلة** vezninde; ve denildi ki: o, onlar içindir; başkası için bağırsaklar gibi. Cevherî’nin ibaresi: başkası içindir. Ve **أل**’in **غير** üzerine sokulmasında, onun yerinde daha önce zikri geçmiş olan ihtilaf vardır. Ve denildi ki: kuş için **القانصة**, insan için kursak gibidir. **التهذيب**’de: **القانصة**: kuşun karnında, sanki küçük bir taşçık gibi olan bir şeydir. Ve denildi ki: o, onun için işkembe gibidir; bunu bazı haşiyeciler söyledi.

Ve hadîste: “ateş onların üzerine **قوانص** çıkarır”; yani onları parça parça kapıp götürür; **قانصة** olarak, yırtıcı kuşun avı kapışı gibi. Ve denildi ki: muradı: kuşların **قوانص**’ı gibi kıvılcımlar; yani kursaklar.

Ve **القانصة**’nın tekili; ve **السين** ile de denir; **الصاد** daha güzeldir. İbn Düreyd dedi: **القانصة**, Yemen lugatında: onunla tavan veya benzeri bağlanan küçük bir direk. Ve **القوينصة**, küçültme ile: Şam’da, Ğûta köylerinden bir köy.

Ve **اقتنصه**: onu avladı; **تقنصه** gibi: onu avlamaya çalıştı. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **القناص**, **كرمان** gibi, **قانص**’ın cem‘idir. Ve **القانصة**: avcılar ve aşağılık kimseler. Ve mecazdandır: o, süvarileri **يقنص** eder ve onları **يقتنصهم** eder ve onları avlar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَنَصَهُ
1 قَنَصَهُ ذ , (S, M, A, K,) aor. قَنِصَ , (M, A, K,) inf. n. قَنْصٌ (S, M,) and قَنَصٌ; (M;) and ↓ اقتنصهُ; and ↓ تقنّصهُ; (S, M, A, K;) He took, captured, or caught, it; made it his prey; snared, insnared, or entrapped, it; hunted, or chased, it; or sought to take, capture, or catch, it; syns. صَادَهُ, (S, M, A, K,) and اِصْطَادَهُ, (S, K,) and تَصَيَّدَهُ; (S;) namely, a wild animal, or a number of wild animals. (M, A.) [Hence] you say, هُوَ يَقْنِصُ الفُرْسَانَ, and ↓ يَقْتَنِصُهُمْ, (tropical:) He captures the horsemen. (TA.)

5 تَقَنَّصَ see 1.

8 اـِقْتَنَصَ see 1, in two places. ― -b2- As being likened to “ the taking ” of the object of the chase, الاِقْتِنَاصُ signifies (tropical:) The taking anything quickly. (Kull.) ― -b3- [And hence, (assumed tropical:) The apprehending quickly.]

قَنَصٌ
قَنَصٌ ذ [originally an inf. n.] What is taken, captured, caught, insnared, entrapped, hunted, or chased, of wild animals or the like; as also ↓ قَنِيصٌ. (S, M, A, K.)

قَنِيصٌ
قَنِيصٌ ذ : see قَنَصٌ: -A2- and قَانِصٌ, in two places.

قَنَّاصٌ
قَنَّاصٌ ذ : see قَانِصٌ.

قَانِصٌ
قَانِصٌ ذ One who takes, captures, catches, insnares, entraps, hunts, or chases, wild animals or the like; as also ↓ قَنِيصٌ (S, M, A, K) and ↓ قَنَّاصٌ: (S, M, K:) or ↓ قَنِيصٌ signifies persons who do so, collectively; and is [a quasi-pl. n.] similar to كَلِيبٌ and مَعِيزٌ and حَمِيرٌ: (IJ, TA:) the pl. of قَانِصٌ is قُنَّاصٌ: (A, TA:) and ↓ قَانِصَةٌ signifies the same as the pl.: and also low, vile; or mean, persons. (TA. [See also طُمْرُورٌ, in an explanation of which the sing. قَانِصٌ is app. used in like manner.]) You say, جَآءَ القَنِيصُ بِالْقَنِيصِ The sportsman came with the game taken. (A.) And it is said in a trad., فَتُخْرِجُ النَّارُ عَلَيْهِمْ قَوَانِصَ (assumed tropical:) [And the fire of hell shall send forth against them snatchers]; meaning, it shall snatch them in pieces like as the beast or bird of prey snatches its prey: the sing. is ↓ قَانِصَةٌ: (K, TA:) or, as some say, the meaning is, sparks like the قَوَانِص of birds, i. e., their حَوَاصِل. (TA.) See what follows.

قَانِصَةٌ
قَانِصَةٌ ذ : see قَانِصٌ, in two places. ― -b2- Also, sing. of قَوَانِصٌ, which signifies [The intestines, or bowels, of a bird, into which the food passes from the stomach;] in a bird, what the مَصَارِين are in other creatures: (S, K:) or the pl. [or sing. (K, art. جرأ,)] signifies i. q. جِرِّئَةٌ: (L, TA:) or the قَانِصَة is, in a bird, like the حَوْصَلَة [or lower part of the belly] in a man: (M, TA:) or [the stomach, or triple stomach, or the crop, or craw, of a bird;] in a bird, like the كَرِش [in other creatures]: (TA:) [see الجِرِّئَهٌ:] or a thing like a little burrow in the belly of a bird: (T, A, L:) [in the present day it is applied to the gizzard, or true stomach, which is perhaps meant by the last of the preceding explanations; and is also pronounced قَوْنِصَة:] or the pl., in relation to a bird, signifies i. q. حَوَاصِل [pl. of حَوْصَلَة]: (TA:) the word is also written with س; but is better with ص. (TA.)

##### Türkçe

**قَنَصَهُ**
1 **قَنَصَهُ** ذ , (S, M, A, K,) muzâri‘i **قَنِصَ** , (M, A, K,) mastar ismi **قَنْصٌ** (S, M,) ve **قَنَصٌ**; (M;) ve ↓ **اقتَنَصَهُ**; ve ↓ **تقنّصهُ**; (S, M, A, K;) Onu aldı, ele geçirdi veya yakaladı; onu avı yaptı; onu tuzağa düşürdü, tuzakladı veya kapanla yakaladı; onu avladı veya peşine düştü; yahut onu almak, ele geçirmek veya yakalamak istedi; eşanlamlıları **صَادَهُ**, (S, M, A, K,) ve **اِصْطَادَهُ**, (S, K,) ve **تَصَيَّدَهُ**; (S;) yani, bir yaban hayvanı, yahut yaban hayvanlarından bir sayı. (M, A.) [Bundan dolayı] dersin ki, **هُوَ يَقْنِصُ الفُرْسَانَ**, ve ↓ **يَقْتَنِصُهُمْ**, (mecazen:) O, süvarileri ele geçirir. (TA.)

5 **تَقَنَّصَ** bkz. 1.

8 **اـِقْتَنَصَ** bkz. 1, iki yerde. ― -b2- Avın nesnesinin “alınması”na benzetilmesi itibarıyla, **الاِقْتِنَاصُ** (mecazen:) Herhangi bir şeyi çabucak almak demektir. (Kull.) ― -b3- [Ve bundan dolayı, (varsayılan mecaz:) Çabucak kavramak.]

**قَنَصٌ**
**قَنَصٌ** ذ [aslında bir mastar ismi] Yaban hayvanlarından veya benzerlerinden alınan, ele geçirilen, yakalanan, tuzağa düşürülen, kapanla yakalanan, avlanan veya peşine düşülen şey; bunun gibi ↓ **قَنِيصٌ**. (S, M, A, K.)

**قَنِيصٌ**
**قَنِيصٌ** ذ : bkz. **قَنَصٌ**: -A2- ve **قَانِصٌ**, iki yerde.

**قَنَّاصٌ**
**قَنَّاصٌ** ذ : bkz. **قَانِصٌ**.

**قَانِصٌ**
**قَانِصٌ** ذ Yaban hayvanlarını veya benzerlerini alan, ele geçiren, yakalayan, tuzağa düşüren, kapanla yakalayan, avlayan veya peşine düşen kimse; bunun gibi ↓ **قَنِيصٌ** (S, M, A, K) ve ↓ **قَنَّاصٌ**: (S, M, K:) yahut ↓ **قَنِيصٌ** bunu yapan kimseleri topluca ifade eder; ve o, **كَلِيبٌ** ve **مَعِيزٌ** ve **حَمِيرٌ**’e benzer [yarı-çoğul isim]dir: (IJ, TA:) **قَانِصٌ**’un çoğulu **قُنَّاصٌ**’dır: (A, TA:) ve ↓ **قَانِصَةٌ** çoğul ile aynı manaya gelir: ve ayrıca, aşağı, bayağı; yahut değersiz, kimseler. (TA. [Ayrıca **طُمْرُورٌ**’a da bak; bunun açıklamasında tekil **قَانِصٌ**’un benzer şekilde kullanıldığı açıktır.]) Dersin ki, **جَآءَ القَنِيصُ بِالْقَنِيصِ** Avcı, alınmış av ile geldi. (A.) Ve bir rivayette şöyle denilmiştir, **فَتُخْرِجُ النَّارُ عَلَيْهِمْ قَوَانِصَ** (varsayılan mecaz:) [Ve cehennem ateşi onların üzerine parça kapıcılar çıkarır]; yani, yırtıcı hayvanın veya yırtıcı kuşun avını kapması gibi onları parça parça kapar: tekili ↓ **قَانِصَةٌ**’dır: (K, TA:) yahut, bazılarının dediğine göre, mana, kuşların **قَوَانِصَ**’ı gibi kıvılcımlar, yani onların **حَوَاصِل**’idir. (TA.) Aşağıdakine bak.

**قَانِصَةٌ**
**قَانِصَةٌ** ذ : bkz. **قَانِصٌ**, iki yerde. ― -b2- Ayrıca, **قَوَانِصٌ**’un tekilidir; o da [yemeğin mideden kendisine geçtiği bir kuşun bağırsakları yahut iç organları] demektir; kuşta, diğer yaratıklarda **مَصَارِين**’in olduğu şey: (S, K:) yahut çoğul [veya tekil (K, md. **جرأ**,)] **جِرِّئَةٌ** ile aynı manadadır: (L, TA:) yahut **قَانِصَة**, kuşta, insanda **حَوْصَلَة** [yahut karnın alt kısmı] gibidir: (M, TA:) yahut [kuşun midesi, yahut üçlü midesi, yahut kursağı;] kuşta, [diğer yaratıklarda] **كَرِش** gibidir: (TA:) [bkz. **الجِرِّئَهٌ**:] yahut kuşun karnında küçük bir oyuk gibi bir şey: (T, A, L:) [günümüzde, taşlık yahut gerçek mideye uygulanır; bu, önceki açıklamaların sonuncusuyla kastedilmiş olabilir; ve ayrıca **قَوْنِصَة** diye de telaffuz edilir:] yahut çoğul, kuşla ilgili olarak, **حَوَاصِل** [**حَوْصَلَة**’nin çoğulu] ile aynı manaya gelir: (TA:) kelime س ile de yazılır; fakat ص ile daha iyidir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَنَصَ
قَنَصَ I ( n. ac. قَنْص 1 ),
a.  Caught, captured; snared, insnared, trapped, entrapped.

b.  Hunted, chased.

تَقَنَّصَ
تَقَنَّصَ V ,
a.  see I (a) , ( b ).

c.  Hunted, went hunting, sported.

اِقْتَنَصَ
اِقْتَنَصَ VIII ,
a.  see I (a) , Ar ( b ) & V ( c ).

d.  Took, seized; understood quickly.

قَنْص
قَنْص 1 ,
a.  Hunt; hunting, sport; chase.

قَنَص
قَنَص 4 ,
a.  Game; prey.

قَاْنِص
قَاْنِص 21 , ( pl. قَاْنِصَة 21t ,  قُنَّاْص 29 ),
a.  Hunter; huntsman, sportsman.

قَاْنِصَة
قَاْنِصَة 21t ,
a.  Low, vile, mean persons.

b.  ( pl. قَوَاْنِصُ 41 ), Crop, craw; stomach.

قَنِيْص
قَنِيْص 25 ,
a.  see 4 &  21 .

قَنَّاْص
قَنَّاْص 28 ,
a.  see 21 .

قَوَاْنِصُ
قَوَاْنِصُ 41 ,
a.  Snatchers.

اِقْتَنَصَ
N. Ac. اِقْتَنَصَ VIII ,
a.  see 1 .

قُنْصُل
قُنْصُل ( pl. قَنَاْصِ٤ُ 47 )
a.  [ coll. ], Consul.

b.  Short.

قُنْصُلِيَّة
قُنْصُلِيَّة
a.  [ coll. ], Consulate.

b.  Consulship.

قُنْصُلَاتُو
قُنْصُلَاتُو
a.  see supra (a) .

##### Türkçe

**قَنَصَ**
**قَنَصَ** I ( n. ac. **قَنْص** 1 ),
a. Yakaladı, ele geçirdi; tuzağa düşürdü, tuzakladı, kapanladı, kapana kıstırdı.

b. Avladı, kovaladı.

**تَقَنَّصَ**
**تَقَنَّصَ** V ,
a. I (a), (b)’ye bak.

c. Avladı; ava çıktı; av sporu yaptı.

**اِقْتَنَصَ**
**اِقْتَنَصَ** VIII ,
a. I (a)’ya, Ar (b)’ye ve V (c)’ye bak.

d. Aldı, ele geçirdi; çabucak anladı.

**قَنْص**
**قَنْص** 1 ,
a. Av; avcılık, av sporu; kovalamaca.

**قَنَص**
**قَنَص** 4 ,
a. Av (hayvanı); av, avlanan şey.

**قَاْنِص**
**قَاْنِص** 21 , ( pl. **قَاْنِصَة** 21t ,  **قُنَّاْص** 29 ),
a. Avcı; avcı, av sporcusu.

**قَاْنِصَة**
**قَاْنِصَة** 21t ,
a. Aşağı, rezil, bayağı kimseler.

b. ( pl. **قَوَاْنِصُ** 41 ), Kursak, taşlık; mide.

**قَنِيْص**
**قَنِيْص** 25 ,
a. 4 ve 21’e bak.

**قَنَّاْص**
**قَنَّاْص** 28 ,
a. 21’e bak.

**قَوَاْنِصُ**
**قَوَاْنِصُ** 41 ,
a. Kapıp alanlar.

**اِقْتَنَصَ**
N. Ac. **اِقْتَنَصَ** VIII ,
a. 1’e bak.

**قُنْصُل**
**قُنْصُل** ( pl. **قَنَاْصِ٤ُ** 47 )
a. [ topl. ], Konsolos.

b. Kısa.

**قُنْصُلِيَّة**
**قُنْصُلِيَّة**
a. [ topl. ], Konsolosluk.

b. Konsolosluk görevi.

**قُنْصُلَاتُو**
**قُنْصُلَاتُو**
a. Yukarıdaki (a)’ya bak.
